Friday, October 12, 2018

Kisukari kisipotibiwa kwa wakati kinaweza kusababisha upofu



Dk Christopher  Peterson

Dk Christopher  Peterson 

By Dk Christopher Peterson

Tafiti zinathibitisha kuwapo kwa magonjwa mengi ambayo huwa yanazuka kutokana na kisukari kama vile matatizo ya moyo na figo na yale yanayoibuka kwenye ngozi na miguuni hasa unyayoni.

Matatizo haya wengi tumezoea kuyaona, lakini pia upofu ni moja ya magonjwa ambayo yanatokana na Kisukari. Ieleweke sio kila aliyepofuka au mwenye matatizo ya kuona ana kisukari, hapana! Ila kama una aina yoyote ile ya ugonjwa wa kisukari, basi upo hatarini kupata matatizo ya upofu.

Kisukari ni nini hasa?

Mwili una utaratibu wake wa kuratibu kiwango cha sukari kutokana na matumizi ya sukari ambayo mtu anayatumia kila siku.

Uratibu huu wa kiwango cha sukari, unafanywa na kichocheo kimoja mwilini kinachoitwa insulini. Udhibiti wote wa sukari unaendeshwa na kichocheo hiki.

Hivyo kwa kifupi tunaweza kusema kwamba insulin ni kichocheo kinachohusika na udhibiti wa kiwango cha sukari mwilini na hasa kusaidia sukari kuingia kwenye chembe chembe hai zilizopo kwenye damu ili kutengeneza nishati lishe.

Kichocheo hiki cha insulini kikipunguza uwezo wake wa kufanya kazi kadri inavyotakiwa au kutofanya kazi kabisa, ndipo kisukari kinapoanza. Huu ni ugonjwa unaotokana na uwepo wa kiwango kikubwa kilichopitiliza cha sukari kwenye damu kwa muda mrefu.

Kuna aina kuu mbili za ugonjwa wa kisukari ambazo zinajulikana kama “aina ya kwanza ya ugonjwa wa kisukari”, na aina nyingine inajulikana kama “aina ya pili ya ugonjwa wa kisukari”.

Aina ya kwanza ni kisukari ambacho mgonjwa anakipata kwa kurithi. Aina hii ni ile ambayo inapatikana katika familia ambazo mmoja wa mwanafamilia katika familia husika alishwahi kuugua kisukari, hivyo kusababisha hata wanafamilia ambao watazaliwa baada yake katika ukoo huo kupata kisukari.

Aina ya pili inapatikana hasa kutokana na mtindo wa maisha binafsi kama vile ulaji wa vyakula vyenye sukari kwa wingi na unywaji wa vinywaji vyenye sukari kwa wingi hasa vile vinavyotengenezwa kiwandani na kusindikwa. Kwa kufanya hivyo unajiweka kwenye hatari kubwa ya kupata aina hii ya pili ya kisukari na hasa kama haujijengei tabia ya kufanya mazoezi.

Dalili za ugonjwa wa kisukari kwa ujumla wake ni pamoja na kukojoa mara kwa mara, kupata kiu mara kwa mara, uchovu uliokithiri, kupata kichefuchefu kinachojirudia, maambukizi ya magonjwa ya ngozi lakini zaidi ni kupoteza uwezo wa kuona vizuri.

Kisukari na upofu

Uwepo wa kiwango kikubwa cha sukari mwilini kikidumu kwa muda mrefu, unaweza kulegeza na hata kuiharibu mishipa midogo midogo ya damu iliyopo nyuma ya jicho ambayo husambaza damu kwenye retina.

Retina ni kiwambo cha seli ambacho kinapeleka ujumbe kwenye ubongo kuhusu kile unachokiona. Hali hii kisayansi inaitwa “diabetic retinophathy”.

Mishipa hii ya damu inapoathiriwa na kisukari, inaweza kusababisha kuvuja kwa maji maji ambayo yapo kama ute kutoka kwenye mishipa ya damu, kuvuja kwa chembe chembe za damu na matatizo katika usambazaji wa damu kwenye retina.

Kutokana na mfumo wa kujikinga na magonjwa ndani ya mwili, mishipa mipya ya damu, inakua na kujaribu kurekebisha usambazaji wa damu kwenye retina kwa usahihi, lakini mishipa hii inaharibika kirahisi, hivyo kuathiri uwezo wako wa kuona.

Pia, kuna sehemu ndogo kwenye retina karibu na sehemu ya katikati ya jicho ambayo kisayansi inaitwa “macula” sehemu hii ni ndogo sana na ndiyo inayokuwezesha kuona kwa ufasaha.

‘Diabetic retinopathy’ inapotokea, maji maji na zile chembe chembe za damu zinapovuja, zinaenda kujijenga kwenye hii ‘macula’ na hivyo kupoteza uwezo wa kuona kwa kiasi kikubwa sana na hata kusababisha upofu kabisa.

Friday, October 12, 2018

Walichouliza wasomaji Septemba

 

By Dk Shita Samweli

Swali: Mimi ni msichana mwenye umri wa miaka 19. Kwa bahati mbaya nilijikuta nafanya mapenzi na rafiki yangu wa kiume bila kinga nikiwa katika hedhi, je, kuna madhara na naweza kupata mimba?

Jibu: Hakuna madhara ya kujamiana wakati ukiwa katika hedhi na kisayansi inakubalika kufika kileleni kunapunguza maumivu wakati wa hedhi na kupunguza idadi ya siku za hedhi.

Lakini kidini, kitamaduni na kijamii kushiriki tendo katika hali hii ni uchafu na huharibu murua wa tendo hilo na hata msisimko unapungua kutokana na hali hiyo kuonekana ni uchafu.

Kitendo cha kuona mashuka yanachafuka kwa damu hiyo hakiwezi kuwafanya wenza kutamani tendo hilo na pia huwafanya kupata woga ambao moja kwa maji huathiri hamu ya tendo.

Vile vile kushiriki tendo katika hali hiyo kunaongeza hatari ya maambukizi ikiwamo VVU, virusi vya homa ya ini na magonjwa yanayoenea kwa kujamiana.

Kama una mzunguko mfupi ikiwamo wa siku 21 au mzunguko unaobadilika badilika kila mwezi, hatari ya kupata ujauzito kipindi cha hedhi huwa ni kubwa endapo utajamiana bila kinga.

Swali: Mwanangu wa umri wa miaka miwili na nusu aliugua kikohozi na mafua makali, baada ya siku mbili alivimba chini ya sikio katika shingo.

Kwa kuwa tupo katika maeneo ya kijijini, sikuweza kuelezwa zahanati sababu ya kuvimba huku. Nimepata hofu pengin ni kansa ya shingo.

Jibu: Pole sana, nikutoe hofu kuwa hiyo siyo saratani. Ni kawaida watoto wa chini ya miaka mitano wanapopata maambukizi kwa njia ya hewa au sikio, kupata uvimbe pembeni ya sikio chini ya taya.

Uvimbe huo huweza kuvimba na kuonekana kujaa upande mmoja wa shingo. Eneo hili huwa kuna mfumo wa kinga uliosambaa kama cheni ukiwa na vinundu ambavyo kazi yake ni kuchuja vimelea ikiwamo virusi na bakteria.

Vinundu hivyo vinapokabiliana na vimelea vingi, huweza kuvimba, kuuma, kuwa pamoto na kuwa na rangi nyekundu.

Tatizo hili huisha ndani ya siku 3-5 baada ya mtoto kupata matibabu ya maambukizi kwa njia ya hewa au maambukizi ya sikio.

Ni vizuri kufika katika huduma za afya ili daktari afahamu historia ya uvimbe ulivyoanza na achunguze ukubwa na umbile la uvimbe huo.

Swali: Mimi ni mwanamke wa umri wa miaka 55, ninaishi Mkoa wa Geita nimekuwa na tatizo la ugonjwa wa kisukari kwa muda wa miaka nane sasa. Miezi ya karibuni nimekuwa na tatizo la kupata ganzi katika miguu na kutoona vizuri. Tatizo ni nini daktari?

Jibu: Kwa maelezo yako unaugua Kisukari cha aina ya pili ambacho kinasababishwa na ukinzani wa kichochezi cha ‘Insulin’ hivyo kushindwa kudhibiti kiwango cha sukari katika damu.

Kawaida sukari ya mwilini katika damu hutakiwa kuwa kiasi cha 4.9-7mmol/L kabla ya kula mlo wowote.

Endapo sukari isipodhibitiwa kwa muda mrefu, madhara mbalimbali hujitokeza ikiwamo uoni hafifu, ganzi mwilini, shinikizo la juu la damu, kiharusi, kupata vidonda sugu vya miguuni na matatizo ya figo.

Uwepo wa ganzi mwilini na uoni hafifu ni kutokana na uwepo wa kiwango kikubwa cha sukari katika damu kwa muda mrefu. Matokeo yake huharibu mishipa midogo ya damu na ya fahamu.

Ushauri, zingatia mazoezi mepesi ikiwamo kutembea angalau kilomita mbili kwa siku au tembea nusu saa kwa siku kwa siku tano katika wiki na zingatia miiko ya chakula.

Mara kwa mara hakikisha nusu ya sahani ya mlo mkuu iwe na mboga za majani, robo nafaka zisizokobolewa na robo protini nyeupe ikiwamo samaki au protini ya jamii ya kunde.

Tatizo la ganzi kwa wenye kisukari linaweza kutibiwa kwa kupewa vidonge vya vitamini na madini mchanganyiko au vitamini B pekee. Kwa tatizo la uoni hafifu, linahitaji zaidi kudhibiti sukari isipande na pia utahitaji kumwona daktari wa macho kwa uchunguzi zaidi.

Pima mara kwa mara kiwango cha sukari, hudhuria kliniki ya sukari na shikamana na matibabu unayopewa fika mapema katika huduma za afya unapoona dalili zisizo za kawaida.

Swali: Mtoto wangu wa miezi mitatu mdomoni ana utando mweupe pembezoni mwa ulimi unaofanana na maziwa ya mgando. Umedumu kwa wiki ya pili sasa, nilidhani ni maziwa yameganda baada ya kunyonya lakini nikiyatoa hayatoki, naomba ushauri wako daktari.

Jibu: Pole kwa tatizo lililompata mtoto wako, hiyo ni hali ambayo ya kawaida kujitokeza kwa watoto wa chini ya miezi sita.

Tatizo hilo ni fangasi wa mdomoni ambao kitabibu hujulikana kama ;Oral candidiasis’, si uambukizi wa kuhatarisha maisha ya mtoto wako.

Tatizo hilo linatokana na mtoto wa umri huo kuwa na kinga dhaifu isiyoweza kupambana na maradhi ya aina hiyo. Vimelea hao wapo kila mahali mwilini wakipata mazingira mazuri huweza kuzaliana.

Tatizo hilo linaweza lisihitaji hata dawa likapona lenyewe, lakini ni vema kufika katika matibabu ya huduma za afya kwa ajili ya uchunguzi na matibabu.

Kama ni dawa za matibabu, mgonjwa hupewa dawa za fangasi za matone yanayodondoshewa mdomoni. Dawa hizi zina matokeo mazuri na kuondoa tatizo hilo.

Friday, October 12, 2018

Upishi huu ni hatari kwa afya za walaji

Mpishi akiandaa chakula kwa kutumia

Mpishi akiandaa chakula kwa kutumia nailoni.Upishi wa aina hii umekuwa ukitumiwa na watu wengi,licha ya kuwa ni hatari kwa afya.Picha na Tumaini Msowoya 

By Tumaini Msowoya ,Mwananchi tmsowoya@mwananchi.co.tz

Wakati nakua ,nilizoea kuona wapishi katika familia yetu na nyinginezo,wakitumia majani ya migomba kufunika chakula hasa wali.

Utamaduni huo sio tu ulizoeleka kijijini kwetu Iringa,bali hata maeneo mengine nchini.Wanawake walipika vyakula na kufunika migomba au majani mengine.Lengo hasa ilikuwa ni kuivisha haraka wali na kwa wali,waliamini kwa kupika hivyo utachambuka.

Utamaduni huo wa zamani haujaisha japo siku hizi migomba haitumiki tena.Kwa sasa nailoni au mifuko ya plastiki imechukua nafasi ya majani.

Kama hulijui hili, chunguza upishi unaofanywa na mama a au baba ntilie wengi.

Hali yalisi ya matumizi ya plastiki

Hivi sasa kwenye maeneo ya biashara za chakula na majumbani, tabia ya kutumia nailoni katika mapishi imetamalaki.

Mifuko ya plastiki inatumika zaidi wakati wa kuandaa vyakula kama mihogo, viazi na mahindi.

Wanapotumia plastiki hizo huwa wanafunika ipasavyo na wakati mwingine kuganda kwenye sufuria.

Kwa mapishi ya wali, mifuko hiyo ya plastiki huwa inatumika kufunika wali pale tu maji yanapopungua wakati wapishi wa ugali hutumia kuhifadhia chakula hicho kisipoe.

Kati ya wapishi nane waliozungumza na Mwananchi, sita walisema wanatumia mifuko hiyo wakati wa kupika na wengine, kuhifadhia chakula.

Mama ntilie wa Tabata Kisiwani Josephine John anasema tangu aanze shughuli hiyo hajawahi kuacha kufunika chakula kwa mfuko wa plastiki.

“Wali ukishapungua maji huwa naufunika kwa mfuko wa rambo (aina ya mfuko wa nailoni) kisha naweka mfuniko wa bati juu yake. Nisipofanya hivyo hauchambuki na naweza kukosa wateja kabisa,” anasema na kuongeza;

“ Ugali huwa nauweka kwenye mifuko ili usipoe, wateja wangu wakikuta chakula cha moto huwa hawanielewi lakini baadhi yao hawajui kama huwa nahifadhi hivi.”

Josephine anasema wateja wake wanajua kuhusu matumizi ya mifuko hiyo, lakini hawajawahi kulalamika.

Prisca Hongoli anasema familia yake imezoea kutumia mifuko hiyo wakati wanapopika wali.

Licha ya kutumia wakati wa kuivisha chakula, familia yake pia inatumia vyombo vya plastiki kama vyombo vya kuhifadhia chakula.

“Watoto wangu watundu, hawawezi kutumia vikombe vya udongo; watavunja vyote,” anasema.

Muuza mahindi ya kuchemsha katika makutano ya barabara za Mandela na Morogoro jijini Dar es Salaam, Aisha Abdallah anasema kama hatohifadhi kwenye mifuko hiyo, kuna walakini wa kupoteza wateja kwa sababu, yatapoa.

“Wakati wote mahindi yanabaki ya moto kwa sababu ya hizi nailoni, Mungu atawaponya tu mbona siku hizi kila kitu tunaambiwa kinaleta kansa?” anasema.

Ukweli kuhusu mifuko ya plasitiki

Hatari ya kutumia nailoni na plastiki

Wataalamu wa afya wanasema matumizi ya plastiki na nailoni kwenye chakula cha moto, ni hatari kwa kuwa inasababisha kansa.

Meneja wa kitengo cha uchunguzi wa saratani wa Taasisi ya Saratani yya Ocean Road (ORCI) Dk Magulia Stephano, anakiri kuwa matumizi ya plastiki kwenye vyakula, ni hatari kwa sababu tafiti mbalimbalizi zinathiitisha uwepo wa kemikali zinazosababisha saratani.

Kwa mujibu wa taasisi ya kilimo na sera ya biashara (IATP) ya Washington nchini Marekani, plastiki zote duniani zinaundwa kwa kemikali yenye uwezo wa wa kuharibu afya kwa kusababisha kansa.

Taasisi hiyo kwenye utafiti wake kuhusu kansa wa mwaka 2017, inasema hata matumizi ya vyombo vya plastiki katika kuhifadhia vyakula vya moto ni hatari pia.

Dk Magulia anasema matumizi ya plastiki ni hatari kwa sababu ya kemikali zinazotumika kutengenezea.

“Mifuko ya plastiki au plastiki kwa ujumla inatengenezwa kwa kemikali ya ‘Hydrocarbon’ ambayo ikiyeyuka na kuingia kwenye mwili wa mtu ni hatari,” anasema.

Anasema kemikali hiyo ikiingia kwenye mwili inatengeneza seli mpya na baadaye uvimbe ambo husababisha saratani,” anasema.

Kwa mujibu wa maelezo yaliyomo kwenye tovuti ya IATP (www.iatp,org), kemikali nyingine zinazopatikana kwenye plastiki ni Deha na BPA ambazo kama zitaingia kwenye mwili wa binadamu, zinaweza kusababisha madhara mbalimbali ikiwamo kuharibika kwa tishu.

Madhara mengine ni kupata matatizo wakati wa uzazi, kuharibika kwa mimba, kuharibiwa kwa vinasaba sambamba na kuwepo kwa mabadiliko ya homoni.

Dk Magulia anasema homoni inapovurugika mwilini, huwa ndio mwanzo wa kupata kansa na kwamba matumizi ya mifuko hiyo sio sahihi na ni hatari kwa afya.

“Siku hizi kazi ya matumizi ya mifuko hii imekuwa kubwa lakini pia hata unapokunywa chai kwenye kikombe cha plastiki ni hatari. Kitu chochote cha moto haishauriwi kuhifadhiwa kwenye mifuko ya plastiki,” anasisitiza.

Wateja wazungumza

Baadhi ya wateja wa vyakula hivi, wanasema Watanzania wamekuwa wakipata magonjwa mengi kwa kutojua madhara ya baadhi ya vitu au bidhaa wanazotumia.

“Kwa mfano, hii mifuko, utajuaje mama ntilie alitumia kupikia? Mfumo wa maisha unatulazimisha kila siku kula kwao sababu ya mazingira ya kazi” anasema Alexander Kihombo, anayeishi Kimara.

Anashauri elimu kutolewa kwa wananchi kuhusu ukweli juu ya matumizi ya plastiki.

“Hata majumbani kinamama wamezoea kuwapa vyakula watoto wao kwenye plastiki, kwa sababu wanatunza vyombo vya glasi. Nadhani elimu itasaidia sana vinginevyo ni hatari tupu.”

Ushauri wa wataalamu

Wataalamu wa afya wanashauri kuacha kabisa matumizi ya plastiki kutokana na kuwepo kwa kemikali hizo.

“Zipo plastiki kama zile za kupashia vyakula kwenye ‘microwave’ zinaweza kuruhusiwa lakini kihalisia, ni vizuri kuepuka kabisa matumizi ya plastiki,” anasisitiza Dk Magulia

Wanashauri mifuko ya plastiki ipigwe marufuku isiendelee kutumika, kwa sababu sio tu inasababisha saratani, lakini pia ni hatari kwa mazingira.

Friday, October 12, 2018

PIRAMIDI YA AFYA : Ujumbe maalumu kwa wasomaji wa safu hii



Dk Shita Samwel

Dk Shita Samwel 

By Dk Shita Samweli

Nimekuwa nikipokea simu na ujumbe wa maneno kwa wingi siku zinapotoka makala mbalimbali za afya na kunipa picha kuwa baadhi ya wauliza maswali wanashindwa kujieleza matatizo yao ya kiafya.

Leo nitawapa ufahamu ya namna nzuri ya kuuliza swali au kuelezea matatizo mbalimbali ya kiafya kwa wale wanaotuma ujumbe au kupiga simu kwa madaktari wanaotoa elimu za afya kupitia vyombo vya habari.

Ni kweli simu na ujumbe wa maneno huwa vinanifikia, lakini inaniwia vigumu kupokea simu zote au kujibu maswali yote kwa mkupuo.

Hii ni kutokana na majukumu mbalimbali ya kazi. Nadhani hata kwa wewe msomaji hautojisikia vizuri endapo daktari anayekuhudumia akipokea simu au kuzungumza huku akikuhudumia.

Ieleweke pia kimaadili daktari haruhusiwi kumwandikia dawa mgonjwa kwa njia ya ujumbe wa maneno au kwa simu bila kumwona kwa macho na kumchunguza uso kwa uso; tunachokifanya ni kukushauri tu.

Majibu tunayowapa huwa ni kufafanua mambo mbalimbali kwa ufupi au kukupa dondoo muhimu, ili kukuongezea ufahamu wa kujikinga na magonjwa na mwisho ni kukushauri ufike katika huduma za afya.

Ikumbukwe kuwa maswali mnayouliza huwa hatuyapuuzi hata kama tuna majukumu, bali tunayatumia kuandika makala mbalimbali. Hivyo ukiwa mfuatiliaji, utakuta ulichouliza kimejibiwa katika mfumo wa makala gazetini.

Sasa basi unapokuwa na tatizo la kiafya, unahitajika kujieleza kwa kifupi na kwa ufasaha ili kumpa picha ya tatizo lako daktari mwandika makala ya afya akuelewe zaidi na kuweza kukusaidia.

Kwa sisi wa magazetini haina haja ya kutaja jina lako ila taja umri, jinsia, unapoishi na kazi unayofanya. Hizi ni taarifa muhimu kwetu. Kumbuka utambulisho wa mwanzo, unaweza kutoa mwangaza wa tatizo lako.

Kumbuka yapo magonjwa yanayotokana na jinsia yako, umri mkubwa na aina ya kazi unayofanya. Mfano wanaume wenye umri wa miaka 45, wako katika hatari ya kupata tatizo la kuvimba tezi dume.

Mwanamke mwenye miaka 40 ni kawaida kupata dalili za ukomo wa hedhi ikiwamo kupata katika au chache au kupoteza kabisa siku zake.

Wakati kwa mfanyakazi anayefanya kiwanda cha nguo au saruji, ni kawaida kushtakia kikohozi na mafua au mwasho wa mwili. Hii ni kutokana na malighafi hizo kusababisha dalili hizo.

Hatua inayofuata ni kueleza dalili kuu ulizonazo na kwa muda gani ziko mwilini. Kila dalili eleza ilianza lini na imedumu kwa muda gani yaani saa, siku, wiki, miezi na miaka.

Fafanua dalili ulizozitaja kwa ufupi, mfano kama ni maumivu eleza yako eneo gani mwilini na je yakoje kiasili, tabia ya maumivu hayo, je, ni ya kudumu au ya kuja na kuondoka.

Endelea kueleza kwa kusema ni nyakati gani maumivu hayo yanaibuka zaidi, yanaambatana na nini, yanapungua au kuongezeka kwa kufanya vitu gani.

Mpaka kufika hatua hii angalau daktari anaweza kubaini tatizo lako kwa asilimia 50 na hivyo kukupa ushauri sahihi kabla ya kufika katika huduma za afya.

Nyongeza nyingine ambazo unaweza kueleza kwa ziada ni endapo umewahi kutumia dawa zozote ziwe za hospitali au za kienyeji. Na kama umewahi kulazwa au kufanyiwa upasuaji wowote.

Hizi ni dondoo muhimu ambazo zinaweza kukuongoza kueleza tatizo lako na likaeleweka na hivyo kujibiwa kwa kifupi na ukapata picha juu ya tatizo linalokusumbua.

Friday, September 28, 2018

Habari njema kwa walemavu wa kutosikia mkoani Mbeya

Mkalimani wa lugha ya alama, Faraja Mbwilo

Mkalimani wa lugha ya alama, Faraja Mbwilo akiwatafsiiria walemavu wasiosikia. Mbwilo kwa sasa ameajiriwa katika Hospitali ya Rufaa Mbeya, kwa ajili ya akuwasaidia wagonjwa wenye ulemavu wa kutosikia. 

By Lauden Mwambona, Mwananchi

Vituo vya afya, zahanati na hospitali ngapi nchini zina wataalamu wa lugha ya alama kwa ajili ya kuwasaidia wagonjwa wasiosikia?

Jibu ni rahisi ama hawapo au waliopo wanahesabika. Lakini tunajua madhara ya kutokuwapo kwa wataalamu hawa katika vituo vya afya?

Kutokuwapo kwa wakalimani hospitalini, kunamaanisha Watanzania wengi wenye ulemavu wa kutosikia wanakosa fursa za kitiba na kiafya kwa jumla. Matokeo yake, kundi hili limegubikwa na changamoto nyingi za kiafya.

Mbeya waonyesha njia

Juni 13, 2018, Hospitali ya Rufaa ya Kanda Mbeya, ilizindua huduma ya kuwa na wakalimani kwa wagonjwa wasiosikia ili waweze kutafsiri kwa lugha ya alama kwa madaktari bingwa wanaowahudumia wagonjwa wenye ulemavu wa kutosikia.

Hospitali hiyo ilimtambulisha Faraja Mbwilo kuwa mkalimani wa lugha ya alama ambayo inatumiwa na watu wasiosikia.

Mbwilo ni msomi mwenye shahada ya ukalimani wa lugha hiyo na alitangazwa siku hiyo kuwa ni mwajiriwa wa hospitali kwa ajili ya kazi hiyo na kazi nyingine atakazopangiwa.

Mkurugenzi wa hospitali hiyo Dk Godlove Mbwaji anasema tukio la kuwapo kwa mkalimani, limeibua mambo mengi yasiyojulikana kutoka kwa wenye ulemavu wa kutosikia.

‘’Tumegundua watu wengi wasiosikia hawajapata elimu ya afya ya uzazi wa mama na mtoto, wanakosa elimu sahihi ya kujikinga na magonjwa ya zinaa ukiwamo Ukimwi na pia tumegundua wengi wanaoumwa wanakosa huduma sahihi ya tiba kwa ugonjwa wanaoumwa’’ anasema.

Dk Mbwanji anasema katika kipindi kifupi cha mkalimani, idadi ya wagonjwa wasiosikia wanaofika hospitali imeongezeka kutoka wastani wa mmoja au wawili kwa mwezi hadi karibu watano.

Anasema katika kipindi cha miezi mitatu hadi sasa wagonjwa sita wamefanyiwa upasuaji baada ya kugundulika walikuwa na uvimbe tumboni ambao bila mkalimani wangepoteza maisha.

“Kwa bahati nzuri wana chama chao kiitwacho Chavita, kupitia chama hicho tayari walemavu 50 wa kiume wamefundishwa umuhimu wa tohara na 16 kati yao walitahiriwa kwa hiari’’ anasema.

Anasema wengine 20 kwa sasa wameanza kuhudhuria kliniki ya kupata vidonge vya kufubaza virusi vya Ukimwi baada ya kugundulika kuwa ni waathirika kupitia mkalimani.

Anasema kwa bahati nzuri walemavu karibu wote wanafuata taratibu za kutibiwa kama wengine na kwa wasio na uwezo pia wanashughulikiwa kama wagonjwa wengine wanaosaidiwa.

Taarifa ya Mwenyekiti wa Chavita, mkoani hapa Tusajigwe Mwalwega, inasema mkoa wa Mbeya una watu wasiosikia 9,000 ambao sasa wataendelea kunufaika na huduma ya mkalimani katika hospitali hiyo.

Mkalimani Mbwilo atoa ya moyoni

Mbwilo anasema kazi anayofanya ni kubwa na inahitaji malipo makubwa, lakini kwa sasa anaifanya kama wito wake kwa Mungu.

Anasema kila akifika asiyesikia kazi yake ni kuambatana naye kuanzia mwanzo hadi anapopata dawa.

‘’Naanza mwanzo naingia kwa daktari na kuzunguka maabara na hata kwenye upasuaji naingia naye’’ anasema.

Anasema changamoto nyingine ni watu wenye ulemavu huo kuonekana kama wengi wana hasira, jambo ambalo si kweli kwani anasema ni wapole na wanahitaji upendo.

Anashauri taasisi za umma kama mahakama na polisi kuajiri wakalimani ili kuwaepusha viziwi na aina mbalimbali za dhulma.

Chavita mkoa waishukuru hospitali

Mwenyekiti wa Chavita Mkoa Tusajigwe Mwalwega anaushukuru uongozi wa Hospitali ya Rufaa Kanda Mbeya kwa kuweka huduma ya mkalimani.

Anasema wapo walemavu wengi wasiosikia wanaofika kwenye hospitali nyingine nchini tangu asubuhi na wanarudi nyumbani bila ya kupata matibabu kwa sababu ya kukosa mawasiliano sahihi.

Kwa upande wake, Katibu wa Chavita mkoa, Queen Majembe anasema kwa sasa watu wasiosikia wa Mkoa wa Mbeya wametambua Hospitali ya Rufaa Kanda Mbeya kuwa ni mwokozi na mkombozi kwa maisha yao.

Anasema hospitali hiyo ndiyo pekee iliyoonyesha uzalendo kwa watu wasiosikia na kwamba katika kuiunga mkono wameamua kufanya usafi kwa siku mbili wakati wa maadhimisho ya Siku ya Viziwi Duniani.

Naye mwalimu wa lugha ya alama kutoka Chavita Taifa, James Lameck ambaye alifika Mbeya kufundisha bure lugha hiyo kwa watu mbalimbali wanaotaka, anasema huduma ya mkalimani katika hospitali ni ya kwanza Mbeya kwa nchi nzima.

Hata hivyo, anakiri kwamba katika nchi za Kenya na Uganda huduma ya wakalimani inapatikana katika maeneo mbalimbali kama vile polisi, mahakamani na hata kwenye nyumba nyingi za ibada.

“Naamini, watu wasiosikia wengi wanaoumwa sasa watahamia Mbeya kwa sababu wana uhakika wa huduma ya tiba kuliko Muhimbili ambako hawana mkalimani’’ anasema.

Sababu ya kuajiri mkalimani

Mkurugenzi anasema wazo la kutafuta mkalimali wa lugha ya alama, alilipata katika Kanisa kuu la Moravian lililopo Mtaa wa Majengo ambalo mara kadhaa linawatumia wakalimali wa lugha hiyo wakati wa ibada.

“Mimi ni muumini wa kanisa hilo, hivyo wazo lilinijia ghafla baada ya kuwafikiria wasiosikia wanapataje huduma za matibabu. Wazo nililiwasilisha katika ngazi ya uongozi na bahati nzuri lilikubaliwa, hivyo tumekuwa wa kwanza nchini kuanzisha huduma ya mkalimali katika hospitali’’ anasema.

Hospitali ya Rufaa Kanda ya Mbeya

Hospitali ya Rufaa Kanda ya Mbeya ni moja ya hospitali kuu zilizojengwa mahususi kusaidia wananchi wa mikoa iliyo karibu nayo. Hospital nyingine zenye hadhi ya aina hiyo ni Muhimbil ya Dar es Salaam, Bugando iliyoko Mwanza na KCMC iliyoko mkoani Kilimanjaro.

Friday, September 28, 2018

Sumu kuvu ni hatari kwa afya, uchumi

 

By Mwandishi Wetu, Mwananchi makala@tz.nationamedia.com

Utunzaji salama wa nafaka baada ya mavuno ni muhimu kwa usala-ma wa chakula kwani hupunguza uwezekano wa kupata maambukizi ya bakteria au fangasi wanaosababisha magonjwa tofauti ikiwamo sumukuvu.

Sumukuvu ni aina ya sumu inayoten-genezwa na kuvu au fangasi wanaoota kwenye mazao mbalimbali hasa nafaka kama vile mahindi, mtama, ngano, mchele na ulezi. Kuvu hao wanapoota huonekana kama ukungu. Mahindi ndiyo nafaka inayo-shambuliwa zaidi na uchafuzi wa sumuku-vu ikilinganishwa na nafaka nyingine.

Mazao mengine yanayoweza kusham-buliwa na fangasi hawa licha ya nafaka ni pamoja mbegu za mafuta mfano kara-nga, pamba, alizeti na korosho; makopa au mihogo mikavu, viungo vya chakula mfanov iliki na mdalasini; mboga za maja-ni na matunda yaliyokaushwa. Wanyama wanaokula sukumuvu huwa na uwezekano wa kuathiri mazao yao mfano maziwa au nyama.

Uchafuzi wa sumukuvu kwenye nafaka huweza kutokea kabla na baada ya mavu-no na haiwezi kuondolewa kwa njia za kawaida kwa kupika kwa muda mrefu.

Yapo madhara ya kiafya ya kula chaku-la kilichochafuliwa ambayo ni pamoja na kifo kwa mlaji wa chakula hicho. Kwa kawaida athari hutegemea kiwango cha sumu katika chakula kilicholiwa, muda uliopita tangu kitumike, umri na afya ya mlaji kwa ujumla.

Agosti, watu kadhaa waliripotiwa kupoteza maisha mkoani Dodoma baada ya kula chakula kinachoaminika kilikuwa na maambukizi ya sumukuvu huku wen-gine wakilazwa.Madhara ya muda mfupi ni pamoja na maumivu ya tumbo, kutapika, homa, dege-dege, kutokwa damu nyingi, manjano ya macho na sehemu za mwili mfano viganja. Mtu akionesha dalili hizi apelekwe kituo cha afya kilichopo karibu haraka.

Kwa muda mrefu, sumukuvu yaweza kusababisha saratani ya ini, figo na koo, kuathiri mfumo wa kinga ya mwili na uzazi, kuathiri ukuaji wa watoto hasa wenye umri chini ya miaka mitano.

Madhara kwa uchumi

Watu wanapougua kutokana na maambukizi ya sumukuvu husababisha kudorora kwa shughuli za uzalishaji mali. Mzigo wa gharama za matibabu pia huathiri uchumi wa mtu mmoja mmoja, familia na taifa kwa ujumla.

Aidha, biashara ya mazao nje ya nchi ambayo ni muhimu katika kukuza Pato la Taifa huweza kupoteza soko endapo itafahamika kuwa yana kiwango kikubwa cha sumukuvu. Mfano mzuri ni hasara ambayo Tanzania iliipata mwaka 2008 baada ya kuuza tani 15,000 za karanga kwa Dola 424 za Marekani kwa tani na kubainika zilikuwa na uchafu mkubwa wa sumukuvu aina ya aflatoxin.

Bei hiyo ilikuwa ndogo kutokana na kasoro hiyo ikilinganishwa na mapato ambayo nchini nyingine ziliyapata. Afrika Kusini kwa mfano, mwaka huo iliuza karanga zake kwa Dola 1,473 kwa tani. Hii ni kwasababu hazikuwa na kiasi kikubwa cha sumukuvu ambacho kingeweza kuhatarisha afya ya walaji.

Ushauri wa maofisa ugani ni muhimu na wakulima wanapaswa kuupa kipaumbele kuhakikisha mazao yanalimwa na kutunzwa kwa kufuata viwango vya kimataifa ili kuepuka hasara kama hii iliyojitokeza takriban muongo mmoja uliopita.

Kudhibiti sumukuvu

Zipo njia nyingi za kukabiliana na sumukuvu kuenea na kuathiri mazao. Nyingi ya namna hizi hufanywa baada ya mavuno ya nafaka husika. Kuhakikisha mahindi au nafaka zimekauka vizuri kabla ya kuzihifadhi ni moja ya kati ya njia hizo.

Kabla ya kuzihifadhi, inashauriwa kuzichambua nafaka husika ili kuondoa uchafu na kuzitenga zile hafifu, zilizopasuka na zilizoshambuliwa na wadudu. Lakini mkulima anaweza akaepuka kuanika mahindi au nafaka nyingine yoyote kwenye udongo. Wataalamu wanashauri kutumia kichanja, mkeka, turubai au sakafu safi ambayo haina unyevu wa aina yoyote.

Tahadhari inapaswa kuchukuliwa hata wakati wa kwa kuzingatia mambo masuala kadhaa muhimu kwa usalama wa chakula. Eneo la kuhifadhi linapaswa kuwa safi na lenye mzunguko mzuri wa hewa wakati wote.

Jambo jingine muhimu ni kuepuka kuchanganya nafaka za zamani na zile mpya. Haishauriwi kuchanganya mazao kutoka mavuno ya misimu tofauti kwa usalama wa chakula husika. Hii inasaidia kutosambaza maambukizi, kama yako kwenye moja ya mavuno hayo.

Uhifadhi nao ni muhimu kuangaliwa kwa umakini. Wataalamu wanapendekeza nafaka zilizotayari zitunzwe kwenye magunia mapya na yapangwe mahali palipoinuka na siyo sakafuni.

Dawa za kunyunyiza ili kuziongezea maisha nafaka ulizonazo ni muhimu pia. Ikiwa unategemea kuzihifadhi kwa zaidi ya miezi mitatu, unashauriwa kupata ushauri toka kwa mtaalamu wa kilimo waliopo kwenye eneo lako kuhusu dawa nzuri ya kuhifadhia na namna ya kuitumia. Umadhubuti wa ghala au chumba cha kuhifadhia nafaka ni jambo jingine la kipaumbele wakati wa utunzaji ili kuepuka maambukizi ya sumukuvu. Chumba au ghala hilo linapaswa kuezekwa vizuri kiasi cha kuondoa uwezekano wa nafaka kuloa.

Tahadhari dona

Kutokana na uhamasishaji unaotolewa na wadau wa afya, kumekuwa na mwamko mkubwa wa watu kupenda kula ugali wa nafaka zisizokobolewa au dona. Waandaaji wa nafaka hizi wanapaswa kuwa makini wakati wa usagaji ili kuondoa uwezekano wa kuwamo kwa fangasi wa sumukuvu. Yapo mambo kadhaa muhimu kuyatambua. Kuchambua na kuzipepeta nafaka ili kuondoa uchafu na nafaka zilizoshambuliwa na wadudu ni miongoni mwa namna hizo.

Hatua nyingine ni kuosha mahindi au nafaka yoyote unayotaka kuisaga na kuianika mpaka ikauke vizuri. Hii husaidia kuhakikisha vijidudu vyote vimeondolewa kabla ya kusaga.

Ipo haja ya kuanika nafaka ulizonazo juu ya kichanja, mkeka au turubai ili kuzuia uchafuzi wa fangasi waliopo ardhini endapo utazinika chini. Hata baada ya kusaga unga uhifadhiwe kwenye chombo kisafi, kikavu na kisochoruhusu unyevunyevu kupenya. Ikiwezekana chombo chenye unga kiwekwe sehemu isiyo na unyevunyevu.

Hata hivyo, taarifa za kisayansi zinaonyesha kukoboa nafaka kunapunguza uchafuzi wa sumukuvu kwa kiasi kikubwa hivyo kushauri ulaji wa dona kwa ajili ya afya imara. Kwa kuwa mahindi na nafaka kwa ujumla ni chakula kikuu cha wananchi walio wengi nchini ni vema wadau wote kwenye mnyororo thamani wa chakula wakazingatia kanuni za afya kuepuka sumukuvu.

Kwa kuzingatia kanuni bora za kilimo, kuanzia uhifadhi, usambazaji na usindikaji wa mahindi na bidhaa zake kutapunguza madhara yanayoweza kuikumba jamii kwa kula chakula kilichochafuliwa na sumukuvu hivyo kuongeza uhakika wa maisha salama.

Friday, September 21, 2018

Lishe bora inavyookoa maisha ya mtoto tumboni, baada ya kuzaliwa

 

By Tumaini Msowoya, Mwananchi tmsowoya@mwananchi.co.tz

Wapo baadhi ya wanawake wanaopuuzia suala la lishe kipindi cha ujauzito au unyonyeshaji.

Kiuhalisia mama anapokuwa mjamzito au kunyonyesha, mwili wake unahitaji mlo kamili unaotokana na vyakula vya aina mbalimbali.

Wataalamu wa lishe wanasema kipindi hicho ni kati ya vile muhimu ambavyo mama na jamii inayomzunguka haipaswi kukipuuzia.

Mtaalamu wa Lishe kutoka Jukwaa la Lishe Tanzania (Panita), Debora Essau anasema kula vyakula vya aina mbalimbali kila siku, husaidia kuongeza nguvu na virutubisho vyote muhimu kwa mama na mtoto.

“Lishe ni msingi wa maisha ya mama na mtoto wa tumboni; haipaswi kupuuzia hata kidogo. Uhai wa mama na mtoto unategemea sana uimara wa mwili unaojengwa na chakula bora,” anasema.

Daktari kutoka Kituo cha Elimu na Tiba, Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili, Shindo Kilawa anasema ni rahisi kwa mama kujifungua mtoto mfu au njiti, ikiwa hatozingatia lishe kamili.

Umuhimu wa lishe bora

Essau anasema lishe bora husaidia kuongeza uzito angalau kilo 12 wakati wa ujauzito kwa wastani wa kilo moja kila mwezi.

“Mama mjamzito anahitaji kuwa na nguvu, anapokula lishe bora, inatosha kumpa uhakika wa nguvu hizo,” anasema.

Anasema wanawake wengi hujikuta wakipungukiwa damu kwa sababu ya lishe.

“Upungufu wa damu ni kati ya matatizo sugu yanayowakumba wanawake wengi, tatizo hili ni rahisi kuepuka,” anaeleza.

Ushuhuda wa mjamzito

Anitha Julius, anasema kipindi cha ujauzito alipungukiwa damu kiasi cha kuhatarisha uhai wake na mtoto kwa sababu ya kukosa lishe bora.

“Damu yangu ilifikia saba, ilibidi nianze matibabu ya kuongeza damu lakini kama ningekuwa napata lishe bora hali ile isingenikuta. Sio kwamba hakukuwa na chakula lakini sikuwa na hamu ya kula chochote,” anasema.

Anasema ilimlazimu kuanzisha mkakati wa mlo kamili kila siku, huku akipata ushauri kutoka kwa wataalamu.

“Nilijifungua salama kwa sababu niliamua kufuata wanachosema wataalamu,” anaaongeza.

Dk Kilawa anasema mama anapopata lishe bora anakuwa na uhakika wa kujifungua salama na kuepuka kuzaa mtoto njiti, mwenye uzito pungufu au aliyefia tumboni.

Anasema kuwa ili kuboresha ukuaji wa mtoto kiakili na kimwili, mama anayenyonyesha lazima ahakikishe lishe anayoipata ina virutubisho vyote.

“Wakati mama anaponyonyesha, mahitaji ya virutubisho kwenye mwili wake ni makubwa zaidi, hivyo ni muhimu kuzingatia mlo huo,” anasema.

Anasema kwa sababu katika miezi sita ya kwanza mama anapaswa kumpa mtoto maziwa peke yake, yeye mwenyewe ni lazima kila anachokula kifae kwa ajili ya uandaaji wa maziwa yake kwa mtoto.

Dk Kilawa anasema baadhi ya watoto hupatwa na utapiamlo, kwa sababu ya kukosa lishe bora kutoka kwenye maziwa ya mama zao.

Unavyoweza kupanga mlo kamili

Wataalamu wa lishe wanashauri wajawazito na wanaonyonyesha kula milo mitatu kwa siku na vitafunwa walau mara mbili.

Essau anasema ni muhimu kuchagua vyakula kulingana na makundi husika.

“Vipo vyakula vya nafaka, viazi, ndizi na muhogo, mafuta na sukari, mbogamboga, matunda na vile vya jamii ya mikunde na asili ya wanyama. Hivi vyote ni muhimu,” anasema Kwa mujibu wa kipeperushi cha lishe kilichotayarishwa na Quality Assurance Project (QAP), wajawazito wanahitaji kula chakula kingi au kula milo midogo midogo mara nyingi.

Pia, wanahitaji kula matunda na mboga mboga kwa wingi katika mlo mmoja na maji ya kutosha. Kwa siku wapate glasi nane au lita 1.5.

Kipeperushi hicho kinaandika kuwa ni muhimu kwa wanawake wajawazito kuepuka unywaji wa chai au kahawa na sambamba na mlo wa kawaida, kwa sababu unywaji huo unazuia ufyonzaji wa madini ya chuma mwilini.

Dk Kilawa anasema mtu anywe chai au kahawa saa moja baada ya kupata mlo, ili chakula kipate nafasi ya kufanya kazi ipasavyo mwilini.

Virutubisho muhimu kwa mjamzito

Dk Kilawa anasema kimsingi mama mjamito anahitaji vidonge vya madini ya chuma na vya foliki aside, ili kuzuia upungufu wa damu katika kipindi cha ujauzito hadi miezi mitatu baada ya kujifungua.

“Vidonge vya madini ya chuma na mlo kamili vitamsaidia mama aepuke maudhi kama kichefuchefu,” anasema.

Anasema ni muhimu kutumia chumvi yenye madini joto kwa sababu hiyo inaweza kuzuia upungufu wa madini hayo mwilini.

“Ili kuukinga mwili wa mama na mtoto, mjamzito anashauriwa kunywa matone ya vitamin A mara baada ya kujifungua au ndani ya kipindi cha wiki nane za kujifungua. Ni vizuri sana akawa anapata ushauri kutoka kwa wataalamu wa fya,” anaeleza.

Anachopaswa kufanya mjamzito

Dk Kilawa anasema kwa sababu ujauzito ni kipindi muhimu kwa mama, umakini wa mimba yake unapaswa kuanza kuchukuliwa mara tu anapohisi hali hiyo.

Anashauri kuwa ikifika miezi mitatu, ni muhimu kuanza kuhudhuria kliniki ili iwe rahisi kufuatilia afya ya mtoto wake na yeye mwenyewe.

Mtaalamu wa lishe, Essau anasema pombe ni hatari kwa mama mjamzito.

“Unachohitaji ni lishe bora sio kilevi kwenye mwili wako, kwa hiyo mama anapokuwa mjamzito asitumie kabisa kilevi cha aina yoyote ile kama pombe, tumbaku hata dawa za kulevya kwa sababu kila kitu anachokitumia, kinamgusa mtoto aliye tumboni,” anasema.

Dk Kilawa anasema baada ya kujifungua ni vizuri kwa mama kukaa miaka mitatu kabla ya kupata mimba nyingine.

Unyonyeshaji mtoto

Dk Kilawa anasema mama ambaye amejifungua mara ya kwanza anaweza kuhitaji msaada katika kunyonyesha kutoka kwa wale walio karibu yake.

“Mama anahitaji utulivu, hivyo anapaswa kusaidiwa namna ya kukaa na hata kuvyonyesha. Maziwa ya mwanzo kabisa ya mama ni muhimu mno kwenye mwili wa mama,” anasema.

Anasema maziwa ya kwanza ya mama hunata na kuonekana ya njano na kuna baadhi ya watu huwa wanayamwaga wakidhani hayana kazi.

“Japo huonekana tofauti, hicho ndicho chakula sahihi cha mtoto aliyezaliwa. Maziwa hayo yana virutubisho muhimu vilivyotengenezwa na mwili wa mama yake kwa ajili ya kumkinga mtoto dhidi ya maambukizi,” anaeleza.

Anasisitiza kuwa unyonyeshaji ndani ya siku mbili za mwanzo ni muhimu, kwa sababu husaidia kufungulia maziwa yaliyokomaa ambayo mama huanza kuzalisha ndani ya siku tatu baada ya kujifungua. Kadri mtoto anavyonyonya ndivyo wingi wa maziwa yanavyozalishwa na mama

Friday, September 21, 2018

Je, urefushaji uume kwa upasuaji ni salama?



Dk Shita Samwel

Dk Shita Samwel 

Katika makala zilizopita niliwahi kueleza njia mbalimbali za kurefusha uume ambazo zote hazikuwahi kuwa njia salama kwa watumiaji. Leo tutaangazia njia ya upasuaji kama ni salama kutatua tatizo hilo.

Zipo njia mbili ambazo zinatumika kuongeza urefu wa uume, njia hizo hujulikana Kiingereza kama ‘Penis Enlargement Surgeries’.

Upasuaja wa aina ya kwanza ni wa kurefusha uume ambao hujulikana kitabibu kama ‘lengthening the penis. Hii hutumia mbinu ya kukata moja ya nyuzi ngumu (ligaments) iliyojipachika kwenye mfupa wa kiuno ili kushikilia uume.

Njia hii inasaidia kuongeza kiasi urefu kwa sehemu ya shina la kiume lakini si zaidi ya inchi moja kiasi cha kuweza kuonekana kwa macho kuwa uume umeongezeka. Hivyo si kweli kuwa njia hii itaweza kukurefushia uume wako kwa urefu ambao utakuridhisha na kutatua tatizo hilo.

Baada ya upasuaji huu mgonjwa huhitajika kuweka kitu cha kuweka uzito kidogo kila siku kwa saa nane kwa kipindi cha miezi sita ili ile nyuzi ngumu iliyokatwa isirudi kujipachika tena.

Upasuaji wa pili ni ule wa kutanua na kuongeza upana zaidi ambao hujulikana kama ‘widening the penis’. Wanaume ambao wanadhani wana tatizo la wembamba wa uume zipo njia za kuongeza upana zenye utata juu ya ufanisi wake.

Njia hizo ni pamoja na njia ya kupandikiza mafuta ya mwilini kutoka maeneo yenye mrundikano wa mafuta ikiwamo katika tumbo, upandikizaji kwa kutumia aina fulani ya uji mzito ulioganda usio na rangi ujulikanao kama Silcone ambayo hata wanawake wanaorekebisha maumbile ya mahipsi, matiti huwekewa malighafi hii.

Vilevile tishu nyingine za sehemu nyingine za mwilini pia huweza kutumika kupandikiza katika uume ili kuweza kuongeza upana wa uume

Umoja wa madakatari wanachama wa matatizo ya mfumo wa mkojo/figo duniani pamoja na kile chama muungano wa madaktari bingwa wa matatizo ya mfumo wa mkojo Marekani, hawakubaliani na upasuaji wa njia hizi ili kurefusha na kuongeza upana wa uume kwa watu wazima. Ipo njia mpya ya upasuaji ambayo angalau inaleta matumaini kwa kuwa na madhara machache ambayo inaweza kufanyika kwa aina fulani ya wanaume wenye tatizo la udogo wa uume.

Sehemu ya korodani inaweza kushikizwa katika sehemu ya kati ya uume, baadaye sehemu ya tishu za korodani huachanishwa kiasi na sehemu ya kati ya uume hivyo kuufanya uume kuonekana kurefuka kiasi. Upasuaji huu ni wa dakika 20 tu na unafanyika na mgonjwa kuruhusiwa

Ni vizuri kufahamu madhara ya upasuaji wa njia zote, nikianza na madhara yanayoambatana na urefushaji kwa upasuaji ikiwamo maambukizi, uharibifu wa mishipa ya fahamu, kupungua kwa hisia mguso katika uume na pia kukosa nguvu za kiume. Mara nyingine kovu la upasuaji katika uume huweza kuunga vibaya kiasi cha kukuacha ukiwa na uume mfupi zaidi kuliko hapo awali.

Madhara ya uongezaji upana ni pamoja na kuwa na umbile lenye mwonekana mbaya ikiwamo kuwa manundu au matuta kutokana na upandikizaji vitu hivyo kutokaa vizuri.

Utafiti mmoja uliowahi kuchapishwa katika jarida la matatizo ya mikojo la nchi za ulaya, ulionyesha kuwa kati ya wanaume 42 waliofanyiwa upasuaji wa kurefusha uume kwa kukata nyuzi ngumu inayoshikilia uume, ni asilimia 35 ndio walioridhika matokeo yake, huku wanaume waliobaki waliendelea kusaka upasuaji zaidi wa kurefusha uume.

Friday, September 21, 2018

Ni hatari kutumia dawa za nguvu za kiume bila ushauri



Dk Christopher  Peterson

Dk Christopher  Peterson 

“Samahani daktari, asubuhi ya siku tatu zilizopita kaka yangu alikutwa amekufa katika nyumba ya wageni, alipokwenda kupumzika yeye na mpenzi wake

‘’Baada ya kumhoji huyo mpenzi wake alisema kuwa wakati wakiingia chumbani alikunywa vidonge kadhaa ambavyo baadaye wataalamu waligundua kuwa vilikuwa ni vdonge vya kuongeza nguvu za kiume. Je ni kweli dawa za kuongeza nguvu za kiume zinaweza kusababisha kifo?’’

Hili ni swali nililoulizwa wiki iliyopita na mmoja wa wasomaji wa safu hii.

Kwanza naomba ieleweke kuwa, dawa yoyote ikitumika kinyume au pasipo kufuata ushauri wa mtaalamu wa afya inaweza kuwa hatari sana kwa afya na hata kusababisha kifo. Sasa tunapokuja kwenye suala la dawa za kuongeza nguvu za kiume, dhana hii huthibitika zaidi.

Tatizo la kukosa nguvu za kiume kwa ujumla wake linakuja na sura tofauti, lakini sura iliyozoeleka ya tatizo hili ni pale mwanaume anaposhindwa kushiriki tendo la ndoa kikamilifu, kwa sababu tu uume wa unashindwa kusimama na kwa kudumu kwa muda mrefu na hatimaye kusinyaa kabla ya kumaliza kushiriki tendo la ndoa.

Jambo hili husababishwa na vihatarishi na matatizo mbalimbali ya kiafya la kwa ujumla wake, lakini kwa ujumla, kusinyaa au kutosimama kikamilifu kwa uume wakati wa kushiriki tendo la la ndoa, kunatokana hasa na msukumo hafifu wa damu kwenye via vya uzazi.

Hivyo naomba ieleweke kuwa dawa hizi hazileti tiba ya kudumu wanavyodhani, bali zinafanya kazi ya kuongeza kazi ya msukumo wa damu kwenye mishipa ya damu iliyopo kwenye uume ili mwanaume aweze kushiriki tendo la ndo kwa wakati ule na utendajikazi wa dawa hii huwa ni wa muda mfupi tu, hivyo mtumiaji atalazimika kutumia kila anapohitaji kushiriki tendo la ndoa.

Dawa hizi zimewekewa kiambata chenye kemikali inayoitwa sildenafil na hiki kina kiwango maalumu kinachotakiwa kuingia mwilini kutokana na hali ya kiafya ya mtumiaji husika, na madhara ya kiafya ya dawa hii ndipo yanapoanza.

Kama nilivyoeleza hapo awali, dawa hii inafanya kazi kwa kuongeza kasi ya msukumo wa damu mwilni ili kulazimisha damu ifike kwenye uuume na hatimaye uweze kusimama.

Kama tunavyofahamu, kazi ya kusukuma damu mwili inafanywa na moyo hivyo dawa hii huilazimisha moyo kufanya kazi ya ziada zaidi na hivyo kuuupa moyo hatari ya kupata matatizo kama vile moyo kwenda kasi na hata kusababisha moyo kusimama.

Kwa mtu mwenye matatizo mengine ya kiafya kama vile shinikizo la damu, mtumiaji anakua hatarini zaidi. Watu wengi wengi sana wamekuwa wakitumia dawa hizi kiholela bila kupata ushauri wa wataalamu wa afya.

Hii ni hatari kwa sababu wengi wamekuwa wakizitumia kiasi kikubwa kuliko afya zao zinavyoweza kuhimili.

Ni vyema kwanza kupatiwa vipimo vya afya kama vile kupima kasi ya mapigo ya moyo na shinikizo la damu ili kushauriwa kiwango stahiki cha dawa hii kulingana na hali ya kiafya.

Nashauri pia kama una tatizo la kukosa nguvu za kushiriki tendo la ndoa ni vyema kuwaona kwanza wahudumu wa afya na kupata msaada wa utatuzi wa tatizo kuliko kuvamia dawa hizi bila ushauri wa daktari.

Friday, September 21, 2018

Maisha tunayoishi yanachangia ugonjwa wa moyo

 

By Elizabeth Edward, Mwananchi eedward@mwananchi.co.tz

Wakati macho ya wengi yakiwa kwenye magonjwa yanayoambukiza, inaonekana magonjwa yasiyoambukiza yanazidi kuwa tishio kwa binadamu.

Magonjwa hayo ni kama kisukari, shinikizo la damu, saratani na matatizo yote yanayohusiana na moyo.

Ugonjwa wa moyo unashika namba nne kwa kusababisha vifo vya watu wengi duniani. Takribani watu 17.7 milioni wanafariki kila mwaka kutokana na matatizo ya moyo, huku wengi wao wakiwa kutoka katika nchi zenye uchumi wa kati na mdogo.

Tanzania inashika nafasi ya 87 katika orodha ya nchi zenye watu wengi wanaosumbuliwa na matatizo ya moyo, huku takwimu zilizotolewa na Shirika la Afya duniani (WHO) mwaka 2011 zikionyesha kuwa watu 117 kati 100,000 nchini wana matatizo hayo.

Chanzo cha maradhi ya moyo

Licha ya kuwa wapo wanaozaliwa na matatizo hayo, lakini wengi wanapata maradhi ya moyo kutokana na mifumo ya maisha waliyojiwekea.

Mfumo mbovu wa maisha umeendelea kuwa kichocheo cha watu wengi kupata maradhi ya moyo na ugonjwa huo kuwa miongoni mwa magonjwa yanayosababisha vifo vingi duniani.

Pamoja na suala hili kuwa tishio wataalam wanaeleza kuwa binadamu ana uwezo wa asilimia 80 kuzuia asipate maradhi hayo.

Rais wa chama cha madaktari wa moyo Tanzania (TCS), Dk Robert Mvungi anaeleza kuwa kwa kiwango kikubwa magonjwa ya moyo yanaweza kuzuiwa kwa kuwa na mfumo wa maisha unaozingatia afya.

Anasema kumekuwepo ongezeko la watu hasa wa mijini wanaosumbuliwa na matatizo ya moyo, lakini chanzo kikubwa kwa wengi wao ni mfumo mbaya wa maisha.

“Tunaposema mfumo mbaya wa maisha unahusisha kutofanya mazoezi, kutokula mlo kamili, kuzidisha mafuta na matumizi ya sigara na vileo,”

“Sasa kama unajaza mafuta mwilini na vyakula ambavyo vitakuwa vinakufanya uongezeke uzito wa mwili kupita kiasi halafu hufanyi mazoezi, ni wazi unayakaribisha matatizo ya moyo”

Dk Mvungi anasema yote hayo huchangia mtu kuanza kupata viashiria vinavyomuweka kwenye hatari ya kupata magonjwa ya moyo.

Miongoni mwa viashiria ni shinikizo la damu, wingi wa lehemu mwilini na kisukari.

Anasema ugonjwa wa moyo mara nyingi huhusishwa na kujibana au kukazika kwa mishipa ya damu, au mkusanyiko wa taka katika kuta za mishipa ya damu ambapo husababisha kupungua kwa kipenyo cha mishipa ya damu na hivyo kuzuia mzunguko ulio huru wa damu. Hatimaye mtu hupata hatari ya kupata shambulio la moyo na kiharusi

“Takwimu tulizonazo zinaonyesha kuwa asilimia 30 ya Watanzania wana shinikizo la damu, asilimia kati ya 20 na 24 wana lehemu nyingi huku asilimia sita hadi saba wana tatizo la kisukari,’’ anasema na kuongeza:

“Hawa wote wapo kwenye hatari ya kupata magonjwa ya moyo, ndio sababu tunasema kuwa tatizo hili ni kubwa kuliko tunavyoliangalia.

Lishe mbovu inavyochangia

Mtaalamu wa lishe Scolastica Mlinda, anaeleza kuwa suala la lishe ni muhimu kuzingatiwa hasa kupangilia ubora wa chakula na kupunguza vyakula vyenye mafuta na chumvi nyingi.

‘’Kiasi kikubwa cha chumvi kwenye mlo wako huchangia kutokea kwa shinikizo la damu la kupanda na hatimaye magonjwa ya moyo. Jitahidi kuweka chumvi kiasi na epuka kuongeza chumvi kwenye chakula ambacho tayari kimeshapikwa,”anasema na kuongeza:

‘’Vilevile nashauri tukawa tunakula kwa wingi vyakula vyenye madini ya potasiamu kwa wingi, kwani husaidia kupunguza shinikizo la damu mwilini. Vyakula hivyo ni kama maharagwe, spinachi, kabichi, ndizi, mapapai na tende.’’

Siku ya Kimataifa ya Moyo

Dk Mvungi anaeleza kuwa ipo haja kwa Serikali na jamii kwa ujumla kuangalia suala la matatizo ya moyo kwa umuhimu zaidi, kwa kuwa linaweza kuchangia taifa kupoteza fedha nyingi.

Kukabiliana na hilo TCS imeamua kuadhimisha siku ya kimataifa ya moyo mwaka huu kwa kuhamasisha na kuelimisha watu kuhusu namna bora ya kuishi na kuzingatia afya bora, ili kujiweka mbali na maradhi ya moyo.

Siku hii huadhimishwa Septemba 29 duniani kote na mwaka huu imebebwa na kauli mbiu, ‘Moyo wangu, moyo wako’.

“Tunataka suala hili lipewe kipaumbele na kila mtu aamua ndani ya nafsi yake kubadili mfumo wa maisha ,hata kauli mbiu yetu ya mwaka huu ‘Moyo wangu, moyo wako’ imewekwa katika msingi wa kujijali kisha kuwajali watu wako wa karibu,”

Friday, September 14, 2018

Dalili hizi zinaweza kuashiria tatizo kwenye afya yako



Dk Christopher  Peterson

Dk Christopher  Peterson 

Kutokana na shughuli za kila siku na sababu zitokanazo na hali ya hewa, ni kawaida kupatwa na uchovu na maumivu ya ama baadhi ya viungo au mwili mzima.

Hata hivyo, hali hii huwa ni ya muda mfupi tu na baadaye hutoweka. Lakini ni vyema kuwa makini na uchovu na maumivu ya mwili yanapodumu kwa muda mrefu mwilini; pata ushauri wa daktari haraka iwezekanavyo.

Watu wengi wamekuwa na tabia ya kupuuzia baadhi ya dalili ndogo ndogo zinazojitokeza kwenye afya zao pasipo kujua chanzo hasa cha dalili hizo.

Naomba ifahamike kuwa tabia hii ni hatari, kwa sababu matatizo yote makubwa ya kiafya huanza na dalili ndogo ambazo wengi wamekuwa wakizidharau.

Pamoja na uchovu na maumivu, leo kupitia safu hii nitaeleza baadhi ya dalili mbalimbali zinazojitokeza kwenye afya zetu japo zinaonekana ni ndogo, lakini hatupaswi kuzifumbia macho, kwa sababu zinaashiria tatizo fulani kwenye mwenendo wa afya kwa jumla.

Dalili ya kwanza ni udhaifu kwenye miguu na mikono kunakoambatana na ganzi. Ikiwa sehemu za mikonao na miguu zinadhohofika, zinakosa nguvu na kupata ganzi na hasa dalili hizi zikitokea hadi usoni, inaweza kuwa ni dalili ya kiharusi na hasa kama hali hii inatokea upande mmoja tu wa mwili.

Sambamba na dalili hizi, kiharusi pia huambatana na dalili kama vile kuyumba wakati wa kutembea, unapata kizunguzungu na kushindwa kutembea vizuri.

Nikukumbushe tu msomaji kuwa kiharusi ni ugonjwa unaosababishwa na matatizo ya usambazwaji wa damu kwenye ubongo

Hali hii hutokana na kuziba au kupasuka kwa mirija inayosambaza damu kwenye ubongo na kusababisha chembechembe za damu kufa. Kiharusi ni moja ya magonjwa yanayoongoza kusababisha vifo vya ghafla katika miaka ya hivi karibuni.

Hivyo pata msaada wa kitabibu haraka ikitokea unapatwa na dalili hizi pamoja na dalili nyingine kama kutoona vizuri, maumivu makali ya kichwa, kuhisi kuchanganyikiwa au kupata shida katoka kuongea.

Dalili nyingine ni maumivu ya kifua. Maumivu yoyote ya kifua na hasa yanayoambatana na joto kali na kutokwa na jasho, upumuaji wa shida, na hata kichefuchefu yanapaswa kutafutiwa ufumbuzi wa kitabibu haraka sana.

Maumivu ya kifua yanayodumu kwa muda mrefu, yanaweza kuwa ni ishara ya magonjwa ya moyo au shambulio la moyo na hasa kama yakitokea wakati wa kufanya mazoezi au hata shughuli yoyote inayofanya mwili utumike.

Lakini pia maumivu ya mara kwa mara ya kifua yanaweza kuashiria tatizo jingine tofauti na moyo kama vile kuganda kwa damu kwenye mapafu au mzunguko wa damu kutokuwa sawa kwenye mapafu. Pamoja na hayo, ni vyema kumuona daktari haraka endapo kifua kinabana na hali hii ikiwa ni ya kujirudiarudia.

Dalili nyingine ni mkojo unaoambatana na damu. Yapo matatizo mengi ambayo yamezoeleka yanayoweza kusababisha kutoa mkojo uliochanganyika na damu, kama vile mambukizi kwenye njia za mkojo na hata maambukizi ya baadhi ya magonjwa ya zinaa ikiwa yamedumu kwa muda krefu bila tiba.

Ikiwa unatoa mkojo uliochanganyika na damu na hasa ukiambatana na maumivu ya mgongo au hata maumivu ya chini ya kitovu, hii ni ishara tosha kuwa unashambuliwa na baadhi ya maradhi ya figo na hasa uwepo wa mawe madogo madogo kwenye figo ambao kitaalamu tunaita ‘kidney stones’.

Tatizo hili hutokea wakati ambapo aina hii mawe yanajitengeneza na kujikusanaya kwenye figo baada mkojo kuchujwa na yale mabaki ya mkojo kutengeneza mawe haya yatokanayo na ile chumvi chumvi.

Mawe haya hulazimika kutoka kupitia njia ileile inayotumika na mkojo kutoka kwenye figo ndani hadi kwenye njia ya mkojo ya nje iliyoambatana na via vya uzazi.

Hivyo kupitia mchakato huu, wakati mwingine mawe haya huchubua njia ya mkojo wakati yakiwa yanalazimika kutoka nje na kusababisha majeraha madogo kwenye njia ya mkojo na kutokwa na damu. Ni vyema kumuona daktari ili kuangalia uwepo wa aina hii ya mawe kwenye figo.

Tatizo jingine kubwa ni kuwa mkojo uliochanganyika na damu mara nyingi huashiria saratani ya kibofu na hasa ikiwa hauambatani na maumivu yoyote. Hivyo ni vyema kuwahi kupata vipimo, ili kuliwahi tatizo hili katika hatua zake za awali.

Friday, September 14, 2018

Inawezekana kuishi kwa furaha na mwenza mwenye VVU

 

By Tumaini Msowoya, Mwananchi tmsowoya@mwananchi.co.tz

Bila shaka umeshawahi kusikia matukio ya kuwapo kwa wanandoa au wenza ambao wameishi kwa muda mrefu wakishiriki tendo la ndoa, lakini mmoja amepata maambukizi ya VVU na mwingine hana.

Simulizi za wanandoa na maamuzi yao baada ya mmoja wao kupima na kukutwa na maambukizi ya VVU, ndiyo iliyonisukuma kuandika makala haya.

Utafiti mwingi unaonyesha kuwa wanaume wengi ni waoga kupima, hivyo huwa wanawatanguliza wake zao kwa kuamini majibu watakayopewa, yatalingana.

Hata hivyo, wataalamu wa afya wanasema kila mmoja anapaswa kupima, kwani inawezekana mmoja kati ya wanandoa akawa na maambukizi na mwingine akakosa.

Mkurugenzi wa Baraza la Watu wanaoishi na VVU nchini (NACOPHA), Deogratias Rutatwa anasema ndoa zinaweza kushamiri hata kama mmoja ana maambukizi. Jambo la msingi, ni kila mmoja kupima na kuijua afya yake.

Simulizi za wanandoa

“Niliogopa kumwambia mke wangu ukweli kwamba nilipopimwa nilikutwa na virusi vya ukimwi. Hata nilipoanza kutumia dawa za ARVs nilimwambia ni za ‘typhoid’,” anasema Alphan Langison, mkazi wa kijiji cha Igonya, Mbozi mkoani Songwe.

Langison alidanganya akihofia kuachwa na mkewe. Anasema aliamua kupima baada ya kuugua homa za mara kwa mara.

“Siku niliyopima na kupewa majibu mke wangu hakuwepo, nilikata tamaa japo sikumweleza yeyote kuhusu afya yangu,” anasema.

Anasema alikaa bila kumwambia mkewe kwa muda wa mwaka mmoja na wakati huo tayari alikuwa anatumia dawa za kufubaza VVU.

Mke wake, Winnie Jinson anasema kipindi chote mumewe anaumwa hakujua kama anaishi na VVU.

“Nilijiuliza sana kwa nini mume wangu anatumia dawa japo kila nilipohoji aliniambia typhoid, siku moja nikaamua kumbana aniambia ukweli,” anasema mkewe, Winnie na kuongeza;

“Niliumia, ikabidi na mimi niende kupima bahati nzuri sikukutwa na maambukizi ya VVU,” anasema.

Japo wakati huo Langison alikuwa na hofu ya kuachwa, Winnie anasema hakuwa na sababu ya kumuacha mumewe kwa sababu ya VVU.

“Wataalamu wa afya wakanisaidia, wakatufundisha namna ya kutumia mipira na hadi leo tunaishi kwa amani,” anasema.

Simulizi ya wanandoa hao inafanana na wanandoa wengine, Silvanus Siino na mkewe Lenatha Siino, ambao ni wakazi wa Muleba mkoani Kagera.

Siino baada ya mkewe kupata ujauzito na kuanza kliniki, walilazimika kupima ambapo mkewe hakukutwa na maambukizi.

“Nilitetemeka kupita kiasi nilipoambiwa kwamba nimeugua, niliona kama dunia imenigeuka, kweli niliona dunia chungu,” anasema.

Siino nae alijua mwisho wa ndoa yake umefika, kwa sababu mkewe hakukutwa na maambukizi ya VVU.

“Nilimuangalia mke wangu na tumbo lake, nikashangaa hana wasiwasi kama mimi, sikujua anawaza nini kwa wakati huo baada ya kupokea majibu yangu,” anasema.

Mkewe anasema japo alihofia kuanza maisha mapya ya kujua afya ya mumewe huku akiwa mjamzito, lakini hakuwa tayari kumpoteza mumewe.

Anasema baada ya majibu, wahudumu wa afya walio wapima waliwapatia ushauri wa namna ya kuishi katika maisha yao mapya.

“Ilikuwa kila ninapomuangalia mwenzangu naona anatoka jasho na hajiamini hata kidogo, ikabidi nimuulize kama majibu hayo yangekuwa yangu angefanyaje? alinitazama tu,” anasema na kuongeza;

“Nilijua angeweza kunifukuza, lakini sikujali. Nilichojali kwa wakati huo ni afya yake na uhai wa mwanangu aliye tumboni.”

Siino anasema hakuwa na amani kwa sababu hakujua mkewe anawaza nini wakati wote, japo alionyesha kumjali huku akimuhudumia bila kuonyesha tofauti yoyote.

Anasema kwa mwezi mmoja aliishi kwa hofu hadi baadaye alipoamua kuzoea.

“Tumezoea na ninachofanya ni kufuata masharti yote ikiwamo kumkinga mke wangu asije kuambukizwa. Nimejiunga kwenye vikundi vya wenzangu, nasaidia kuhamasisha jamii ipime,” anasema.

Anasema muda wa mkewe kujifungua ulipofika, alijifungua salama huku mtoto akiwa mzima pasipo maambukizi.

Kila baada ya miezi mitatu, mkewe na mtoto wamekuwa wakiangalia afya, na kwamba ana imani kuwa hatawaambukiza kwa sababu wanafuata ushauri wa kitaalamu wa jinsi ya kuishi na maambukizi.

Wanandoa waliokimbiwa

Sio wanandoa wote wanaweza kuhimili majibu, pale mmoja anapoambiwa ameambukizwa.

“Mke wangu alipoambiwa tu nimeambukizwa aliamua kunikimbia na hajarudi tena mpaka leo,” anasema Jimson Mtezi.

Anasema awali hakutaka mkewe ajue kuhusu afya yake, lakini alilazimika kufanya hivyo alipoanza kutumia dawa za ARV.

“Nisingeweza kujificha kwa muda mrefu, ilibidi nimwambie ukweli. Siku ya pili alienda kupima akaambiwa hana VVU, basi akafungasha begi, akamchukua mtoto wangu mdogo, wakaondoka,” anasema.

Mwanadoa mwingine aliyekimbiwa na mumewe baada ya majibu ya VVU ni Sofora Silta anayesema japo aliumia lakini hajakata tamaa.

“Ilibidi nijiunge kwenye kikundi cha wenzangu wenye VVU, nafanya kazi kwa bidii na maisha yangu yanaendelea kama kawaida,” anasema.

Anasema siku waliyopima walikuwa wote na majibu yalipotoka mumewe hakuwa na maambukizi.

“Nilimuona akiwa amekunja sura na tulipotoka kwa kweli hakutaka hata kuongea na mimi, aliniacha nyumbani akaondoka na hajarudi hadi sasa,” anasema kwa huzuni.

Ukweli kuhusu ukimwi

Mwaka 2006 Benki ya Dunia ilifanya utafiti kuhusu wenza wa aina hiyo katika nchi za Tanzania, Burkina Faso, Ghana na Kenya.

Ilibainika kuwa robo tatu ya watu wenye VVU wana wenza wasio na VVU.

Kilichobainika zaidi ni kuwa asilimia 30 hadi 40 ya wenza wa aina hiyo, wanawake ndiyo walikuwa wameathirika.

Hata hivyo Mkurugenzi wa Nacopha, Rutatwa anasema yapo maisha baada ya ukimwi.

“Ni nani aliyesema huwezi kutimiza ndoto zako ukiwa na VVU? Ingekuwa ndivyo hivyo, vipi kwa watoto waliozaliwa nao? Ukimwi sio mwisho wa maisha,” anasema.

Anasema wapo wanachama wengi wenye wenza wasio na maambukizi wanaoishi kwa furaha na upendo, huku wakizaa bila kuambukizana.

Anasema kinachopaswa kufanywa ni kufuata masharti yote ya utumiaji wa dawa za ARV pamoja na kujikinga wakati wa tendo la ndoa.

Maisha na mwenza mwenye VVU

Daktari kutoka Chuo Kikuu cha Sayansi Shirikishi, Kituo cha Tiba Muhimbili, tawi la Mloganzila Shindo Kilawa anasema wanandoa wa aina hii wanapaswa kufuata ushauri wa wataalamu wa afya ikiwamo kupima kila mara.

Anasema wakati wote wanandoa wanapokutana, wanapaswa kutumia kinga na inapofika wanahitaji kupata mtoto, lazima wapate ushauri wa daktari.

“Wapo watoto wengi wenye afya tele ambao wamezaliwa kutoka kwa wazazi wenye maambukizi. Kikubwa kama nilivyosema ni kufuata ushauri wa kitaalamu tu,” anasema.

Friday, September 14, 2018

Usimalize mwaka kabla hujapima vipimo hivi

 

Vifo vitokakanavyo na magonjwa yasiyoambukiza vinazidi kuongezeka.

Ulemavu unaotokana na kuchelewa kutibiwa nao ni janga lingine la kijamii.

Mfumo wa maisha, kuchelewa au kutofanya vipimo mapema ni miongoni mwa sababu za kutokea kwa vifo hivyo. Hujachelewa kuanza kufanya vipimo kwa ajili ya afya yako hata kama huna dalili za ugonjwa wowote.

Vifuatavyo ni baadhi ya vipimo ambavyo ni vyema ukavifanya kabla mwaka 2018 haujamalizika ili kujua mwenendo wa afya yako.

Uzito

Uzito uliopitiliza ni hatari kwa afya yako kwani unaongeza uwezekano wa kupata magonjwa ya moyo. Unashauriwa kufahamu (Body Mass Index) BMI yako ambayo huwianisha uzito na kimo kujua kama vinaendana na haupo kwenye hatari ya kupata magonjwa yasiyoambukiza.

Kwa mujibu wa Kituo cha Udhibiti wa Magonjwa nchini Marekani (CDC), mtu mzima mwenye afya anatakiwa kuwa na BMI kati ya 18.5 na 25.

Lehemu

Wataalamu wa afya wanapendekeza kwa watu wenye umri zaidi ya miaka 35 kupima kiwango cha lehemu au cholesterol mwilini kila baada ya miaka mitano ili kuwa kwenye nafasi nzuri ya kuchukua hatua na kupunguza madhara yanayoweza kuepukika. Kwa watu wenye maradhi ya moyo, wavutaji wa sigara, BMI zaidi ya 30 na wenye historia ya kupata kiharusi kwenye familia wanatakiwa kufanya kipimo hiki kuanzia wakiwa na miaka 20.

Kufanikisha kipimo hiki, sampuli ya damu kutoka kwenye mshipa wa mkono inahitajika. Kwa viwango salama vinavyopendekezwa, lehemu inatakiwa kuwa chini ya 200 mg/dL.

Mafuta au triglycerides

Mafuta au triglycerides yanahusishwa na utendaji wa kimetaboliki mwilini na wingi wake huchangia uwezekano wa kutokea kwa magonjwa ya moyo, kisukari na kiharusi.

Sampuli ya damu iliyotolewa kwa ajili ya kupima lehemu inaweza kutumika kwa kipimo cha mafuta mwilini. Inashauriwa, wingi wa mafuta usizidi 100 mg/dL ingawa kiwango chochote chini ya 150 mg/ dL kinaelezwa kuwa ni salama.

Shinikizo la damu

Endapo shinikizo lako la damu lipo juu unahitaji matibabu ili kukuepusha na magonjwa ya moyo, maambukizi ya kibofu na kiharusi. Kama shinikizo ni la kawaida, unahitaji kufanya vipimo kila baada ya miaka miwili ili kujua maendeleo yako, wataalamu wanashauri.

Kwa viwango vya kitabibu, shinikizo la kawaida huwa chini ya 120/80 mm Hg. Kama shinikizo lako lipo juu, utahitaji vipimo mara kwa mara ili kupunguza madhara yanayoweza kujitokeza.

Vipimo vya shinikizo la juu huchukuliwa mara mbili kwa tofauti ya saa nne. Hii ni kwa sababu shinikizo lililo juu ya 120/80 mm Hg huhitaji kuthibitishwa na kipimo kingine baada ya kile cha awali kilichoonesha hilo.

Kisukari

Shinikizo la damu zaidi ya 135/80 mm Hg huwa ni dalili ya kisukari ambacho hupimwa kwa kuchukua sampuli ya damu. Vipimo kadhaa vinaweza vikafanywa kubaini ugonjwa wa kisukari.

Kama ilivyo kwa shinikizo kubwa la damu, kipimo kimoja cha kisukari hakikidhi kuthibitisha ugonjwa huu. Awamu ya pili ya kipimo cha kisukari huthibitisha kama kweli sukari yako imezidi viwango vinavyoshauriwa.

Saratani ya utumbo

Kwa mujibu wa takwimu za dunia, saratani ni ugonjwa unaoongoza kwa kusababisha vifo miongoni mwa magonjwa yasiyoambukiza.

Kwa watu wenye zaidi ya miaka 50 wanashuriwa kufanya kipimo hiki haraka ili kuchukua hatua stahiki mapema kabla madhara yake hayajawa makubwa.

Kipimo chake kiitwacho colonoscopy hakina maumivu na huchukua kati ya dakika 15 na 20 kutoa majibu yanayotakiwa. Habari njema ni kwamba, kipimo hiki kinaweza kugundua saratani hata ikiwa kwenye hatua zake za awali kabisa na matibabu yakafanyika.

Saratani ikigundulika mapema, madaktari wanaweza kudhibiti kusambaa kwake hivyo ni wajibu wa kila mmoja kuchukua hatua.

Msongo wa mawazo

Ingawa inasemwa wanawake hukabiliwa zaidi na msongo wa mawazo, hata wanaume huugua ugonjwa huu usioambukiza. Takwimu za Taasisi ya Taifa ya Maradhi ya Akili nchini Marekani zinaonesha zaidi ya wanaume milioni sita nchini humo hukutwa na msongo wa mawazo kila mwaka.

Kukosa matumaini na kutofurahia unachokifanya kwa zaidi ya wiki mbili mfululizo inaelezwa kuwa ni dalili ya msongo wa mawazo. Usidharau dalili hizi badala yake nenda hospitalini kwa ajili ya vipimo. Daktari akishabaini tatizo atafahamu namna ya kulishughulikia.

Saratani ya ngozi

Maambukizi ya saratani ya ngozi au melanoma yameongezeka kwa kasi ndani ya miongo minne iliyopita. Ni miongoni mwa saratani zinazowashambulia zaidi wanaume.

Kabla ya miaka 50, wanawake wengi hupata maambukizi ya saratani hii lakini baada ya miaka 65 hali huwa kinyume chake, wanaume hupata maambukizi haya kuliko wanawake.

Inashauriwa kuchunguza ngozi kila mwezi ili kubaini dalili zisizo za kawaida.

Friday, September 14, 2018

Umewahi kuusikia ugonjwa wa Dementia?

 

By Dk John Haule, Mwananchi

Je, unakumbana na usahaulifu au umeshawahi kujilaumu kwa maamuzi yasiyo sahihi katika maisha yako na ikakugharimu?

Chukua tahadhari kwani inawezekana ukawa umekumbwa na ugonjwa uitwao dementia.

Ugonjwa huu huwafanya matabibu wengi washindwe kuutofautisha na ugonjwa mwingine uitwao Alzheimer, kwani nao una dalili na maumivu yanayofanana. Hata hivyo, Alzheimer, ni kati ya maradhi yanayosababisha ugonjwa wa Dementia.

Dementia ni mwamvuli unaoficha magonjwa mengi ya akili kama vile Huntington’s disease, Parkingson’s disease au Creutzfeldt-Jacob disease ila alzheimer una dalili nyingi za Dementia na wengi huugua.

Dementia

Dementia ni maradhi ya ubongo ambayo husababisha binadamu ashindwe kuwasiliana na wenzie sawasawa na ashindwe kufanya kazi zake za kila siku zinazohusisha ubongo sawasawa wakati alzheimer ni aina ya dementia ambayo huharibu sehemu ya ubongo inayodhibiti kufikiri, kutunza kumbukumbu na namna ya kuongea au kutoa tafsiri ya yanayozungumzwa.

Ugonjwa huu huleta mitafaruku kwa jamii kutokana na kutojua anachougua mgonjwa.

Alzheimer husababisha dementia kwa takriban asilimia 50 mpaka 70. Daktari anahitaji kuchukua vipimo ili kukubaini kama unachougua pamoja na kukuuliza maswali yahusuyo uwezo wa akili, kukupima damu na hata kuuchunguza ubongo wako pia.

Tofauti

Mtu anapochunguzwa ili kubaini kama anaugua dementia, hukutwa na dalili nyingi kuliko ilivyo kwa ugonjwa wa alzheimer lakini katika hali ya kawaida mgonjwa wa dementia huonekana kuwashwa na koo kwa muda mrefu hata akitumia dawa za kawaida kama za mzio, donda koo na kifua, hali hiyo huwa haiishi kirahisi.

Mtu anayeugua dementia hulalamika kuhisi kuugua bila kujua kinachomsumbua hasa. Hii ni tofauti na anayeugua alzheimer kwani mara nyingi huwa anapata nafuu ingawa huwa haponi kabisa kwa kuwa ugonjwa hujirudia rudia mara kwa mara baada ya tiba.

Wakati dementia ya kawaida kama inayosababishwa na upungufu wa vitamini au madini mwilini au itokanayo na madhara ya dawa alizotumia mgonjwa kwa maradhi mengine, hupona endapo atapata tiba sahihi.

Hilo huwezekana pia kwa dementia itokanayo na unywaji wa pombe kupita kiasi na uvutaji wa sigara au matumizi ya dawa za kulevya.

Kama tulivyoona hapo awali kuwa yapo magonjwa mengi ya ubongo ambayo husababisha ugonjwa wa dementia lakini hatari zaidi ambao wengi waliougua walipoteza maisha, unitwa Post Operative Cognitive Dysfunction (POCD) ambao huwapata watu waliofanyiwa upasuaji uliohusisha dawa za usingizi, yaani anesthesia.

Kwa kawaida, wagonjwa hawa hupona baada ya wiki au miezi kadhaa tangu wafanyiwe upasuaji. Wao hupatwa na dementia kwa kuwa walikuwa wanaugua maradhi yaliyosababisha upasuaji huo hivyo POCD huwapata baada ya upasuaji ili kuwasaidia kupona taratibu na kwa uhakika.

Katika hali ya kawaida, ukiona mgonjwa amepona ila amepoteza kumbukumbu baada ya kufanyiwa upasuaji basi shukuru sana kwa kuwa wagonjwa wengi hupoteza maisha katika upasuaji hivyo atakuwa amenusurika kupoteza maisha na ndio maana amepatwa na POCD na ana uhakika wa kupona japo ni taratibu.

Dalili

Mtu mwenye ugonjwa wa dementia hawezi kumudu kutumia pesa kwa uangalifu na huzitapanya bila kujijua pengine husahau hata watu aliowapa pesa na mali zake. Kuna wakati huwa hakumbuki kuoga wala kula.

Anaweza akaenda mahali na akapotea njia ya kurudi, hapati usingizi vizuri, kuna wakati huwasahau watu wake wa karibu au shughuli zake za kila siku mfano ufunguo wa nyumba au gari, mafaili hata simu ya mkononi.

Hupata shida kukumbuka hata vitu vyake vya msingi na mara nyingi huhitaji msaada hata wa kumchagulia nguo ya kuvaa. Ila, hupenda kurudia habari anazoongea akihisi watu hawamwelewi na ni mwepesi wa kuuliza majibu badala ya maswali na akijibiwa anachohisi kuwa ndilo jibu alilohitaji, huishia kusema ‘Ahaaa!’

Hizo ni baadhi tu ya dalili za mtu anayesumbuliwa na ugonjwa wa dementia ambayo jamii inayomzungua mgonjwa isipomuelewa huweza kumuona kama anafanya mambo kwa makusudi na kuzua mitafaruku kama vile ndoa kuvunjika, mwanafamilia kufukuzwa au kutengwa.

Matibabu

Katika hatua za mwanzoni, dementia huweza kudhibitiwa kwa aina za vyakula ila hali ikiwa mbaya basi ni lazima kumwona daktari ili aweze kutoa msaada stahiki ikiwamo dawa na ushauri wa kitaalamu.

Vyakula ambavyo mtu anaweza akatumia katika kupambana na dementia ni pamoja na vyote vyenye folic acid kwa wingi kama vile mapapai, mapeasi na machungwa kwa kuwa sio tu atakuwa amepata lishe bora bali acid hiyo kitaalamu husaidia kuukarabati na kuukinga ubongo dhidi ya magonjwa ukiiwamo dementia.

Pia, mgonjwa anatakiwa apate vitamin C kwa wingi katika kila mlo wake kwa kuwa ni muhimu hasa kwenye ukarabati wa ubongo kwa ujumla. Vitamin C hupatikana kwenye matunda yenye uchachu kama vile embe, matufaa (apple) na machungwa au mboga za majani za kijani kibichi.

Pamoja na vyakula hivi, mgonjwa atahitaji kupata vidonge vya lishe yaani food supplements kama vile Giloba, Go! Focus, Neurozan na aina nyingine ambazo daktari ataona zinafaa katika kuharakisha ukarabati wa ubongo kila siku.

Vilevile, jambo muhimu ni kumuona daktari kila unapohisi dalili zisizo za kawaida kwenye ubongo ili kukabiliana na tatizo haraka na kwa urahisi kuliko kungoja mpaka hali iwe mbaya ambapo itachukua muda mrefu kukabiliana nalo na kulitibu kwa uhakika na mafanikio.

Mwandishi ni daktari. Anapatikana kwa namba 0768 215 956

Friday, September 7, 2018

Watoto wengi hatarini kuugua kwa kukosa mazoezi

 

By Tumaini Msowoya, Mwananchi

Miaka ya zamani ilikuwa kawaida kuona wanafunzi wakikimbia mchakamchaka huku wakiimba nyimbo za kusifia, kukosoa, kujenga uzalendo na hata za kuwakebehi maadui wa Taifa

Wapo waliodhani mchakamchaka ni kwa ajili ya kujifurahisha tu kumbe. Wanafunzi walikimbia ili kuimarisha afya zao na kujikinga na maradhi yasiyo ya kuambukiza.

Siku hizi hali imebadilika. Shule nyingi wanafunzi wake hawakimbii mchakamchaka wala hawafanyi mazoezi.

Mratibu wa maradhi yasiyo ya kuambukiza mkoani Dar es Salaam, Dk Digna Riwa anasema aina ya maisha ya watoto wanayoishi siku hizi inawaweka kwenye hatari kubwa ya kupata maradhi yasiyoambukiza.

Dk Riwa anasema watoto wengi wanakosa muda wa kufanya mazoezi huku wakipatiwa vyakula vya mafuta, jambo linaloendelea kuhatarisha maisha yao.

“Lipo tishio kubwa kwa watoto kupata maradhi yasiyo ya kuambukizwa hasa ya moyo na pumu kwa sababu, hawana mazoezi ya afya,” anasema.

Watoto wengi wakiamka asubuhi hukutana na usafiri wa kuwapeleka shuleni, na kurejeshwa nyumbani, wanafungiwa huku wakila vyakula vingi vya mafuta hii ni hatari,” anasema daktari huyo.

Maradhi yasiyo ya kuambukiza ni yale ambayo hayasambai kwa mtu yeyote kwa kuwa hayana vimelea vinavyohusiana na maradhi hayo.

Maradhi hayo ni pamoja na kisukari, shinikizo la damu, athma (Pumu) na saratani.

Dk Riwa anasema ugonjwa wa pumu na moyo ni tishio zaidi kwa watoto.

Mkurugenzi wa Taasisi ya Kiraia ya Kinga dhidi ya Magonjwa (CCP-Madicine Medical Centre), Dk Frank Manase anasema maradhi hayo yamekuwa chanzo kikubwa cha maumivu ya mwili, akili na kiroho kwa familia nyingi za Kitanzania.

“Kitendo cha kupoteza kiungo kimoja mfano mguu au jicho wakati bado unayahitaji, yaweza kuleta mateso yasiyovumilika kwa mtu yeyote,” anasema.

Anasema zipo familia nyingi zimeporomoka kiuchumi kwa sababu ya kuwa na mmoja wa wanafamilia mwenye moja ya maradhi sugu.

Kwa nini mchakamchaka kwa wanafunzi

Mkurugenzi wa Manispaa ya Ilala, Nito Pallera anasema shule nyingi hazina utaratibu wa wanafunzi kukimbia mchakamchaka jambo ambalo ni hatari kwa afya za watoto.

Dk Manase anasema miezi sita iliyopita waliweka kambi ya upimaji afya wakitizama hasa maradhi ya moyo, selimundu (sickle cell), afya ya akili, kinywa na meno, pua, koo na masikio

Anasema matokeo waliyokutana nayo yaliwatisha kiasi cha kufikiria nini cha kufanya ili kuwasaidia watoto. Walibaini wengi wao wanasumbuliwa na maradhi ya athma, moyo na mengine kwa sababu ya kutopimwa afya zao wala kufanya mazoezi.

“Kwetu sisi tafsiri ya mchakamchaka siyo michezo kama wengine wangesema, bali ni njia ya kupima afya, kutoa kinga ya afya na pia ni tiba kwa maradhi,” anasema Dk Manase.

Anasema kiuhalisia mtoto mwenye matatizo ya moyo, sickle cell, au pumu akiambiwa akimbie mchakamchaka na wenzake hataweza kumaliza nao kwa wakati mmoja.

Kwani atataka apumzike mara nyingi njiani na hataweza kumaliza kwa wakati kama wenzake.

“Hivyo kuna uhitaji wa kambi ya upimaji afya ili kuwabaini hawa watoto wenye maradhi, hivyo kupitia mchakamchaka, itakuwa kipimo tosha cha afya kwa upande mmoja,” anasema.

Anasema maradhi yasiyoambukiza huweza kusababisha vifo vya ghafla na mtoto mwenye pumu asipopata huduma ya haraka na sahihi, anaweza kupoteza maisha ndani ya dakika chache.

“Hivyo kumtambua mtoto mwenye pumu ni muhimu sana kuliko hata kuwa na wodi ya kumlaza inapombana,” anasema Dk Manase.

Hali ya maradhi kwa watoto

Wataalamu wa afya wanasema kutokana na hali ya maisha kubadilika na watu kubadili mienendo ya maisha kwa kula vyakula vya kisasa, vingi vikiwa ni vile vinavyozalishwa viwandani, maradhi yasiyo ya kuambukiza yameanza kubisha hodi kwa kasi kubwa kwa watoto na vijana.

Takwimu zilizotolewa na Baraza la Afya Duniani kupitia Mzunguko wa Malengo ya Lishe (2025), zinaonyesha katika kila watoto 25 walio chini ya umri wa miaka mitano Tanzania, watano kati yao wanakabiliwa na tatizo la uzito uliozidi kiasi jambo ambalo ni hatari.

Pia, takwimu za kituo cha maradhi ya kudhibiti uzito nchini Marekani zinaonyesha kati ya watoto watano, mmoja anauzito uliokithili au mkubwa.

Kwa mujibu wa Jarida la tiba la Uingereza, ‘The Lancet’, Volume 387, la Aprili 2, 2016, vifo vinavyotokana na kunenepa kupita kiasi ni mara tatu zaidi ya vifo vinavyosababishwa na kukosa chakula chenye lishe, ingawa bado nchi nyingi zinapambana na ukosefu wa chakula.

Wataalamu hao wanasema unene huyo ndiyo unawaweka watoto kwenye hatari ya kupata maradhi yasiyo ya kuambukiza.

Hali hiyo inawaweka katika hatari zaidi ya kupata maradhi hayo wakati wa kubalehe na ujana wao.

Wataalamu wa lishe kutoka Jukwaa la Lishe nchini (Panita), wanasema unene kupita kiasi ni ugonjwa wa utapiamlo utokanao na kula kupita kiasi.

Wataalamu hao wanasema matajiri na watu wenye kipato cha juu nchini ndiyo walio kwenye hatari kubwa zaidi ya kukumbwa na ugonjwa huo kutokana na kula vyakula vya gharama na visivyo na tija kwenye mwili.

“Kunenepa kupita kiasi maana yake ni mtu kuwa na uzito uliozidi wakati uzito wa mwili wake unakuwa mkubwa ukilinganishwa na mwili wake, huu ndiyo utapiamlo,” anasema Ofisa wa Panita, Lucy Maziku.

Maziku anasema utafiti unaonyesha matukio ya watu kunenepa kupita kiasi yanaongezeka jambo linaloongeza ukuaji wa tatizo la utapiamlo, sio tu kwa maradhi nyemelezi.

Hatua zinazochukuliwa

Mkurugenzi wa Manispaa ya Ilala, Pallera anasema atasimama kuhakikisha wanafunzi wa manispaa hiyo wanatengewa muda wa kukimbia mchakamchaka kama njia ya kupambana na maradhi hayo.

Anasema hakuna ubishi kwamba njia pekee itakayowawezesha kutimiza malengo yao ni afya njema inayotokana na ufanyaji wa mazoezi, lishe bora na elimu nzuri.

Kaimu Mganga Mkuu wa Mkoa wa Dar es Salaam, anakiri kuwapo kwa tishio hilo na kuwataka wazazi kushiriki kuhakikisha watoto wao wanakuwa na afya bora kwa kuwafanyisha mazoezi badala ya kuwafungia ndani, huku wakitumia magari kwenda na kurudi shule.

Wanafunzi walonga ugumu wa mchakato

Hata hivyo, baadhi ya wanafunzi walisema itakuwa vigumu kwao kufanya mazoezi kutokana na baadhi ya shule kukosa maeneo ya michezo.

Ofisa Elimu, Ofisi ya Kamishna wa Elimu, Kenneth Konga anasema ipo haja kwa shule zote kuhakikisha zinatenga maeneo ya wazi kwaajili ya michezo kama sera inavyotaka.

Anasema changamoto pekee inayozikaba shule hizo ni kutokuwapo kwa maeneo hayo jambo ambalo linahatarisha afya za watoto.

Friday, September 7, 2018

Ukweli kuhusu maumbile madogo ya mwanaume



Dk Shita Samwel

Dk Shita Samwel 

Kawaida katika jamii taarifa potofu huwa na nguvu kuliko ukweli uliothibitishwa kisayansi. Jambo hili ndilo limenilazimu kutoa tena taarifa ya ufahamu kuhusu uhusiano wa maumbile ya kiume na kumfikisha kileleni mwanamke katika tendo la ndoa.

Baadhi ya wanaume wamekuwa wakiishi kwa hofu na kutojiamini katika uhusiano wakihisi kuwa wana uume mdogo usioweza kuwaridhisha wenza wao.

Ieleweke kwamba sayansi ya maumbile ya binadamu na afya ya uzazi inathibitisha kuwa unahitaji tu uume wa ukubwa wa kidole cha mwisho cha mkono ili kumfikisha mwenza kileleni.

Hii ni kwa sababu wanawake wengi sehemu inayowapa msisimko wa kipekee kuliko mahali popote ipo ndani kidogo sawa na urefu wa kidole kidogo cha mwisho cha mkono.

Hofu ya wanaume inapanda kila siku kutokana na kuzagaa matangazo mitandaoni, matabibu wasio na sifa wanaojitangaza katika vipeperushi na magazeti kuwa wanazo dawa na vifaa vya kuongeza ukubwa wa uume.

Ukweli ni kuwa hakuna hata njia moja ambayo ni salama wala iliyoidhinishwa na Wizara ya Afya, hata zile za nje ya nchi si salama kwa watumiaji na hazileti matokeo mazuri.

Taarifa za kitafiti kwa njia zinazotumika kuongeza maumbile ya kiume zimeandikwa katika majarida ya Science Today, Men’s Health na British Journal of Urology International na kuelezwa njia hizo si salama.

Tafiti zinaonyesha asilimia 85 ya wanawake wanaridhika na urefu na upana wa maumbile ya uume wa wenza wao, ingawa wanaume wenyewe hawana uhakika wa jambo hilo.

Vilevile asilimia 45 ya wanaume wanaamini kuwa maumbile yao ni madogo. Japokuwa tafiti mbalimbali zilikuja na hitimisho kuwa wastani wa urefu wa uume kabla ya kusimama ni kati ya sentimeta 7 hadi 10 au inchi 2.8 hadi 3.9 na urefu unapimwa kuanzia katika shina la uume mpaka katika kichwa.

Wakati kipimo cha mzunguko wa uume hupimwa ukiwa tepetepe ni kati ya sentimeta 9 hadi 10 au inchi 3.5 mpaka 3.9.

Wakati urefu wa uume unapokuwa umesimama ni kati ya sentimeta 12 hadi 16 au ichi 4.7 mpaka 6.3 na mzunguko wa uume ukiwa umesimama ni kati ya sentimeta 12 au inchi 4.7.

Hata hivyo, tafiti zinaonyesha wanaume wenye unene uliopitiliza na umri mkubwa wengi wao wana uume mfupi ukiwa umesimama, lakini si sababu ya wao kushindwa kuwafikisha wenza wao kileleni.

Pia ifahamike kwamba maumbile ya uume yanatofautiana kati ya jamii moja na nyingine, bara moja na lingine. Mfano wanaume wanaotokea Bara la Asia wana maumbile madogo ukilinganisha na wanaume wa Bara la Afrika.

Pamoja na hilo, ifahamike kwamba wanawake wengi hawajali urefu na upana wa uume wa wenza wao. Hii ni kutokana na ukweli kuwa kufika kileleni na kuridhika kwao si lazima kumuingilia, bali wanaweza kusisimuliwa kwa kutomaswa tu na kuridhika.

Daktari bingwa wa magonjwa ya wanawake, Ernst Grafenberg mwenye asili ya Ujerumani ndiye mgunduzi wa sehemu ya kike inayoelezwa kuwa na msisimko wa kipekee kuliko nyingine yoyote. Sehemu hiyo inajulikana kama G-spot ambayo ipo sentimeta 5.1 hadi 7.9 au nchi 2 mpaka 3 tu kuanzia nje ya uke kuingia ndani.

Hivyo unaweza kuwa na uume mdogo lakini ukamfikisha kileleni mwenza wako kwa sababu sehemu hiyo huweza kusisimuliwa hata na uume mdogo.

Kwa ugunduzi huu wa Grafenberg, mwanaume unayejihisi kuwa na maumbile madogo unapaswa kujiamini kwani kukata tamaa, hofu na mawazo makali hupunguza hamu ya tendo na hivyo kushindwa kulianza tendo lenyewe.

Ushauri, usitumie madawa ya mtaani kwani yana madhara na hayatibu tatizo badala yake fika mapema katika huduma za afya zinazotambulika na Serikali kwa ushauri zaidi.

Friday, September 7, 2018

Papai ni tamu, faida zake nyingi

 

Tunda hili ni tofauti na matunda mengi, kwani licha ya kuwa na faida mbalimbali kiafya, ni chanzo kikubwa cha virutubisho vinavyotoa kinga ya mwili.

Tunda hili linalijukana kama mfalme wa matunda kwani limesheheni kila aina ya vitamini kama vitamin A, B, C, D na E, hivyo ni vizuri kula papai kwa wingi kwa sababu lina kinga dhidi ya magonjwa ya moyo. Wataalamu wa lishe wanaeleza kuwa watu wenye matatizo ya kupatwa na majipu, uvimbe na vidonda mara kwa mara huwa na upungufu wa virutubisho muhimu ambavyo huweza kupatikana ndani ya papai, hivyo basi watu wenye matatizo hayo wakitumia papai hupata nafuu na kupona haraka.

Vilevile papai husaidia kuleta nuru ya macho kama inavyoaminika kwa karoti. Vilevile tunda hilo husaidia kupunguza madhara yatokanayo na moshi wa sigara.

Kutokana na faida hizo, ni vyema wavutaji wa sigara wakatumia tunda hili mara kwa mara, ili kujipunguzia madhara ya moshi wa sigara, ingawa matumizi ya sigara ni hatari kwa afya.

Hata hivyo, tafiti zilizowahi kufanyika na kuchapishwa katika jarida la ‘Archieve’ la nchini India, Oktoba 27, 2010 zilieleza kuwa sharubati ya majani ya mpapai iliweza kusaidia wagonjwa watano waliowahi kupata homa ya dengue.

Faida nyingine za tunda hilo ni kwamba lina uwezo wa kutibu tatizo la kusaga chakula tumboni, kutibu kifua kikuu, kutibu kikohozi kinachotokana na mapafuni, hutibu kisukari na pumu pamoja na udhaifu wa tumbo.

Pia tunda hili likiliwa mara kwa mara huleta afya nzuri ya mwili.

Wataalamu hao wa masuala ya afya wanaeleza kuwa mbegu za papai zilizokaushwa na kusagwa na kuwa unga zinatibu homa.

Kwa mgonjwa wa kifua kikuu akila matunda haya kwa muda mrefu ana uwezekano wa kupona bila kutumia dawa nyingine.

Vilevile mizizi yake ikipondwa na kulowekwa katika maji yaliyochemshwa kama lita mbili na nusu kwa dakika 15, yanatibu figo na kibofu cha mkojo pamoja na kuzuia kutapika.

Na Hadija Jumanne

Friday, September 7, 2018

Tiba na lishe kwa mgonjwa wa Kisukari

 

By Dk Paul Haule

Katika makala zilizopita tulijifunza vitu viwili. Makala ya kwanza tuliona aina za ugonjwa wa kisukari na visababishi vyake kwa ujumla. Katika makala ya pili tulieleza umuhimu wa kumiliki kipimo cha sukari ‘Glucometer’ ili kufanikisha mapambano dhidi ya ugonjwa huu wa kisukari.

Leo tutaangalia aina za tiba na vyakula ambavyo mgonjwa wa kisukari anatakiwa azingatie ili aweze kuudhibiti ugonjwa wa kisukari, kwa kuwa ugonjwa huu sio ugonjwa wa kibakteria, ambao unaweza kunywa dawa ukawaua na kupona.

Huu ni ugonjwa unaohitaji udhibiti wa kiwango cha sukari mwilini, kwa kuwa kila binadamu duniani ana kiwango cha sukari mwilini lakini katika kiwango ambacho hakimdhuru.

Hali ikoje?

Kwa mujibu wa ripoti ya ugonjwa wa kisukari ya dunia iliyotolewa na Shirika la Afya Duniani (WHO) mwaka 2016, takriban watu milioni 422 duniani kote waligundulika kuugua ugonjwa wa kisukari ukilinganisha na watu milioni 108 waliogundulika mwaka 1980. Hili ni ongezeko la takriban asilimia 4.7 hadi 8.5 kwa watu wazima pekee ukiacha watoto.

Kati ya wagonjwa wote iligundulika kuwa watu wanaoishi katika nchi masikini duniani ikiwemo Kusini mwa Jangwa la Sahara kama Tanzania, ndio waathirika wakubwa ukilinganisha na wanaoishi katika nchi zenye uchumi mkubwa duniani.

Naandika makala hii nikiwa na msukumo mkubwa wa kuiasa jamii ya Kitanzania kuongeza nguvu na jitihada zaidi za kupambana na ugonjwa huu kwa kuwa ni ugonjwa unaosifika s kuua watu wengi wakiwa chini ya umri wa miaka 70 na kuharibu jitihada za kimaendeleo na uchumi kwa ujumla kuanzia ngazi ya familia hadi Taifa.

Tiba zikoje?

Kutokana na taharuki juu ya ugonjwa wa kisukari duniani, inasikitisha kuwa takriban asilimia 80 ya wagonjwa waliogundulika kuwa na kisukari, hukimbilia katika tiba mbadala zaidi kuliko kufuatilia tiba rasmi za hospitalini.

Hii imetokana na wagonjwa wengi kuamini huenda msaada mkubwa upo huko, lakini ukweli ni kwamba wagonjwa wengi wanaweza kuudhibiti ugonjwa huu kwa kutumia lishe maalumu za kisukari pamoja na kufanya mazoezi.

Hapa nasisitiza umuhimu wa kuongeza wataalamu wa lishe, ambao kitaalamu ndio wenye mchango mkubwa katika kupambana sio na ugonjwa wa kisukari pekee, bali hata shinikizo la damu, vidonda vya tumbo, kupooza na magonjwa mengi ambayo sio ya kuambukiza.

Hata hivyo, wapo wagonjwa ambao ni lazima wahitaji msaada wa dawa ya tiba ‘Prescription Medications’ kutoka kwa madaktari hospitalini, ili kufanikisha matibabu na kuweza kuudhibiti ugonjwa huu.

Zipo tiba za aina nyingi tu ambazo daktari anaweza kukuandikia, ila baadhi yake ni kama vile, Insulin Therapy, Metformin ambazo ni kama Glucophage, Glumetza , Sulphonylureas, Meglitinides na tiba nyingine nyingi tu kadri daktari atakavyoona inafaa.

Jingine ni lishe maalumu, mazoezi na kuhakikisha unakuwa na uzito stahiki jambo ambalo ni muhimu kwa kuwa vitu hivi ndio sehemu muhimu ya tiba.

Tiba Mbadala

Pamoja na kuwepo kwa tiba kutoka hospitalini ambazo madaktari huwaandikia wagonjwa wa kisukari, bado msaada mwingine upo pale mgonjwa anapotumia tiba mbadala katika kuidhibiti sukari mwilini.

Hizi ni tiba ambazo sio tu zinadhibiti kiwango cha sukari, bali pia huongeza kiwango cha nyongo kutoa homoni iitwayo ‘Insulin’ kwa wingi zaidi na kumfanya mgonjwa asipatwe na maambukizi ya magonjwa mengine yatokanayo na ugonjwa wa kisukari.

Zipo baadhi ya tiba hizi ambazo tayari zimeshaonyesha mafanikio kwa baadhi ya binadamu na wanyama, japo tafiti zaidi zinatakiwa endapo tutahitaji kuudhibiti ugonjwa huu kwa uhakika zaidi.

Mara nyingi ni vema kuuachia mwili ukatumia vyakula vya kiada yaani tunavyokula kila siku tu ili uweze kupata vitamin na madini muhimu yatakayoweza kupambana na ugonjwa huu.

Hata hivyo, kulingana na tafiti zilizofanywa na shirika la kudhibiti kisukari Marekani, wagonjwa wengi hutumia tiba mbadala zaidi ikiwemo mitishamba na vyakula vya ziada yaani ‘Food Supplements’.

Ni vema ukakutana na mtaalamu wa vyakula akushauri zaidi kwa kuwa vyakula vya kiada vingi ubora wake hutegemea udongo vilipolimwa, utunzaji shambani, muda uliotumika hadi kuvunwa, matunzo yake ghalani na hata maandalizi kabla ya kuliwa.

Tiba mbadala zenye mwelekeo wa tiba

Kama tulivyoona hapo awali, zipo aina za vyakula na mitishamba ambazo zimewahi kuonyesha uwezo wa kupambana na ugonjwa wa kisukari, japo bado jitihada za kiutafiti zinahitajika zaidi na matumizi yake ni sharti upate ushauri wa daktari.

Mdalasini: Mdalasini ni moja ya tiba za Kichina kwa miaka mingi na haujaripotiwa kuleta madhara makubwa kwa binadamu kwa kuwa ni chakula cha kiada popote duniani.

Mmea huu umeshaonyesha uwezo wa kushusha na kuidhibiti sukari mwilini kwa wagonjwa wengi, japokuwa kwa baadhi ya watu huwa hauna mafanikio.

Mdalasini ukichemshwa na mgonjwa akanywa maji yake, husaidia kushusha kiwango cha sukari na hata kuidhibiti isipande tena.

Chromium: Haya ni madini muhimu ambayo unaweza ukakutana nayo ukila vyakula visivyokobolewa kama vile ugali wa ulezi, ugali wa dona na mkate wa ngano isiyokobolewa.

Hivi ni vyakula ambavyo huchelewa kuyeyuka mwilini na kuifanya sukari kushindwa kuongezeka kwenye damu kwa haraka.

Japokuwa sio wagonjwa wote walioripoti kupata nafuu katika hili, lakini walipotumia vidonge vya Chromium Supplements vilisaidia wengi.

Lakini tiba hii inahitaji ushauri wa daktari pia kwa kuwa mgonjwa akitumia Chromium kwa kiwango kikubwa, huweza kuharibu figo kitu ambacho ni rahisi sana kuharibika kwa mgonjwa wa kisukari.

Vitamin B-1: Hii ni vitamini ambayo kitaalamu huitwa ‘Thiamine’. Wagonjwa wengi wa kisukari huwa na upungufu wa Thiamine na hivyo kufanya wateseke kwa ugonjwa huu.

Upungufu wa Thiamine mwilini pia husababisha mgonjwa kuugua magonjwa ya moyo na hata uharibifu wa mishipa ya damu na kusababisha mwili kupooza.

Thiamine kitaalamu ni ‘Water soluable’ yaani huyeyuka kirahisi hivyo husumbua kuingia vizuri na kwa muda unaotakiwa katika seli za mwili. Kwa sababu hii, madaktari wengi hutafuta mbadala wake ambao ni ‘Benfotiamine’ ambayo ni food Supplement inayotengenezwa kwa thiamine na kuweza kumsaidia mgonjwa kupata nafuu.

Alpha-Lipoic Acid: Hii ni tindikali yenye uwezo mkubwa wa kuondoa sumu mwilini. Huweza kuondoa taka zinazomtia mgonjwa shinikizo la ubongo ‘oxidative stress’ kushusha kiwango cha sukari kwenye damu na kuongeza uzalishaji wa homoni ya insulin mwilini.

Hii pia itahitaji ushauri wa kitaalam katika kuitumia, kwani baadhi ya walioitumia bila ushauri iliwashusha sukari hadi kufikia katika kiwango cha kuhatarisha maisha.

Resveratrol: Hii ni kemikali ambayo unaweza ukaipata kwenye mvinyo wa zabibu. Imewahi kufanyiwa tafiti kwa wanyama na kubainika ina uwezo wa kushusha kiwango cha sukari mwilini, japo bado haijatangazwa rasmi kama msaada kwa mgonjwa wa kisukari kwa kuwa bado inahitaji utafiti zaidi.

Magnesium:Magnesium ni kirutubisho muhimu sio tu kwa mgonjwa wa kisukari bali kwa binadamu wote. Husaidia kuratibu msukumo wa damu mwilini na hivyo kudhibiti kiwango cha homoni ya insulin katika damu pia.

Endapo mgonjwa wa Kisukari atapata Supplement ya Magnesium itaweza kumsaidia kuishusha na kuidhibiti isipande, kwa kuwa tayari tafiti nyingi zinaonyesha Magnesium imesaidia sana kutuliza na kudhibiti kiwango cha sukari mwilini.

Mgonjwa anaweza pia kula mboga za majani yenye rangi ya kijani kwa wingi ili kuipata magnesium kwani hakuna shaka yoyote kiafya, japo kiwango cha magnesium kitategemea na ubora wa mboga atakazotumia mgonjwa.

Pamoja na aina zote tulizoorodhesha hapo juu unaweza pia ukashauriana na daktari wako utumie madini ya Zinc ili kutuliza kiwango cha sukari mwilini, kwani ni madini ambayo yameonyesha kutoa msaada mkubwa bila madhara pale yanapotumika kwa kiwango sahihi chini ya usimamizi wa daktari.

0768 215 956

www.facebook.com/john.haule4

Friday, September 7, 2018

Mitandao isiwe chanzo cha kukuathiri kisaikolojia

 

Kama ulifikiri kuandika au kutuma picha za kuelezea hisia zako katika mitandao ya kijamii ili upate amani ya moyo kwa kuwa umepitia magumu kwa kukerwa na watu, hiyo siyo njia sahihi wataalamu wa saikolojia wanasema.

Hilo ni kwa mujibu wa ripoti ya uchunguzi uliofanywa kwenye baadhi ya mitandao ya kijamii ikiwamo ya Facebook, Instagram, Snapchart na Whatsap.

Ripoti hiyo ya Machi 2017, imebaini kuwa vijana na watu wengi ambao ni waumini wa mitandao hueleza mambo yao hasa yahusuyo faragha zao au za watu wa karibu yao. Kwa mujibu wa mtandao wa Facebook, watu zaidi ya 1.28 bilioni wanautumia kila siku.

Dunia sasa imehamia viganjani, ndiyo usemi unaotamalaki mitaani kwa sababu muda mwingi simu za watu zimekuwa msaada mkubwa kwa mawasiliano hasa katika ulimwengu wa mitandao ambao watu wanapata fursa za kubadilishana mawazo tofauti na awali, wengi walikuwa wakikutana kwa wauza kahawa na mafundi viatu.

Sufiani Rajabu (23), anasema amekuwa akitumia mitandao ya kijamii mara kadhaa na hasa wa Facebook kuandika na kueleza hisia zake, akidai kuwa muda mwingi hushinda peke yake akifanya shughuli zake.

“Kaka mimi nikiandika ndiyo naona kama napunguza jazba na pia najihisi kama nimetua mzigo wa matatizo, na maoni ninayoyapata mengine yananijenga lakini mengine yananiponda na kunisononesha,” anasema Rajabu.

Mohamed Miraji anasema hafikirii kuanika mambo yake ya faragha kwenye mitandao kwani kufanya hivyo hakuwezi kumpatia mtu majibu sahihi ya kumaliza matatizo yanayomkabili.

“Kwa mfano mtu kama mwanaume kuanika matatizo yako mitandaoni ni sawa na kujishushia heshima yake, waache,” anasema Miraji.

Joyce Michael, mkazi wa jijini Dar es Salaam anasema simu zimesababisha kutokuwa karibu na watu, kitu ambacho kinasababisha wengi kuamua kutumia mitandao kusaka majibu ya matatizo yao, bila kujua kuwa wanajiathiri kisaikolojia.

Lakini dawa si hiyo, bali wengi wao ndiyo hujiongezea matatizo ya kupatwa msongo wa mawazo.

“Na hali hii tunaishuhudia zaidi kwa wale wanaojiona ni mastaa, hawa wameharibu utaratibu kwani kila wanachofanya wanaweka mitandaoni kitu ambacho vijana na watu wengi wanaiga kutoka kwao,”anasema Michael.

Mwanafunzi wa chuo cha Habari TSJ, ambaye hakutaka jina lake litajwe anasema aliwahi kuandika jambo liloelezea hisia zake mtandaoni, lakini alijikuta akipoteza fursa ya ajira kwenye kampuni moja iliyokuwa ikimfuatilia kwa karibu kutaka kumuajiri.

“Sitorudia tena, sikuwa najua nini ninakifanya katika mitandao, ilikuwa mtu akinikwaza natumia mitandao kama njia ya kumjibu na kuandika chochote ninachojisikia bila kujua athari zake za baadaye,” anasema kijana huyo.

Wataalamu wa saikolojia wanasemaje kuhusiana na hatua hiyo?

Charles Nduku ni mtaalamu wa saikolojia, anayesema mitandao ya kijamii inatumika kinyume na malengo.

Anasema badala ya watu kuitumia kwa ajili ya kupashana habari na taarifa mbalimbali za kujenga jamii, imegeuka kuwa uwanja wa matusi na mambo ya ajabu yanayofanywa na vijana wengi.

Anasema mbali na kuanika mambo yake katika hadhara inayotumia mitandao hiyo yenye wafuasi wengi bado wanatamani vitu ambavyo wanavikuta suala ambalo linachangia kumomonyoka kwa maadili hasa jamii za kiafrika.

Nduku alienda mbali na kusema hata fursa za kazi na mambo mengine kwa vijana itabaki kuwa ndoto kutokana na kile ambacho mtu atakuwa amekituma au kuandika katika mitandao hiyo.

“Mtu hawezi kukupa fursa ya ajira au nafasi ya kufanya jambo lake mara atakapobaini ulichoandika katika ukurasa wa mtandao wako

Nduku anasema jamii inaweza kukupa heshima ila kupitia mambo ambayo hayastahili kuwekwa katika mitandao, inaweza kushusha heshima yako kwa sababu unatoa mwanya wa watu kukujadili kwa mema na mabaya.

Anasema matatizo ya kuelezea hisia hayawezi kutatuliwa katika mitandao, bali kwa kupitia wataalamu wa saikolojia ambao wanaweza kukupa msaada wa karibu.

Karoli Mabula, pia ni mtaalamu wa saikolojia anasema kuandika kitu ambacho kimekukwaza kwa namna yoyote ni moja ya tiba ya kutibu dukuduku ambalo linakusumbua, haijalishi ni katika mazingira gani.

Kwa nini watu wanaamua kuanika siri zao kwenye mitandao?

Mabula anasema wengi wao hukosa watu waaminifu wanaoweza kuwaambia mambo yao na wakayatunza bila kuyatoa kwa mtu mwingine.

“Sasa hali hiyo inawafanya wengi waone suluhu ni kuandika kwenye kurasa zao za mitandao, jambo ambalo si ufumbuzi,” anasema.

Anasema maandiko yanayoandikwa kwenye kurasa wake na watu, mara nyingi hayamsaidii bali huchangia kumuingiza kwenye matatizo zaidi.

“Hakuna faida wala uhusiano wowote wa kuandika au kuelezea hisia zako mitandaoni na kutafuta suluhu ya tatizo hilo, na kumbuka si watu wote wanaweza kukuelewa kwa kile unachokifanya, lakini mtu akienda kwa washauri nasihi, watapata tiba ya matatizo yanayowasibu,” anasema

Friday, September 7, 2018

Kuna mwingiliano wa dawa, vyakula na maradhi



Said  Rashid

Said  Rashid 

Je, unafahamu kuna mwingiliano kati ya dawa moja na nyingine, dawa na vyakula na hata dawa na maradhi? Uwezekano huo tena mkubwa na unaweza kuleta athari mbalimbali mwilini.

Miongoni mwa athari hizo ni pamoja na kupunguza ufanisi wa dawa na kuifanya isifanye kazi vizuri.

Unasababisha hata mgonjwa achelewe kupona au asipone kabisa na huweza kusababisha athari nyingine kama ya maumivu makali, usingizi, kuharibu figo, ini, kushusha zaidi au kupandisha presha, mapigo ya moyo, kutonesha au kuongeza tatizo la vidonda vya tumbo na kadhalika.

Lakini kuna dawa pia zinaweza kumdhuru mtoto aliyepo tumboni kama mama ni mjamzito akizitumia. Ni imani yangu wengi mmeshashuhudia mgonjwa anaandikiwa dawa zaidi ya moja na anatakiwa azitumie zote kwa pamoja.

Hatua hii ni ya kawaida na mara nyingi watu huandikiwa na kupatiwa dawa zaidi ya moja.

Na hata wengine hununua wenyewe na kuzitumia bila kushauriwa au kuandikiwa na daktari, kitu ambacho siyo sahihi.

Ni muhimu kutambua kuna dawa zinazoingiliana na hutumika kwa pamoja. Cha msingi ni kufahamu kwamba tatizo hili lipo na linaathiri nguvu na ufanisi wa dawa na linaweza kusababisha madhara kwa mtumiaji wa dawa hizo. Kwa mfano, wanawake wanaotumia dawa za uzazi wa mpango (vidonge vya majira) kuna dawa zinazoingiliana na dawa hizo na huweza kupunguza ufanisi wa dawa za uzazi wa mpango, kiasi cha mwanamke kuweza kushika mimba wakati anaendelea kutumia vidonge vya majira. Mfano mwingine ni kwa wanaotumia dawa za kutibu maradhi yanayosababishwa na bakteria.

Baadhi ya dawa hizo huweza kuingiliana na dawa zingine kama zile za kutibu fangasi, shinikizo la damu, kuzuia kuganda kwa damu, kisukari, kiungulia, vidonda vya tumbo na kadhalika. Umeshawahi kuandikiwa dawa na daktari au mfamasia au mtu mwingine wa duka la dawa akakwamba usile vyakula fulani, au upunguze ulaji wa chumvi, usinywe pombe, upunguze ulaji wa matunda fulani au unywaji wa juisi za matunda ya aina fulani au vinywaji vingine?

Tambua vyakula, matunda, juisi na pombe vinakuwa na vitamini, madini, mafuta na kemikali zingine ambazo zinaweza kuingiliana na dawa na kuathiri ufanisi na nguvu yake. Pia huweza kujichanganya au kuungana na kuzalisha kemikali zingine ambazo huweza kudhuru mwili au kuharibu dawa au kuongeza zaidi nguvu ya dawa na kusababisha mgonjwa kuzidiwa na hata kufariki dunia kutokana na kuzichanganya

Kwa mfano, zawa zinazoitwa ‘Metronodazole’ ambazo wengi tumezizoea kwa jina la ‘Flagyl’, zinaingiliana na pombe na vinywaji vingine vya kimea na kusababisha maumivu makali ya tumbo, kichwa, mgonjwa kunyong’onyea na kujisikia vibaya. Pia pombe inaingiliana na dawa zingine nyingi zikiwamo za shinikizo la damu za kisukari, dawa za mzio (aleji), za kutibu maradhi yanayosababishwa na bakteria. Matunda zikiwamo ndizi na machungwa, huingiliana na dawa na kupunguza au kuzidisha nguvu ya dawa. Mboga za majani, saladi na juisi za matunda pia huweza kuingiliana na dawa. Kwa upande wa chakula kuna dawa zinashauriwa kutumiwa baada ya kula na nyingine kabla ya kula chakula.

Friday, September 7, 2018

Jinsi ya kukabiliana na maumivu makali wakati wa hedhi



Dk Christopher  Peterson

Dk Christopher  Peterson 

Wanawake wengi wanapata maumivu makali wanapoingia wenye mizunguko yao ya hedhi. Japo maumivu wakati wa hedhi hayaashirii tatizo lolote kubwa kiafya, lakini maumivu yanakosesha raha na kumfanya mwanamke ashindwe kuendelea na shughuli zake za kila siku.

Ni kawaida kwa mwanamke kupata maumivu madogo madogo kwa muda siku moja au mbili kabla ya hedhi kuashiria kua muda wowote mwanamke anaingia kwenye hedhi na maumivu madogo madogo yanayodumu kwa muda wa siku mbili hadi nne wakati wa hedhi. Maumivu haya huwa ni ya kawaida na mara nyingi maumivu haya huwa ni ya mgongo, cini ya kitovu na kwenye kiuno.

Aidha maumivu yeyote yanayozidi kiwango hiki huwa si ya kawaida na huenda yakasababishwa na matatizo fulani ya kiafya. Wanawake wasiofanya mazoezi mara kwa mara pia wapo hatarini sana kupata maumivu makali wakati wa hedhi.

Baadhi ya sababu za kisaikolojia pia kama vile msongo wa mawazo zinachangia sana kupata maumivu makali wakati wa hedhi. Hivyo ni vyema kutambua kuwa msongo wa mawazo kwa muda mrefu unasababisha maumivu makali ya hedhi kwa kiasi kikubwa sana.

Sababu zingine zinazochangia kupata maumivu wakati hedhi ni kama vile, kupata hedhi kwenye umri mdogo chini ya miaka 20, kupata hedhi iliyopitiliza, na kutowahi kuzaa hasa kwa wanawake wenye umri wa utu uzima kuanzia miaka 35.

Katika kila mzunguko wa hedhi, iwapo yai halijapokea mbegu ya kiume kwa ajili ya urutubishwaji, mfuko wa uzazi unavutika na kusababisha ukuta wa mfuko wa uzazi kukaza.

Mchakato huu unanendeshwa na moja ya homoni mwilini ambayo kitaalamu inajulikana kama prostaglandins. Mfumo wa homoni unapoachia kichocheo cha prostaglandins, kinaambatana na maumivu wakati wa hedhi kwa sababu mfuko wa uzazi unapokaza, unazuia damu kumiminika hadi kwenye ukuta wa mfuko nwa uzazi. Lakini maumivu haya yanaisha baada ya hedhi kuisha.

Pia maumivu makali wakati wa hedhi yanaweza kuashiria matatizo mbali mbali ya kiafya ya kiwemo vimbe zinazoota na kukua kwenye ukuta wa mfuko wa uzazi. Vimbe hizi hua hazisababishwi na saratani lakini kadri zinapozidi kukua zinasababisha matatizo kadhaa kwenye mfumo wa uzazi wa uzazi likiwemo maumivu makali sana wakati wa hedhi.

Maambukizi kwenye viungo vya uzazi pia yanasababisha maumivu makali wakati wa hedhi. Haya ni maambukizi ya bacteria yanayoambukizwa kwa njia ya zinaa kuanzia kwenye uke na kusambaa hadi kwenye mfuko wa uzazi, mrija ya uzazi na ovary. Lakini pia matatizo kwenye shingo ya uzazi nayo yanasababisha maumivu wakati wa hedhi.

Iwapo mlango wa shingo ya uzazi ni mdogo, unazuia kupitisha damu kwa ufasaha na kusababisha maumicu wakati wa hedhi. Wanaopata hedhi chini ya umri a miaka 20 na wasiowahi kuzaa hadi kufikia umri wa miaka 35 wapo kwenye hatari kubwa ya kupata mamumivu wakati wa hedhi yanaotokana na kubana kwa mlango wa shingo ya uzazi (cervix)

Maumivu wakati wa hedhi hua yanaambata na dalili mbalimbali kama vile, maumivu kwenye mgongo na kiuno ambayo hutokea siku chache kabla ya hedhi, kichefuchefu, kutapika, joto la mwili kuongezeka, kizunguzungu, kuharisha (japo ni nadra), maumivu ya kichwa, maumivu ya kichwa na tumbo kujaa gesi.

Ni muhimu kumuona daktari unapohisi maumivu sio ya kawaida na pengine yakaashiria matatizo mengine ya kiafya ili kufanyiwa vipimo na kujua nini tatizo.

Friday, September 7, 2018

Athari za UTI kwa mama mjamzito

 

Utafiti wa kisayansi uliofanyika unadhihirisha wanawake hasa waliovunja ungo wapo katika hatari ya kupata maradhi ya UTI ukilinganisha na wanaume.

Inaelezwa mambo yanayochangia kuugua ugonjwa huo ni urethra kuwa fupi. Urethra ni mrija unaotoa mkojo kutoka kwenye kibofu kupeleka nje. Na mrija huo upo karibu na njia ya haja kubwa, hali ambayo hurahisisha uwezekano wa bakteria kuingia katika mfumo wa mkojo na kusababisha maradhi ya UTI.

Hatari ya UTI

UTI ni moja ya maradhi hatari hasa pale yanapowakumba wajawazito. Utafiti unaonyesha takriban asilimia 40 ya wanawake wanaishi na UTI ambayo haijatibiwa na huwasababishia wapate matatizo mbalimbali yanayohatarisha maisha yao na ya mtoto wakati na hata baada ya ujauzito.

Sababu zinazomfanya mjamzito kuwa katika hatari ya kuugua UTI

Kutoweza au kupoteza uwezo wa kukamilisha haja ndogo kikamilifu, matatizo katika mirija ya mkojo yanatokana na mawe katika figo, kukunjamana kwa mirija ya urethra na ureta, mimba kugandamizwa ureta pamoja na matatizo katika mfumo wa fahamu, kushuka kwa nguvu kinga ya mwili hali ambayo huuweka mwili katika hatari ya kushambuliwa na maradhi mbalimbali. Ugonjwa wa kisukari pamoja na vipimo vya hospitali visivyo salama anavyohudumiwa mjamzito huweza kuchangia maradhi hayo na kuvimba kwa kuta za urethra.

Mambo mengine yanayochangia ni pamoja na kushuka kwa kinga ya mwili, ujauzito kukandamiza mirija ya mkojo na kibofu. Bakteria wanaopanda kutoka kwenye mrija unaotoa mkojo nje, yaani urethra na kuingia kwenye kibofu kisha kuzaliana. Hali hii husababisha UTI kwenye kibofu.

Sababu nyingine ni pale bakteria wanapotoka kwenye mfumo damu na kuelekea kwenye figo.

Mfano wa bakteria hawa ni Escherichia coli, proteus, pseudomonas, Klebsiella na Staphylococcus hasa kwa wenye ugonjwa wa kisukari.

Sehemu za mfumo wa mkojo zinazoathiriwa na UTI.

Mrija unasafirisha mkojo kutoka kwenye kibofu kuelekea nje unapovimba, husababisha urethritis.

Kuvimba kwa kibofu husababisha cystisis. Kuvimba kwa mirija inayotoa mkojo kwenye figo kupeleka kwenye kibofu yaani ureters husababisha ureteritis na uvimba kwa figo husababisha pyelonephritis.

Namna ya kujitambua kuwa tayari una UTI.

Mtu aliye na maambukizi ya UTI mara nyingi huugua homa mara kwa mara na hupatwa na maumivu ya mgongo hasa eneo la kiuno, kujisikia kichefuchefu na kutapika hasa wakati bakteria wanapoanza kushambulia kwenye figo, kupata hamu ya kukojoa mara kwa mara, maumivu ya kichwa, uchovu wa mwili mzima, maumivu wakati wa kukojoa, kukojoa mkojo uliochangamana na damu na usio na harufu ya kawaida, maumivu wakati wa tendo la ndoa na maumivu sehemu za kibofu. Unapopatwa na dalili hizo, muone daktari mapema.

Matatizo yananayosababishwa na UTI wakati wa ujauzito.

Ugonjwa huo ni hatari kwa mjamzito kwani unaweza ukasababisha mimba kutoka kama hautatibiwa mapema.

Na wakati mwingine husababisha mjamzito akajifungua mtoto kabla muda na wengine hujikuta wakijifungua mtoto akiwa na uzito mdogo wa chini ya uzito wa kawaida wa kilo 2.5 yaani njiti.

Lakini wapo ambao pia huwasababishia motto akafia tumboni pamoja na kupungukiwa damu na maji.

Namna ya kujikinga na UTI.

Ili kujikinga na mhi hayo, madaktari wanashauri mtu anywe maji ya kutosha, kwa siku isiwe chini ya lita moja na nusu. Pia aepuka kula vyakula vyenye sukari nyingi ikiwamo kunywa pombe, chocolate na vyakula vyenye kahawa.

Inashauriwa kujenga tabia ya kukojoa mara ubanwapo na mkojo. Kwa kufanya hivyo kutasaidia kupunguza uwnwa mkojo awahi kwenda kujisaidia badala ya kuubana ni hatari.

Inashauriwa kujenga tabia ya kuoga na kukojoa kabla na baada ya tendo la ndoa. Kufanya hivyo husaidia kuondoa bakteria walioko sehemu za siri.

“Epuka tendo la ndoa kama bado upo katika matibabu ya UTI na baada ya kukojoa usifute bali kausha sehemu zako siri ziweke safi na kavu muda wote na kama utazifuta hakikisha unafuta mbele kuelekea nyuma,” inaelekezwa.

Ni vizuri kuepuka kuvaa nguo za ndani zinazobana na hakikisha zile uzivaazo ni safi. Nguo za ndani aina ya kotoni zinapendekezwa zaidi kutumika sambamba na kula vyakula vyenye vitamini C kama matunda aina ya machungwa huwa na asidi ambayo husaidia kuondoa bakteria.

Friday, August 31, 2018

Haya ndiyo madhara ya uvaaji wa hermet chafu

 

By John Namkwahe, Mwananchi jnamkwahe@mwananchi.co.tz

Kwa miaka mingi, jiji la Dar es Salaam limekuwa kwa maana ya ongezeko la idadi ya wakazi, ubora na mpangilio mzuri wa ujenzi wa nyumba.

Kutokana na mabadiliko haya, uhitaji wa usafiri wa umma hususani ule wa haraka na wa bei nafuu umeongezeka kwa kasi kubwa pia. Mfano wa usafiri huo ni pamoja na pikipiki ambazo ni miongoni mwa vyombo vya usafiri vinavyotumiwa na watu wengi mkoani humo na nchini kwa ujumla.

Usafiri huo maarufu kwa jina la ‘Bodaboda’ unatumiwa na watu wengi kutokana na urahisi wa kuepuka msongamano wa magari barabarani hususan kwa mikoa kama Dar es Salaam, Arusha, Mwanza na Mbeya.

Tumeendelea kushuhudia namna watu wanavyotumia usafiri huo kwa lengo la kuwahi katika maeneo yao mbalimbali ya kazi na shughuli zingine za kila siku.

Wakazi wengi hupendelea kuzikodisha na usafiri huo unapatikana maeneo mbalimbali.

Pamela Konga (40), mkazi wa Magomeni ni miongoni mwa wakazi wa jiji la Dar es Salaam ambao wanapendelea zaidi kukodisha bodaboda kila siku kutoka Magomeni kuelekea Ubungo mahali anakofanyia kazi.

Pikipiki kama vilivyo vyombo vingine vya moto, zinasheria yake ya namna ya kuitumia.

Sheria hiyo ni ile ya Usalama barabarani ya mwaka 2002 inayomtaka mtumiaji kuwa pamoja na mambo mengine anapswa anapotumia usafiri huo, anatakiwa avae kofia ngumu ‘Helmet’.

Sheria hiyo inasisitiza kuwa jambo hilo ni la lazima, lakini Pamela alipoulizwa na Mwananchi kama huwa anavaa kofia hiyo anapotumia usafiri huo, alisema huwa hapendelei kuvaa kofia hizo.

“Kuna siku nilikodisha bodaboda akaniomba nivae helmet. Wakati naivaa kichwani, ilikuwa inatoa harufu kali, nikaghairi kuivaa. Ndipo akanibembeleza sana niivae kwasababu alikuwa anahofia kukamatwa na askari wa usalama barabarani. Aliniambia akikamatwa kwa kosa la abiria kutovaa helmet atatozwa faini. Nikalazimika kuivaa kwa shingo upande,” anasema Pamela.

Nini kinatokea endapo mtu anavaa helmet chafu

Kulingana na sheria ya usalama barabarani, watumiaji wa pikipiki wanatakiwa kuvaa helmet wakati wote wanapokuwa wanatumia chombo hicho kwa lengo la kujikinga na athari zinazoweza jitokeza hususani kuumia kichwani endapo ajali itatokea.

Japokuwa agizo hili linapingana na taaluma ya afya inaonya matumizi ya helmet chafu kuwa inaweza ikasababisha madhara makubwa ya kiafya kwa mtumiaji, lakini bado watu wengi huzivaa kofia hizo bila tahadhari.

Tunaelezwa kuwa maradhi ambayo yanaweza kumkumba mtu anayetumia kofia hizo zikiwa chafu ni pamoja na maambukizi ya bakteria na maradhi mengine mbalimbali.

Akizungumza na Mwananchi, daktari bingwa wa maradhi ya magonjwa ya ngozi katika hospitali ya Taifa Muhimbili, Dk Andrew Foi anakiri kwamba matumizi ya helmet chafu yanasababisha kusambaa kwa bakteria pamoja na maradhi mengine yatokanayo na virusi.

“Helmet zinatakiwa kuwa safi muda wote ili kuzuia maambukizi ya maradhi yatokanayo na bakteria na virusi kutoka kwa mtu mmoja kwenda kwa mwingine kupitia mgusano wa moja kwa moja,” anasema.

Anasema madhara yatokanayo na maradhi hayo ya bakteria mara nyingi huweza kumsababishia mtu umauti kama hayatatibiwa kwa wakati.

“Japokuwa ukweli ni kwamba, matumizi ya helmet ni muhimu kwa watumiaji wa pikipiki, lakini ni vyema watumiaji wakawa waangalifu ili wasikumbane na athari za kiafya,” anasema Dk Foi.

Daktari huyo anasema maambukizi ya maradhi mengi ya ngozi na bakteria wa kichwani kwa watumiao kofia hizo mara nyingi hutoka kwa mtu mmoja kwenda kwa mwingine.

Na mara nyingi husababishwa na matumizi yake kwa watu wengi katika vipindi tofauti.

Hata hivyo, anasema inawezekana athari hizo zisiwapate baadhi ya watumiaji wote wa pikipiki, kwasababu baadhi yao huchukua taadhali wanapolazimika kuzivaa kofia hizo kwa lengo la kujikinga na athari za ajali lakini pia za kiafya.

Mtumiaji mwingine wa usafiri wa pikipiki aliyejitambulisha kwa jina moja la Konga anasema mara nyingi huwa makini kwa kuhakikisha hapati maambukizi yoyote yatokanayo na matumizi ya helmet.

“Sijawahi kupata maambukizi yoyote kwa sababu niko makini kuhakikisha natanguliza kitu ndani ya helmet au iko safi kabla sijaivaa kichwani,” anasimulia.

Athari zitokanazo na matumizi ya helmet chafu

Uwepo wa bakteria kwenye helmet chafu iligundulika baada ya utafiti uliofanyika hivi karibuni jijini Lagos, Nigeria.

Utafiti huo ulipewa jina la ‘Microorganisms Associated With Commercial Motorcycle Helmets in Lagos Metropolis,’ ulichapishwa kwenye Journal of Microbiology, Biotechnology and Food Sciences.

Utafiti huo ulifanyika kwa lengo la kugundua athari za kiafya zinazotokana na matumizi ya helmet kwa watumiaji.

Ulibaini zaidi ya helmet 600 zilikusanywa kwa ajili ya kufanyikwa vipimo, ulikuja na majibu kuwa matumizi ya helmet chafu ni chanzo cha athari nyingi za kiafya kwa watumiaji ikiwemo kuugua maradhi ya vidonda kwenye ngozi, muwasho na athari zingine nyingi.

Miongoni mwa mapendekezo yaliyotolewa na utafiti huo ni umuhimu wa kuzingatia usafi wa helmet kwa lengo la kuzuia maambukizi ya maradhi ya ngozi kwa watumiaji.

Usafi wa helmet ni muhimu

Ukweli ni kwamba, sio wamiliki wote wa pikipiki au bodaboda wanaozingatia usafi wa kofia hizo ngumu kwa lengo la kuzuia athari zinazoweza kuwapata wateja wao.

Boniface Samweli (25), dereva bodaboda anayefanya biashara eneo la Tabata Mwananchi, anakiri kwamba wamiliki wengi wa bodaboda hawazingatii usafi wa helmet baada ya kutumika na wateja wao.

Anasema hali hiyo husababishwa na ukweli kwamba madereva wengi wa bodaboda wanakosa muda wa kuzisafisha kutokana na kusongwa na shughuli nyingi za utoaji huduma barabarani.

“Ni kweli, madereva wachache tu ndiyo wanasafisha helmet zao, lakini wengi hawasafishi. Mimi binafsi nahakikisha helmet zangu ziko safi mda wote,” anasema.

Ushauri kwa watumiaji wa helmet

Akizungumzia namna ya kujikinga dhidi ya maambukizi yatokanayo na matumizi ya helmet chafu, Dk Foi anashauri kwamba ni muhimu kwa wamiliki wa bodaboda kuhakikisha wanazisafisha helmet hizo mara mbili kwa wiki au zaidi kwa kutumia sabuni au bidhaa zingine zinazoua bakteria.

“Napenda pia kuwashauri watumiaji wa helmet kuvaa kitambaa kichwani kabla ya kuivaa kwa lengo la kuepusha mgusano kati ya ngozi na kofia hiyo,” anasema.

Pia, anaishauri Serikali kutoa elimu zaidi kwa umma kuhusu athari mbalimbali zitokanazo na matumizi ya helmet chafu na njia madhubuti za kuepuka maambukizi.

“Elimu bado haitoshi. Kuna haja ya kuwaelimisha wamiliki wa bodaboda kuhusu umuhimu wa kudumisha usafi wa helmet zao,” anasema.

Anasema hadi sasa hakuna utafiti wowote uliowahi kufanyika nchini kuhusiana na athari za kiafya zinazotokana na matumizi ya helmet chafu.

“Hakuna utafiti wowote ambao umeshawahi kufanyika kuhusiana na hili suala. Lakini nikiwa daktari, nimeshawahi kuwahudumia wagonjwa wengi wenye matatizo ya ngozi yaliyosababishwa na matumizi ya helmet chafu,” anasema daktari huyo.

Anatoa rai kwa taasisi za utafiti nchini kufanya utafiti kwa lengo la kuifahamisha jamii kuhusu athari zinazotokana na matumizi ya helmet chafu.

Athari zingine

Dk Amina Mgunya, mtaalamu wa maradhi yanayosababishwa na bakteria katika Hospitali ya Taifa Muhimbili anasema watumiaji wa pikipiki wako katika hatari ya nyingine pia ya kukumbana na athari zingine za kiafya.

“Tunashuhudia wagonjwa mbalimbali wengi wao ni vijana wanakuja hapa hospitali wanasumbuliwa na maumivu ya mgongo. Kwa miaka ya nyuma tulikuwa tumezoea kupokea wazee wengi ndiyo walikuwa wanasumbuliwa na maradhi kama haya, lakini sasa hivi, wengi wao ni vijana. Hii ni moja ya athari za matumizi ya pikipiki.”

“Hali hii husababishwa na mtetemo wakati wa kuendesha pikipiki na humsababishia mtumiaji husababisha maumuvu makali ya uti wa mgongo. Hii hutokana na ubovu wa barabara zetu huko mitaani,” anasema Dk Mgunya.

Anasema athari zingine zinazosababishwa na matumizi ya pikipiki ni ukosefu wa nguvu za kiume kwa wanaume wengi.

“Ukosefu wa nguvu za kiume ni miongoni pia mwa athari zinazosababishwa na uendeshaji wa pikipiki kwa wanaume kutokana na kuharibika kwa mishipa ya damu. Hali hii husabishwa na mtetemo wa wakati wa kuendesha pikipiki kwenye barabara mbovu,” anasema.

Friday, August 31, 2018

Je, ugumba wa kuziba kwa mirija unatibika?



Dk Shita Samwel

Dk Shita Samwel 

Wiki iliyopita niliwapa ufahamu wa mambo yanayosababisha mirija ya uzazi ya wanawake kuziba. Makala ya leo yanajibu kichwa cha habari hapo juu.

Ni kweli mirija iliyoziba inaweza kusababisha ugumba, ila bado nafasi ya kupata mimba inakuwepo endapo tu uchunguzi na matibabu sahihi yatafanyika.

Kutibiwa na kupata ujauzito itategemeana na ukubwa wa tatizo la mirija kuziba na aina ya matibabu yatakayotumika. Ni rahisi zaidi kutibiwa endapo eneo lililoziba lipo karibu na nyumba ya uzazi.

Matatizo yanayosababisha tatizo hili yanaweza kutibiwa na mwathirika kuweza kupata ujauzito. Wanaofanikiwa kupata ujauzito baada ya tiba ni kwa wale wenye kuziba mrija upande mmoja.

Njia mbalimbali za kizamani na kisasa zinaweza kutumika kuzibua mirija hiyo, ikiwamo upasuaji ujulikanao kama ‘Laparascopic’ Njia hii inatambulika zaidi kwa sasa kwa kuzibua kirahisi mirija iliyoziba kiasi.

Upasuaji unaweza kufanyika kukarabati mirija iliyoziba kutokana madhara ya makovu ya mashambulizi ya bakteria na ya ujauzito uliotunga na kujipachika katika mirija badala ya mji wa mimba.

Madaktari wa upasuaji wanaweza kuondoa eneo lenye kovu na kuziunganisha pande mbili za mirija zisizo na makovu.

Upasuaji huu una matokeo mazuri endapo tu makovu yaliyopo katika mirija hiyo yapo kwa wastani. Yakiwa kwa wingi, upasuaji huu hushindwa kuleta matokeo mazuri.

Ingawa dawa za kupevusha mayai mengi inaweza kusaidia kushika ujauzito, hatari ya mimba kutunga na kukua katika mirija huwa ni kubwa na hatimaye upasuaji wa dharura utahitaji kutibu tatizo hili.

Vilevile kufanya upasuaji wa dharura kulikabili tatizo la mimba kutunga katika mirija, nalo linaongeza zaidi hatari ya kujitokeza tena hapo baadaye.

Katika nchi zilizopiga hatua kwa mandeleo ya vifaatiba na ujuzi, wanawake wenye tatizo hili hupandikiziwa kijiyai kilichorutubishwa na mbegu ya kiume katika maabara maalumu.

Njia hii hujulikana kitalaam kama ‘In-Vitro fertilization (IVF)’ na hupendelewa zaidi na madaktari wa kisasa, ili kuepukana na tatizo la mimba kujitunga katika mirija iliyoziba na kuacha upenyo mdogo.

Njia hii inaokoa upasuaji kwani husaidia kupandikiza kijiyai kilichorutubishwa kitaaalamu na mbegu ya kiume moja kwa moja katika nyumba ya uzazi.

Ni vigumu kuliepuka tatizo la kuziba mirija ya uzazi, lakini wanawake wanaweza kupunguza hatari kwa kuepuka ngono na wenza tofauti tofauti na utoaji mimba usio salama mitaani.

Tatizo hili huwa halina dalili, mara nyingi wanawake wengi hubainika katika huduma za afya kuwa na tatizo hili pale wanapojikuta hawapati watoto.

Vipimo vya uchunguzi vya tatizo hili ni pamoja na kipimo cha kuweka dawa maalumu inayoingizwa katika nyumba ya uzazi na kusambaa katika mirija ya uzazi na kisha picha ya Xray hupigwa. Kipimo hiki hujulikana kama ‘Hysterosalpingography (HSG).’

Kipimo cha pili huwa ni kipimo cha ‘Laparascopic’ ambacho chenyewe huwa na kamera, taa, kisu na kifuko.

Kifaa tiba hiki kinaweza kuchunguza na kubaini, kukarabati na kuzibua mirija hiyo. Kwa wale wenye tatizo la kupata watoto ni vizuri wakafika mapema katika huduma za afya.

Friday, August 31, 2018

Usihofu, tatizo la mdomo sungura linatibika

 

By Onesmo ezekiel, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Mdomo sungura ni ile hali ya kuwa na uwazi ama nafasi katika mdomo wa juu jirani na pua.

Ni hali inayotokea kutokana na sehemu husika za uso kutofunga sawasawa wakati wa utengenezaji wake mtoto akiwa tumboni.

Mdomo sungura unaweza kuwa upande mmoja ama pande zote. Mtoto mwenye mdomo sungura pia anaweza akapata tatizo kama hilo kwenye paa la kinywa (kaakaa).

Ukubwa wa tatizo

Mdomo sungura pekee ama ukiunganika na kasoro kwenye kaakaa, huweza kutokea kwa kadiri ya wastani wa mtoto mmoja kati ya watoto hai 700 wanaozaliwa.

Watoto wa kiume wanakuwa na nafasi mara mbili zaidi ya kupata mdomo sungura pekee bila ama pamoja na shida kwenye kaakaa (Cleft palate) kuliko watoto wa kike.

Kwa upande mwingine, watoto wa kike hupata zaidi upungufu kwenye kaakaa bila kuhusisha kuwa na mdomo sungura

Mdomo sungura pekee ukiwa umeungana na mpasuko wa kwenye kaakaa, ni upungufu wa kawaida anaozaliwa nao mtoto. Kuwa na mtoto mwenye mdomo sungura inaweza kukutisha ama kuleta hali ya kujilaumu, lakini ukweli ni kwamba kasoro zote hizi zinarekebishika.

Kwa watoto wengi, upasuaji wa mara kadhaa huweza kurudisha hali ya kawaida ya ufanyaji kazi wa kinywa.

Dalili

Mara zote mdomo sungura ukiwa pekee ama unapohusisha kasoro kwenye kaakaa, hutambulikana mara tu mtoto anapozaliwa. Hali hii inaweza kutambuliwa kwa dalili zifuatazo:

Moja, mpasuko kwenye mdomo wa juu na kaakaa unaoathiri upande mmoja wa uso ama pande zote

Mbili, mpasuko kwenye mdomo wa juu wa mtoto ambao huanzia kwenye mdomo mpaka kwenye ufizi na kufikia kwenye pua.

Tatu, nafasi ama mpasuko kwenye kaakaa la mtoto ambao hauathiri muonekano wa sura ya mtoto

Mdomo sungura huonekana mtoto anapozaliwa na daktari husika hutoa taarifa kwa wazazi husika, ili kuwaelimisha na kuanza kushauri matibabu ya mtoto husika wakati huo huo

Nini husababisha hali hii?

Mdomo sungura hutokea wakati sehemu za uso na kinywa kwa ujumla zinaposhindwa kuunganika kikamilifu na hivyo kuacha uwazi.

Kitafiti inaaminika kwamba kinachosababisha kutokea kwa mdomo sungura, ni muingiliano wa chembechembe za kinasaba na mazingira

Ndio maana mara nyingi hakuna sababu moja maalumu inayotajwa kitaalamu kwamba ndio inayosababisha kutokea kwa hali hii kwa mtoto anapozaliwa

Sababu hatarishi

Kuna sababu kadhaa ambazo huweza kuongeza uwezekano wa kupata mtoto mwenye mdomo sungura; baadhi ni hizi zifuatazo:

Moja, historia ya familia. Wazazi wenye historia ya kuwa na mdomo sungura, wana nafasi kubwa ya kupata mtoto wa aina hiyo.

Mbili, matumizi ya baadhi ya vitu wakati wa ujauzito. Mdomo sungura pekee ama unapohusishwa na mpasuko wa kwenye kaakaa, inawezekana ukawa na nafasi kubwa zaidi ya kutokea miongoni mwa wajawazito ambao huvuta sigara, hunywa pombe ama wanaotumia dawa fulani fulani kipindi cha ujauzito.

Ndio maana inashauriwa unapokuwa mjamzito kabla hujatumia dawa yoyote, uonane na daktari wako na kuongea naye kuhusu madhara ya dawa hiyo na hali ya ujauzito wako.

Tatu, kuwa na kisukari. Kuna ushahidi kidogo wa kisayansi kwamba wanawake wanaopatikana na kisukari kabla ya kuwa wajawazito, wana uwezekano mkubwa wa kuzaa watoto wenye mdomo sungura

Nne, kuwa na unene uliopitiliza wakati wa ujauzito. Unene uliopitiliza umeonekana kisayansi unaweza kuchangia kupata mtoto mwenye mdomo sungura

Madhara zaidi

Watoto wenye midomo sungura pekee ama ambao midomo sungura imeambatana na mpasuko kwenye kaakaa, wana changamoto nyingi, mojawapo ni zifuatazo kulingana na ukubwa wa tatizo.

Moja, shida ya kumlisha. Moja ya changamoto kubwa baada ya kuzaliwa kwa watoto wenye midomo sungura ni ulishwaji wake. Hii ni kwa kuwa uwezo wake wa kunyonya ni mdogo

Mbili, matatizo ya meno. Kama mdomo sungura utasogea mpaka kwenye taya la meno, hali ya kawaida ya utengenezwaji, uotaji na mpangilio wa meno huathirika.

Tatu, kuongea kwa tabu. Kwa kuwa kaakaa hutumika kuumba sauti, hali ya kuzungumza kikawaida miongoni mwa watu wenye mdomo sungura huathirika. Mara nyingi sauti zao huonekana kutokea puani zaidi

Matibabu

Matibabu ya mdomo sungura huwa ni upasuaji ili kurekebisha hali hiyo na kuleta muonekano na ufanyaji kazi wa kawaida. Upasuaji hufanyika kwa namna ambayo itapunguza ukubwa wa kovu na ambalo litaendela kupotea taratibu kadiri mtoto anavyokua

Lengo la upasuaji huu ni kuboresha uwezo wa mtoto kula, kuzungumza na kusikia kikawaida pamoja na kuwa na muonekano wa sura wa kawaida.

Friday, August 31, 2018

Fahamu sababu ya kutoka na damu kwenye fizi

 

By Mwandishi Wetu, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Ugonjwa wa fizi kutoa damu ni ile hali ya mtu anapopiga mswaki ama kung’ata kitu, huacha alama ya damu kwenye kitu kilichong’atwa.

Hali hiyo hutokana na ufizi husika kuvimba.

Mara nyingi ufizi wenye tatizo hili huwa na rangi nyekundu tofauti na rangi ya kawaida ya pinki ya ufizi wenye afya.

Kwa kuwa ugonjwa huu hasa katika hali ya mwanzo unaweza usionekane kuwa tatizo kwako, lakini inakupasa utambue kuwa ufizi wenye afya njema hautoi damu wakati wa kupiga mswaki ama uking’ata kitu.

Hivyo, ni muhimu kuchukua hatua mapema ili kuitibu hali hiyo mara unapoibaini.

Hii ni kwa sababu ugonjwa huu unapoendelea, huweza kuathiri mfupa wa taya sehemu ambayo jino hujishika na kusababisha kulegea au kung’oka.

Wataalamu wa afya ya kinywa na meno wanasema ufizi wenye afya una rangi ya pinki iliyopauka. Kama fizi zimevimba na zinakuwa na rangi nyekundu na kutoa damu kirahisi, inawezekana kabisa mhusika akawa na tatizo la ugonjwa wa fizi.

Kwa kua ugonjwa huu mara nyingi hauna maumivu, mtu anaweza akadumu nao kwa muda mrefu bila kujua.

Dalili ya maradhi haya

Ni fizi kuwa na rangi nyekundu hasa katika maeneo zinapokutana na jino, kuacha alama ya damu mtu anapong’ata kitu kigumu kama embe bichi, kutoa damu wakati wa kupiga mswaki. Wakati mwingine anaweza kuona damu kwenye mswaki.

Inashauriwa umuone daktari wa kinywa na meno mara kwa mara, ili kutambua maradhi ya kinywa na meno kama unayo.

Maradhi hayo ni pamoja na kuvimba fizi na kutoa damu na meno kutoboka.

Lakini kabla hayajaleta madhara zaidi, unatakiwa kuwahi hospitali kuonana na wataalamu kwa tiba na ushauri.

Katika muktadha wa kuvimba fizi, unapohisi kuwa una dalili za ugonjwa huo, muone daktari mapema.

Inaelezwa kuwa sababu kubwa za ugonjwa huo ni ile hali ya kinywa kutokuwa safi, hivyo husababisha utando laini kujijenga kwenye meno na kuendelea kujiimarisha. Utando huo katika hali ya awali, unaweza usiuone.

Hii ni kwa sababu unakuwa umejengwa na bakteria wanaopatikana kinywani. Utando huo mlaini hutengenezwa wakati bakteria walioko kinywani wanapokutana na vyakula vinavyoliwa kila siku.

Kwa kuwa ni mlaini, mtu anashauriwa kupiga mswaki mara mbili kwa siku pamoja na kuflosi ili kuuondoa kwa urahisi.

Tabaka hili laini linahitajika kuondolewa kila siku kwa sababu hujijenga haraka ndani ya saa 24.

Tabaka hili laini linapokaa kwa muda mrefu kinywani, huanza kukomaa na kutengeneza ugaga kwenye meno ambalo ni tabaka gumu. ,Ugaga husababisha ugumu kwa tabaka laini kuondoka na hata kusaidia kujenga hifadhi kwa bakteria.

Huwezi kuondoa ugaga kwa kupiga mswaki ama kuflosi. Wataalamu wa kinywa na meno wanasema ni lazima kwenda kwa daktari kwa msaada zaidi.

Kwa kadiri tabaka laini na ugaga linavyojishika kwenye meno, ndivyo ufizi unavyozidi kuumia na kuvimba na hatimaye kutoa damu na huweza kusababisha pia kutoboka kwa meno.

Hata hivyo ni lazima kutambua kuwa ugonjwa huu ni wa kawaida na mtu yeyote anaweza kuugua. Wengi huupata kwa mara ya kwanza kipindi cha balehe na kisha katika viwango tofauti maishani mwao.

Inaelezwa sababu zinazoweza kuongeza uwezekano wa kupata ugonjwa huo ni pamoja na kutokuwa na tabia ya kufanya usafi wa kinywa, ugonjwa wa kisukari, uzee, kupungua kwa kinga ya mwili kutokana na maambukizi ya virusi vya Ukimwi na mengineyo.

Inaelezwa kuwa maradhi hayo yanaweza kutambulika kwa kuchunguza kinywa cha mgonjwa husika.

Daktari huchunguza fizi, meno na ulimi pamoja na dalili za ugonjwa husika.

Pia ataangalia kama kwenye meno kuna tabaka laini ama ugaga, halikadhalika ataangalia rangi ya ufizi na hali yake ya kutoka damu kiurahisi ukiguswa na kitu ili kujiridhisha.

Kama kinywani kutakua hakuonekani tatizo, daktari atapendekeza kufanyika kwa uchunguzi wa kitabibu ili kujua chanzo hasa cha tatizo.

Ili kumaliza tatizo hilo, matibabu ya haraka hutakiwa kufanyika, ili kuondoa kabisa ugonjwa huo pamoja na dalili zake na kuzuia kuendelea.

Matibabu hayo yanapaswa kufanywa na daktari, huku mgonjwa akitakiwa kuhakikisha anafanya usafi wa kinywa vizuri akiwa nyumbani.

Friday, August 31, 2018

Madhara ya kunywa pombe wakati unatumia dawa



Said  Rashid

Said  Rashid 

Mara nyingi wahudumu wa afya tunaulizwa na wagonjwa wakati tunawapa dawa na matibabu mengine kama wanaweza kunywa pombe au la huku wakiendelea na matibabu.

Swali hilo hufikirisha sana, hususan kwa dawa za muda mfupi na wagonjwa wenye maradhi makubwa.

Mara nyingi tunawashauri wasitumie pombe na tunashukuru kwamba wanaelewa. Sasa swali kwako: vipi ukiacha kunywa pombe kwa muda wakati upo kwenye matibabu? Unaweza ukajibu kupitia barua pepe said.r@afyazaidi.org au simu namba 0784082847.

Mimi sinywi pombe, kwa hiyo ukijibu utanisaidia sana kupata picha ya upande wa pili yaani watumiaji wa dawa ambao wanakunywa pombe.

Pombe ni kemikali na pia ni dawa.

Hii huweza kusababisha kuingiliana na kemikali zingine zikiwamo dawa.

Muingiliano kati ya pombe na dawa huweza kuleta athari mbalimbali zenye hatari ndogo na kubwa.

Pombe hufanya kazi katika mfumo wa fahamu wa kati (ubongo) na kuingilia ufanyaji wake wa kazi.

Pombe hupunguza ufanyaji kazi wa mfumo wa fahamu na kusababisha kusinzia au kulala, kupunguza uwezo wa kufikiria na kukumbuka, kuathiri mfumo wa upumuaji, kuathiri mfumo wa utoaji taka mwili na kuathiri mfumo wa chakula.

Pia, pombe huathiri ufanyaji kazi wa ini na figo na huchangia kuharibu viungo hivyo.

Kama kemikali, pombe huweza kuingiliana na dawa na kuzalisha kemikali zingine au matokeo mengine ambayo huweza kuwa hatari.

Huweza kusababisha maumivu makali ya tumbo, usingizi mzito, kuharibu zaidi figo na ini, kuzuia dawa isifanye kazi na kukojoa zaidi.

Pombe pia huweza kukusahaulisha muda wa kunywa dawa au kukupita wakati umelala kwa sababu ya pombe, kukufanya upuuzie dawa na hata kukufanya uache kunywa dawa ili unywe pombe kwa amani.

Pia, pombe huweza kuchangia kupunguza ulaji wa mgonjwa na hivyo kuathiri afya na ufanisi wa dawa.

Dawa zinazoingiliana na pombe

Hadi sasa duniani tuna dawa nyingi na bado wanasayansi wanaendelea kutengeneza nyingine kila siku.

Ukweli ni kwamba, siyo dawa zote huweza kuingiliana na pombe.

Dawa nyingine haziingiliani kabisa na pombe na unaweza ukanywa huku unaendelea na dozi zako.

Dawa zinazoingiliana na pombe ni zile zinazoweza kuungana na pombe na kutengeneza kemikali hatari kwa mwili na kuweza kusababisha madhara kwa uhai au viungo vya mwili. Zipo nyingi sana, endelea kusoma.

Dawa zingine zinazoingiliana na pombe ni zile ambazo ufanyaji kazi wake na athari zake huweza kuongezwa au kupunguzwa na pombe.

Zipo nyingi sana, endelea kusoma.

Kwa kuwa siwezi kuandika dawa zote hapa na nikiandika chache zinaweza kukusababisha kukosea naomba nisiandike hata moja, ila mara zote pata ushauri kutoka kwa mfamasia anayekupa dawa au daktari wakati anakuandikia dawa.

Atakuambia na kukupa maelezo zaidi kuhusu muingiliano kati ya hizo dawa zako na pombe.

Friday, August 31, 2018

Hii hapa njia mbadala ya kudhibiti kisukari-2

 

By Dk John Haule, Mwananchi

Katika makala iliyopita tuliona namna ya kupambana na ugonjwa wa kisukari, kwa kujua aina na vyanzo vya ugonjwa huo.

Leo tunadadavua umuhimu wa kununua na kumiliki kipimo binafsi cha ugonjwa huo, kwa kuwa ni chombo muhimu katika mapambano dhidi ya ugonjwa huo.

Wapo baadhi ya watu wanaoweza kujiuliza maswali haya; Kwa nini ni muhimu kujipima kiwango cha sukari mara kwa mara? Muda gani hasa mtu anatakiwa afanye kipimo hicho? Wengine huuliza watajipimaje ili wabaini kiwango cha sukari walichonacho kwenye damu?

Tukumbuke kuwa wataalamu wa afya wanasema ni kosa kwa mtu kununua na kutumia kila aina ya dawa inayouzwa kama tiba ya ugonjwa wa sukari.

Wanasema dawa nyingi huwa hazitibu maradhi hayo. Kibaya zaidi mtu anaweza kuzitumia hatimaye zikageuke kuwa sumu na mtumiaji kudhurika.

Je kuna umuhimu kwa mtu kumiliki kipimo cha sukari?

Kipimo hicho kinachoitwa kitaalamu ‘gluco meter’ au ‘glucose monitor,’ kinaelezwa kuwa husaidia kuudhibiti ugonjwa huo kwa kuubaini mapema.

Lakini inasisitiziwa kuwa ni muhimu kununua kipimo hiki baada ya kupata ushauri na maelekezo kutoka kwa daktari.

Lengo ni kuepuka kununua kifaa feki, kwani sokoni kuna vifaa vingi visivyo na sifa.

Pia, hata baada ya kukinunua, unapaswa kumrudia tena daktari ili akikague kama ni sahihi. Atakusaidia kukupatia maelezo sahihi ya namna ya kukitumia kwa usahihi na namna ya kukitunza ili kisiharibike.

Kwa nini ni muhimu kujipima kiwango cha sukari mwilini?

Ni swali ambalo wengi hujiuliza, lakini kikubwa hapa ni kutambua kuwa upimaji unamsaidia mgonjwa kujua hali yake kabla ya kufika hospitali kwa msaada wa matibabu zaidi.

Lakini pia kama mgonjwa anatumia dawa, inakuwa rahisi kugundua kama zinamsaidia ama la.

Kingine ni mgonjwa au wanaomuuguza kugundua ni aina gani ya vyakula anavyotumia huwa vinapandisha kiwango cha sukari anapovitumia.

Hii itajumuisha pia hata mazoezi ambayo mtu anayafanya kwa siku. Pia, ataweza kugundua kama maradhi mengine aliyoyapata kutokana na ugonjwa wa kisukari ikiwamo miguu, macho, ini, mapafu, figo yanasababishwa na kiwango cha sukari kupanda mwilini mwake.

Inaelezwa kuwa mtu akijipima mara kwa mara anaweza kupata majibu kama aendelee kutumia dawa au amtaarifu daktari ambadilishie dawa au aongeze kipimo au aache kabisa kuzitumia.

Hizo ni sababu muhimu zinazoweza kumfanya mtu anunue kipimo hicho akitumie, kama kweli anataka kupambana na ugonjwa wa kisukari.

Ni muda gani ujipime kiwango cha sukari mwilini?

Kama tulivyoona hapo awali, mtu anatakiwa aonane na daktari ambaye atampatia maelezo sahihi ya kukitumia kipimo chake, huku akimpangia muda wa kujipima kwa kutwa. Hii itatokana na aina ya kisukari dawa anazozitumia.

Kwa kawaida, aina za kisukari hutofautisha muda wa kujipima. Kwa mfano, mtu mwenye kisukari aina ya kwanza, hushauriwa ajipime takribani mara nne hadi kumi kwa siku.

Hutokea mara nyingi mgonjwa kushauriwa ajipime kabla na baada ya kila mlo na pia kabla na baada ya kufanya mazoezi.

Daktari anaweza pia akakushauri ujipime pia kabla ya kwenda kulala na wakati mwingine anaweza akakushauri uamke usiku wa manane ujipime. Ila kila unapojihisi kuugua ugonjwa wowote, ni muhimu kujipima mara kwa mara.

Hata unapobadilishiwa aina ya dawa unazotumia, ni muhimu kujipima mara kwa mara ili kubaini kama hizo dawa zinasaidia kuishusha sukari au la.

Kisukari aina ya pili

Huu ni ugonjwa ambao baadhi ya wagonjwa hushauriwa na daktari kuchoma sindano au kumeza vidonge, ili kupata insulin bandia ambayo itamsaidia kupambana kudhibiti.

Kwa kawaida ukiwa katika hali hii, ni muhimu kwako kuwa na kipimo chako binafsi ili uweze kujipima mara kwa mara ili kujua maendeleo ya afya yako.

Hata hivyo, hili ni kundi ambalo hushauriwa kujipima mara chache zaidi ya kundi la kwanza.

Hawa hujipima mara mbili tu kwa siku katika hali ya kawaida, ila hutegemea aina na kiasi cha insulin wanayotumia kwa siku.

Kwa kawaida, mgonjwa hushauriwa ajipime kabla ya kupata kifungua kinywa na kabla ya kula mlo wa jioni. Ni mara chache hushauriwa ajipime kabla ya kwenda kulala usiku.

Wagonjwa ambao hawatumii insulin bandia, hawashauriwi kujipima mara kwa mara bali hutakiwa kula vyakula maalumu (Diabetic Diet) na kufanya mazoezi kwa kiwango fulani. Wanaporudi kliniki ndiyo hupimwa na kujua maendeleo yao kiafya.

Kipimo maalumu cha kisukari

Continuos Glucose Meter (CGM), hiki ni kipimo maalumu kinachotumiwa na wagonjwa wa kisukari aina ya kwanza na ni aghalabu kukikuta kikiuzwa madukani kama ilivyo kwa GlucoMeter za kawaida. Kipimo hiki ni maalumu kwa wagonjwa wa aina hiyo ya kisukari kwa sababu hawahitaji kupimwa mara kwa mara. Hivyo, hata wagonjwa wa aina ya kwanza pia hutokea wakakihitaji, kama kutatokea sababu maalumu za kupima mara kwa mara. Kipimo hiki huwa na vifaa viwili:

Cha kwanza ni ‘monitor’. Hiki ni king’amuzi ambacho hupandikizwa ndani ya ngozi ya mwili ya mgonjwa.

Kinafanya kazi ya kuchunguza mwenendo mzima wa sukari mwilini na kuleta taarifa kwenye ‘monitor’ ambayo hukuonyesha matokeo kila baada ya dakika kadhaa kwa kupiga kengele na kuandika matokeo.

Je, mwili unatakiwa uwe na sukari kiasi gani?

Katika hali ya kawaida, binadamu hutakiwa awe na sukari kwenye damu. Sukari hiyo inatakiwa asubuhi akiamka isome kati ya 80 hadi 130 miligram au deciliter.

Hapo kipimo kitasoma 4.4 hadi 7.2mmol/L Hiki ndicho pia kiwango ambacho madaktari wengi hupendekeza kionekane kwa wagonjwa wa kisukari wenye chini ya miaka 50 na wasio na magonjwa ambayo ugonjwa wa kisukari huambukiza.

Hata hivyo, sio vibaya kumkuta mgonjwa mwenye umri wa miaka 60 na kuendelea akishauriwa na daktari wake kuwa afikishe miligram 100 hadi 140. Hiki ni kiwango chenye nafuu kwake kutokana na umri wake.

Hali hiyo huwajumuisha pia wagonjwa ambao wana maambukizi ya maradhi mengine kama ya figo, mapafu, miguu, macho na mengineyo.

Maradhi haya mara nyingi mtu akiugua huambatana na kisukari. Hivyo ni muhimu kumshirikisha daktari katika matumizi ya kipimo cha ugonjwa wa kisukari kwani atakupa ushauri wa kitaalamu.

Dk John Haule ni mtaalamu wa tiba lishe na anapatikana kwa 0768 215 956

Friday, August 31, 2018

Mwanamke usiyapuuzie maumivu kama haya yasiyokoma



Dk Christopher  Peterson

Dk Christopher  Peterson 

Wiki iliyopita, nilipokea ujumbe wa simu kutoka kwa Rose, (sio jina lake halisi) msomaji wa safu hii ukisema:

“Samahani daktari, mwaka mmoja uliopita nilipimwa na kugundulika nina uvime kwenye ovari ya kushoto. Baadaye nikapata ujauzito, kwa bahati mbaya uliharibika ukiwa na miezi minne.”

“Kuanzia wakati huo, nimekuwa nikipatwa na maumivu makali ya kiuno yasiyokoma. Nimejaribu kutafuta msaada wa matibabu kwa madaktari na kupatiwa vipimo mbalimbali lakini hali bado, ninaendelea kupata maumivu makali ya kiuno hali hii inaniogopesha na mbaya zaidi, sasa hivi maumivu haya nayapata hata wakati nonaposhiriki tendo la ndoa.”

Kutokana na ukweli kwamba, madaktari bado hawajagundua hasa nini tatizo, hii haiwezi kuwa ni dalili moja wapo ya saratani? Rose alimaliza kwa kuuliza.

Kama ilivyo kwa rose, ninaelewa kuwa wanawake wengi wanasumbuliwa na matatizo haya ya maumivu ya kiuno na maumivu wakati wa kushiriki tendo la ndoa yanayodumu kwa muda mrefu.

Lakini pia ile dhana kuwa maumivu makali ya kiuno ni moja ya dalili za maradhi ya saratani kwa wanawake, ipo kwa we wanawake wengi huenda ni kutokana na kuongezeka kwa hofu lakini pia kukosa uelewa wa kutosha juu ya maradhi ya saratani kwao.

Wakati wote tunapozungumzia kuhusiana na maradhi ya saratani, na hasa zile aina za saratani zinazowashambulia wanawake, tunaona kuwa maumivu ya kiuno na mgongo yanayodumu kwa muda mrefu kama ni moja ya dalili kuu; hiyo ni kweli.

Hata hivyo ni vema ikafahamika pia kuna sababu nyingine nyingi zinazoweza kusababisha maumivu ya kiuno, mgongo na yale ya wakati wa kushiriki tendo la ndoa tofauti na ya saratani japo umakini unahitajika.

Je ni nini kinasababisha hali hii?

Kwa mwanamke, matatizo mbalimbali ya kiafya kama maambukizi ya kwenye njia ya mkojo na hasa yakiwa sugu, uwapo wa viuvimbe mbalimbali kwenye mfuko wa uzazi au kwenye mayai na sehemu nyingine za mfumo wa uzazi na baadhi ya sababu nyingi za kisaikolojia, yanachangia kwa kiasi kikubwa mwanamke kupatwa na maumivu ya kiuno na yale ya kushiriki tendo la ndoa. Mwanamke anaweza kuwa na tatizo moja kati ya haya au hata zaidi na kumsababishia hali hii.

Matatizo haya kwa pamoja huwa na dalili zinazofanana, hivyo ni vigumu kwa mwanamke kutambua chanzo hasa cha maumivu anayoyapitia.

Kama maumivu haya yamedumu kwa muda wa zaidi ya miezi sita, ni dhahiri mtu huyu anahitaji huduma ya vipimo na msaada wa kitabibu.

Hivyo anashauriwa wakati wote kuzifuatilia kwa karibu dalili mbalimbali zinazoashiria hali ya utofauti kwenye afya yake na hasa kwenye mfumo wa uzazi na kupata ushauri wa daktari.

Je Rose ana sababu ya kuhofu kuhusiana na hali hii?

kwa wanawake wengi, kupata maumivu ya kiuno na mgongo na hasa baada ya kuharibikiwa na mimba, (kama ilivyotokea kwa Rose) ni hali ya kuogopesha. Mara nyingi si rahisi kujua kama Rose ana sababu yoyote ya kuwa na hofu kuhusiana na hali hii.

Lakini kutokana na sura ya tatizo hili, kuna kitu hakipo sawa na Rose ana kila sababu ya kuwa na hofu hasa ikizingatia ukweli kuwa amekuwa akipata maumivu haya kwa muda mrefu.

Hivyo, ni vema kwa yeyote anayepitia hali hii ni vema akapata vipimo vya kuchunguza maradhi ya kansa. Maumivu yanayodumu ya kiuno na chini ya kitovu, mara nyingi huashiria dalili za saratani na hasa ya ovari.

Friday, August 31, 2018

Unaachaje kula fenesi kwa faida hizi?

 

By Hadija Jumanne

Fenesi ni miongoni mwa matunda yenye ladha tamu, huku likitajwa kuwa na faida nyingi kiafya na kimwili kwa binadamu.

Miongoni mwa faida hizo ni kuongeza ufanisi wa mfumo wa kinga mwilini, kusaidia kuongeza kinga dhidi ya kifua, mafua na kikohozi. Na hiyo ni kutokana na kuwa na vitamin za aina mbalimbali. Kizuri zaidi, wataalamu wa masuala ya lishe wanabainisha kuwa fenesi hutibu tatizo la kuwahi kufika mshindo au kileleleni kwa wanaume, wakati kwa upande wa wanawamke, ulaji wa tunda hilo hutibu tatizo la kukosa hamu ya tendo la ndoa.

Ulaji wa tunda hili mara kwa mara huyawezesha macho kuwa na uwezo mzuri wa kuona , kuondoa tatizo la kukosa choo, kuondoa gesi tumboni na kutibu vidonda vya tumbo.

Fenesi hurekebisha msukumo wa damu, husaidia kurahisisha mmeng’enyo wa chakula tumboni, pamoja na kuukinga mwili dhidi ya magonjwa ya moyo na kupooza. Kutokana na faida zilizopo katika tunda hilo, unaachaje sasa kula tunda hili?

Fenesi lina nyuzinyuzi zinazosaidia kulainisha choo, lakini tunda hilo lina virutubisho vingi kama vitamini A, C, B complex, vitamin B6, ‘folic acid,’ ‘niacin,’ riboflavin’ na madini ya aina mbalimbali ambayo ni potashi, magneziamu, manganizi na chuma. Mbali na vitamin zilizopo katika fenesi, tunda hili lina protini, mafuta, wanga na ‘antioxidants’, huku likitajwa kuwa chanzo kizuri cha nishati kisichokuwa na mafuta.

Ulaji wa fenesi mara kwa mara huzuia kansa na kutibu seli zilizoharibiwa na kansa pamoja na magonjwa yanayotokana na uharibifu wa mazingira. Pia hutibu magonjwa ya moyo, tatizo la damu na kulinda ngozi.

Madini kama magneziamu na kalshiamu yaliyopo katika fenesi, husaidia kuimarisha mifupa, hutibu magonjwa ya meno na mifupa ambayo ni dhaifu, huku Vitamin C iliyopo katika tunda hilo ikifanya kazi nzuri katika uimarishaji wa meno.

Vilevile tunda hili hulinda ngozi hasa zilizojikunja na hii ni kutokana na kuwa na kiasi kikubwa cha mafuta ambayo husaidia kulainisha ngozi na kuipa muonekano unaong’ara.

Friday, August 24, 2018

Umakini unahitaji unapotafuta taarifa za matibabu mtandaoni



Dk Christopher  Peterson

Dk Christopher  Peterson 

Miezi michache iliyopita nilimuhudumia mgonjwa ambaye baada yakupitia dalili kadhaa kama za maumivu wakati wa kukojoa, wakati wa kujamiiana, ya kiuno na mgongo yaliyodumu kwa muda mrefu na kupata hedhi iliyopitiliza, wahudumu wa afya waliokuwa wakimuhudumia waliamua kumpatia rufaa kuja hospitali ninayofanyia kazi kwa ajili ya vipimo zaidi.

Lakini licha ya kupatiwa matibabu, tatizo lake liliendelea siku hadi siku, tukaamua kumfanyia vipimo upya, tukagundua ana saratani ya mfuko wa uzazi.

Japo wakati tunamfanyia vipimo alikuwa amechelewa kidogo kwa kuwa tuliibaini saratani katika hatua ya pili, lakini tulijitahidi kumuingiza kwenye mpango wa matibabu ambao ungeweza kumsaidia.

Ili apate matibabu yake kikamilifu, mwanamke huyu aliyekuwa na miaka 33, alitakiwa akamilishe mizunguko kadhaa ya ya mionzi, dawa pamoja na kufanyiwa upasuaji na kumuhimiza awe anakuja hospitali mara kwa mara kwa ajili ya kuangalia kwa ukaribu maendeleo ya afya yake wakati akiendelea na matibabu.

Siku moja alipofika hospitali baada ya uchunguzi, matibabu yalikuwa yanamsaidia kwa kiasi kikubwa tofauti na awali tulipompokea. Hata yeye alikiri kuyaona mabadiliko makubwa.

Lakini tukiwa kwenye chumba cha vipimo nikiendelea kumfanyia vipimo vingine, huku tukijadiliana juu ya afya yake, aliniuliza “Lakini daktari ninaweza kutumia dawa zingine zaidi ya hizi?”

Aahm! Inategemea. Ni dawa za aina gani unazofikiria kuzitumia? Nikamuuliza kwa shauku kidogo.

“Nilifikiria nijaribu kutumia dawa za vitamini na mchanganyiko wa dawa zingine mbadala ambazo niliambiwa na mtu fulani,” akajibu huku akionyesha hali ya kutojiamini. “kwa bahati mbaya utaratibu wa matibabu na hasa kwa tatizo lako hauruhusiwu kutumia dawa zingine mbadala hata kwa kuchanganya,” nikamjibu.

Oooh sawa daktari nimekuelwa! Akanijibu akiashiria amenielewa. Nilivyomaliza kumhudumia nikamruhusu arudi nyumbani hadi siku niliyompangia arudi tena hospitali huku nikijua kuwa alinielewa kuhusu lile suala la kutumia dawa mbadala. Siku kadhaa zilipita, alirudi tena hospitali kama nilivyompangia lakini alikua amepitiliza kama siku 10 na alikuja akilalamika kuwa anashida ya kupumua. Alidai alikuwa akipumua kwa kukatakata mara kwa mara na anachoka sana tofauti na awali.

Pia anapata maumivu makali ya kifua yanayomfanya ashindwe kutembea kwa hatua kadhaa bila kupumzika.

Asubuhi yake nikalazimika kumfanyia vipimo vya X-ray ili kuangalia kinachoendelea kwenye kifua chake na mfumo wake wa upumuaji, nikabaini ana viashiria vya uchafu kwenye mapafu. Nikamuulize kama alitumia aina nyingine ya dawa au kama alisafiri kwenda sehemu yenye uchafuzi mkubwa wa hali ya hewa. “Nilitumia dawa fulani hivi mwezi uliopita,” alinijibu na akanitajia orodha ya dawa takribani 15 ambazo sikuweza kuzitambua hata moja. Nikamwambia kuna uwezekano mkubwa kinachotokea kwenye mapafu yako na mfumo wa upumuaji ni kutokana na hizo dawa ulizotumia lakini pia kuna uwezekano mkubwa dawa hizo zimeenda kuzuia utendaji kazi wa dawa zako za saratani na kusababisha tatizo la saratani kurudi tena upya na kuwa kubwa zaidi. Ghafla akaanza kulia kwa majuto makubwa akiniambia “sikuwahi kufikiria kama dawa hizi zingenisababishia matatizo makubwa hivi kwa kuwa wauzaji walikuwa wanazinadi mtandaoni kwa kusema ni nzuri kuliko za hospitali na hasa kwa wagonjwa wa saratani.” Mgonjwa huyo ni mfano wa wengi ambao huamua kukiuka maelekezo wanayopatiwa na madaktari na kufanya kile wakionacho kuwa kinafaa zaidi wakati wanajidanganya.

Natoa wito kwa jamii kuacha tabia ya kuchanganya matibabu ya hospitali na yale ya tiba mbadala na hasa kwa wagonjwa wa saratani.

Nawakumbusha pia ni vyema kuzifuatilia dalili za saratani kwa ukaribu na kupata vipimo kwa wakati.

Friday, August 24, 2018

Balungi tunda lenye faida lukuki mwilini

 

By Beatrice Moses, Mwananchi bkabojoka@mwananchi.co.tz

Je! wewe ni miongoni mwa watu wanaosubiri kukumbushwa na daktari kula matunda?

Kama ndivyo unavyofanya tambua wazi jinsi unavyohatarisha kinga za mwili wako na kuuweka hatarini kushambuliwa na maradhi.

Ulaji wa matunda kwa wingi umekuwa ukisisitizwa na wataalamu wa tibalishe, lakini hali ni tofauti, kwasababu watu wengi hupuuzia ushauri huo.

Wataalamu wa afya kwa ujumla wanasema ulaji wa matunda husaidia kuimarisha kinga za mwili na huzui pia baadhi ya mardahi.

Tunapozungumzia matunda, yapo ya aina nyingi na miongoni mwayo ni balungi au ‘pomelo’ linalotajwa kuwa na faida nyingi kwa mlaji.

Ulaji wa matunda husaidia kuzalisha vimeng’enya vinavyosaidia kupunguza kasi ya uzalishwaji wa mafuta mwilini.

Tunaelezwa kuwa balungi ni tunda ambalo si maarufu ikilinganishwa na matunda mengine na hata upatikanaji wake sokoni ni wa adimu.

Ofisa kilimo mfawidhi wa Chuo cha Sokoine cha Kilimo (SUA), Elias Mgembe anasema wanahamasisha ulimaji wa matunda hayo kutokana na kutambua umuhimu wake.

Mgembe anasema mwili wa binadamu unahitaji vitamini C na Calcium na madini hayo yanapatikana kwa wingi kwenye tunda hilo la barungi .

Anasema wataalamu wa afya wanasema madini ya calcium ni muhimu katika kudhibiti maradhi mengi kwa mwili wa binadamu na huusaidia usipatwe na ganzi na husaidia kuzuia midomo kupasuka.

“Tunahamasisha matunda haya yalimwe kwa wingi ili yapatikane kama ilivyo kwa machungwa, tukiamini yakipatikana kwa wingi yataliwa na wengi na yatasaidia kuboresha afya kwa jamii,” anasema.

Mtandao wa Daktari Mkononi unaoundwa na madaktari bingwa na wanafunzi madaktari unabainisha barungi lina uwezo wa kuingiliana na dawa mbali mbali mwilini kwa kuwa ni chanzo cha kemikali zinazoitwa furano coumarins zinazoingiliana na mfumo wa mwili wa kumeng’enya dawa.

Imeelezwa kuwa muingiliano huo husababisha ulimbikizaji wa dawa mwilini, hali ambayo humsababisha athari mgonjwa kulingana na dawa aliyoitumia.

Mtandao huo umeenda mbali zaidi kwa kueleza kuwa dawa zinazoingiliana na tunda hilo ni za maradhi ya moyo, kupunguza mafuta mwilini na nyinginezo.

Unasema tunda moja au juisi ya ujazo wa mls200 inatosha kusababisha muingiliano huo wa dawa.

Hata hivyo, wataalamu hao wanashauri kwa walaji wa tunda hilo wamuulize mfamasia kila anapopatiwa dawa anaweza kula matunda mangapi au kiasi gani cha juisi anaweza kunywa kusudi isiingiliane na matibabu ya dawa nyingine.

“Japo mara nyingi inashauriwa kutokula tunda hilo wala juisi yake mpaka pale matibabu yanapokamilika,” inaelezwa katika mtandao huo.

Unasema balungi ni miongoni mwa matunda yaliyo katika familia ya citrus, hivyo matunda mengine ya familia hiyo kama machungwa na ndimu huweza pia kuwa na muingiliano na dawa japo ni kwa kiwango kidogo.

Mtaalamu wa vyakula na lishe kutoka Jukwaa la Lishe Tanzania (Panita), Deborah Esau anasema matunda yana faida nyingi kiafya na miongoni ni ile ya kuimarisha kinga.

“Ispokuwa tatizo liko kwa Watanzania wengi hawana utamaduni wa kuthamini ulaji wa matunda kama wanavyokula vyakula vya nafaka na vinginevyo,”anasema Esau.

Anasema matunda hurutubisha kinga ya mwili na hung’arisha ngozi sambamba na , kusaidia mmeng’enyo wa chakula na kuyawezesha mafuta asilia mwilini kuendelea kufanya kazi ipasavyo.

Esau anasema kuna tofauti kubwa ya afya kwa watu wanaopendelea kula matunda na mboga za majani.

Anasema hivyo vyote vinapaswa kuliwa katika mlo wa kila siku, kwasababu hujenga kinga madhubuti dhidi ya maradhi mwilini.

Mtaalamu huyo anafafanua kuwa vitamin C ni muhimu mwilini kwakuwa inasaidia ukuaji na utengenezaji wa tishu za mwili.

Na hiyo inapatikana zaidi kwenye matunda mengi hasa yale yenye chachu, yaani machenza, balungi, machungwa na malimao.

Esau anasema licha ya balungi kuwa miongoni mwa matunda yenye faida kubwa mwilini, lakini hukosa walaji wengi kwa sababu ulaji wake ni tofauti na ulaji wa chungwa.

“Balungi linahitaji umakini wa aina yake wakati wa kulila kwa sababu ukilikosea kulimenya, linatengeneza uchungu unaoweza kumkera mlaji, ndiyo maana wengi wao hulikwepa,” anasema mtaalamu huyo.

Hata hivyo anasisitiza kuwa juisi ya balungi inafaa kunywewa na watu wanaopenda kuwa na miili ya wastani kama wanavyoshauri wataalamu wa afya.

Anasema shida kubwa inayowapata watu wengi ni kutoona umuhimu wa kula matunda kwa madai kuwa gharama ni kubwa. Na hii inachagizwa na matunda mengi kupatikana kwa msimu maalumu ndani ya mwaka.

Friday, August 24, 2018

Jinsi ya kukabili tatizo la kukosa ladha ya chakula

 

By Dk Onesmo Ezekiel, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Mara nyingi watu ambao wanahisi kuwa na tatizo la kukosa ladha ya chakula huwa wanatambuliwa kuwa na tatizo la kukosa harufu badala ya tatizo la kukosa ladha ya chakula.

Kuna baadhi ya watu ambao wanazaliwa na tatizo hilo la kushindwa kuhisi ladha ya chakula.

Ingawa watu wengi hulichukulia tatizo la kutohisi ladha ya chakula kama kitu kidogo, ukweli ni kwamba tatizo hilo lina madhara kwa afya ya binadamu.

Uatfiti uliofanyika duniani kuhusiana na suala hilo, imebainika kuna watu takribani 200,000 huripoti hospitalini kila mwaka wakisumbuliwa na tatizo na hufika kwa ajili ya matibabu na ushauri.

Pia, karibu asilimia 15 ya watu wazima wote ulimwenguni wana tatizo la kuhisi ladha ama harufu na hawatafuti msaada wa kimatibabu.

Hisia za ladha na harufu zinahusiana, ndiyo maana watu wengi wanapokwenda hospitalini kwa tatizo la kukosa ladha ya chakula hutambulika kuwa na tatizo la kukosa harufu.

Namna mfumo wa ladha unavyofanya kazi

Uwezo wa mtu kuhisi ama kupata ladha ya chakula unatokana na chembechembe ndogo zinazotolewa na mwili wakati anakula, anatafuna au anakunywa kitu fulani.

Chembembe hizi huweza kusisimua seli maalumu zilizoko kwenye kinywa na koo, seli hizi zipo kwa wingi kwenye ulimi, kaakaa na hata koo.

Kama mtu akiutazama ulimi wake na kuona vitu kama vipele vidogo vidogo, ndiyo sehemu maalumu inayotumika kuhisi ladha ya chakula.

Mtoto anapozaliwa anakuwa na jumla ya vionja vya ladha takribani 10,000, lakini mtu akifikisha umri wa kuanzia miaka 50 na kuendelea, huwa vinaanza kupotea kidogo kidogo.

Seli hizo zikisisimuliwa zinatumaje ujumbe kwenye ubongo?

Wataalamu wanasema seli hizo zinaposisimuliwa hutuma ujumbe kwenda kwenye ubongo ambako ujumbe huo hutafsiriwa na ladha husika huweza kutambuliwa kama ni utamu, uchachu, uchungu ama chumvi.

Watu wengi wanaodhani kuwa wana shida ya ladha huwa na shida ya harufu badala ya ladha.

Wakati unapotafuna chakula, harufu ya chakula hicho hutolewa na harufu ndiyo husisimua hisia ya harufu kupitia muunganiko wa koo na pua. Kama itatokea njia hiyo imezibwa kama unapokua na mafua, harufu haiwezi kufikia pua ambayo ina seli maalumu kwa ajili ya harufu, matokeo yake ni kukosa furaha ya chakula na bila harufu, chakula huwa hakina ladha.

Makundi yatokanayo na ladha

Matatizo ya ladha yamegawanyika katika makundi mbalimbali kama ifuatavyo;

Lipo lile la watu ambao uwezo wao wa kupata ladha ya chakula umepungua, kitaalam hali hii huitwa hypogeusia.

Wapo ambao hawana kabisa uwezo wa kuhisi ladha yoyote na hali hii kitaalamu huitwa ageusia.

Nini kinasababisha tatizo hilo?

Baadhi ya watu lakini ni kwa uchache huweza kuzaliwa na matatizo haya, ingawa wengi wao huwa ni matokeo ya ugonjwa ama majeraha waliyoyapata maishani.

Na miongoni mwa sababu zinazofanya hali hiyo itokee ni pamaoja nam maambukizi kwenye mfumo wa hewa na masikio.

Mionzi kama sehemu ya matibabu ya saratani zinazoshambulia kichwa na shingo, kuwa karibu na baadhi ya dawa za kuua wadudu wa shambani na dawa zingine za binadamu. Lakini pia majeraha ya kichwani, matokeo hasi (complications) ya upasuaji wa masikio, pua na koo au ung’oaji wa gego la mwishoni (wisdom tooth) na afya mbaya ya kinywa na meno.

Je hali hiyo inataibika?

Kutibika kwa hali hiyo hutegemea chanzo chake kama historia ya muathirika atakayotoa kwa daktari itakavyoonyesha.

Kama itaonekana tatizo la muathirika limesababishwa na matumizi ya dawa za aina fulani, anapaswa kuacha kuzitumia au abadilishiwe dawa, hiyo itasaidia kuondoa tatizo. Mara nyingi kutibu tatizo la mwili linalokusumbua huweza kutibu tatizo la kukosa ladha pia.

Kwa mfano, kama mtu ana tatizo la maambukizi ya mfumo wa hewa au mzio, kama utaitibu hali hiyo, hali ya kukosa ladha nayo itaondoka.

Mara chache tatizo hilo linaweza kumalizika bila kupata matibabu ya aina yoyote.

Hata hivyo, ni vizuri kuzingatia usafi wa afya ya kinywa kwa ujumla wake ili kutoa nafasi ya vionja ladha (Taste buds) kufanya kazi vizuri.

Kama umepoteza kabisa ama kwa kiasi hali ya kupata ladha ya chakula, yafuatayo ni baadhi ya mambo unayoweza kuyafanya ili uboreshe mlo wako.

Moja, ni kuandaa vyakula vya aina na rangi mbalimbali, tumia mimea ya asili yenye harufu nzuri na pilipili kuongeza ladha, ila jiepushe na uongezaji wa chumvi na sukari uliopitiliza kwenye vyakula.

Pili, jaribu kuepuka kuchanganya milo, kwa kufanya hivyo, mlo mmoja unaweza kuficha au kupunguza ladha ya mlo mwingine.

Hatari ya maradhi ya ladha

Maradhi yahusianayo na ladha yanaweza kudhoofisha au kuondoa kabisa mfumo wa mwili wa kutoa tahadhali wa vitu anavyokula mtu, kitu ambacho watu wengi hulichukulia ni la kawaida.

Ladha huweza kutambulisha chakula ama kinywaji kilichoharibika.

Kwa baadhi ya watu ladha huweza kutoa taarifa ya baadhi ya vitu vilivyomo kwenye chakula ambavyo kwao ni tatizo na hivyo kuviepuka.

Kukosa ladha ya chakula kunaweza kusababisha matatizo mengi ya kiafya, kwakuwa unapokosa ladha kwenye chakula, inaweza kuwa sababu hatarishi ya maradhi ya moyo, kiharusi na kisukari, ambayo yanatoka na kuzingatia masharti ya mlo. Hivyo basi Kunapotokea tatizo la ladha inaweza kusababisha mtu kubadilisha mlo na tabia yake ya ulaji.

Watu wengine hula kidogo sana na kupungua uzito, wakati wengine hula sana na kuongezeka uzito.

Halikadhalika, kukosekana kwa ladha kunaweza kusababisha uongezaji wa sukari au chumvi kupindukia kwenye chakula ili kujaribu kuboresha ladha.

Hili linaweza kuwa tatizo kwa wagonjwa wa kisukari na shinikizo la damu.

Wakati mwingine ukosefu wa ladha huweza kusababisha msongo wa mawazo.

Friday, August 24, 2018

Saa 21 kila wiki zinavyotumiwa na anayeugua maradhi ya figo

 

By Sharon Sauwa, Mwananchi ssauwa@mwananchi.co.tz

Figoni miongoni mwa viungo muhimu vya mwili wa binadamu. Hivyo ikishindwa kufanya kazi inaweza inaweza kumsababishia mtu maradhi mengine makubwa au kusababisha umauti.

Wataalamu wa afya wanasema figo imejengwa kwa viungo vingi na kazi zake ni nyingi pia.

Ndiyo maana mgonjwa akibaini ana tatizo kubwa la figo, ili kupata matibabu sahihi, atalazimika kutumia wastani wa saa 21 kwa wiki kufika hospitali kwa ajili ya kupatiwa huduma ya usafishaji wa damu.

Ofisa Ustawi wa Jamii wa Hospitali ya Benjamin Mkapa, Awadhi Hamis anasema wagonjwa wa figo wanatumia muda wa saa saba kwa siku moja kufanyiwa tiba hiyo ya kusafisha damu.

Anasema anapopatiwa tiba hiyo, mtu huyu pia atajikuta akiingia gharama nyingine za usafiri wa kumpeleka mara tatu kwa wiki hospitali na bado atakuwa na saa sita zingine atakazotumia wakati wa usafishaji, saa moja ya kumfikisha hospitali na saa tatu hadi tano za kukaa kwenye mashine.

Hata hivyo, wataalamu hao wanasema wagonjwa wengine hutumia saa moja kupumzika baada ya kutoka kwenye mashine kutokana na hali yao.

Mtaalamu wa tiba ya usafishaji wa Damu katika Hospitali ya Kisasa ya Benjamin Mkapa, Nashon Kagwe anasema hospitali hiyo ilianza kutoa huduma hiyo Juni Mosi.

Anasema kwa sasa wanatoa huduma hiyo kwa wagonjwa 10 ambao hulazimika kufika hospitalini mara tatu kwa wiki kwa ajili ya huduma hiyo.

Anasema kati ya wagonjwa hao 10, sita wanatumia bima ya afya lakini wanne wanabeba gharama hizo wao binafsi, jambo ambalo limekuwa changamoto kubwa kwao na kwa watoa huduma.

Anasema maana halisi ya kufeli kwa figo ni kupoteza uwezo wake wa kuchuja na kuutoa uchafu ambao kwa lugha nyingine unaitwa sumu inayotokana na vyakula anavyokula mtu kila siku.

“Mgonjwa kwa kawaida anatakiwa kusafishwa figo mara tatu kwa wiki, yaani baada ya kusafishwa leo atakwenda nyumbani na kula chakula ambacho kitatoa vitu vilivyozidi mwilini ambavyo kwa kawaida kwasababu figo

imefeli, hawezi tena kuvitoa mwilini na hivyo kulazimika kurudi tena hospitali,” anasema Kagwe.

Kuna aina ngapi ya kufeli kwa figo

Kagwe anasema kuna aina mbili ya kushindwa kufanya kazi kwa figo ambazo ni dharura na kudumu.

Anasema kushindwa kufanya kazi kwa dharura kunaweza kusababishwa na matumizi ya sumu nyingi kwa mara moja, kupoteza damu nyingi kutokana

na ajali ama wakati wa kujifungua na malaria kali.

Anasema mambo hayo yanaweza kusababisha figo kushindwa kufanya kazi, lakini mgonjwa akisafishwa, inashtua figo ili ianze kufanya kazi baada ya kuondoa sumu iliyopo mwilini.

Kwa wale wenye tatizo la kudumu, anasema hulazimika kufanya usafishaji wa damu maisha yao yote hadi pale atakapopandikizwa figo nyingine.

Vyakula visivyotakiwa

Kagwe anasema mgonjwa akianza matibabu ya kusafishwa figo hushauriwa

kutokula vyakula vyenye asili ya manjano ambavyo vinaaminika kuwa na

madini aina ya potasium nyingi kama ndizi mbivu na nyanya.

“Endapo mgonjwa atakula vyakula hivi kwa kujisahau, hali yake

itabadilika ghafla na hataweza kufika tarehe yake aliyopangiwa na daktari kwa ajili kufika kusafishwa, hivyo atalazimika kwenda hospitali muda huo huo,”anasema Kagwe.

Hata unywaji wa maji, mtaalamu huyo anasema mgonjwa hapaswi kuzidisha.

Anasema ni kwasababu wanapofanya huduma ya usafishaji, hupunguza kiwango cha maji yaliyopo mwilini.

“Kwasababu ugonjwa huu humsababishia mgonjwa kupata kiwango kidogo sana cha haja ndogo, inamaana maji mengi husalia mwilini na wengine wanaweza kukaa hadi miaka mitano bila kupata kupata haja ndogo kwasababu inategemea kidney (figo) zake zimekufa kwa kiwango gani,” anasema Kagwe.

Hivyo, anasema wagonjwa hao hawatakiwi kunywa maji zaidi ya lita moja kwa siku.

“Akinywa nusu lita itamsaidia kwasababu atapata haja ndogo ambayo itayapunguza angalau robo lita na kubakia na kiasi kingine mwilini.

“Tunasisitiza hivi kwasababu uwezo wa figo kufanya kazi unaweza kuonekana hata pale mtu akinywa maji lita mbili, basi ayatoe kwa njia ya mkojo hata lita moja,” anasema mtaalamu huyo.

Kwanini gharama kubwa

Kagwe anasema gharama za kusafisha figo kwa mara moja ni Sh300,000

ambayo ni sawa na Sh 3.6milioni kwa mwezi, gharama ambazo ni kubwa kwa mwananchi hata kama akiwa na kipato cha kati.

Anasema gharama hiyo husababishwa na matumizi ya figo bandia inayotumika kutolea huduma ya usafishaji.

Anasema wanaposafisha figo, hutumia figo hiyo bandia ambayo hugharimu zaidi ya shililingi laki mbili na hutumika mara moja tu na kutupwa.

Lakini pia anasema zipo gharama nyingine zinatokana na huduma

inayotolewa na watu wa karibu kwa mgonjwa.

Wengi huacha kazi zao za uzalishaji mali na kumhudumia mgonjwa.

Hivyo ili kukabiliana na maradhi haya, Kagwe anasema elimu zaidi inatakiwa kutolewa kwa jamii kuhusu matibabu

hayo kuwa yanachukua muda mrefu tofauti na mengine.

“Mara nyingi tunasema jamii inayomzunguka huyu mgonjwa inatakiwa kuwa pamoja na iwe stable (imara). Tumekuwa na cases (kesi) nyingine tumeziona, wengine wamejiua kwasababu wanahisi kuugua kwao kunawatesa wale wanaowauguza,” anasema Kagwe.

Ili kupunguza gharama, mtaalamu huyo, anatoa ushauri kwa watu kujiunga na Mfuko wa Bima ya Afya (NHIF) ambao

kwasasa unagharamia huduma ya usafishaji.

Anasema kwa kufanya hivyo, wataepuka gharama ya Sh3.6milioni kwa mwezi ambazo kwa mwananchi wa kawaida hawezi kuzimudu.

Anatoa mfano katika Hospitali ya Benjamini Mkapa kuwa kwakushirikiana na wadau wengine, hivi sasa inamhudumia mtoto wa miaka 14 anayeugua figo baada ya familia yake kukosa fedha.

Lakini kama angekuwa na bima, angeweza kupata huduma hiyo bure, anasema Kagwe.

Kwanini mgonjwa wa figo anakuwa tofauti?

Tafiti nyingi zilizofanyika dunia zinaonyesha watu wanaougua figa na kisha kuanza matibabu ya kuzisafisha huathirika kisaikolojia na mara nyingi huwa ni wenye hasira muda wote.

Inaelezwa kuwa anaweza kuamua kufanya kitu chochote bila kusikiliza mawazo ya mtu mwingine.

Ili kukabiliana na hali hiyo, Kagwe anasema hospitali yao hutoa darasa kwa wagonjwa na ndugu wanaofika hospitalini hao ya namna ya kutambua tabia za mgonjwa wa figo na namna ya kumsaidia asiweze kuchukua uamuzi mgumu.

“Elimu hii tunaitoa kwa wagonjwa, ndugu na marafiki kusudi waweze kuelewa safari nzima ya matibabu ya figo,” anasema Kagwe.

Changamoto

Kagwe anasema watu wanaougua kisukari na presha wako katika hatari ya figo zao kushindwa kufanya kazi.

Anasema watu wa aina hii wanashauriwa kufuata ushauri wa daktari wanaopatiwa na kufanyiwa uchunguzi wa figo zao mara kwa mara.

Anasema jamii inapaswa kujua kuwa maradhi hayo yakigundulika mapema, ni rahisi kutibika na mtu akapona kabisa.

“Asilimia 90 ya wagonjwa tulio nao wanaonekana kuwa chanzo kikubwa cha

kufeli kwa figo ni kutokana na maradhi ya presha na kisukari,”anasema.

Anasema wagonjwa kama hao wanashauriwa kufanya uchunguzi wa afya zao mara kwa mara sambamba na

kutumia dawa, kuepuka vyakula walivyokatazwa na kufanya mazoezi.

Dalili za ugonjwa

Anasema dalili yake ni kwa miguu, mikono na uso kuvimba,

kushindwa kupumua vizuri, kukosa mkojo, wakati mwingine mdomo kutoa

harufu na kupoteza kumbukumbu.

Maisha ya wagonjwa

Mkazi wa Kikuyu mkoani Dodoma, Jonas Mchau anasema aligundulika kuwa

figo zake zimeshindwa kufanya kazi mwaka jana.

Awali alikuwa akisumbuliwa na ugonjwa wa kisukari kwa miaka 18.

“Nilianza kuvimba mguu, tumbo na uso. Nilienda General (Hospitali ya

Rufaa ya Mkoa wa Dodoma) wakanichukua vipimo wakasema nina presha na kunipa dawa. Lakini hali iliendelea kuwa mbaya,”anasema.

Aliamua kwenda hospitali binafsi ya

Camilius ambako walimshauri aende Hospitali ya Benjamin Mkapa kuliko na

wataalamu wa maradhi ya figo.

Anasema baada ya kufika alionana na mtaalamu wa maradhi ya figo aliyemtaja kwa jina moja la Dk Sija aliyemchukua vipimo na kubainika figo zake zilikuwa hazifanyi kazi kutokana na sumu nyingi aliyokuwa nayo mwilini.

“Nikaanzishiwa matibabu ya kushusha presha kwanza lakini sumu iliendelea

kupanda, nikaanza kutapika, na hata ladha ya chakula nikawa

sina, nikaambiwa nitafute mtu wa kunitolea figo wakati ninaendelea na matibabu ya kusafishwa damu.

“Ilikuwa changamoto kwangu na familia yangu juu ya matibabu haya, ilikuwa vuta ni kuvute ndani ya familia lakini mwishowe niliamua kuanza matibabu hayo kwa kugharamia mwenyewe Juni 7,” anasema Mchau.

Hata hivyo, anasema hivi sasa gharama imepungua kwasababu tayari anatumia kadi ya bima ya afya kupata matibabu.

“Na kaka yangu ambaye tumezaliwa tumbo moja ameanza mchakato wa vipimo kusudi anitolee figo yake moja,” anasema mgonjwa huyo.

Mgonjwa mwingine, Ndeakemfoo Shoo mkazi wa Moshi mkoani Kilimanjaro anasema alianza kupatiwa katika Hospitali ya KCMC baada ya

kugundulika figo hazifanyi kazi.

“Nilianza kwa kuvimba miguu na mikono, nikaenda hospitali

nikagundulika kuwa nina ugonjwa wa sukari na figo zangu zimepoteza

uwezo wa kufanya kazi,” anasema.

Anasema licha ya KCMC kutoa huduma, lakini kuna msongamano mkubwa wa wagonjwa na hali hiyo ndiyo iliyomfanya aende kutibiwa Hospitali ya Benjamini Mkapa mkoani Dodoma.

“Nimekuja huku kufuata matibabu na kama unavyoona hali ya matibabu lazimika kufika hapa karibu kila siku, tumelazimika kuhamia hapa Dodoma na mke wangu, tumepanga nyumba. “Tunalipa kodi ya Shilingi laki mbili kwa mwezi na Moshi tumewaacha watoto na waangalizi. Gharama ya maisha imeongezeka sana,” anasema mgonjwa huyo.

Friday, August 24, 2018

Sababu za kuwa mgumba hizi hapa



Dk Shita Samwel

Dk Shita Samwel 

Kuziba kwa mirija ya uzazi ni moja ya sababu inayochangia ugumba kwa wanawake.

Mirija hii kitabibu inaitwa ‘Fallopian tube’ na ndiyo inayounganisha kokwa za kike (ovary) na nyumba ya uzazi.

Kila mwezi katikati ya mzunguko wa hedhi, kijiyai huchoropoka na kusafiri kutoka katika kokwa za kike kupitia katika mirija ya uzazi na kwenda katika nyumba ya uzazi.

Endapo mbegu ya kiume itarutubisha kijiyai cha kike katika mirija, muunganiko huo husafiri na kujipachika katika tando nyororo za nyumba ya uzazi kwa ajili ya kupiga hatua za ukuaji (mimba).

Kama mirija hii itazibwa kwa namna yoyote ile, ina maana kuwa mbegu za kiume zitashindwa kwenda kurutubisha kijiyai cha kike.

Ni kawaida pia mirija kuziba na kuacha kipenyo, hivyo mbegu ya kiume hupita na kupandikiza kijiyai lakini baadaye hushindwa kusafiri kwenda katika nyumba ya uzazi kwa ajili ya mimba kukua.

Zipo sababu mbalimbali zinazochangia mara kwa mara kujitokeza kwa tatizo hili ikiwamo uwapo wa kovu, maambukizi na kukandamizwa na tishu za maeneo ya kiunoni.

Maambukizi ya bakteria katika viungo vilivyopo ndani ya kiuno ikiwamo nyumba ya uzazi hushambuliwa na kusababisha makovu ndani ya mirija ya uzazi.

Makovu hayo kutokana na maumbile yake, huweza kusababisha kijiyai kukwama.

Wataalamu wa maradhi ya wanawake wanasema tatizo la tishu za tando laini za nyumba ya uzazi kujirundika eneo lisilo lake ikiwamo katika mirija ya uzazi, husababisha mirija hiyo kuziba. Tatizo hili kitaalamu linaitwa ‘endometriosis.’

Pia, tishu hizo huweza kujipachika nje ya nyumba ya uzazi na kubanana na mirija hiyo na hatimaye kuiziba. Maradhi yanayoenea kwa njia ya kujamiana kikiwamo Kisonono (gonorrhea) na ‘klamidia’ hushambulia maeneo ya viungo vya uzazi hivyo kuchangia tatizo hili.

Kuwahi kufanyiwa upasuaji baada ya mimba kutunga na kukua katika mirija badala ya nyumba ya uzazi (ectopic pregnancy), huweza kuacha kovu katika mirija.

Hata uvimbe wa fibroid pia unaweza kuwa mkubwa na kuziba katika mirija hiyo hasa mahala ulipojichimbia katika nyumba ya uzazi.

Kuwahi kufanyiwa upasuaji wa nyumba ya uzazi hasa katika mirija yenyewe, inaweza kusababisha kushikamana na tishu za tumbo na mirija hiyo kuziba.

Mambo mengine hatarishi ni pamoja na vimelea kushambulia katika nyumba ya uzazi, kuharibika kwa mimba mara kwa mara na kujifungulia maeneo yasiyo salama.

Vile vile uvamizi wa maambukizi ya bakteria mwilini, kupasuka kwa kidole tumbo, kusafishwa nyumba ya uzazi na vifaa visivyo safi na salama na upasuaji wa maeneo ya pango la tumbo.

Mambo mengine yanayochangia tatizo hili ingawa kwa uchache ni pamoja na matumizi ya vidonge vya uzazi wa mpango, ajali au majeraha katika maeneo ya kiuno. Madhara ya mirija kuziba ni pamoja na mimba kutungwa na kukua katika mirija tatizo linaloitwa ‘ectopic pregnancy’. Tatizo hili hutokea baada ya mbegu za kiume kupita katika upenyo wa mrija ulioziba kwa kiasi.

Madhara makubwa ni pale mirija yote miwili inapokuwa imeziba bila kuacha upenyo wowote, hivyo mbegu ya kiume hushindwa kupita kwenda kuungana na kijiyai cha kike.

Hali hii ndiyo husababisha ugumba kwa wanawake, swali linakuja je mwanamke mwenye tatizo hili anaweza kutibiwa na kupata ujauzito? Usikose wiki ijayo.

Friday, August 24, 2018

Kumbe ukwaju hutibu tatizo la nyongo, soma hapa

 

By Hadija Jumanne

Ukwaju ni tunda lenye faida nyingi na matumizi mbalimbali katika mwili kuanzia kiafya, ngozi na urembo.

Unachopaswa kujua leo ni kwamba, moja kati ya sifa kubwa ya ukwaju mwilini ni kutibu matatizo ya nyongo, huondoa tatizo la mtu kuvimba lakini husaidia kuua minyoo tumboni (kwa watoto wadogo).

Unywaji wa juisi ya ukwaju iliyochangaywa na pilipili manga, hiliki na mdalasini husaidia mtu kupata hamu ya kula pamaoja na kupata ladha ya chakula mdomoni.

Ukwaju ni chanzo cha vitamin B na C, lakini pia husaidia kuongeza nguvu na uchangamfu wa mwili, hutibu kuwashwa kwa koo na homa ya manjano.

Ukwaju pia husaidia myeyusho na mmeng’enyo wa chakula tumboni, husaidia kurahisisha uapataji wa choo, hushusha joto la mwili na huondoa homa.

Wataalamu wa afya wanashauri unywaji wa glasi moja ya juisi ya ukwaju kwa siku, huleta matokeo mazuri kwa afya ya mwili.

Pia, huulinda mwili dhidi ya mafua, hupunguza wingi wa lehemu na kuimarisha afya ya moyo.

Katika ngozi; ukwaju husaidia kung’arisha ngozi, husaidia ngozi kuwa nyororo, huondoa weusi kwenye shingo na kutibu chunusi kwa kupaka sehemu hizo.

Upande wa urembo, ukwaju husaidia kuzuia kukatika kwa nywele, husaidia kutibu ngozi yenye mafuta huku ikisaidia ngozi inayopona baada ya kuungua au ngozi yenye vidonda kwa kupaka juisi ya ukwaju katika sehemu hizo na kuacha ikauke kwa muda wa dakika 20 kisha unaosha na maji ya uvuguvugu.

Friday, August 24, 2018

Jinsi dawa za kienyeji zilivyokuwa zikisababisha vifo vya wajawazito

 

By Joyce Joliga, Mwananchi jjoliga@mwananchi.co.tz

Yapo matumizi makubwa ya dawa za kuongeza uchungu miongoni mwa wajawazito, japo hakuna utafiti wa kina uliofanyika kuhusu jambo hilo.

Hata hivyo, jukumu la Wizara ya Afya na wadau wa sekta ya afya ni kuendelea kuielimisha jamii wajawazito wote wajifungulie kwenye vituo vya afya.

Inaelezwa hivyo kwasababu huko ndiko kuliko na watoa huduma wenye ujuzi watakaowasaidia kuepuka matatizo yanayoweza kuzuilika wakati wa kitendo hicho.

Baadhi ya watu waliozungumza na Mwananchi Wilayani Songea, mkoani Ruvuma wanasema kuna wajawazito wengi katika maeneo yao, mara wanapohisi muda wa kujifungua umetimia, huamua kunywa dawa za kienyeji za kuongeza uchungu ili ajifungue mapema.

Lakini athari yake ya kufanya hivyo inayoelezwa na wataalamu wa afya baada ya kutumia dawa hizo ni pamoja na uwezekano wa mjamzito kuchanika tumbo la uzazi, kutokwa na damu nyingi na hata mtoto kuzaliwa na mtindio wa ubongo, mtoto kufia tumboni au uwezekano wa mama kupoteza maisha.

Agripina Kitete, miongoni mwa wakunga wa jadi ambaye ameamua kuachana na kazi hiyo hivi sasa, anasema awali hakujua kama dawa za kienyeji za kuongeza uchungu zina madhara makubwa kwa wajawazito.

Lakini baada ya kupatiwa taarifa sahihi kutoka kwa watoa elimu ya ukunga, anasema ameamua kuacha kuwahamasisha wajawazito kuzitumia dawa hizo.

Anasema hivi sasa yuko mstari wa mbele kuwahamasisha wajawazito kwenda kujifungulia hospitali.

“Nimekuwa mkali sana, sitaki kabisa kuona wajawazito wakitumia hizo dawa na kuna kipindi ninalazimika kutembelea kwenye zahanati za vijijini, nikifika ninakagu kila kitu kinacholetwa na ndugu kwa ajili ya mgonjwa, nikizikuta ninazimwaga kwasababu ninazifahamu vizuri na mimi nimekuwa balozi mwema sasa,” anasema Agripina.

Mkunga huyo mstaafu anasema hivi sasa katika maeneo mengi wilayani humo mambo yamebadilika, wataalamu wa afya ya mama na mtoto wapo, vifaa pia vipo vya kutosha, hivyo wakunga wajadi watafute kazi zingine za kufanya wawaache wajawazito wakajifungulie sehemu salama badala ya kuwashawishi wawazalishe bila utaalamu.

“Kama nitambaini mkunga yeyote wa jadi bado anaendelea kufanya kazi hiyo kwa ushawishi sitasita kumripoti kwenye vyombo husika kusudi sheria ichukue mkondo wake,” anasema.

Mkunga huyo anasema anakumbuka kipindi alichokuwa akiifanya kazi hiyo, aliwazalisha wanawake zaidi ya 76 waliojifungua salama lakini wengine 11 walipata matatizo mbalimbali ikiwa ni pamoja na kushindwa kujifungua, kupoteza damu nyingi na wengine walipoteza maisha.

Lakini baada ya kupatiwa mafunzo ya umuhimu wa wajawazito kujifungulia hospitalini, ameona ni bora kazi hiyo awaachie wakunga wa hospitali wenye utaalamu na vifaa vya kutosha.

Kauli ya Serikali

Mganga mkuu wa Mkoa wa Ruvuma, Dk Gozibert Mutahyabarwa anasema, wajawazito wengi hupoteza maisha kutokana na kutumia dawa za kienyeji kusudi waongeze uchungu.

Anasema kitendo hicho kimewasababishia wengi wao kujikuta wakipoteza maisha kutokana na kupasuka kizazi.

Hivyo, anasema tayari Serikali imepiga marufuku matumizi ya dawa hizo na amesema wataalamu wa afya wanaendelea kutoa elimu zaidi kwa wajawazito kusudi kukomesha matumizi ya dawa hizo.

Anasema kupitia Mfumo wa Ukusanyaji Taarifa za Afya (Mtuha), vifo vya wazazi vilivyotolewa taarifa hadi Disemba, 2017 ni 51 sawa na vifo 97/100,000 vya watoto waliozaliwa hai.

Takwimu hizi zinaonyesha kuwa vifo vimeongezeka ikilinganishwa na vifo 45 sawa na vifo 93/100,000 vya watoto waliozaliwa hai 2016.

Hata hivyo, anasema kiwango hicho cha vifo kiko chini ukilinganisha na kiwango cha vifo kitaifa ambavyo ni 556/100,000.

Anasema, mchanganuo wa vifo katika Halmashauri ya Songea na Manispaa ni vifo 24 Songea DC vifo 6, Mbinga Dc vifo 3, Tunduru vifo 5, wilaya nyingine ni Namtumbo vifo 3, Nyasa 4, Mbinga DC 6 na Madaba hakuna.

Mikakati ya Serikali

Anaitaja mikakati ya kupunguza vifo hivyo kuwa ni kuendelea kutoa elimu zaidi kwa wajawazito pamoja na kuimarisha mfumo wa rufaa.

Dk Mutahyabarwa anasema vituo na vinavyotoa huduma ya dharura ya upasuaji wa dharura kwa wajawazito mkoani humo viko 5 na hospitali 10.

Hata hivyo anasema Serikali inaendelea kufanyia ukarabati vituo vya afya vitano lengo likiwa ni kuboresha huduma za afya mkoani humo.

Mratibu wa afya ya Mama na Mtoto mkoani Ruvuma, Evodia Nyoni anasema vifo vingi vinavyotokea huchangiwa na sababu mbalimbali ikiwamo ya uzazi pingamizi na kupasuka kizazi.

Mratibu huyo anasema kwa mwaka huu, vifo 11 vilichangiwa na wajawazito kutokwa na damu nyingi baada ya kujifungua, hali iliyowafanya wapungukiwe damu.

Lakini vifo sita vilisababishwa na kuchanika kwa tumbo la uzazi na vitatu vilisababishwa na kifafa cha mimba, vingine vitatu ni ugonjwa wa Ukimwi .

Hata hivyo anasema kukabiliana na tatizo hilo, wataalamu wa afya mkoani humo tayari wameanza kutoa elimu kwa wajawazito wajiepushe na matumizi ya dawa za kienyeji.

Badala yake, waanze kuhudhuria kliniki mapema na kuzingatia maelekezo wanayopatiwa wataalamu wa afya ili kuepuka vifo na matatizo yanayoweza kuzuilika.

Vifo vya watoto chini ya mwaka mmoja

Akizungumzia kuhusu vifo vya watoto wachanga, Nyoni anasema takwimu za vifo vyote vya watoto chini ya mwaka mmoja vilivyotolewa taarifa hadi Desemba, 2017 ni vifo 383 sawa na vifo 7/1,000 ya watoto waliozaliwa hai.

Anasema kiwango hicho kimepungua ukilinganisha na vifo 457 sawa na vifo 9/1,000 vilivyotolewa taarifa 2016.

Anasema sababu zilizochangia vifo hivyo ni kwa watoto hao kuugua maradhi ya nimonia, malaria, anaemia na uambukizo.

Vifo vya watoto chini ya miaka mitano

Nyoni anasema kwa upande wa vifo vya watoto walio na umri chini ya miaka mitano vilivyotolewa taarifa hadi Desemba, 2017 ni 516 sawa na vifo 516, sawa na vifo 10/1000 yaani vifo 10 kwa kila watoto waliozaliwa hai 1,000.

Imeelezwa kuwa idadi hiyo imepungua ikilinganishwa na vifo 650 sawa na vifo 12/1,000 (vifo 12 kwa kila watoto waliozaliwa 1,000) mwaka 2016.

Nyoni anasema sababu zilizochangia vifo hivyo ni maradhi ya malaria, nimoni na anaemia kama ilivyo kwa wale wa wachanga. kwa Mujibu wa Mganga mfawidhi wa Mkoa wa Hospitali ya Rufaa ya Songea (HOMSO), Dk Majura Magafu anasema tatizo hilo limedhibitiwa kwa kiwango kikubwa. “Tumeboresha huduma kwa mjamzito na mtoto kwa kiwango kikubwa, hali hii inawavutia wajawazito wengi kujifungulia hospitali au kwenye vituo vya afya,” anasema Dk Magafu.

Akizungumzia huduma ya bima ya afya kwa wajawazito na watoto, Dk Magafu anasema wameendelea kuhamasisha wananchi wajiunge na bima za CHF, Tika na NHIF.

Lengo ni wapate huduma kwa haraka bila kutegemea fedha za mfukoni.

Pia, wameendelea kuimarisha vyanzo vya mapato ili kuwezesha upatikanaji wa dawa na vifaatiba kirahisi katika hospitali, zahanati na vituo vya afya vya umma.

Friday, August 24, 2018

Unajua kuwa kinga yako huongezeka au kupungua kutegemea na ulichokula?

 

By Lilian Timbuka, Mwananchi ltimbuka@mwananchi.co.tz

Kinga ya mwili huongezeka ama kupungua kila siku kwa kutegemea mtu amekula nini, umekunywa nini au hali ya ubongo wake ikoje kwa sababu kama mtu atakuwa na hasira siku nzima, anakuwa katika uwezekano wa kupungua kinga ya mwili.

Watalaamu wa masuala ya lishe wanasema hakuna dawa au chakula cha kula siku moja cha kuponya tatizo la kushuka kinga ya mwili badala yake jamii inatakiwa kula mlo wenye mpangilio unaokubalika.

Wanabainisha kuwa njia ya kulikabili tatizo hilo ni kula matunda, mboga za majani ambazo hazijachafuliwa kwa sumu, vyakula vya nafaka na maji ya kunywa ya kutosha.

Mkurugenzi wa Idara ya Kinga kutoka Taasisi ya Saratani ya Ocean road (ORCI) Dk Crispin Kahesa anasema kila chakula kina umuhimu na mchango wake katika kujenga na kuupa mwili nguvu.

Anasema baadhi ya vyakula vinasaidia kupunguza na baadhi ya kemikali zinazosababisha saratani.

“Saratani ni ukuaji wa chembechembe hai ambazo zinakuwa bila mpangilio, hata hivyo, miili yetu huanza kujengwa na chembechembe hai moja baadaye zinaunganika na kuwa nyingi na hatimaye kuwa chembechembe hai zinazotengeneza tishu ambazo ni baadhi ya viungo (organs)” anasema Dk Kahesa.

Anavitaja baadhi ya vyakula vyenye uwezo wa kupambana na saratani kuwa ni vyote vyenye vitamin yenye mchango mkubwa katika kuzuia saratani.

“Vyakula vyote vyenye vitamin vina mchango wake katika mwili, lakini baadhi ya vyakula hivi vina mchango zaidi mfano vitamin C ni nzuri sana kwa sababu inaondoa taka sumu ambazo zikibaki katika mwili zinaweza kubadilisha chembechembe hai zilizopo, ” anasema Dk Kahesa.

Anasema pia kuna baadhi ya vyakula vinajenga kinga ya mwili na kuna vingine vinachochea saratani kutokea kutokana na mazingira yaliyopo.

“Vyakula vyenye manufaa kwetu ni mboga za majani, matunda yenye rangi tofauti kwa sababu zile rangi za matunda ni virutubisho tosha, lakini hata maji ya kunywa ni chakula japo watu wengi hawajui kama maji ni chakula, nasema ni chakula kwa sababu ili virutubisho vyote viweze kuingia katika mwili lazima kuwe na maji ya kutosha” anasema.

“Naweza kusema maji ya kunywa ambayo ni safi na salama ndiyo kitu cha kwanza kwenye kukabiliana na chembechembe hai zinazokuwa bila mpangilio,” anafafanua Dk Kahesa.

Wakati Dk Kahesa akisema hayo, Meneja wa Programu wa Jukwaa la Lishe Tanzania(Panita), Jane Msagati alipokuwa akizungumza kuhusu umuhimu wa lishe bora kwa Watanzania alivitaja baadhi ya vyakula na matunda yanayopambana na kuzuia saratani kuwa ni maboga, karoti, viazi vitamu, pilipili nyekundu na zile za njano.

Vingine ni bilinganya, binzari, broccoli, byanya, majani ya ngano huku kitunguu saumu kikionyesha uwezo wa kuondoa hatari ya kupatwa na saratani ya tumbo, koo na matiti kwa mtu anayetumia mara kwa mara.

Msagati alisema mboga za majani zenye rangi ya kijani zinauwezo mkubwa wa kupambana na saratani huku spinachi ikiwa inaongoza kwa sababu ina uwezo mkubwa wa kutoa kinga mwilini au kuondoa hatari ya kupatwa na saratani ya ini, kizazi, utumbo mpana na kibofu cha mkojo.

“Kutokana na hali hiyo jamii inaweza kuziweka mboga hizi katika orodha ya vyakula vya kila siku, hasa ukizingatia umuhimu wake katika mapambano dhidi ya maradhi ya kansa na kuwapo kwa kiwango kingi cha vitamin E ambayo nayo ni muhimu kwa kinga ya mwili,” alisema Msagati.

Hata hivyo, wataalamu wengine wa lishe wanasema matunda kama stafeli, barungi, tufani, machungwa na mananasi ni miongoni mwa matunda yanayotajwa kuwa na uwezo mkubwa wa kupambana na saratani huku nanasi likiwa na kimeng’enyo aina ya ‘bromelain’ ambacho ni muhimu katika kutoa kinga dhidi ya saratani ya matiti na mapafu na pia lina vitamin C ambayo hutoa kinga mwilini.

Tufani maarufu ‘Apple’, linatajwa kuwa na kirutubisho muhimu kiitwacho ‘quercetin’ ambacho kimeonyesha uwezo mkubwa wa kupunguza hatari ya mtu kupatwa na saratani ya mapafu na ina uwezo wa kupunguza kasi ya kukua kwa seli za kansa ya kibofu.

Tunaelezwa kuwa hata tunda aina ya barungi hutibu maradhi kama ya kiharusi, hupunguza rehemu, unene pamoja na kukarabati mishipa ya damu na kuipa uwezo wa damu kutembea mwilini.

Tunda hili lina wingi wa asidi ya citric, potassium na calcium na kwamba mtu anapokula tunda hili usiku wakati wa kwenda kulala hukufanya upate usingizi mzuri.

Lakini unywaji wa juisi ya tunda hili asubuhi kabla ya kula chakula chochote huondoa tatizo la kukosa haja kubwa na kuongeza hamu ya kula pamoja na kusaidia uyeyushaji wa chakula mwilini lakini mbali na hilo pia hupunguza homa itokanayo na mafua makali.

Sharubati (juisi ) ya majani ya ngano nayo yanaelezewa husaidia kuimarisha protin kwenye seli nyekundu za damu na kuimarisha kinga ya mwili na mfumo wa kusaga chakula na kuondoa lehemu.

Tikitimaji chungu:

Kwa mujibu wa uchunguzi uliochapishwa kwenye jarida la Utafiti wa Kansa, majimaji (extract) yanayotolewa katika tikitimaji chungu yanayojulikana kama ‘karela’ kwa kihindi yanaweza kupunguza kasi ya kukua kwa seli za Sarataniya matiti.

Utafiti huo ulioongozwa na Ratna Ray , unaeleza kuwa tikitimaji chungu lina uwezo wa kuzuia Saratani ya matiti, lakini bado haijathibitika iwapo majani yake yanauwezo wa kutibu ugonjwa huo.

Luitfrid Nnally ni mtaalamu wa masuala ya Lishe kutoka Taasisi ya Chakula na Lishe nchini (TFNC)anasema ili kukabiliana tatizo la saratani ni lazima kuwepo na maandalizi bora ya chakula kabla ya kupikwa ili virutubisho vilivyopo visiweze kupotea.

Anasema ili jamii iweze kukabiliana na saratani pamoja na maradhi menginie, inatakiwa kula vyakula hai na halisi na si vile vilivyosindikwa.“Unakuta baadhi ya watu wanaondoa virutubisho bila kujua, mfano unatenegeza juisi ya embe halafu unaongeza radha, hiyo unakuwa umeweka kemikali, hivyo unakuwa umeua baadhi ya virutubisho ambavyo ni hai vilivvyokuwepo katika tunda lako,” anasema Nnally.

Idadi ya wagonjwa wa saratani wanaogunduliwa nchini

Mtaalamu wa kliniki ya saratani kutoka ORCI, Dk Khamza Maunda anasema wagonjwa 50,000 hugundulika kuwa na saratani kila mwaka huku taasisi hiyo ikiwa na uwezo wa kuhudumia wagonjwa 5,000 sawa na asilimia 10 ya idadi ya kitaifa.

Kwa upande wake Mkurugenzi wa idara ya maradhi yasiyoambukiza nchini, Profesa Ayoub Magimba anasema katika miongo miwili iliyopita, maradhi yasiyoambukiza ikiwemo saratani yanaongezeka kwa kasi, hali inayotishia afya za Watanzania wengi.

Profesa Magimba anasema juhudi za haraka zinapaswa kuchukiwa na Serikali ili kukabiliana na hali hiyo kwa sababu watu wengi kwa sasa wapo hatarini kuugua kutokana na kukosa uelewa wa kutosha wa namna ya kukabiliana na maradhi hayo.

Friday, August 24, 2018

Athari ya muingiliano wa dawa moja na zingine, vyakula na maradhi



Said  Rashid

Said  Rashid 

Je, unafahamu kuna muingiliano kati ya dawa na dawa zingine, dawa na vyakula na dawa na maradhi?

Uwezekano huo tena mkubwa na unaweza kuleta athari mbalimbali mwilini.

Miongoni mwa athari hizo ni pamoja na e kupunguza ufanisi wa dawa na kuifanya isifanye kazi vizuri.

Unasababisha hata mgonjwa achelewe kupona au asipone kabisa na huweza kusababisha athari nyingine kama ya maumivu makali, usingizi zaidi, kuharibu figo, ini, kushusha zaidi au kupandisha presha, mapigo ya moyo, kutonesha au kuongeza tatizo la vidonda vya tumbo na kadhalika.

Lakini kuna dawa pia zinaweza kumdhuru mtoto aliyepo tumboni kama mama ni mjamzito akizitumia.

Ni imani yangu wengi mmeshashuhudia mgonjwa anaandikiwa dawa zaidi ya moja na anatakiwa azitumie zote kwa pamoja.

Hatua hii ni ya kawaida na mara nyingi watu huandikiwa na kupatiwa dawa zaidi ya moja.

Na hata wengine hununua wenyewe na kuzitumia bila kushauriwa au kuandikiwa na daktari, kitu ambacho siyo sahihi.

Ni muhimu kutambua kuna dawa zinazoingiliana na hutumika kwa pamoja. Cha msingi ni kufahamu kwamba tatizo hili lipo na linaathiri nguvu na ufanisi wa dawa na linaweza kusababisha madhara kwa mtumiaji wa dawa hizo. Kwa mfano, wanawake wanaotumia dawa za uzazi wa mpango (vidonge vya majira) kuna dawa zinazoingiliana na dawa hizo na huweza kupunguza ufanisi wa dawa za uzazi wa mpango, kiasi cha mwanamke kuweza kushika mimba wakati anaendelea kutumia vidonge vya majira. Mfano mwingine ni kwa wanaotumia dawa za kutibu maradhi yanayosababishwa na bakteria.

Baadhi ya dawa hizo huweza kuingiliana na dawa zingine kama zile za kutibu fangasi, shinikizo la damu, kuzuia kuganda kwa damu, kisukari, kiungulia, vidonda vya tumbo na kadhalika. Umeshawahi kuandikiwa dawa na daktari au mfamasia au mtu mwingine wa duka la dawa akakwamba usile vyakula fulani, au upunguze ulaji wa chumvi, usinywe pombe, upunguze ulaji wa matunda fulani au unywaji wa juisi za matunda ya aina fulani au vinywaji vingine?

Tambua vyakula, matunda, juisi na pombe vinakuwa na vitamini, madini, mafuta na kemikali zingine ambazo zinaweza kuingiliana na dawa na kuathiri ufanisi na nguvu yake. Pia huweza kujichanganya au kuungana na kuzalisha kemikali zingine ambazo huweza kudhuru mwili au kuharibu dawa au kuongeza zaidi nguvu ya dawa na kusababisha mgonjwa kuzidiwa na hata kufariki dunia kutokana na kuzichanganya

Kwa mfano, zawa zinazoitwa ‘Metronodazole’ ambazo wengi tumezizoea kwa jina la ‘Flagyl’, zinaingiliana na pombe na vinywaji vingine vya kimea kama Grand malt, Azam malt na Malta na kusababisha maumivu makali ya tumbo, kichwa, mgonjwa kunyong’onyea na kujisikia vibaya.

Pia pombe inaingiliana na dawa zingine nyingi zikiwamo za shinikizo la damu za kisukari, dawa za mzio (aleji), za kutibu maradhi yanayosababishwa na bakteria. Matunda zikiwamo ndizi na machungwa, huingiliana na dawa na kupunguza au kuzidisha nguvu ya dawa. Mboga za Majani, saladi na juisi za matunda pia huweza kuingiliana na dawa. Kwa upande wa chakula, kuna dawa zinashauriwa kutumiwa baada ya kula na nyingine kabla ya kula chakula. Hapa maana yake ni kwamba, ufanisi wake unategemea uwapo wa chakula tumboni na mgonjwa inabidi azinywe kama alivyoelekezwa. Maziwa pia yanaingiliana na baadhi ya dawa, mfano ni dawa ambayo wengi tunaijua, Tetracycline. Hata dawa aina ya ‘Asprin’ huingiliana na ugonjwa wa vidonda vya tumbo na ugonjwa wa pumu.

Mbali na asprin kuna dawa zingine nyingi ambazo huingiliana na maradhi ambazo husababisha kupunguza ufanisi wake au kuzidisha ugonjwa na kufanya hali ya mgonjwa iwe mbaya zaidi.

Friday, August 17, 2018

Zijue tofauti za maradhi haya ili uepukane nayo



Dk Shita Samwel

Dk Shita Samwel 

Leo imenilazimu nitoe ufafanuzi kuhusu tofauti ya UTI na STI au STD, wapo baadhi ya wasomaji wanaonitumia ujumbe kuwa hawaelewi matatizo haya ya kiafya.

UTI ni kifupi kinachojulikana sana kwa wagonjwa hasa wanawake, kirefu chake ni Urinary Track Infections kwa kiswahili ni uambukizi wa njia ya mkojo.

Njia ya mkojo huanzia katika figo, mrija unaosafirisha mkojo kutoka katika figo kwenda kwenye kibofu cha mkojo (Ureter), kibofu cha mkojo na mrija wa kutolea mkojo, toka kwenye kibofu kwenda nje ya mwili (Urethra).

Wakati STD au STI kirefu chake ni Sexually Transmitted Diseases au Infections, yaani maradhi yanayoenea kwa njia ya kujamiana aidha ni kwa njia ya uke, njia ya haja kubwa au mdomo.

Ikumbukwe kuwa UTI kwa wanawake hutokea katika njia ya mkojo wakati STI hutokea ukeni na viungo vya uzazi ikiwamo mlango wa mji wa mimba, mirija ya uzazi na mji wa mimba.

Kwa mwanaume, UTI hutokea katika njia ya mkojo na STI hutokea mrija wa kutolea nje mkojo (Urethral) na viungo vya uzazi vya kiume ikiwamo uume, tezi dume, mirija ya kupitishia mbegu na kokwa za kiume.

Baadhi ya STI husababisha UTI kama tu, bakteria hao watasambaa kutoka ukeni hadi katika njia ya mkojo.

Mfano, vijidudu vya chlamydia husababisha STI, lakini pia vinaweza kusabisha UTI.

STI nyingi zinaenea kwa kugusana na majimaji ya sehemu za siri yenye vijidudu au kugusana ngozi kwa ngozi na ngozi ya maeneo ya viungo vya uzazi.

UTI kwa kiasi kikubwa husababishwa na bakteria wanaoitwa E.Coli ambao ni bakteria rafiki wanaoishi kwenye utumbo na kwenye njia ya haja kubwa.

Vijidudu hivi kwa njia yoyote ile vikihamishwa kwenda katika maeneo mengine, husababisha maambukizi mbalimbali ikiwamo ya njia ya mkojo.

Kwa kawaida, mwili huwa na mfumo wakinga kwa ajili ya kupambambana na vimelea mbalimbali, mara tu vijidudu vinapovamia katika mrija wa mkojo, huweza kudhibitiwa haraka.

Kwa kwenda haja ndogo pekee, huweza kuwaondoa vimelea waliovamia kwenye njia ya mkojo.

Wanaume ni mara chache sana kupata UTI kwasababu wana mrija wa mkojo mrefu na huku majimaji yanayozalishwa na tezi dume huwapa mazingira magumu ya kuzaliana kwa vijidudu wanaosababisha UTI.

Lakini baadhi ya vijidudu huweza kuishinda kinga ya mwili, hivyo UTI huweza kujitokeza.

UTI huwapata zaidi wanawake, hii ni kutokana nakuwa na mrija wa mkojo mfupi na huku ukiwa jirani na njia ya haja kubwa.

Na ndio sababu wanawake hushauriwa kunawa kutoka mbele kwenda nyuma ili kupunguza hatari ya kujigusanisha na chembe chembe za kinyesi ambazo huwa na vijidudu vya E.Coli wanaosababisha UTI.

Vile vile, hutakiwa kuwa waangalifu na matumizi ya vyoo vya jumuia kwasababu kama ni vichafu, mtumiaji anaweza kupata maambukizi ya UTI.

Wanapochuchumaa ili kujisaidia baadhi ya matone hudunda sakafuni na kurudi katika njia ya mkojo yakiwa na uchafu wenye vijidudu wanaosababisha UTI.

Kwa uchache, michubuko itokanayo na kujamiana huweza kuwa mazalia ya vijidudu wanaosababisha UTI kwa wanawake na baadaye hupata nafasi ya kuvamia njia ya mkojo.

Nihitimishe kwa kusema kuwa UTI sio ugonjwa unaoenezwa kwa kujamiana kutoka mtu mmoja kwenda mwingine bali tu baadhi ya bakteria wanaosababisha STI wakivamia njia ya mkojo husababisha UTI.

Friday, August 17, 2018

Parachichi ni tiba na urembo

 

By Shani Awadhi, Mwananchi wananchipapers@mwananchico.tz

Tanzania ni miongoni mwa nchi zilizojaliwa kulima kwa wingi matunda aina ya parachichi.

Matunda haya yanalimwa kwa wingi katika mikoa ya Tanga, Kilimanjaro, Njombe na Mbeya.

Na watu wengi huyatumia kutengeneza juisi wanayoitumia baada yam lo kamili, baadhi huyala jinsi yalivyo na wapo wanaoyatumia kwenye urembo wa ngozi na nywele.

Kwa upande wa nywele, parachichi hutumika kama dawa ya kukuza nywele na kuzifanya ziwe laini kama inavyodaiwa na watumiaji.

Lakini yote wanayoyafanya siyo ya kubahatisha, Mratibu wa tiba lishe, Dk Abdallah Mandai anasema tunda hilo lina faida nyingi kwa mwili wa binadamu.

“Watu walio na upungufu wa madini ya calcium, potassium na phosfolasi wanapaswa kutumia matunda haya kwa sababu linasaidia kuwaondolea tatizo hilo,” anasema Dk Mandai.

Vyakula vyenye nyuzinyuzi ni muhimu sana kwa ajili ya kuufanya mmeng’enyo wa chakula uende vizuri. Parachichi ni tunda lenye nyuzinyuzi kwa karibu asilimia 13 ambazo ni sawa na kiwango cha asilimia 54 unachotakiwa kula binadamu.

Anasema parachichi huwasaidia pia waathirika wa maradhi ya ngozi zisizo na virutubisho halisi.

Wanapolitumia parachichi, huwasaidia kuifanya ngozi iwe laini na yakuvutia, anasema mtaalamu huyo.

“Hata watu wenye makunyanzi na wale ambao wana upungufu wa madini ya chuma mwilini tunawashauri watumie tunda hilo kutibu maradhi hayo,” anasema Dk Mandai.

Dhana ya kutumia parachichi kwa kulila na kutupa maganda yake ndiyo ilizoeleka miongoni mwa wengi.

Lakini Dk Mandai anasema kokwa la tunda parachichi ni dawa inayotibu vidonda vya tumbo.

Anasema mbegu hiyo inasaidia kurekebisha matatizo ya mmeng’enyo wa chakula na kuweka sawa tumbo.

“Maradhi ya tumbo hasa katika mfumo wa mmengenyo wa chakula, mara nyingi humsababishia mtu maumivu makali, hivyo ulaji wa parachichi mara kwa mara huondoa tatizo hilo,”anasema.

Mbali ya kutibu vidonda vya tumbo na tatizo la mmeng’enyo wa chakula, Dk Mandali anasema parachichi humsaidia mtu mwenye tatizo la kukosa choo.

Mtaalamu huyo anasema watu wengi walizoea kulitumia papai kutatua tatizo la kukosa choo, bila kujua kuwa hata parachichi linafanya kazi hiyo.

Majani ya mti wa mparachichi

Mtaalamu huyo wa lishe anasema kwa wanawake wanaoumwa tumbo wanapoingia kwenye siku zao za hedhi, ni budi wakatumia majani ya mti huo wa mparachichi kujitibu.

Anasema unaweza kuchuma Majani hayo, ukayasafisha kisha uyachemshe na kunywa maji yake yakiwa yamepoa.

Upatikanaji wake sokoni

Mfanya biashara wa matunda katika soko la Tandika, Said Ally anasema maparachichi huingia kwa wingi sokoni Machi na Aprili na huanza kupungua sokoni mwishoni mwa Mei.

Anasema tunda hilo linanunulika sana kiasi cha kuonyesha kuwa linawatumiaji wengi.

Anasema msimu wa tunda hilo huwa akiuza kwa siku viroba viwili vya kg 100.

“Wateja wengi ni wanawake kuliko wanaume na wengi hununua parachichi kwaajili ya kusaga juisi na kula kama matunda mengine,” anasema Ally.

Muuzaji wa juisi ya parachichi, Dotto Selemani anasema kipindi cha msimu wa maparachichi, biashara yake ya juisi humpatia faida kubwa kutokana na watu wengi kutumia na huuza lita hadi 40 kwa siku.

Anasema wateja wake ni wa rika zote hali inayoonyesha kupendelewa kutumiwa. Anasema juisi hiyo pia huiuza kwa wingi maeneo ya hospitali.

“Juisi ya parachichi inanisaidia kuendesha maisha yangu, ninaiuza kupata faida, kuna kipindi cha baridi biashara inakuwa ngumu, faida kidogo tofauti na kipindi cha jua kali faida inaongezeka,”anasema Ally.

Zainab Mgogo anasema anapendelea kulitumia tunda hilo kwa ajili ya kusaga juisi, na kufanya urembo wa kulainisha ngozi.

Anasema wakati mwingine hulitumia kama dawa ya kukuza nywele zake sambamba na kuzifanya ziwe laini na muonekano bora.

“Wasichana wengi tunalitumia sana parachichi kwa ajili ya urembo wa ngozi na kuondoa tatizo la ukuwaji wa nywele. Si unajua tena, nywele zinahitaji virutubisho vingi ili ziweze kukuwa vizuri na kuvutia, sasa ukitaka kufanikisha hilo, tumia parachichi tu utaona matunda yake,” anasema Zainabu.

Friday, August 17, 2018

Faida nyingi zipatikanazo mwilini kwa mlaji wa papai

 

By Hadija Jumanne

Papai ni tunda tamu na lenye ladha ya sukari mdomoni lakini tunda hili ni tofauti na mengi, licha ya kuwa na faida mbalimbali kiafya, ni chanzo kikubwa cha virutubisho vinavyotoa kinga ya mwili dhidi ya maradhi mbalimbali ya mwili.

Tunda hilo linaitwa ‘mfalme’ wa matunda mengine kwasababu lilimesheheni kila aina ya vitamin, zikiwamo A, B, C, D na E, hivyo ni vizuri jamii ikawa na utamaduni wa kula papai kwa wingi kwa sababu ni lina kinga ya dhidi ya maradhi moyo.

Wataalamu wa lishe wanasema watu wenye matatizo ya kuugua majipu, uvimbe na vidonda mara kwa mara, huwa na upungufu wa virutubisho muhimu, ambavyo huweza kupatikana ndani ya papai.

Hivyo basi, watu wenye matatizo hayo wakitumia papai hupata nafuu na kupona haraka.

Tunda hilo linaelezwa na wataalamu kuwa husaidia kuleta nuru ya macho, kama inavyoaminika kwa karoti, na tunda hili husaidia pia kupunguza madhara yatokanayo na moshi wa sigara.

Kutoka na faida hizo, ni vema wavutaji wa sigara wakatumia tunda hili mara kwa mara ili kujipunguzia madhara ya moshi wa sigara, ingawa matumizi ya sigara ni hatari kwa afya.

Hata hivyo, tafiti zilizowahi kufanyika na kuchapishwa katika Jarida la ‘Archieve’ la nchini India, Oktoba 27 mwaka 2010, zilizeleza kuwa sharubati (juisi) ya majani ya mpapai iliwahi kuwasaidia wagonjwa watano waliowahi kuugua homa ya dengue.

Faida nyingine za tunda hilo ni uwezo wa kutibu tatizo la kusaga chakula tumboni, kutibu kifua kikuu, kutibu kikohozi kinachotokana na mapafu, kisukari, pumu na udhaifu wa tumbo na pia, tunda hili likiliwa mara kwa mara linajenga afya bora ya mwili.

Wataalamu hao wa masuala ya afya wanaeleza kuwa mbegu za papai zilizokaushwa na kusagwa na kuwa unga zinatibu homa.

Kwa mgonjwa wa kifua kikuu akila matunda haya kwa muda mrefu anauwezekano wa kupona bila kutumia dawa nyingine.

Pia mizizi yake ikipondwa na kulowekwa katika maji yaliyochemshwa kama lita mbili na nusu kwa dakika 15, yanatibu figo na kibofu cha mkojo pamoja na kuzuia kutapika.

(Hadija Jumanne)

Friday, August 17, 2018

Ni vema kupima maradhi ya zinaa mara kwa mara



Dk Christopher  Peterson

Dk Christopher  Peterson 

Maradhi ya zinaa ni moja ya maambukizi yanayoenea kwa kasi kubwa hivi sasa.

Hali hii inasababishwa na watu kufanya ngono zembe bila kutumia kinga.

Tunapozungumzia maradhi ya zinaa jambo ambalo wengi huwajia akilini eti ni maambukizi ya Virusi vya Ukimwi (VVU) jambo ambalo si sawa.

Jamii inapaswa kufahamu kuwa, tunaposema maradhi ya zinaa, ni pamoja na kisonono, kaswende na mengine mengi.

Maradhi haya yana madhara makubwa kuanzia kwenye mfumo wa uzazi na hata afya kwa ujumla.

Kwa sababu huchnagi muathirika uwezekano wa kupata ugumba na utasa na hata aina mbalimbali za maradhi ya saratani bila kusahau matatizo mengine kama ya kusababisha harufu mbaya kwenye via vya uzazi.

Swali la kujiuliza, Je Watanzania wamejijengea utamaduni wa kupata vipimo vya maradhi haya ya ngono mara kwa mara?

Nikiwa daktari, nasema jibu ni hapana.

Kwasababu katika tafiti nyingi zinaonyesha bado watu wengi hawatilii maanani suala la kupata vipimo vya maradhi haya ya zinaa.

Nawashauri Watanzania wajenge utaratibu wa kupima kwasababu kadiri unavyoweza kugundulika mapema, ndivyo itakusaidi akupata matibabu ya haraka na ukapona na utakuwa umezuia madhara makubwa ambayo yangekupata kutokana na maradhi hayo.

Wapo wanaohoji, wanatakiwa kupima mara ngapi vipimo hivyo?

Jibu ni kuwa, inategemea unashiriki tendo la ndoa mara ngapi na kwa kushirikiana na kina nani tena bila kutumia kinga.

Hivyo, kama unajitambua wewe ni mshirika mzuri wa kufanya ngono, pima kadiri uwezavyo mara kwa mara.

Kuna kundi la watu wenye mshirika mmoja na wanaaminiana na kujaliana kwa muda mrefu wako salama zaidi.

Kuwa na mshirika mmoja inakusaidia kujikinga na hatari ya kupata maambukizi ya maradhi ya zinaa na hata maambukizi ya VVU.

Lakini kuwa na mshirika mmoja haimaanishi kuwa haupaswi kuendelea kupata vipimo vya maradhi hayo.

Kwasababu kuwa na mshirika mmoja haina maana kwamba hauwezi kuambukizwa maradhi hayo, bali unakuwa na uwezekano mdogo sana wa kuyapata.

Hivyo, kama una mshirika mmoja unashauriwa kupata vipimo hivi angalau mara moja kwa mwaka.

Kuna kundi la watu ambao wanakuwa na mshirika mmoja lakini wanashindwa kudumu na mshirika huyo mmoja yaani baada ya muda fulani uhusiano wao unavunjika na hivyo kulazimika kutafuta mshirika mwingine.

Kundi hili pia halina tofauti sana na mtu anayekuwa na washirika wengi wa tendo la ndoa kwa muda mmoja.

Kundi hili lipo kwenye hatari kubwa ya kupata maambukizi ya maradhi ya zinaa kuliko kundi lingine lolote na hasa tukizingatia ukweli kuwa ni vigumu kumkosa mtu mwenye maambukizi kati ya idadi ya watu watatu hadi watano unaoshirikiana nao kingono.

Ndani ya idadi hii, ni lazima utampata mshirika ambaye ana maambukizi ya aina yoyote ya maradhi ya zinaa.

Kundi hili linahitaji kupima vipimo vya maradhi ya zinaa kila baada ya miezi mitatu kutokana na hatari kubwa ya kupata maambukizi kutokana na kushiriki tendo la ndoa na idadi kubwa ya watu ndani ya muda mfupi.

Lakini pia, bila kuwasahau wale wote ambao hupendelea tabia ya kufanya ngono kinyume cha maumbile na kwa mdomo.

Hawa nao wapo hatarini kupata aina nyingi za maradhi yaambukizwayo kwa njia ya ngono na ni watu wanaohitaji kupata vipimo mara kwa mara.

Aidha, ningependa kuwashauri watu kuacha tabia ya kufanya ngono kinyume na maumbile na kwa mdomo kwa sababu sehemu hizi ndizo hubeba maambukizi lakini pia hata wale wanaoshiriki tendo la ndoa na idadi kubwa ya watu kwa kipindi kifupi wanashauriwa wawe wanatumia kinga kusudi kujilinda na hatari ya kupata maambukizi.

Friday, August 17, 2018

Vikundi vya wanaoishi na VVU vinavyojiimarisha kiuchumi

 

By Tumaini Msowoya, Mwananchi tmsowoya@mwananchi.co.tz

“Kuna wakati tulinyimwa mkopo kwa kudhani hatutaweza kulipa kwa sababu ya Ukimwi, lakini sasa wanatutamani na nimeshasikia wakisema ‘wenye ukimwi wapo vizuri kiuchumi’, kwa kweli tupo vizuri.”

Hivi ndivyo Katibu wa Umoja wa Vikundi vya Watu wanaoishi na Virusi vya Ukimwi Wilayani Mbozi, Mkoani Songwe (Konga), Joyce Machemba alivyokuwa akielezea mafanikio yao kiuchumi baada ya kuundwa kwa vikundi vya kiuchumi wilayani humo.

Awali, wakati wanaunda vikundi wezeshi, wengi walijua ni kwa ajili ya kuomba na kupewa misaada mbalimbali

Lakini mafanikio ya vikundi hivyo kiuchumi yamebadilisha mtazamo wa jamii uliokuwepo zamani.

“Namiliki ng’ombe, nalima na naweza kuiendesha familia yangu vizuri kabisa kwa sababu kikundi kimeniwezesha, sijawa tegemezi hata kidogo japo wengi walijua sitaweza kwa sababu niliumwa sana,” anasema Lemson Nduka, mkazi wa Kijiji cha Igonya ambaye pia anaishi na VVU.

Nduka na wenzake 67 walianzisha kikundi cha kiuchumi cha Jiwezeshe kinachomiliki mtaji wa Sh3.5 milioni ambazo huwa wanakopeshana.

Wenye VVU wameweza kuimarisha vikundi hivyo chini ya usimamizi wa Baraza la Taifa la Watu Wanaoishi na VVU nchini (Nacopha).

Vikundi hivyo vilipewa elimu ya ujasiriamali na namna ya kujiendesha ili mitaji iweze kukua na kuwasaidia kiuchumi.

Mwenyekiti wa Nacopha Taifa, Justine Mwinuka anasema msingi mzuri wa baraza hilo kuhusu uundwaji wa vikundi ndiyo uliobadilisha hali za kiuchumi za wanachama wake.

“Kuwa na VVU siyo kifo wala si kwamba mtu hawezi kufanya kazi, tumewajengea uwezo wa kusimamia uchumi wao ili mwisho wa siku wasiwe tegemezi,” anasema.

Mwenyekiti wa Mtandao wa Vikundi hivyo Wilayani Mbozi, Moses Haongwa anasema watu wanaoishi na VVU wilayani humo wamefanikiwa kuunda vikundi 88 vinavyofanya vizuri kiuchumi.

“Vikundi vingi vilipoundwa wanachama wake walichangishana Sh500 kama mtaji na baadaye halmashauri yetu ikatoa fedha Sh500,000 kwa kila kikundi kuongezea mtaji,” anasema.

Kuunganishwa vikundi

Mshauri wa vikundi hivyo, Mkingamo Kapinga anasema haikuwa kazi ngumu kuwapa elimu ya ujasiriamali wanavikundi hao.

“Ilikuwa wanapojadili kuhusu afya zao wanajadili na uchumi, kwa hiyo walielewa na moja kwa moja walianza kukusanya fedha wakichangishana wao kwa wao na baadaye wakapata mitaji,” anasema.

Anasema faida ya vikundi hivyo imewaondoa kwenye kundi la utegemezi na wengi waliokuwa wanaonekana kama mzigo, sasa wanaweza kuzalisha.

“Hili wazo la kugeuza vikundi vya msaada kuwa wezeshi limebadili kabisa maisha yao na mtazamo mpya kwa sasa ni kuendelea kujiimarisha kiuchumi kwa kukuza mitaji waliyonayo,” anasema.

Hali ya vikundi

Katibu wa Kikundi cha Jitegemee, cha Kijiji cha Ichesa, Sofia Wilson anasema walianza na mtaji mdogo kutoka kwenye michango ya wanachama.

“Sasa hivi tuna mtaji wa Sh4.5 milioni na kila mmoja wetu ana mifugo ikiwamo ng’ombe, kuku, mbuzi na nguruwe. Pia wapo waliolima mashamba yanayojiendesha kutokana na uwepo wa vikundi,” anasema.

Anasema kila mifugo inavyozaa ndivyo wanachama wake wanavyogawana na kuendelea kukuza mtaji wao.

Kwa upande wake, Katibu wa Kikundi cha Jikomboe kilichoanza hivi karibuni, Justa Nachunya anasema wapo kwenye hatua za awali kabisa za kusimamisha kikundi chao.

“Tumeshachangishana Sh500 kila mmoja na tumepewa mkopo, siku sio nyingi tutaanza kuvuna faida kwa sababu tumejifunza kutoka kwenye vikundi vya wenzetu,’ anasisitiza.

Katibu wa Kikundi kingine cha Faraja, Sofia Gaviti anasema wamefanikiwa kumiliki shamba la karanga ambalo baada ya mavuno, mtaji wao utakuwa umeongezeka.

“Karanga zimestawi na soko lake lipo juu hivyo, baada ya mavuno na kuuza tutajua mtaji umekua kwa kiasi gani. Kwa sasa kila mmoja anafuga kuku na kwa kweli maisha ni mazuri,” anasema.

Mwenyekiti wa kikundi anasema wakati anaumwa aliuza mifugo yake yote ili kujihudumia.

“Wakati naumwa walikataa kunisaidia wakasema niuze mifugo yangu kweli niliuza nikajitibia, nashukuru baada ya kupata afya na kujiunga na hiki kikundi nimerejesha uchumi wangu wote,” anasema.

Simulizi ya mwanakikundi

Mkazi wa kijiji hicho Lemson Nduka anasema aliposhauriwa kupima baada ya kuugua muda mrefu na kupata majibu kuwa ana maambukizi, alijua maisha yake yamefikia ukingoni.

“Lakini niliporejea nyumbani nilitembelewa na wenzangu wakanishauri nijiunge kwenye kikundu cha kiuchumi,” anasema.

Anasema wakati huo hali ya uchumi wa familia yake ilianza kuteteleka.

“Kibaya zaidi, mke wangu alikuwa mjamzito, watoto mapacha tena wakiwa njiti, ilibidi nikimbilie kwenye kikundi na kilinikopesha Sh250,000,” anasema na kuongeza;

“Ningepata wapi hiyo fedha kama sio kikundi? Nilimuhudumia mke wangu na watoto na sasa wote tuna afya njema. Hivi tunavyozungumza namiliki ng’ombe zaidi ya watano, ninauhakika wa lishe na sina hofu ya mtaji,” anasema.

Anasema mafanikio ya familia yake kiuchumi yanawavutia wengi ambao, wameshasahau kama waliwa kumcheka pindi afya yake ilipotetereka.

Kabla ya vikundi

Sofia anasema kabla ya kuanzishwa kwa vikundi hivyo hali ya maisha ilikuwa mbaya.

Anasema kuna wakati walikosa lishe bora kutokana na kuugua muda mrefu bila kufanya kazi.

“Ujue kila tunapokutana kwenye kikundi, tunazungumzia afya zetu, namna ya kuendesha biashara zetu na mwenye jambo anaweza kupata msaada kutoka kwa mwingine,” anasema.

Serikali za vijiji zinakiri kuwa harakati za kiuchumi za watu wanaoishi na VVU kwenye vijiji vyao zimeafumbua macho watu wengine ambao wameanza kuiga.

“Kama hapa kijijini kwetu kuna wakati inabidi tuwaite wenzetu watusaidie utaalamu ili wananchi wengine wajifunze, uwepo wa hivi vikundi umeleta mapinduzi kijijini,” anasema.

Mwenyekiti wa Mtandao wa vikundi hivyo Wilaya ya Mbozi Moses Haonga anasema ujasiri walio nao unatokana na uimara wa vikundi vyao.

“Tuna uhakika wa kukopeshana n ahata mwenzetu anapopatwa jambo, kuugua au kukuza mtaji wake anapata pesa kiurahisi kiasi kwamba hata wasio na virusi wanatamani kujiunga nasi,” anasema.

Mkakati wa wilaya

Mwenyekiti wa Kamati ya Ukimwi ya Wilaya ya Mbozi, Allan Mgula anasema agenda ya kuimarisha uchumi wa wananchi hao huwa inawasilishwa katika kila kikao lengo ni kuhakikisha vinakuza mitaji yao na kujiimarisha zaidi kichumi.

“Ndio maana katika vikundi vyetu vyote 88 kwenye wilaya hii, kila kikundi kilipata mtaji wa Sh500,000 na hakika chini ya Nacopha, vimeweza kuendeleza,” anasema.

Alisema kwa sababu vimesajiriwa na kutambuliwa na Serikali, ni rahisi kupata fursa nyingine kupitia fedha kutoka kwenye kundi la vijana au wanawake.

“Vikundi vina akaunti benki na vimeweza kujikopesha kwa faida ndio maana kundi hili limekuwa sio tegemezi tena,” anasisitiza.

Baraza linasemaje

Mkurugenzi wa Nacopha, Deusdedit Rutatwa anasema mkakati uliopo ni kuendele kuimarisha vikundi hivyo kiuchumi ili kuondoa umaskini wa kipato kwa waviu.

“Mbozi imekuwa ya mfano natamani kuona kila wilaya ingekuwa na vikundi imara kiuchumi,’ anasema.

Mganga Mkuu wa Wilaya ya Mbozi, Abdul Msuya anasema mafanikio mengi yamepatikana na kwamba kinachotakiwa kwa sasa ni kuongeza bidi zaidi.

“Wakiwa na uchumi wa kutosha watakuwa na lishe bora na hivyo afya zao zitaboreka zaidi, kwa hiyo hivi vikundi vimesaidia kwa kiasi kikubwa katika mapambano dhidi ya ukimwi,” anasema.

Friday, August 17, 2018

Madhara ya kushusha joto la mtoto kwa kutumia dawa

 

By Dk Shita Samwel, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Mara nyingi wazazi na walezi walio na watoto wadogo hasa wale wachanga wa chini ya miezi sita, ndiyo wanaokuwa na mashaka zaidi na joto la mwili linapokuwa juu baada ya kuhisi kwa kumgusa.

Lakini mara nyingine njia ya kumgusa mtoto haiwezi pekee kukusaidia kujua mtoto huyo ana homa.

Kipima joto kama kinavyojulikana kitabibu kwa jina la ‘Thermometer’ ndiyo kifaa sahihi cha kupima joto. Bei ya kifaa hiki kinaanzia Sh5,000 hadi Sh10,000.

Niwakumbushe ni vizuri kuwa nacho nyumbani. Lakini wazazi wanakosa ufahamu wa kuweza kujua hili ni joto la kawaida na hili ni la homa.

Kwanini kupanda kwa joto la mwili

Kupanda kwa joto la mwili wa binadamu ni matokeo ya mambo mengi ikiwamo kuvamiwa na vimelea wa maradhi.

Joto la mwili kuwa juu kwa mtoto mwenye umri wa chini ya mwezi mmoja au mwenye wiki ni jambo ambalo mzazi au mlezi hapaswi kulipuuzia hata kidogo.

Mzazi kujua njia ya kufahamu joto la mtoto kama ni homa au ni la kawaida ni muhimu kwasababu inasaidia kukupatia tahadhari na ukawahi hospitali mapema.

Kutokana na kukuwa kwa sayansi na teknolojia, hivi sasa kipima joto vinapatikana kwenye maduka mengi yanayouza dawa za binadamu kikiwa katika mfumo wa kielektroniki.

Namna ya kukitumia

Unatakiwa kukiweka kwenye kwapa la mtoto na ukibane vema kwa dakika moja, kitakupatia majibu ya joto la mtoto.

Kwa kawaida, joto la binadamu ni nyuzijoto 37 au 36.9, lakini wataalamu wa afya wameweka mpaka, endapo joto hilo litazidi nyuzijoto 37.5 na kuendelea, huhesabika hiyo ni homa.

Linapovuka kuanzia 38.5 na kuendelea hiyo, ni ishara ya mtu kuwa na homa kali, ikifikia joto la 39, hapo ndipo joto hilo huainishwa kuwa ni dalili ya hatari na huenda ikawa mtu huyo ana ugonjwa mkali mwilini.

Wanasayansi watafiti duniani wanaamini kupanda kwa joto la mwili ni moja ya njia ya mwili kujihami na kupambana na vimelea wa maradhi vikiwamo virusi, bakteria, fangasi, sumu za vimelea na vitu vingine vilivyoingia ndani ya mwili.

Inaaminika kupanda kwa joto la mwili kunawafanya vimelea wa maradhi waliovamia mwilini kupata wakati mgumu, kwasababu mazingira hayo si salama kwao.

Mwili wa mwanadamu ni mashine yenye mambo mengi. Miongoni ni mfumo maalumu unaodhibiti joto la mwili. Vimeng’enya na homoni ni vitu vya mwili vinavyohitaji jotoridi la wastani kuweza kufanya shughuli za mwili.

Je! Homa hutokana na nini

Homa hutokea wakati mazingira ya ndani ya mwili yanapopandisha joto na kupita kiwango cha joto la kawaida.

Kituo kikuu cha udhibiti wa joto la mwili kipo katika sehemu ya ubongo inayoitwa ‘Hypothalamus.’

Kituo hicho ndicho kinafahamu joto la mwili linapaswa kuwa nyuzijoto 37 na hutuma ujumbe mwilini kuhakikisha kiwango hicho kinabaki hivyo.

Kwa kawaida, joto la mwadamu hubadilika kidogo mchana lakini asubuhi linakuwa chini na jioni huongezeka kidogo kulingana na mazingira hasa ya watoto ambao hucheza na kufanya mazoezi.

Kwanini joto la mtoto hupanda?

Joto la mwili wa mtoto linaweza kupanda na kuwa homa kutokana na sababu mbalimbali. Miongoni ni upungufu wa maji mwilini, kuvalishwa au kufunikwa na nguo nyingi akiwa katika mazingira ya joto kali.

Ikimbukwe kuwa mwili wa mtoto mchanga hauna uwezo wa kuhifadhi joto, ni vizuri kumvalisha mavazi yenye kutunza joto lakini ukiwa mwangalifu asipoteze wala kuliongeza sana.

Njia nzuri ni kujitazama mzazi au mlezi hapo ulipo umevaa nguo ngapi zinazokufanya upate utulivu, yaani kuhisi joto ni la kawaida, kama una safu moja ya nguo mwilini mwako, basi mtoto mvalishe mbili.

Sababu nyingine ambayo ina uzito mkubwa kusababisha homa ni uambukizi wa vimelea vya maradhi wakiwamo bakteria na virusi. Mwili unapovamiwa na vimelea, mfumo wa kinga ya mwili hujibu mapigo baada ya kupewa taarifa na ubongo.

Mwili hutiririsha askari mwili pamoja na kemikali mbalimbali ikiwamo ya ‘prostaglandin’ ambayo husababisha joto la mwili kupanda.

Kupanda kwa joto kunaweza kuwa na faida mwilini mwa mtoto ikiwamo ya kuwanyima mazingira rafiki virusi ambao kiasili hawapatani na joto la juu, jambo hili linatoa nafasi kwa kinga ya mwili kuviharibu kirahisi.

Kwa ujumla, mwili hunufaika na homa kwa kuweza kupambana na uvamizi wa vimelea vya maradhi.

Ingawa mara nyingine homa inapokuwa kali sana, huweza kuchangia kujitokeza kwa degedege.

Watoto wachanga wa chini ya miezi mitatu wana kawaida ya kuzaliwa na kinga ambayo ni changa kuweza kupambana na maradhi.

Endapo utamgundua ana homa, haraka unatakiwa kumrudisha hospitalini kwasababu huenda ikawa ni ishara ya uambukizi wa kitovu ambao ni hatari kwa maisha ya mtoto.

Ni makosa makubwa yanayofanywa na wazazi wengi kujichukulia uamuzi wakumpatia dawa kiholela ya kutuliza homa hasa paracetamol ya vidonge au ya maji.

Kufanya hivi kwa watoto wa chini ya miezi miwili au siku 40 si sahihi, dawa hii haipaswi kutumiwa na watoto hao kwakuwa ini lao bado changa halina uwezo wakustahimili makali yake inapoivunja vunja.

Dawa nyingi hufika katika ini kwa ajili ya kuvunjwa vunjwa na kuendelea na hatua zingine mpaka kutolewa nje ya mwili kwa njia ya figo, haja kubwa na jasho.

Watoto wachachanga wa chini ya miezi miwili homa zao hutokana na maambukizi ya bakteria wanaogusana na mwili wake anapozaliwa au kupata uambukizi wa kitovu.

Joto la mtoto mchanga linashushwaje?

Ili kushusha joto la mtoto mchanga unatakiwa kumpunguzia nguo alizovaa na kumwacha wazi kwanza mpaka litakaposhuka.

Kwa upande wa tiba, anatakiwa apatiwe antibayotiki za mshipa au za kunywa ili kuangamiza vimelea waliochokoza mwili kupandisha joto.

Njia salama ya kumsaidia kushusha homa ni kumkanda na maji ya kawaida au pamba na spiriti mwili.

Haishauriwi kumkanda na maji ya baridi yaliyokuwa kwenye jokofu kwasababu hushusha joto ghafla na kwa kufanya hivyo, inaweza kusababisha kifo.

Ukiacha sababu za joto kupanda kwa kuvalishwa nguo nyingi, kumbuka homa ni kiashiria kwa mwili kuvamiwa na vimelea au kuumwa na ugonjwa fulani.

Unapoona homa hiyo imeambatana na dalili zingine kama za degedege, kupoteza fahamu, kulegea sana, kushindwa kunyonya, kutapika kila kitu anachokula na kupumua kwa shida, ni vizuri kuwahi hospitali au katika kituo cha afya na zahanati kupata huduma zaidi za matibabu.

Epuka kumpatia mtoto dawa za kutuliza homa bila kushauriwa na daktari, kwakuwa joto linapopambana haimaanishi ni homa.

Friday, August 10, 2018

Harufu mbaya ya kinywa inavyowatesa watu wengi

 

Sina uhakika sana kama unafuata utaratibu wa kusafisha meno na kinywa kwa kama inavyotakiwa. Wakati mwingine fizi zako zinaweza kuashiria kama kuna kitu hakipo sawa lakini unaweza usichukulie ni tatizo.

Hati-maye, unaanza kupata ile harufu mbaya na nzito kutoka mdomoni mwako. Lakini mbaya zaidi, ile harufu huambat-ana na matone ya damu kutoka kinywani mwako na hapo sasa unaanza kushtuka na kuhisi kuwa una tatizo mdomoni mwako.

Hiki ndicho kilichotokea kwa John (sio jina lake halisi) kijana mwenye umri wa miaka 30 ambaye amekuwa akisumbuliwa na tatizo la harufu mbaya ya kinywa kwa takribani miaka zaidi ya mitano. Lakini cha ajabu zaidi, kitendo cha yeye kutokwa na harufu mbaya ya kinywa kwa miaka yote hii, hakuchukulia kama ni tati-zo linalohitaji msaada wa kitabibu hadi lilipozidi na hatimae kuanza kutoa damu kwenye fizi zake na hapo ndipo aliposhtu-ka na kuwahi hospitali kwa ajili ya msaada wa kitabibu. Nilikutana na kijana huyu kwenye hospitali ninayofanyia kazi na baada ya kumpokea kwa ajili ya kuanza kumhu-dumia, nilishtushwa na ukweli kwamba john hajawahi kumuona daktari kwa aji-li ya huduma ya afya ya kinywa maisha yake hadi alipoanza kutokwa na damu kinywani. “kwa kweli daktari sikuwahi kufikiria kama harufu mbaya ya kinywa ni tatizo la kiafya ambalo lingehitaji msaada wa wa daktari, ila baada ya kuanza kuto-kwa damu nimeogopa sana na nikaona ni vyema niwahi hospitali ili nipate msaada. Nina hofu isije likawa tatizo kubwa,” john aliniambia.

Nikachukua kifaa kinachoitwa ‘pen torch” kwa ajili ya kumfanyia uchungu-zi kabla ya kumpeleka idara ya afya ya kinywa na meno kwa matibabu zaidi.Hata hivyo, utafiti mbalimbali unaonye-sha vijana wengi wanakosa uelewa wa kutosha kuhusiana na masuala ya afya ya kinywa na hasa namna ya kukabiliana na tatizo la harufu mbaya ya kinywa. Utafiti uliofanyika hivi karibuni uli-opewa jina la ‘prevalence and correlates of perceived oral malodor’ katika Manispaa ya Temeke jijini Dar es salaam, ulilenga kufuatilia ukubwa wa matatizo ya afya ya kinywa.Ulikuja na majibu kuwa elimu zaidi inahitajika ili jamii ielewe kuwa mata-tizo yanayojitokeza kinywani, ni ya kiafya kama yalivyo mengine na yanapaswa kuchukuliwa kwa uzito wake tofauti na watu wanavyofikiria.

Utafiti huo ulifanyika baada ya kubaini-ka kuwa watu wengi wanapata matatizo mbalimbali ya kiafya yanayoathiri afya ya kinywa bila wao kujua.

Harufu mbaya ya kinywa ni nini?

Hii ni hali inayotafsiri kinywa kutokwa na harufu nzito na mbaya. Ikumbukwe kuwa kinywa cha binadamu hakikuumbwa kutoa harufu, lakini kutokana na sababu na vihatarishi mbalimbali, tatizo hili hujitokeza.

Takwimu zinaonyesha takribani watu saba kati ya 10 wanaugua au wamewahi kuugua tatizo hilo.

Husababishwa na nini

Kinywa cha binadamu kimeundwa na mamia ya bakteria (oral micro flora) ambao ni rafiki kwa afya ya kinywa. Lakini kinachotokea, kila wakati unapokula kitu chochote kile, ujue unatentegeneza hatari ya kile ulichokitafuna au kunywa.

Mara nyingi hutengeneza utando juu ya meno kutokana na mabaki ya kile ulichokila.

Utando huu kwa kisayansi unaitwa ‘plaque’, huwa unazidi kujiimarisha kadiri mtu anavyokula na hasafishi kinywa kwa usahihi.

Wale bakteria ambao ni rafiki kwa afya ya kinywa, hupambana na utando huo na kusababisha kinywa kutoa harufu mbaya hasa pale bacteria hao wanapozidiwa nguvu na utandao huo uliotokana na mabaki ya vyakula kwa muda mrefu.

Hali hii mara nyingi husababishwa na kutosafisha kinywa mara kwa mara.

Sio tu kupiga mswaki, lakini ni muhimu pia kuzingatia ni mara ngapi unapiga mswaki kwa siku?

Hicho ndicho kitu muhimu cha kuzingatia. Watu wengi wanaamini kwamba, wanapaswa kusafisha vinywa vyao mara moja au mbili kwa siku.

Lakini utaratibu unaopaswa kuzingatiwa na unaoshauriwa na matabibu, mtu anapaswa kupiga mswaki kila mara.

Kwa mfano, mtu anakula chakula mchana, lakini anakuja kupiga mswaki usiku anapotaka kuingia kulala.

Hali hii si sahihi, kwasababu inatoa nafasi kwa vijidudu na mabaki ya chakula kujijenga kwenye fizi na ukipiga mswaki usiku hutaweza kuvitoa vyote kama inavyodhaniwa.

Hivyo, ni muhimu kuazingatia usafi wa kinywa wakati wote. Kama mtu utapata chakula cha mchana ukiwa nje ya nyumbani sehemu ambayo huwezi kupiga mswaki, ni vema ukasukutua mdomo kwa kutumia maji mengi.

Kuwa makini na unachokula

Sambamba na vihatarishi vinavyotokana na mfumo wa maisha vinavyochangia kwa kiwango kikubwa tatizo la harufu mbaya ya kinywa ni pamoja na kutozingatia usafi wa kinywa, uvutaji wa sigara na unywaji pombe.

Pia, ulaji wa baadhi ya vyakula huchangia kutokea kwa tatizo hilo na hasa kama vinaliwa mara kwa mara.

Mabaki ya vyakula vilivyomeng’enywa kwa meno vinaweza kubaki kwenye meno nakusababisha harufu mbaya ya kinywa.

Baadhi ya vyakula hivyo ni vitunguu maji, vitunguu saumu, vyakula vya wanga na vyenye kiwango kikubwa cha sukari hasa vilivyochakatwa na unywaji wa kahawa na vinywaji vingine vyenye ‘caffeine’ husababisha kwa kiasi kikubwa harufu mbaya ya kinywa.

Wataalamu wanasemaje kuhusu tatizo hili?

Shreyanshi Khanna, daktari bingwa wa kinywa na meno kutoka Hospitali ya TMJ Super specialized polyclinic, anasema tatizo la harufu mbaya ya kinywa huwapata watu wengi lakini hawatilii maanani.

Anasema asilimia kubwa ya watu hawana utamaduni wa kusafisha ulimi wakati wa kupiga mswaki.

“wa bahati mbaya, watu hawajui kama harufu mbaya ya kinywa kwa kiasi kikubwa inatokana na bakteria wanaotengeneza makazi yao sehemu ya nyuma ya ulimi.

Daktari huyo anasema ni vema kusafisha ulimi na ni rahisi. Anasema mtu anaweza kuusafisha kwa kutumia mswaki au kifaa maalumu kinachoweza kupatikana kwa wataalamu wa kinywa na meno.

Matatizo mengine ya kiafya yanayochangia harufu mbaya ya kinywa

Pamoja na sababu zote zilizoainishwa hapo juu, harufu mbaya ya kinywa inaweza kusababishwa na matatizo mengine ya kiafya, hivyo kuifanya harufu mbaya ya kinywa kuwa kama ni dalili ya matatizo hayo.

Matatizo haya ni pamoja na maradhi ya figo, kisukari au hata matatizo yanayoathiri mfumo wa chakula na hasa vidonda vya vya tumbo.

Uwapo wa matatizo haya unasababisha kwa kiasi kikubwa mdomo kuwa mkavu na kuufanya utoe harufu.

Hii ni kwasababu mdomo unakosa kiwango cha kutosha cha mate hivyo kuufanya utoe harufu.

Dk Shreyanshi anashauri kama mtu anatatizo la kutokwa na harufu mbaya mdomoni inayodumu kwa muda mrefu,

ni vema akawahi hospitali kuonana na daktari wa kinywa na meno kusudi kubaini sababu inayochochea hali hiyo kuwapo.

Kuwa mwema kwa fizi zako

Watu wengi wanatabia ya kutumia vijiti ‘toothpick’ kuondoa mabaki ya chakula kwenye fizi na meno.

Matumizi hayo si sahihi na ni hatari kwa kinywa chako.

Kama mtu atabaini kuwa anahitaji kutumia vijiti hivi, hii ni ishara kuwa meno yako yameshaanza kutengeneza nafasi kati ya jino moja na lingine na hapo ndipo unapohitaji kumuona daktari wa meno.

“Kinachotokea ni kwamba, unapotumia kijiti, unaanza kuzitoboa na kuzijeruhi fizi na zinaanza kutokwa na damu ndani kwa ndani hata kama hautogundua na lile eneo la fizi linapanuka, linazidi kutengeneza shimo la kuruhusu mabaki zaidi ya chakula na mazalia ya vijidudu kutokana na kutokwa na damu. Hapo ndipo tatizo la harufu mbaya ya kinywa linapozidi,” anasema Dk Shreyanshi.

Hivyo ni vema kuepuka kutumia vijiti ili kujilinda na tatizo la harufu mbaya ya kinywa.

Friday, August 10, 2018

Kula tango kila wakati likusaidie kutoa sumu mwilini

 

By Hadija Jumanne

Tango ni miongoni mwa matunda yenye maji mengi na linabeba virutubisho vingi vikiwamo vitamin K,B,C, potassium na manganizi ambayo kwa pamoja huondoa sumu mwilini.

Hata hivyo, matunda ni kinga kwa afya ya binadamu na mtu anayekula matango mara kwa mara kwa kutengeneza juisi au kuchanganya kwenye kachumbali bila kumenya maganda yake, anakuwa amebeba virutubisho vizuri.

Pamoja na kukosa utamu, lakini ni vizuri ikafahamika tunda hili linasifa kwa kuwa na vitamin zote unazohitaji kwa siku kwa sababu tango moja lina vitamin B, C, K, B1, B2, B3, B4, na B6 madini ya chuma, potasium na zinki. Wataalamu wa masuala ya lishe wanasema tango husaidia tatizo la midomo kukauka kwa kupaka kipande cha tango kwenye lipsi za mdomo.

Tango pia huzuia kusukari, huboresha mfumo wa damu na kuondoa kolesto mwilini huku tunda hilo likisaidia kutunza ngozi na ukuaji wa nywele.

Faida nyingine ya kula tango ni chanzo kikubwa cha vitamin B, husaidia mwili kuongeza maji, huimarisha mmeng’enyo wa chakula mwilini na kuzuia saratani.

Mtu anayekula tango mara kwa mara linamsaidia kuboresha viungo vya mwili na kumuondolea maumivu na huondoa pia harufu mbaya ya kinywa.

Tango lina anti-inflammatory flavonol inayosaidia kutoa kinga ya ubongo na kumfanya mtu awe na kumbukumbu nzuri. Mbali na hilo, tango pia linasaidia kupunguzia hatari ya kupata saratani ya matiti na sehemu za uzazi na hupunguza msongo wa mawazo kwa sababu lina vitamin B, B1,B5 na B7 ambazo hupunguza tatizo hilo.

Kwa upande wa vipodozi, tango hufanya ngozi iwe laini na kukuza nywele kwa haraka na hutumika pia kutoa alama nyeusi chini ya macho lakini husaidia kupunguza uzito wa mwili.

Friday, August 10, 2018

Njia sahihi ya kumbaini mwanaume mgumba



Dk Shita Samwel

Dk Shita Samwel 

Kipimo muhimu kinachotumika kumchunguza mwanaume mwenye tatizo la ugumba ni cha upembuzi yakinifu wa mbegu zake za kiume ambazo kitabibu zinaitwa ‘Semen analysis au sperms count test’.

Kipimo hiki hufanyika kwa lengo la kuchambua kwa kina sampuli ya mbegu za kiume zilizotolewa katika kiwanda cha mbegu za kiume na lengo ni kubaini na kuwasaidia waathirika tatizo la ugumba.

Mwenza wa kiume mwenye tatizo la kutotungisha mimba hushauriwa na wataalamu wa tiba kufanya kipimo hicho kwa nia ya kubaini kama tatizo hilo lipo upande wake au la.

Kipimo hiki huweza kumpa daktari taswira ya ndani ya ubora wa mbegu za mwanaume na hivyo kubaini kama tatizo ni mbegu au laa.

Vile vile, humwezesha daktari kujua kama uchache wa mbegu au udhaifu wake ni sababu ya mwenza huyo kuwa mgumba.

Kwa kawaida manii (semen) ni majimaji yaliyobeba shahawa (mbegu za kiume, sukari na protini) ambayo kwa pamoja hutolewa wakati mwanaume anapofikia mshindo.

Kipimo hiki huweza kutazama mambo makuu matatu ambayo ndiyo msingi wakuweza kubaini matatizo ya mbegu au kubaini mwanaume aliyefungwa kizazi kama njia hiyo imefanikiwa.

Mambo hayo ni pamoja na kutambua idadi, maumbile na mwendokasi wa mbegu hizo.

Njia hii hufanywa kwa umakini mkubwa ikiwamo muhusika, huitajika kuchukuliwa sampuli mara tatu zinazofanywa kwa nyakati tofauti lengo ni kubaini afya ya mbegu hizo kwa usahihi.

Upimaji wa sampuli hizo huachanishwa kwa muda wa siku saba na kufanywa ndani ya miezi miwili hadi mitatu. Hii ni kwasababu idadi ya mbegu huwa tofauti kwa kila siku inayopita.

Ili kupata sampuli yenye kukidhi kiwango, mwanaume hutakiwa kuepuka kujamiana na kufika mshindo saa 24 hadi72 kabla ya kuchukua sampuli.

Anatakiwa kuepuka kutumia pombe, kahawa na dawa za kulevya ndani ya siku 2-5 kabla ya kupimwa.

Anatakiwa kuepuka kutumia dawa yoyote ya kienyeji na vile vile kutotumia dawa zozote zenye vichochezi (hormones).

Atahitajika kuwa na utulivu wa kimwili na kiakili, kuepuka kazi ngumu, mazoezi magumu na msongo wa mawazo. Anatakiwa kupumzika na kulala angalau saa 6 hadi 8 kwa usiku mmoja.

Mambo haya ni ya msingi ili kupata majibu sahihi na kama hayatazingatiwa huweza kuathiri matokeo ya kipimo.

Sampuli ya mbegu hupatikana kwa njia ya kujichua (masturbation), kujamiana na mwenza kwa mpira wa kiume, kujamiana na mwenza na kumwaga nje mbegu katika chombo maalumu.

Kwa nchi zilizopiga hatua ipo njia ya kufikia mshindo na kuchukua sampuli kwa usisimuliwaji kwa kutumia umeme.

Kwa nchi zetu za uchumi mdogo mpaka wa kati, njia nzuri yakupata sampuli bora ni kwa njia ya kujichua. Ikumbukwe kuwa baada tu ya sampuli kuchukuliwa katika chombo maalumu itatakiwa kuhifadhiwa katika jotoridi sawa na lile la mwili, mazingira ya joto au baridi kali matokea yanaweza kuwa na dosari.

Jambo lingine ni kuhakikisha kuwa sampuli ya manii inafikishwa katika huduma za afya ndani ya dakika 30 hadi 60.

Ikumbukwe pia viko vitu vingine vinavyoweza kuleta athari hasi katika kipimo navyo ni pamoja na manii kukugusana na dawa yakuulia wadudu, kuwa na msongo wa mawazo na sampuli kuchukuliwa kwa muathirika akiwa anaumwa.

Pia, makosa ya mchunguzaji ikiwamo kugusanisha sampuli hiyo na zingine.

Friday, August 10, 2018

Wagundua programu mpya ya simu itakayowasaidia watu wenye VVU

 

By Lilian Timbuka, Mwananchi ltimbuka@mwananchi.co.tz

Wanasayansi barani Afrika wameanza kuchukua hatua ambazo kukamilika kwake zinaweza kuwapunguzia usumbufu watu walioathirika na virusi vya Ukimwi na tayari wanatumia dawa za kukabiliana na makali ya virusi hivyo.

Bara la Afrika ndilo linaloandamwa zaidi na ongezeko la maambukizi mapya ya virusi vya Ukimwi huku wanasayansi wakionya kuwapo uwezekano wa hali kuwa mbaya zaidi iwapo kutakosekana utashi wa kiasi wa kukabiliana na janga hilo.

Kutokana na ukubwa wa tatizo, zaidi ya wanasayansi 16 kutoka Bara la Afrika wameshiriki katika shindano la kutafuta ufumbuzi kwa changamoto zinazoonekana kuwa kubwa zaidi zinazoikumba jamii barani Afrika.

Wakiwa na shauku ya kuchangia majibu katika kutatua changamoto hizo, wanasayansi hao hivi karibuni walikutana Kigali, nchini Rwanda kukamilisha shindano maalumu la kuunda programu ya simu kwa ajili ya wagonjwa wa ukimwi. Utafiti wao kupitia shindano umefanyika kwa kipindi cha miaka mitatu sasa.

Miongoni mwa viongozi wa wataalamu hao, Joel Gasana ambaye ni mwanafunzi wa matibabu katika Chuo Kikuu cha Mjini Kigali, anasema programu hiyo ya simu itawasaidia waathirika wa ukimwi kufuatilia matibabu yao.

Mwana teknolojia huyo ambaye ameunda programu hiyo (app), anasema wengi waliokuwapo kwenye timu hiyo wana matumaini makubwa ya kufanikisha ajenda yao na hivyo kuwasaidia kutua mzigo wale wanaugua ugonjwa huo.

“Kwa mfano nchini Rwanda, viwango vya maambukizi ya ukimwi vipo juu sana... ukiangalia takwimu zinaonyesha asilimia 3.3 ya idadi ya watu wameambukizwa,” anasema.

Utafiti uliopo unaonyesha asilimia 27 ya watu walioambukizwa hawazingatii matibabu yanayohitajika jambo linalowafanya watumbukie katika janga zaidi.

Hali hiyo ndiyo iliyowasukuma wataalamu hao kuunda programu hiyo ili kuhakikisha wagonjwa wote wanazingatia matibabu

Gasana anasema: “Kusanyiko letu mjini Kigali limeniinua kutoa mchango mkubwa katika tatizo hili. Programu yangu imekubaliwa na Wizara ya Afya na kituo cha biolojia cha Rwanda. Tutakutana na maofisa wiki ijayo ili kuanzisha ushirikiano,” anafafanua.

Timu hiyo imechaguliwa kushiriki katika mashindano ya tuzo ya uvumbuzi wa jukwaa la Einstein, itakayofanyika baadaye mwaka huu nchini Rwanda.

“Jukwaa lijalo la Einstein, linatajwa kuwa kubwa zaidi na litawaleta pamoja wanasayansi kadhaa kutoka barani Afrika watakaojadili uvumbuzi na jinsi ya kutatua changamoto zinazolikumba Bara la Afrika,” anasema.

Wakati akifungua sherehe iliyowakutanisha wataalamu hao 16, Rais Paul Kagame wa Rwanda alisema, “Kwa muda mrefu, Bara la Afrika limekubali kuachwa nyuma lakini hali hii imeanza kubadilika jinsi tunavyoona katika jukwaa hili.”

Naye mtaalamu wa masuala ya teknolojia na nishati safi, Dk Rose Mutiso anasema mwamko unaonyeshwa na wataalamu hao na jinsi wanavyofanya kazi kwa ushirikiano, kuna kila matumaini ya mkakati huo kuzaa matunda yanayosubiriwa.

“Nadhani ni jambo la kufurahisha na kuchochea kuona kwamba jamii hii ipo, inakua pamoja na kwa mshikamano tulionao tunajiona tupo sehemu ya jamii ya wanasayansi wa kimataifa,” anasema.

Baadhi ya wataalamu hao wameanza kuzifanyia majaribio baadhi ya kazi walizozifumbua na sehemu ya ishara ya uwezekano wa kupatikana mafanikio. “Nakaribia kumaliza uvumbuzi wangu. Naomba mnitakie kila la kheri,” anasema.

Ingawa mradi huo umelenga kuwaletea ufumbuzi wale wanaokabiliwa na changamoto za kutozingatia matibabu ya virusi vya HIV, wagunduzi wengine kwenye kusanyiko hilo wamekwenda mbali zaidi wakibuni njia za kukabiliana na matatizo mengine kama ya saratani.

Wataalamu hao wanakuna vichwa kunoa bongo zao huku ripoti za kimataifa zikisema nchi za Kusini mwa Jangwa la Sahara ndiyo zimekuwa zikiathiriwa zaidi na virusi vya Ukimwi.

Ripoti hizo zinaonyesha katika kipindi cha miongo kadhaa iliyopita maambukizi hayo yanaongezeka na karibu robo tatu ya wakazi wake wana virusi vya ukimwi na ukimwi wenyewe.

Ili kupunguza athari za matatizo hayo, hivi karibuni Shirika la Umoja wa Mataifa la Ukimwi (UNAIDS) lilipendekeza kuanza kutumika kwa dawa mpya ambayo inaweza kuboresha afya ya mgonjwa.

Katika eneo la Afrika Mashariki, Kenya imekuwa nchi ya kwanza Barani Afrika kuanza kutumia vidonge vya ugonjwa wa ukimwi ambavyo vinaweza kuboresha afya na kurefusha maisha ya maelfu ya watu wanaosumbuliwa na maradhi nyemelezi ambayo hayakubali tiba nyingine.

Jina la dawa hiyo kitaalamu inatambulika Dolutegravir (DTG), lakini hujulikana kwa jina la Tivicay na inazalishwa na ViiV Healthcare, kampuni ambayo sehemu kubwa ya hisa zake zinamilikiwa na GlaxoSmithKline.

DTG imekuwa dawa ambayo ni chaguo la kwanza la watu wanaoishi na VVU kwa miaka miwili iliyopita katika nchi za watu wenye kipato kikubwa kwa kuwa ina athari chache, ni rahisi kutumia kuliko dawa za ARV zinazotumika sasa (yaani kidonge kimoja kidogo kila siku).

Kwa kutumia dawa hiyo, kuna uwezekano mdogo kwa wagonjwa kutengeneza usugu, kwa mujibu wa tovuti ya unitaid.eu. Mwaka 2015, Shirika la Afya Duniani (WHO) lilipendekeza DTG iwe chaguo la kwanza kwa watu wazima na vijana, lakini hadi siku za karibuni watu wanaoishi na VVU katika nchi kama Kenya walikuwa hawawezi kupata dawa hizo.

Vidonge hivyo ambavyo vilipitishwa kutumika nchini Marekani mwaka 2013, sasa vinagawiwa kwa wagonjwa 20,000 nchini Kenya kabla ya kupelekwa Nigeria na baadaye Uganda, kwa kusaidiwa na Unitaid, ambao ni wakala wa afya.

DTG ni dawa inayotumiwa na watu wenye VVU ambao hawakuwahi kutumia dawa za kufubaza makali ya Ukimwi (ARV). “Nilikuwa na tatizo la mara kwa mara la kutokuwa na hamu ya kula,” alisema mkazi wa Nairobi, Doughtiest Ogutu alipozungumza na taasisi ya Reuters Foundation.

Ogutu alianza kutumia dawa hizo mwaka huu kwa sababu tiba nyingine hazikuwa zinamfaa.

“Hamu yangu ya kula imerejea, mwili wangu unafanya kazi vizuri,” anasimulia.

Ogutu, ambaye ameishi na VVU kwa miaka 15, alisema kiwango cha VVU mwilini mwake kimepungua kwa kiasi kikubwa kutoka virusi 450,000 hadi 40,000 tangu aanze kutumia DTG.

Shirika la Unaids linalenga kuwa asilimia 90 ya watu watakaogundulika kuwa na VVU wawe wamepata dawa hiyo ifikapo mwaka 2020.

Friday, August 10, 2018

Madhara ya kunywa pombe wakati unatumia dawa



Said  Rashid

Said  Rashid 

Mara nyingi wahudumu wa afya tunaulizwa na wagonjwa wakati tunawapa dawa na matibabu mengine kama wanaweza kunywa pombe au la huku wakiendelea na matibabu.

Swali hilo hufikirisha, hususan kwa dawa za muda mfupi na wagonjwa wenye maradhi makubwa.

Mara nyingi tunawashauri wasitumie pombe.Pombe ni kemikali na pia ni dawa.

Hii huweza kusababisha kuingiliana na kemikali zingine zikiwamo dawa.

Muingiliano kati ya pombe na dawa huweza kuleta athari mbalimbali zenye hatari ndogo na kubwa.

Pombe hufanya kazi katika mfumo wa fahamu wa kati (ubongo) na kuingilia ufanyaji wake wa kazi.

Pombe hupunguza ufanyaji kazi wa mfumo wa fahamu na kusababisha kusinzia au kulala, kupunguza uwezo wa kufikiria na kukumbuka, kuathiri mfumo wa upumuaji, kuathiri mfumo wa utoaji taka mwili na kuathiri mfumo wa chakula.

Pia, pombe huathiri ufanyaji kazi wa ini na figo na huchangia kuharibu viungo hivyo.

Kama kemikali, pombe huweza kuingiliana na dawa na kuzalisha kemikali zingine au matokeo mengine ambayo huweza kuwa hatari.

Huweza kusababisha maumivu makali ya tumbo, usingizi mzito, kuharibu zaidi figo na ini, kuzuia dawa isifanye kazi na kukojoa zaidi.

Pombe pia huweza kukusahaulisha muda wa kunywa dawa au kukupita wakati umelala kwa sababu ya pombe, kukufanya upuuzie dawa na hata kukufanya uache kunywa dawa ili unywe pombe kwa amani.

Pia, pombe huweza kuchangia kupunguza ulaji wa mgonjwa na hivyo kuathiri afya na ufanisi wa dawa.

Dawa zinazoingiliana na pombe

Hadi sasa duniani tuna dawa nyingi na bado wanasayansi wanaendelea kutengeneza nyingine kila siku.

Ukweli ni kwamba, siyo dawa zote huweza kuingiliana na pombe.

Dawa nyingine haziingiliani kabisa na pombe na unaweza ukanywa huku unaendelea na dozi zako.

Dawa zinazoingiliana na pombe ni zile zinazoweza kuungana na pombe na kutengeneza kemikali hatari kwa mwili na kuweza kusababisha madhara kwa uhai au viungo vya mwili. Zipo nyingi sana, endelea kusoma.

Dawa zingine zinazoingiliana na pombe ni zile ambazo ufanyaji kazi wake na athari zake huweza kuongezwa au kupunguzwa na pombe.

Zipo nyingi sana, endelea kusoma.

Kwa kuwa siwezi kuandika dawa zote hapa na nikiandika chache zinaweza kukusababisha kukosea naomba nisiandike hata moja, ila mara zote pata ushauri kutoka kwa mfamasia anayekupa dawa au daktari wakati anakuandikia dawa.

Atakuambia na kukupa maelezo zaidi kuhusu muingiliano kati ya hizo dawa zako na pombe.

Friday, August 10, 2018

Wajawazito visiwa vya Ziwa Nyasa wanavyokumbana na adha ya huduma

 

By Joyce Joliga, Mwananchi jjoliga@mwananchi.co.tz

Bado kuna changamoto mbalimbali za upatikanaji wa huduma za uzazi salama, vifaatiba, dawa pamoja na wahudumu wa afya kwa wananchi wanaoishi visiwa vilivyo ndani ya Ziwa Nyasa.

Wilayani Ludewa licha ya kufanikiwa kupunguza vifo vya wajawazito lakini hali bado tete kwa upande wa vifo vya watoto wachanga.

Hivyo mikakati maalumu inahitajika ili kunusuru maisha ya watoto hao na mama zao.

Violeth Baraka (33) mkazi wa Kilondo Wilaya ya Ludewa anasema hatasahau aliponusurika kupoteza maisha wakati akiwahishwa hospitali ya Matema kujifungua, kwasababu alipatwa na uchungu mkali na akaanza kutokwa damu nyingi.

Hivyo mumewe ambaye ni mfanyabiashara wa vifaa vya umeme alilazimika kutafuta boti ya kukodi bila mafanikio.

Anasema ingawa alikuwa kwenye maumivu makali, alishuhudia mumewe alivyokuwa akipambana kuokoa maisha yake na ya mtoto wao mtarajiwa bila mafanikio.

Anasema kuna wakati mmewe alitokwa na chozi baada ya kujibiwa na mmiliki wa boti kuwa haitaweza kumsafirisha hata alipojaribu kuongeza mara mbili ya kiwango cha fedha za ukodishaji ambazo wakodishaji hutoza.

“Ilikua siku ngumu sana kwetu nililazimika kupanda mtumbwi, mume wangu alinilaza kifuani kwake huku akiniombea na kunifariji kuwa Mungu atanisaidia mimi na mtoto wetu tutapona na kadri muda ulivyozidi kwenda, hali yangu ilibadilika na nikapoteza matumaini ya kuishi hivyo nilijiombea kifo chema,” anasema Violeth

Anasema alishtuka akiwa ameshafika hospitali ya Matema na anachokumbuka aliambiwa pole na muuguzi kwa kupoteza watoto wake mapacha.

Mama huyo anasema aliumia zaidi baada ya kubaini kuwa amepoteza watoto wake kwa kukosa matibabu. “Nikasema labda ningewaokoa wanangu kama kungekuwa na hospitali yenye wataalamu na vifaatiba vya kutosha kama ilivyo hospitali ya Matema,” anasema.

Mama huyo ameiomba Serikali iwasaidia wananchi wanaoishi visiwani kwa sababu wamechoka kushuhudia watoto wao wachanga wakifariki dunia mama zao wanapojifungua.

Hata hivyo, mkazi mwingine wa eneo hilo, Sada Haule anasema changamoto kubwa ni uhaba wa wakunga.

Anasema wajawazito wengi wanajikuta wakijifungulia nyumbani na wengine hulazimika kusafiri umbali mrefu kwenda Ludewa mjini au Mbeya kujisubiria wajifungue kwasababu tu maeneo wanayoishi hayana wakunga wa kutosha kwenye vituo vya afya.

Anajitolea mfano yeye binafsi kuwa amewahi kujifungulia kwenye mtumbwi alipokuwa akisafirishwa kupelekwa hospitali kujifungua.

Naweza kusema ilikua ni bahati yangu tu nilimpata mwanangu Joseph nikiwa njiani narudi kutoka harusini, muda wangu wa kujifungua ulikua bado mimba ilikuwa na miezi saba. Nikapatwa na uchungu njiani, baada ya kujifungua nilirudi nyumbani na kumtunza njiti wangu kienyeji,” anasema Sada.

Kiongozi wa Serikali

Ofisa mtendaji wa kata ya Lumbila, Lenatus Mpolo anasema tatizo la wajawazito kujifungulia ndani ya ziwa kutokana na kukosekana kwa huduma za uzazi katika maeneo mbalimbali katika eneo lake ni kubwa.

Anasema hali ni mbaya zaidi kwa wakazi wa visiwani ambao wajawazito wengi huhitaji kusafiri umbali mrefu wa kutumia boti za kukodi kufuata huduma.

Wajawazti hao hulazimika kulipa nauli ya Sh120,000 na kama haipo hulazimika kukodi usafiri wa mitumbwi wanayolipia Sh40,000 hadi Sh55,000 pamoja na kumlipa mpalazaji (mpiga kasia).

Na kama ndugu wa mgonjwa wataambatana na mgonjwa nao hulazimishwa kusaidia kupika kasia ili chombo kiende.

“Hakuna boti ya Serikali, wananchi wanahitaji kulipia boti ya kukodi ambayo inatumia saa mbili kufika nchi kavu iliko hospitali ya misheni ya Matema iliyopo Kyela na kama watatumia mtumbwi wanasafiri kwa saa sita,” anasema Mpolo.

Mkakati wa kunusuru adha hiyo

Ofisa mtendaji huyo anasema tayari wameshapanga mkakati wa kuanza kuwahamasisha waja wazito kuhudhuria kliniki mapema.

“Tunafanya hivi kusudi wenye matatizo tuwabaini mapema na tuanze kuandaa mazingira ya kuwasafirisha kabla mambo hayajaharibika,” anasema Mpolo.

Anasema, mfano katika kata yake ya Lumbila, mjamzito anatakiwa asafiri umbali wa kilomita 100 kwenda kupatiwa matibabu

Mkakati wa mkoa

Ili kutatua changamoto ya vifo vya watoto wachanga wilaya ya Ludewa, mkoa wa Njombe, umeweka mikakati mbalimbali ya kuondoa vifo hivyo baada ya kufanikiwa kupunguza vifo vya wajawazito .

Mkurugenzi mtendaji wa Halmashauri ya Ludewa, Ng’wilabuzuu Ludigija anasema tangu Januari hadi Desemba, 2017, vifo vitokanavyo na uzazi ni vinne kwa wajawazito na 31 kwa watoto wachanga.

Anasema halmashauri yao inampango wa kupunguza vifo vitokanavyo na uzazi kwa kuendelea kuutoa elimu kwa watumishi wa ukanda wa mwambao juu ya huduma za dharura kwa wajawazito na watoto wachanga.

“Kukamilisha ujenzi wa vituo vya afya vya vijiji vya ndani ya ziwa na pwani kwa kuanza kutoa huduma za afya ya uzazi salama karibu na jamii. Pia tunatarajia kukamilisha ujenzi wa zahanati ya Chanjale,” anasema.

Anasema tayari wameanza uhamasishaji kwa jamii wa kuwajengea uelewa juu ya huduma za afya ya uzazi salama kwa lengo kutambua viashiria vya hatari na kuhakikisha mjamzito anahudhuria kliniki kipindi chote na kwa wakati.

Hata hivyo, taarifa ya wilaya inaonyesha tangu Januri hadi Desemba mwaka jana, hakuna vifo vilivyotokea kwa kusababishwa na uzazi.

Isipokuwa changamoto ipo kwenye uchelewaji wa wajawazito kufika vituo vya afya kupatiwa huduma.

“Tumeanza ujenzi wa vituo vya afya katika kata za Lumbila, Kilondo na Lifuma. Ujenzi wa vituo hivi vyote upo hatua ya msingi,” anasema mkurugenzi huyo.

Amevitaja vituo vya tiba vilivyopo ukanda wa Ziwa Nyasa kuwa ni vya Kata ya Kilinzoni kuliko na zahanati yenye watumishi wawili .

Anasema inatoa huduma za CTC, RCH na OPD.

Kijiji cha Lumbila katika kata ya Lumbila kuna zahanati moja inayofanya kazi inayotoa huduma za CTC, RTH na OPD. Kituo hiki kwa mujibu wa mkurugenzi huyo kinahitaji ukarabati mkubwa.

Nyingine ni ya kijiji cha Chanjale inayotoa huduma ya OPD na ina mtumishi mmoja.

Mkuu wa Wilaya ya Ludewa, Andrea Tsere anasema pamoja na kufanikiwa kupunguza vifo vya wajawazito bado wanakazi kubwa ya kuondoa au kuzuia vifo vya mama na mtoto.

Tsere anasema awali tatizo lilikua kubwa zaidi hali iliyowalazimu kujipangia mkakati wa muda mrefu na mfupi ili kunusuru maisha ya wajawazito na watoto.

Anasema wengi walikuwa wakiugua hawaendi hospitali kutokana na umbali na kuamua kwenda kwa waganga kupata mitishamba wakiamini ni maradhi ya kurogwa.

“Tumejipanga kuhakikisha adha hii inamalizika kwa kuwabana wazazi wawapeleka watoto wao kliniki na tumeandaa daftari la orodha ya watoto wachanga wenye umri chini ya miaka mitano na wapo kinamama tuliowaweka wawafuatilie watoto wote wanaozaliwa kama wanapelekwa kliniki,” anasema mkuu huyo wa wilaya.

Anasema zaidi 26 na vituo vya afya saba vimeanza kujengwa katika kata mbalimbali wilayani humo na ujenzi uko katika hatua mbalimbali.

“Naamini vikikamilika vitasaidia sana kupunguza tatizo la upatikanaji wa huduma ya afya kwa mama na mtoto,” anasema Tsere.

Friday, August 10, 2018

Uvimbe na kutokwa damu kwenye njia ya haja kubwa



Dk Christopher  Peterson

Dk Christopher  Peterson 

Unaweza kuhisi una uvimbe mdogo sehemu ya nje ya njia ya haja kubwa inayoambatana na muwasho na maumivu makali. Wakati mwingine ukienda haja, unajisaidia kwa shida kwa kutumia nguvu kubwa kusukuma na hata kinyesi kikitoka kinakuwa kimechanganyika na damu.

Hili ni tatizo la kiafya kitaalamu linaitwa ‘Hemorrhoids’.

cha kusikitisha ni kwamba, wagonjwa wengi hawapati tiba sahihi inayostahili kwa kuwa wanaona aibu kuwaona watoa huduma wa afya kwa ajili ya ushauri na tiba sahihi ya namna ya kulimaliza tatizo hilo.

Wengi huamua kwenda kwenye maduka kununua dawa bila ushauri wa daktari kwa matumaini ya kulikabili tatizo. Ni vema kutambua ukweli kwamba, kutokwa na damu sehemu za siri kunahitaji msaada zaidi wa daktari ili kubaini tatizo. Wajawazito wanakua hatarini zaidi kupata tatizo hili. kadiri mimba inavyozidi kukua, mwanamke hupata mabadiliko mbalimbali ya kimaumbile likiwamo la mfuko wa uzazi kupanuka na kuongezeka uzito kunakosababisha mkandamizo kwenye utumbo mpana.

Kadhalika, wazee pia hupata tatizo hilo kutokana na mfumo wa kinga yao ya mwili kufifia kunakosababishwa na umri. Tofauti na wajawazito na wazee, kundi lingine ambalo lipo hatarini ni la wale wanaofanya ngono kinyume na maumbile. Lakini tusisahau kuwa tatizo hili linaweza kumpata mtu yeyote. Mtu anapopatwa na tatizo hili, mara nyingi kwenye sehemu ya ndani ya ngozi ya njia ya haja kubwa huvimba na kutokeza nje.

Tatizo hili linatibika kama mgonjwa atapata msaada wa kitabibu mapema, hivyo mgonjwa anashauriwa kumuona daktari haraka mara tu agunduapo dalili za awali ikiwamo ya kutokwa na damu kusikoambatana na maumivu au maumivu ya kawaida, muwasho ndani na nje ya sehemu ya haja kubwa, maumivu kwenye sehemu ya haja kubwa hasa wakati ukiwa umekaa, kuhisi uvimbe sehemu ya haja kubwa na kuhisi sehemu ya ndani ya haja kubwa imetokeza nje. Mtu yeyote anayepitia dalili hizi anapaswa kumuona daktari haraka.

Ni vema ikafahamika kuwa, baadhi ya matatizo makubwa ya kiafya kama ya saratani ya utumbo na saratani ya njia ya haja kubwa zinasababisha utokaji damu sehemu ya haja kubwa. Ni kosa kubwa kudhani kuwa kutokwa na damu kwenye njia ya haja kubwa ni tatizo la kawaida hivyo mtu akaamua kupuuzia kupata ushauri wa daktari.

Wakati mwingine mgonjwa hulazimika kufanyiwa upasuaji mdogo iwapo anakua amechelewa kupata tiba kwa muda sahihi.

Tatizo hili linatokea wakati ambapo mishipa midogo midogo kwenye njia ya haja kubwa hutanuka na kusababisha ngozi ya sehemu ya ndani ya haja kubwa kutokeza nje kutokana na maambukizi mbalimbali.

Tatizo hili mara nyingi husababishwa na maambukizi ya vimelea vya maradhi ambavyo aidha yameanzia ndani kwenye utumbo mpana wa chakula au sehemu ya haja kubwa.

Sababu nyingine kubwa zinasababisha tatizo hilo ni mwili kukosa kiwango stahiki cha maji. Mwili unahitaji kiasi cha kutosha cha maji ili chakula kiweze kumeng’enywa vizuri tumboni, hivyo upungufu wa maji mwilini unaweza kuathiri mmeng’enyo wa chakula na hivyo kusababisha mtu kutoa kinyesi kigumu.

Kutokana na ugumu huo, kinasababisha michubuko kwenye njia ya haja kubwa wakati wa kutoka na michubuko hiyo inaweza kusababisha maambukizi.

Ulaji wa mboga za majani na matunda kwa wingi unasaidia kukabiliana na tatizo hili kutokana na nyuzi lishe zinazopatikana kwenye kundi hilo la vyakula.

Njia sahihi ya kukabiliana na tatizo hilo ni kwa jamii kujenga utamaduni wa kunywa maji ya kutosha, kufanya mazoezi na kula matunda yenye nyuzi lishe kwa wingi, mboga za majani na vyakula visivyokobolewa, kwa sababu vitu vyote hivyo kwa pamoja vinasaidia mfumo wa mmeng’enyo wa chakula mwilini na kukifanya kinyesi kiwe kilaini na kitokapo hakiwezi kusababisha msuguano unaoanzia ndani kwenye utumbo mpana hadi sehemu ya haja kubwa.

Friday, August 10, 2018

Hali ya kukosa utulivu kwa mtoto inahitaji msaada tiba

 

By Dk Godfrey Kimathy, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

kukosa utulivu na umakini au kuwa na uchangamfu uliopitiliza ni hali inayowakuta baadhi ya watoto ambao huwaathiri katika maeneo mbalimbali ya kiutendaji au ukuaji.

Kama hali hii itabainika inahitaji msaada wa kitaalamu kutoka kwa madaktari ambao wanweza kumtambua mtoto mwenye hali hiyo. Ili mtoto ajumuishwe katika kundi la waliokosa utulivu, wataalamu huangalia mjumuiko wa dalili zifuatazo; Moja ni kukosa umakini.

Mtoto mwenye umri chini ya miaka 12 akionyesha mkusanyiko wa dalili sita kati ya hizi zilizotajwa hapa chini ndani ya miezi sita, ataweza kujumuishwa kama mtoto aliye na hali ya kukosa umakini.

Mara nyingi huwa ni mtoto ambaye anakosa uwezo wa kuzingatia kwa kadiri taarifa anazoambiwa au kuonyeshwa na kuzipa uzito unaostahili.

Hufanya makosa madogo madogo yanayoweza kuepukika katika kazi za shuleni, nyumbani au kwenye shughuli nyingine.

Jambo hili husababisha watu kudhani mtoto huyo anakosa umakini katika ufanyaji wa shughuli zake za kila siku na kumuona kama asiyejali.

Pili, mtoto anakuwa na changamoto ya kudumisha utulivu na kuzingatia kufanya jambo moja kwa wakati. mfano; anaweza kutoonyesha yali ya kuzingatia na kufuatilia kinachofundishwa na mwalimu darasani, hali inayomfanya aweze kuhama kimawazo kwa urahisi pale anapoona ama kusikia jambo lingine tofauti na anachofundisha mwalimu. Akiwa anazungumza na mtu mwingine huwa hafuatilii maongezi yamalizike na hushindwa kufuata maelekezo aliyopewa hadi mwisho.

Mtoto wa aina hii mara nyingi hushindwa kumaliza kazi anazopatiwa na walimu darasani na zile za nyumbani. Mfano anaweza akaanza kuosha vyombo lakini gafla akaviacha akaanza kufanya jambo lingine.

Tatu ni kwa mtoto huyo kukosa uwezo wa kupangilia kazi, majukumu na vitu vyake katika muundo unaoeleweka. Mara nyingi huweka vitu hovyo na hushindwa kuzingatia muda na ratiba iliyopangwa.

Wengine huamua kujiepusha na kazi au mambo yanayohitaji utulivu na matumizi ya uwezo wa kufikiri.

Mfano kushindwa kufanya kazi za shuleni au nyumbani, kutojihusisha na michezo yenye sheria, taratibu na hatua nyingi kama vile kombolela, rede inayohitaji kufuata utaratibu. Mara nyingi hupoteza vifaa muhimu vinavohitajika kukamilisha kazi.

Kwa mfano kupoteza kila mara vifaa vya shule kama kalamu, madaftari na funguo za nyumba

Pia huwa na tabia ya kuchukulia jambo kirahisi linaloendelea pembeni wakati akiwa anafanya jambo jingine.

Huwa pia na tabia ya kusahau kirahisi kufanya shughuli za kila siku. Mfano hujisahau kujifanyia usafi wa

wake wa mwili, wa nyumbani na kwenda shule.

Kukosa umakini na kuwa mchangamfu na msukumo wa kutenda jambo kulikopitiliza.

Tunapozungumzuzia kukosa umakini kuwa na mchangamfu kulikopitiliza ‘Hyperactivity’ inamaanisha tabia au hali inayoonyeshwa na mtoto huyo kwa kufanya mambo katika hali isiyotarajiwa. Hali hii katika jamii hutafsiriwa ni tabia ya kuhangaika bila kutulia anapofanya jambo moja, hivyo husababisha uharibifu wa jambo fulani au uvurugaji.

Dalili zinazoonyeshwa na mtoto mwenye uchangamfu wa uliopitiliza Mtoto anapokuwa amekaa katika mazingira yanayomlazimisha kutulia, yeye huonyesha tabia za

kuchezesha na kutingisha miguu au kurusha mikono na kubinua

kiti anapokuwa amekaa.

Pia, hushindwa kukaa mahala pamoja wakati unaotarajiwa awe na utulivu. Mfano; mkiwa kanisani au msikitini , hushindwa kutulia hadi ibada itakapoisha, au darasani anashindwa kukaa kwenye dawati lake muda wote wa kipindi.

Mtoto wa aina hii huwa pia na tabia za kurukaruka, kukimbia hovyo katika mazingira yanayohitaji utulivu, tabia ambayo hutafsiriwa na watu wazi kuwa si sahihi.

Pia hushindwa kucheza au kushiriki michezo au burudani kwa hali ya utulivu. Mfano mtoto anapokuwa anacheza lazima ahusishe kelele nyingi

zisizotarajiwa katika mchezo huo au kutarajiwa kwa umri wake.

Kuzungumza kuliko pitiliza bila kuwa na mtiririko wa sentensi zinazoeleweka. Ili kulibaini hili, utamuona mtoto akizungumza sana bila mpangilio katika mkusanyiko wa watu bila uwoga na bila kuzingatia sentensi ipi ianze na ipi imalizie.

Wataalamu wanasema mara nyingi watoto wa aina hii huamua kujibu jambo au swali kabla halijamaliza kuulizwa.

Na hupenda kumalizia sentensi ya mtu mwingine anapozungumza bila kusubiri zamu yake ya kuzungumza. Pia huwa hawana subira katika kutenda jambo. Kwa mfano wakati wa kula chakula, hawezi kusubiri zamu yake ifike aende akapakue chakula au kama kapanga mstari kwa ajili ya kuteka maji yeye atataka achote kabla ya wale aliowakuta.

Wengine katika michezo anaweza kuanza kung’ang’ania kutumia vitu vya mwenzanke bila ridhaa ya muhusika.

Kutokana na tabia nilizozitaja hapo juu, mara nyingi jamii hutafsiri tabia hizi kuwa ni utukutu, kufanya jambo kwa sifa au kusudi na matokeo yake huamua kuchukua hatua ya kumuadhibu mtoto huyo wakidhani anafanya kusudi.

Cha msingi

Mtoa tiba kwa vitendo atamsaidia mtoto mwenye hali kama hii, kujua jinsi ya kujitegemea, kujenga uhusiano na utulivu kwa kutumia mbinu mbalimbali hususani ya kumuhusisha moja kwa moja kwenye vitendo vyenye umaana wa kulenga kutatua changamoto zake.

DK Godfrey Kimathy ni mtaalamu wa Tiba kwa Vitendo (OT). Wasiliana naye kwa namba 0622 786 859.

Friday, August 10, 2018

Hizi ndizo hatua kuu za kisukari na namna ya kutibu

 

By Dk John Haule, Mwananchi

Kisukari ni ugonjwa unaoshambulia watu wengi. Takwimu za Shirika la Afya Duniani (WHO) zinasema takriban kila watu wanane wenye umri wa miaka 20 hadi 60, kuna mmoja anaugua ugonjwa huu.

Kisukari, ugonjwa unaojulikana kwa jina la kitaalam ‘Diabetes mellitus’ ni hali ya mwili kutokuwa na nguvu sawasawa kwa sababu kiungo kiitwacho ‘Pancreas’ kinashindwa kutoa homoni iitwayo ‘Insulin’ sawasawa au kutotoa kabisa na hivyo kusababisha sukari hiyo kuenea kwenye damu badala ya kugeuzwa nishati za kuufanya mwili kuwa na nguvu. Ni kawaida kwa wanaume wengi wanaougua ugonjwa huu kulalamikia pia tatizo la kupungua nguvu za kiume bila kujua kuwa si nguvu hizo pekee zinazopungua bali ni mwili wote hukosa nguvu na tatizo hili huwakuta hata wanawake pia na kujikuta wakishindwa kumudu kufanya tendo la ndoa.

Wataalamu wanasema kuna aina kuu mbili zinazojulikana zaidi duniani kote za kisukari. Aina ya kwanza huitwa ‘diabetes type one’, na ya pili huitwa ‘diabetes type two’.

Lakini leo tutazungumzia aina nyingine ya tatu ambayo haifahamiki sana kwa kuwa imejificha katika aina ya pili ya ugonjwa huu.

Hii ni muhimu kwa wagonjwa kuijua kwa kuwa wengi wamejikuta wakinunua kila aina ya dawa inayotoa ahadi ya kuponya na kujikuta wakipoteza muda na fedha bila mafanikio. Hii ni kwa sababu ya kutojua aina ya ugonjwa unaougua na hivyo dawa unazotumia si sahihi.

Kisukari aina ya kwanza

Huu ni ugonjwa ambao mtu hujikuta akiugua toka akiwa mdogo. Kwa kawaida aina hii ya ugonjwa huwa haina dawa na utatakiwa uwaone wataalamu wa afya ambao wakigundua hali hii kwa kawaida watakushauri utumie sindano au vidonge vya kuzalisha homoni ya insulin bandia kwa maisha yako yote.

Hoja hapo ni kwamba, kiungo kiitwacho pancreas hakifanyi kazi kabisa hivyo mwili wako hauzailishi homoni iitwayo Insulin. Kadiri unavyoweza kuwaona watu wenye ulemavu wa viungo kwa nje, basi ieleweke pia kuwa wapo watu wenye ulemavu wa viungo kwa ndani ya mwili hivyo ni kawaida mtu kumtokea mtu yeyote akazaliwa na pancreas yenye ulemavu na kujikuta akiugua aina hii ya ugonjwa wa kisukari aina ya kwanza.

Kisukari aina ya pili

Wakati wagonjwa wenye kisukari aina ya kwanza wako wachache, lakini aina hii ndiyo yenye wagonjwa takriban asilimia 60 hadi 70 ya wagonjwa wote wa kisukari. Huu ni ugonjwa ambao watu wengi hukutana nao wakiwa watu wazima wenye umri wa miaka 35 na kuendelea. Sababu za kuugua ugonjwa huo zipo nne ambazo ni muhimu kuzifahamu ili kama unaugua, uelewe namna ya kupambana nao.

Sababu ya kwanza ni kunenepa kupita kiasi. Ifahamike kuwa unapofika umri wa miaka 35 na kuendelea ni kipindi ambacho unauhama utoto na kuwa mtu mzima na hapo majukumu hukuandama.

Kipindi hiki ubongo hutumika sana na bila kujua watu hula sana bila kujijua kwa kuwa ubongo hutumia takriban asilimia 30 ya kila unachokula. Hivyo usipojijua utajikuta unakula zaidi na hatimaye utajiona umenenepa na hata kuota kitambi. Kwa kawaida, mwanaume anatakiwa ale kilo za calories 1,800 hadi 2,200 tu kwa siku wakati mwanamke anatakiwa ale kilo calories 1,600 hadi 1,800 tu kwa siku.

Ukizidisha hapo utahisi uzito kuongezeka na utajiona umenona kwa kuwa ziada ya chakula mwilini hugeuzwa mafuta na kutunzwa kama akiba nje ya mwili kwenye ngozi na hapo mtu hujikuta amenenepa. Lakini viungo vya ndani ya mwili navyo pia hunona kwa mafuta hivyo pancreas ikizungukwa na mafuta mengi, hushindwa kutoa insulin sawasawa na hatimaye mtu kujikuta akiugua kisukari aina ya pili. Sababu ya pili ni matumizi mabaya ya pombe. Kwa kawaida pombe hususan bia, hutengenezwa kwa nafaka na sukari nyingi. Unywaji wa pombe wa kupitiliza humfanya mtu kunenepa na kuipa kazi ngumu pancreas ya kutoa insulin nyingi itakayowezesha sukari yote aliyokula igeuzwe nishati mwilini.

Licha ya kuua viungo kama figo, ini na vinginevyo, ulevi wa kupindukia huiharibu pancreas na baada ya muda mtu hujikuta akiugua ugonjwa wa kisukari wa aina hii ya pili. Ukiachana na ulevi, matumizi ya dawa kali kwa muda mrefu pia huwafanya watu wajikute wakiugua ugonjwa huu hatari wa kisukari. Sababu ya tatu ni ujauzito. Lakini kundi hili halina wagonjwa wengi japo wapo. Mwanamke anaposhika ujauzito hutokea mvurugiko wa homoni mwilini na hasa homoni iitwayo insulin na kumfanya awe na uwezekano wa kuugua kisukari kipindi chote cha ujauzito bila kujua sababu ni nini. Hata hivyo, wengi hupona miezi michache baada ya kujifungua.

Sababu ya nne ni uzee.

Takriban wazee sita katika ya 10 huugua kisukari aina ya pili. Hii hutokea kwa sababu uzee ni nyumba ya maradhi mengi. Ukimuona mzee utabaini kuwa ana nywele zenye mvi, hawezi kutembea sawasawa, ngozi ina makunyanzi na mengineyo mengi. Hapo unapaswa kuelewa kuwa sio viungo vya nje uvionavyo kwa macho tu ndio vimezeeka la hasha! Hata vya ndani ya mwili wake navyo huwa vimechakaa ikiwemo kiungo hiki kiitwacho pancreas. Hivyo pancreas ikichakaa ujue kuwa haitaweza kutoa homoni ya insulin sawasawa na kumfanya mzee augue ugonjwa huu.

Kwa bahati nzuri, wazee wengi wakipimwa sukari huwa haizidi 15 kiwango ambacho sio kikubwa sana ukilinganisha na makundi mengine ambayo kipimo hufikia hadi 30 ambayo ni hali mbaya. Wapo pia wanaokutana na ugonjwa huu kwa kurithishwa tu hivyo unapooa au kuolewa ni muhimu kuchunguza historia ya afya ya familia ya mwenza wako kabla hamjaoana ili msije mkazalisha familia itakayorithi maradhi baadaye.

Ukiugua Kisukari ufanyeje?

Tumeona jinsi watu wanavyojikuta wakiugua ugonjwa wa kisukari kwa namna mbalimbali. Hivyo kitu cha kwanza kufanya ni kutonunua dawa yoyote mtaani inayoahidi tiba kwa kuwa kisukari ni ugonjwa wenye aina tofauti zaidi ya tano kama tulivyoona hapo juu.

Ili kuutibu, mtaalamu wa afya ndiye mwenye jukumu la kukuhoji na kujua ni tiba gani itakufaa kulingana na unavyougua. Ukifika hospitali, daktari atakupima na akigundua unaugua ugonjwa huu, atakupeleka kwa daktari mwingine aitwaye ‘Dietician’ ambaye atakushauri namna ya kula vyakula salama kwa ugonjwa wako. Hii itahusisha kutokula sukari, mafuta, chumvi na baadhi ya vyakula vingine. Baadaye utapimwa macho ili kuona kama tayari ugonjwa huu umeanza kushambulia sehemu hizo, miguu, ini, figo n.k. na baadaye utapewa pia dawa kama itaonekana zinahitajika.

Dk John Haule (Dietician)

0768 215 956