Saturday, November 18, 2017

Mmea wa mchicha nafaka ni zaidi ya mboga

 

By Aurea Simtowe, Mwananchi asimtowe@mwananchi.co.tz

Kama unafikiri majani ya mchicha ndicho chakula pekee, unakosea.

Mbegu zake zinaelezwa kuwa na virutubisho mbalimbali kwa ujenzi wa mwili wa binadamu.

Mtu anayetumia chakula kitokanacho na mbegu hizi, huwezi kumsikia akilalamika magonjwa ya aina mbalimbali wala maumivu; na yote ni kutokana na nguvu inayopatikana katika chakula hicho.

Taarifa njema kwa wajasiriamali

Mbegu hizi ni taarifa njema kwa wakulima nchini, kwa kuwa sasa wanaweza kulima mchicha siyo kwa minajili ya kuuza majani kama mboga, lakini pia kuuza mbegu.

Tangu mwaka 1995, mjasiriamali wa mkoani Dar es Salaam, Consolata Haule, amekuwa akijishughulisha na matumizi ya mbegu za mchicha nafaka kutengeneza bidhaa kama vile kashata, bisi, keki maandazi na bidhaa nyinginezo.

Amefungua kampuni maalumu iitwayo Jacoli inayojishughulisha na utengenezaji wa bidhaa zitokanazo na mbegu za mchicha.

Kwa mujibu wa Consolata ambaye zamani alikuwa ofisa lishe serikalini, kabla ya kustaafu, mbegu za mchicha zina uwezo wa kuwasaidia wagonjwa wa saratani zote, kisukari, shinikizo la damu, ukimwi, wazee, watoto, wajawazito na wanaonyonyesha.

Ili kuona kama zinaweza kufanya kazi, alilazimika kufanya majaribio kwa wagonjwa ambao walimpatia matokeo yanayotia moyo kuwa walipata nafuu

“Watu wenye sukari walikiri kuwa ilishuka na kuwa kawaida, presha ikashuka na wazee waliokua wana maumivu ya misuli na miguu walipoitumia, walisema wamepata nafuu huku watoto wakiweza kukaa hadi miezi sita bila kuugua,” anasema.

Inaendelea uk 28

Inatoka uk 27

Anasema baada ya sifa na maajabu waliyopata wagonjwa, wateja waliweza kuongezeka ndani ya muda mfupi jambo lililomfanya kuongeza uzalishaji.

“Kutoka kilo mbili nilianza kusaga kilo 20 za mbegu za mchicha ili niweze kukidhi mahitaji ya wateja,” anaongeza.

Anasema anajivunia kuwa mtu anayeboresha afya ya jamii kwa kuwapunguzia magonjwa, huku akitumia biashara hiyo kuongeza kipato yeye mwenyewe na wakulima kwa jumla. Anasema hivi sasa kwa mwezi anaweza kutengeneza kiasi cha Sh 700,000 hadi 1,000,000.

Tiba ya magonjwa mengi

Kwa mujibu wa taarifa ya kitaalamu iliyomo kwenye blogu ya mazingiranp,

mchicha nafaka una vitamin E sawa na mafuta ya mzeituni, huku mmea huo ukiwa na uwezo wa kutibu magonjwa kama kisukari, magonjwa ya moyo, maumivu ya magoti, maumivu ya vidonda vya koo (mdomoni), baridi yabisi, minyoo aina ya tegu, kansa ya tumbo, maziwa, koo, mapafu, kupunguza uzee, magonjwa ya ngozi

Mengine ni kuzuia meno kupata kutu, shinikizo la damu, kuzuia mwili kufa ganzi, udhaifu wa misuli, lehemu,

Atoa mafunzo

Mwaka 2005 alipatiwa mafunzo kutoka Shirika la Viwanda Vidogovidogo (SIDO) ya namna ya kuwafundisha wakulima faida za fursa zinazopatikana katika mchicha nafaka baada ya kuonekana ana uzoefu.

“Niliweza kutoa mafunzo katika maeneo ya Mbeya, Mufindi na Morogoro. Baada ya kuwafundisha wakulima waliomba niwe nanunua mbegu hizo ili wao wapate soko,” anasema na kuongeza:

“Kwa sasa wakulima wananufaika kwa sababu tangu mwaka 2010, kilo moja ya mbegu za mchicha imepanda hadi kufikia Sh5,000 kutoka 2,500 mwaka 1997 na hiyo ni baada ya wafanyabiashara wa Kenya kuanza kuzitafuta,” anasema.

Anasema kuongezeka kwa mikoa inayolima mbegu hizo kumepunguza changamoto ya upatikanaji wa malighafi kwa wafanyabiashara tofauti na hapo awali walipokuwa wakitegemea wilaya ya Same pekee kama mzalishaji mkuu.

Changamoto

Consolata anasema moja kati ya changamoto kubwa zinazomkwamish ni kukosa vibali kutoka Mamlaka ya Udhibiti wa Chakula na Dawa (TFDA() na Shirika la Viwango Tanzania (TBS) ambazo ni taasisi zinazohusika na utoaji wa vibali vya ubora wa bidhaa.

“Niliwahi kupata wateja kutoka nje, mmoja China na mwingine Uholanzi wakiwa na uhitaji wa bidhaa hizi, lakini walishindwa kuchukua kwa sababu sikuwa na nembo ya TBS,” anaeleza.

Anasema masharti yaliyowekwa na TFDA kwa wajasiriamali ni magumu na hawawezi kuyamudu kutokana na mitaji yao kuwa midogo.

“Wao wanataka eneo utakalotumia kutengeneza bidhaa lisitumike kwa shughuli nyingine, lakini hiyo ni ngumu na hata wakisema tukatengenezee SIDO bado ni vigumu,” anasema Consolata.

Ulimaji wa mbegu za mchicha

Anasema mbegu hizo hutumia miezi miwili hadi kukomaa tangu kupandwa, hulimwa kiangazi na baada ya kuvunwa hupepetwa na kusafishwa.

Ili mtu aweze kulima mchicha nafaka, lazima atayarishe shamba mwezi mmoja kabla ya kupanda na kuweka mbolea za asili zilizooza vizuri ili kuongeza rutuba ya udongo.

Mbolea hiyo hufanya udongo ushikamane vizuri na kuhifadhi unyevu kwa muda mrefu. Kiasi cha ndoo moja ya lita 20 ya mbolea kinatosha katika eneo la mita moja ya mraba na baada ya kumwaga, udongo ni lazima uchanganywe na mbolea hiyo.

Wiki mbili kabla ya kupanda, lainisha tena eneo shamba lako kwa kupigapiga mabonge makubwa na sawazisha.

Kuna aina mbili za upandaji mchicha huu. Aina ya kwanza ni kupanda moja kwa moja na nyingine ni kupandikiza miche.

Upandaji wa mbegu

Kumwaga mbegu: Mbegu hupandwa katika shamba la kudumu kwa kumwagwa baada ya kuchanganywa na mchanga ilio kiwango sawa na mbegu ili kuweka urahisi na kuepusha mbegu nyingi kukaa katika eneo moja.

Baada ya wiki mbili hadi tatu, mimea hupunguzwa na kuachwa mmoja mmoja kwa nafasi ya sentimita 15 hadi 23 na inaweza kupandwa katika sesa au matuta.

Lengo la kuacha sentimita hizo kati ya mmea mmoja na mwingine, ni kuipa nafasi ya kuchanua na kuzaliana kwa sababu miche hiyo huwa na matawi makubwa.

Kiasi cha kilo moja hadi mbili za mbegu kinatosha kuotesha katika eneo la hekta moja.

Kuotesha miche: Kupitia njia hii, miche huoteshwa katika kitalu kingine kabla ya kuhamishiwa katika shamba la kudumu.

Baada ya wiki mbili au tatu, miche hiyo hupandwa mmoja baada ya mwingine kwa kufuata mstari kwa upana ule wa awali katika shamba ambalo tayari limekwishaandaliwa mwezi mmoja kabla.

Saturday, November 18, 2017

Fahamu ujenzi wa banda bora la kuku

 

Kuku wanahitaji sehemu nzuri ya kuishi na kukua vizuri.

Mfugaji wa kuku ana jukumu la kuhakikisha kuku wake wanaishi katika mazingira mazuri kiasi cha kutosha kufanya uzalishaji kwa faida.

Katika mchakato wa ufugaji kuku, ujenzi wa banda ni hatua muhimu na nyeti kwa kuwa inachangia katika uzalishaji wa kuku wako.

Kabla ya kufanya chochote mfugaji anatakiwa kujiridhisha kuwa banda lake linafaa au la.

Mfugaji yeyote mwenye uchungu na mifugo yake hawezi kukwepa kuwa na mahali salama kutunzia mifugo hiyo. Hivyo kabla ya kutoa fedha mfukoni kununua mbegu ya kuku, ni lazima uwe na uhakika na sehemu unayokwenda kuweka kuku wako.

Aidha, mfugaji anaweza kuchagua ufugaji kwa njia ya kienyeji ambayo kuku wanajitafutia chakula. Lakini bado akalazimika kuwa na banda la kuwatunza kuku wake wakati wa usiku.

Hitajio la banda kwa mfugaji yeyote ni la lazima bila kujali anafuga nini au anafuga kwa njia gani. Ieleweke kuwa kuku ni viumbe hai wenye mahitaji sawa na binadamu.

Mtu anayefuga kuku anatakiwa kujua bidhaa yake kuwa ni viumbe hai wenye mahitaji yote. Kama ilivyo kwa binadamu mwili wa kuku ukikosa hata moja kati ya mahitaji yake muhimu utaona upungufu kwenye ukuaji na uzalishaji wake.

Kwa kuzingatia hayo ni vizuri kutengeneza mazingira bora kwa kuku, ili kuepusha gharama za kuanzisha biashara isiyokuwa na faida.

Faida katika ufugaji hutegemea malezi bora kwa mifugo. Ukiondoa gharama nyingine kama vile matibabu, chakula, maji, katika ufugaji wa kuku, gharama ya kujenga banda hufanyika mara moja. Mfugaji akijenga banda imara hawezi kurudia kujenga banda lake kila wakati kama atakavyogharimia maji, umeme, chakula na dawa.

Gharama ya kujenga banda ikipita, imepita hairudi tena hadi mfugaji atakapopata wazo jipya kuongeza banda lingine kupanua biashara.

Kwa mantiki hii mtu akisema nataka kujenga banda ajue kuwa anafanya kitu cha kudumu sio leo na kesho kinaharibika. Na kama wewe ni mmoja kati ya wale wanaoona fursa katika ufugaji wa kuku hakuna sababu ya kuogopa kufuga.

Nakushauri itendee haki biashara yako kwa kuzingatia mahitaji muhimu ya kuku wako, ikiwamo sehemu nzuri ya maisha yao bandani ili uone faida zaidi.

Sifa za banda bora

1.Sehemu ya kujenga banda: Chagua sehemu sahihi isiyo na vikwazo kufikiwa na huduma kama vile watoa huduma za maji, chakula, ulinzi, wanunuzi. Mambo haya na mengine yenye kufanana na hayo ni muhimu kuzingatiwa.

Epuka kujenga sehemu yenye kutuama maji utasababisha mafuriko ya maji bandani, unyevu nyevu wa mara kwa mara na magonjwa yasiyoisha hasa wakati wa mvua.

2.Uelekeo wa banda: Jenga banda pande za marefu ya banda zitizame Kusini na Kaskazini ili kuepusha tabu ya mvua, upepo na jua kupiga kuku bandani. Kitaalamu dunia hujizungusha kutoka Magharibi kwenda Mashariki na pepo huvuma kinyume na uelekeo wa dunia, hiyo pepo nyingi huvuma kutoka Mashariki kuelekea Magharibi.

Mvua hunyesha kwa kutegemea uelekeo wa upepo. Aidha, jua huchomoza Mashariki na kuzama Magharibi. Kama mfugaji atajenga banda lake marefu ya banda yakaelekea Mashariki na Magharibi ajue kuwa madirisha yake yataelekea Mashariki na Magharibi, hivyo mvua itanyesha bandani, upepo utavuma na kusumbua kuku.

Pia, jua litapiga bandani asubuhi na wakati wa jioni. Ili kuepukana na tatizo hili, ni vema mapana ya banda yatizame Mashariki na Magharibi na pasiwe na dirisha lolote kwenye mapana yote kuepuka adha ya mvua, upepo na jua.

3.Usalama wa kuku bandani: Hakikisha banda ni imara kuepusha wizi kwa kuvunja mlango, madirisha au kubomoa ukuta.

Mfugaji anaweza kutumia wavu imara kwenye madirisha, ukuta wa tofali au miti imara na kuezeka vizuri banda lisivuje wakati wa mvua.

4.Nafasi ndani ya banda: Jenga banda kulingana na wingi wa kuku watakao ingia na kuishi humo. Nafasi nzuri katika ufugaji wa kisasa ni: kuku wa mayai wanne kwa kila mita moja ya mraba. Kuku wa kisasa wanaweza kukaa watano hadi sita. 5 – 6.

Kuku wakijaa, hushindwa kula vizuri, hudumaa, kumwaga maji bandani, kupata maradhi mengi, kujenga tabia ya kudonoana na kushindwa kutaga vizuri au kula mayai kwa wale kuku wa mayai.

5.Hewa na mwanga: Kuku wanahitaji hewa safi na mwanga wa kutosha ili wakue na kuzalisha vizuri.

Mfugaji anatakiwa kujenga banda lenye madirisha makubwa na mengi ya kutosha ili hewa safi na mwanga vipate kuingia bandani. Kuku hutengeneza joto la wao wenyewe kutokana na kupumua wakiwa bandani.

Mbolea yao na majimaji wanapojisaidia au kunywa maji vinahitaji kukaushwa kwa hewa inayotoka nje na kuondoa harufu mbaya.

Banda lenye mwanga hafifu na hewa nzito, huwafanya kuku waugue mara kwa mara kutokana na vimelea wa magonjwa hupenda mazingira hayo. Banda lenye hewa safi ya kutosha na mwanga hupunguza gharama za kutibu kuku mara kwa mara.

6.Sakafu ya banda na urefu wake kwenda juu: Banda linaweza kujengwa kwa urefu wowote kwenda juu lakini lisipungue futi nane kutoka sakafuni hadi kwenye paa lake.

Sakafu yake inyanyuliwe kimo cha inchi sita hadi 10 kutoka usawa wa ardhi ili kuepuka maradhi kwa kuku. Udongo ni makazi ya wadudu wengi na vimelea vya magonjwa.

Kimo cha ukuta wa tofali kutoka sakafu hadi mwanzo wa madirisha kisizidi futi tatu, ili kuku wasionekane na mtu akiwa nje, huku ikiruhusu hewa nyingi na mwanga vipite.

Madirisha makubwa yenye wavu imara ni fahari katika ufugaji wa kuku. Usifunge madirisha kama nyumba ya kuishi. Madirisha yakae wazi usiku na mchana kwa kuku wakubwa.

Kwa vifaranga, madirisha yanaweza kuwekwa mapazia kupunguza baridi (inategemea na hali ya hewa). Sakafu ya banda isakafiwe ili kuku wasichimbe mashimo bandani. Pia, usitengeneze sakafu laini yenye kuteleza kama nyumba ya kuishi.

Saturday, September 23, 2017

Beatrice: Mrembo aliyeamua kushika jembe kukuza kipato

 

By Asna Kaniki, Mwananchi akaniki@mwananchi.co.tz

Tofauti na vijana wengi wa rika lake, huwezi kuamini kwa ajira aliyonayo kama Batrice Haule angekuwa na hamu ya kujishughulisha na kilimo.

Umuonapo kazini au barabarani, mwonekano wake ni kama ule wa wanawake wengi wanaoijipenda ambao muda mwingi wanafikiria kuonekana warembo.

Lakini msichana huyu ana sifa ya ziada, siku za mwisho wa wiki au likizo, badala ya kupumzika nyumbani, yeye anatumia nafasi hiyo kusimamia miradi kadhaa ya kilimo anayoiendesha mkoani Ruvuma.

Beatrice mwenye umri wa miaka 28 anaishi Njombe na anafanya kazi katika shirika moja la kimataifa kama ofisa takwimu.

Pamoja na kuwa na ajira ambayo kwa baadhi ya watu ingetosha kumtuliza kimaisha, yeye anaamini katika dhana ya kuwekeza. Kwake maisha kama anavyosema; ‘’…ni kuwekeza, ni kupambana.’’

Ili kutekeleza dhana ya maisha ni kuwekeza akaamua kuwekeza mtaji wa akili na fedha zake kwenye sekta ya kilimo anayosema inalipa kuliko hata ajira rasmi. Anaamini kilimo ni zaidi ya ajira, kwani faida anazozipapata kutoka shambani ni kubwa mno

‘’Kwa zama hizi kama mtu anataka kufanikiwa katika maisha yake ni kilimo pekee. Kilimo ni fursa nzuri ambayo kijana anaweza kuifanya na kumpa mafanikio. ‘’ anasema na kuongeza:

‘’Kama upo kwenye ajira, hakikisha hiyo ajira yako iwe mbegu na anza kwa kuwekeza kwenye miradi ya uzalishaji. Mshahara haununui gari, mshahara haujengi nyumba, mshahara hausomeshi watoto shule nzuri, ila mshahara unaweza kuwa chanzo cha kufanya hayo yote.’’

Tangu mwaka 2015, Beatrice amekuwa akijishughulisha na kilimo cha mazao mbalimbali, na sasa anaendesha miradi yake mitatu ya kilimo na usambazaji wa maziwa aina ya mtindi.

Hii ni kwa sababu alibaini kuwa ajira pekee haitoshi kuendesha maisha yake.

Shauku ya kilimo

Zao la ufuta ndilo liloanza kumpa shauku ya kulima kama anavyosema:

“’Kwa mara ya kwanza nilianza kulima ufuta Chalinze mkoani Pwani, baada ya kuona mafanikio katika zao hilo nikaona kumbe fursa ipo kwenye kilimo,”, anasema.

Kwa kuwa kilimo kwake ni biashara, hakuridhika na zao moja la ufuta baada ya hapo aliongeza miradi mingine miwili ya mazao ya soya na tangawizi mkoani Songea.

INAENDELEA UK 28

INATOKA UK 25

“Mwaka jana nilipata taarifa kuwa kijiji cha Mkongo kuna ardhi nzuri kwa ajili ya kilimo cha soya, sikutaka kupoteza muda nilikwenda kuona hali halisi baada ya kujiridhisha nikaanza na heka 20,”anasema.

Anasema mbali na ardhi nzuri kwa ajili ya kilimo hicho alifanya utafiti kujua soko la soya na wateja wake. Baada ya hapo alilima akiwa na uhakika wa soko kwa asilimia 100.

“Kosa tunalolifanya sisi wakulima ni kulima bila kujua soko likoje; mazao haya ni ya biashara hivyo kabla ya kulima cha kwanza kujua ni soko na ndivyo nilivyofanya mimi” anaeleza.

Anasema sababu ya kulima zao zaidi ya moja na katika maeneo tofauti, ni kufanya kilimo kama sehemu ya biashara hivyo anaangalia mazao yenye faida na ambayo hata soko lake halisumbui.

Kwa zao kama soya ambalo hutumiwa na watu kama lishe na hata chakula cha kuku, wake soko kubwa anakouzia ni katika kampuni ya kutengeneza chakula cha mifugo ya Silverland Intrenation iliyopo iringa.

Mkulima hachoki

Kama ilivyo kawaida, mtafutaji hachoki, Beatrice aliamua tena kuongeza mradi mwingine kwa kulima zao la tangawizi hukohuko mkoani Songea katika kijiji cha cha Mkongotema kwa kulima heka moja pekee.

“Hili zao nilijaribu tu, kuna ndugu yangu mmoja alinieleza katika kijiji hicho tangawizi inakubali sana nikasema ngoja nikajaribu, kwa kweli sikutarajia mana zao limekubali hadi nikajuta kulima heka moja,” anaeleza.

Anavyomudu kilimo na ajira

Pamoja na kuwa mwajiriwa, lakini ajira yake haimzuii kufanya shughuli zake za kilimo, kwa kuwa hupangilia ratiba zake vizuri ili kilimo kisiathiri majukumu mengine ya kazi.

“Huwa naingia kazini asubuhi hadi saa nane mchana, hivyo kwa siku za wiki sipati muda mzuri wa kutembelea miradi yangu hivyo natumia vyema siku za mapumziko kwenda shambani, ‘’ anasema na kuongeza:

“Pia wakati wa likizo ndio muda mzuri kwangu kishirikiana na vijana wangu walioko shambani.’’

Changamoto

Kwa sasa mapenzi yake yameelemea kwenye kilimo, lakini kwa kuwa bado ni mwajiriwa, anajikuta katika mtanziko mkubwa wa kusimama miradi yake kiasi cha kufikiria kuacha kazi.

Kwa kuwa miradi yake ipo katika maeneo tofauti, anasema wakati mwingine anashindwa kuitembelea yote, kitu ambacho ni kosa kwa mkulima makini kama yeye.

“Raha ya miradi yako uwe nayo karibu, lakini inapokuwa mbali sina Amani, hivyo natamani siku moja nihamie katika mashamba yangu” anasema.

Ajivunia kilimo

Kwake kilimo sio tu kwa ajili ya kuvuna mazao mengi na kujipatia kipato. Anasema kupitia kilimo amejifunza mengi.

“Sasa hivi nimekuwa kama bwanashamba, kwani najua aina mbalimbali za dawa za kilimo,’’ anaeleza.

Anasema kipato anachokipata kupitia kilimo, asingeweza kukipata kama angetegemea ajira pekee. Kilimo hicho kwa sasa kimemwezesha kusomesha wadogo zake

“Asikwambie mtu hakuna njia nyingine ya mafanikio kama kilimo, yaani najivunia kutunza familia yangu kupitia kulimo lakini pia hata mahitaji yangu nayamudu sio kama zamani” anasema.

Kufahamiana na watu ni moja ya mafanikia kwa Beatrice, anasema kupitia kilimo amefahamiana na watu mbalimbali ambao hakutarajia kuonana nao ambao wamechangia mafanikio yake hasa kwa kutoa ushauri juu ya kilimo.

“Nimejenga jina kupitia kilimo hivi sasa ukiuliza Beatrice watakuambia yule mkulima, kwa hiyo jina limekua kupitia kilimo na sio cheo changu kazini” anaongeza.

Ndoto zake

Ukiondoa shauku ya kutaka kuwa mkulima mkubwa Afrika na duniani kwa jumla, Beatrice ana ndoto ya kuwasukuma wanawake kuingia kwenye kilimo.

“Nataka wanawake sasa waone kuwa kushika jembe sio ushamba, tusitegemee tu ajira ambazo hata kipato chake ni mara tatu zaidi ya kile kinachopatikana shambani”.

Aidha, anatamani kuwa mjasiriamali mkubwa kwani mbali na kilimo ana mradi wake wa kuuza maziwa mahala anapoishi.

“Katika hili nawaambia Wanawake wenzangu tusimame imara kwani tunaweza na tusikate tamaa mapema, tusichague kazi, hivi sasa kutegemea ajira pekee utachelewa kimaendeleo,’’ anasema.

Saturday, September 23, 2017

Sailo teknolojia bora ya kuhifadhi nafaka

Huu ndio mwonekano wa maghala ya kisasa

Huu ndio mwonekano wa maghala ya kisasa yaitwayo sailo yanayoweza kutumika kuhifadhia mazao ya nafaka na yale ya jamii ya mikunde. Picha na mtandao 

By Beatrice Moses, Mwananchi bkabojoka@mwananchi.co.tz

Hawalimi, hawana uwezo wa kulima wala kuvuna lakini wana afya njema.

Wakati wote wamenawiri kuliko hata wakulima hutumia nguvu kubwa kulima kwa ajili yao wanawiri.

Hawa ni wadudu waharibifu wa mazao ambao ni adui mkubwa wa wakulima. Hujineemesha kwa kushambulia mazao tangu shambani mpaka nafaka zinapohifadhiwa ghalani.

Wadudu hao ni pamoja na dumuzi na kiwavi chake wanaoathiri mazao kama mahindi.

Ni wazi kwamba wadudu hao na wengine wamekuwa wakisababisha mateso kwa wakulima wengi, licha ya juhudi za kuwadhibiti ambazo zimekuwa zinafanywa.

Pamoja na kuwepo viuatilifu ambavyo hutumika katika kuwadhibiti wadudu wasishambulie mazao shambani, bado wengine hufanikiwa kushambulia baada ya kuvunwa.

Sailo kama mkombozi kwa wakulima

Wadudu wharibifu wakiwa kero kwa wakulima kwa kuwapa hasara, wataalamu hawapo nyuma kuwasaidia wakulima. Wamekuwa wakijitahidi kubuni mbinu mbalimbali za kuwadhibiti wadudu hao.

Miongoni mwa mbinu hizo ni pamoja na vifaa vya kiteknolojia vya kuhifadhi mazao baada ya kuvunwa ikiwamo ghala la kisasa liitwalo Sailo.

Kwa mujibu wa kitabu cha Teknolojia za Utayarishaji, Usindikaji na Hifadhi ya Mazao ya Nafaka baada ya Kuvuna kilichoandikwa na wataalam wa Wizara ya Kilimo mwaka 2013, kuna umuhimu mkubwa wa kuhifadhi nafaka kwenye ghala bora kama sailo.

Wataalamu wanasema sailo ni maghala yanayojengwa kwa dhana ya kutokuwepo na mzunguko wa kawaida wa hewa ndani yake.

Hatua hiyo husaidia wadudu waharibifu na vimelea vya magonjwa kutoweza kustawi na kuharibu nafaka kwa sababu wanakosa hewa.

Wataalamu hao wanabainisha kuwa Sailo hujengwa kwa kutumia bati la chuma ngumu kisha kusiribwa kwa matofali ya kuchoma au ya saruji.

Hata hivyo, wanabainisha kuwa Sailo za bati hazifai kujengwa katika maeneo ambayo mabadiliko ya vipindi vya joto na vya baridi ni makubwa kwa sababu wakati wa joto bati linapata joto kwa haraka.

Aidha, wakati wa baridi bati hupoa kwa haraka na kupa

ta unyevu kwa ndani, jambo ambalo husababisha nafaka au mazao jamii mikunde iliyohifadhiwa kuoza.

“Lengo la uandaaji wa kitabu hiki ni kuelimisha jamii kuhusu teknolojia sahihi za uvunaji, utayarishaji, ufungashaji, usindikaji na hifadhi ya mazao ya nafaka baada ya kuvuna,” inaelezwa.

Wanabainisha kuwa uwezo mdogo na maghala duni yanayotumiwa na wakulima vijijini kwa kuhifadhi, huruhusu upotevu wa nafaka hadi asilimia 10

“Huu ni mwongozo kwa wakulima na wadau wengine, ili kuziweka bayana teknolojia sahihi na mbinu bora za kutunza baadhi ya mazao ya nafaka baada ya kuvuna ili kupunguza

upotevu,” kinasema kitabu hicho.

Wanaeleza kuwa wakulima wengi nchini huhifadhi nafaka kwa kutumia njia za asili kama vile vilindo, mitungi au vibuyu ambazo ni duni na husababisha upotevu wa nafaka kwa kiasi kikubwa.

“Pia hifadhi ya namna hii mara nyingi haikidhi mahitaji ya kaya, ili kuepuka upotevu wa mazao wakati wa kuhifadhi, hivyo ni muhimu kutumia maghala bora yanayokidhi mahitaji ya mkulima.

Faida za Sailo

Hupunguza gharama kwa mkulima kununua magunia kila mwaka. Hutumia nafasi ndogo ya eneo la kuhifadhi. Huzuia wadudu waharibifu na wanyama kama vile pannya kuharibu nafaka.

Ni nzuri kwa ajili ya kuhifadhi mazao ya nafaka ambayo ni pamoja na mahindi, kunde, maharage na choroko. Lina sehemu ya juu ya kuwekea na sehemu ya chini ya kutolea nafaka.

Faida nyingine ni kudhibiti matumizi kwa kuweka kufuli, bei nafuu ili kumwezesha mkulima kumiliki na kuwa na usalama wa chakula. Linapatikana kwa ujazo mbalimbali kuanzia Kg250 hadi Kg 2000 kulingana na mahitaji.

Vyakula vya nafaka vinaaminika kuwa vinaweza kuhifadhiwa kwa muda mrefu ikilinganishwa na mazao mengine ya chakula.

Inabainishwa kuwa iwapo wakulima wakiitikia wito na kutumia teknolojia hiyo ya kisasa ambayo imefanyiwa utafiti, vyakula vyao vitakuwa salama .

Mwitikio wa wakulima kuhusu teknolojia hii

Mwenyekiti wa Kijiji cha Ulaya, wilayani Kilosa Julius Lumambo anaeleza kuwa wakulima wengi wamekuwa wakipoteza sehemu kubwa ya vyakula baada ya kuvuna kutokana na kukosa elimu.

“Kuna wakati tuliwekwa kwenye mradi wa kuzuia upotevu wa nafaka,lakini hakukuwa na mwitikio mzuri kwa wakulima, pengine wengi hupenda kuuza muda mfupi baada ya kuuza,” anasema.

Anasema kuwa hali hiyo imekuwa ikiwatesa wakulima wengi kwa njaa hasa inapozuka mabadiliko ya hali ya hewa, mvua ikiwa nyingi au ikichelewa kunyesha kwa wakati.

Mkulima Malekela Kayombo wa kijiji cha Malangali mkoani Iringa anaeleza kuwa anahifadhi mazao yake kwenye viroba.

“ Kuna watu wamepita kuja kutuelimisha kuhusu uhifadhi wa mazao kwenye Sailo, nimevutiwa nayo kwa sababu sitohitaji kunyunyuzia dawa kwenye mahindi au mazao mengine ya nafaka, jambo ambalo ni la kiafya zaidi,”anasema.

Kayombo anabainisha kuwa ameshindwa kuwa na kifaa hicho kwa sasa kwa sababu kinauzwa kwa gharama ya Sh190,000 ambapo ukubwa wake ni sasa na gunia 40, hivyo amejipanga kununua msimu mwingine wa mavuno.

Mkulima mwingine Laurian Mbale wa Kijiji cha Msolwa wilayani Kilosa, anasema kuwa kwa sasa amekuwa anahifadhi mazao yake kwa kutegemea kunyunyuzia dawa, lakini ana lengo la kununua kifaa hicho.

“ Natamani kununua kwa ajili ya kuhifadhi mahindi maana pamoja na kwamba nalima na mpunga, lakini wadudu wanashambulia zaidi mahindi ingawa huwa najitahidi kuhakikisha yamekauka vizuri lakini bado wanasumbua,” anasema Mbale.

Saturday, September 9, 2017

Mtunze mbuzi akutunze

 

By Flora Laanyuni, Mwananchi

Ufugaji wa wanyama kama mbuzi, kondoo, ng’ombe na wengineo, unalipa hasa ikiwa mfugaji atafuata kanuni na miongozo ya ufugaji kwa njia za kisasa.

Unapofuga wanyama kama mbuzi, una uhakika wa kutengeneza mfumo imara wa kukuingiza kipato. Unaweza kufuga mbuzi kwa ajili ya maziwa au nyama.

Lakini ili kujihakikishia una mfumo mzuri wa kuingiza kipato kupitia ufugaji wa mbuzi, matunzo ya wanyama hawa ni muhimu ili nao wawe na tija kwako kiuchumi. Makala haya yanaangazia baadhi ya vitu muhimu katika ufugaji wa mbuzi.

Ili kuwa na mbuzi wenye afya nzuri ni muhimu kuzingatia mambo yafuatayo:

Moja, chagua mbuzi ambao wanakabaliana na hali ya hewa na magonjwa kwenye ukanda wako. Hawa watahitaji matunzo kidogo ya kiafya.

Mbili, mbuzi ni lazima walishwe vizuri kulingana na mahitaji yao. Malisho bora na ya kutosha ni muhimu kwa

afya ya wanyama wote. Lishe hiyo ni lazima iwe ya kiasili kwa asilimia kubwa inavyowezekana.

Tatu, mbuzi wote wanahitaji kupata maji safi.

Nne, mfugaji lazima awe makini katika kupunguza kiasi cha minyoo, kwa kuweka banda la mbuzi katika hali

ya usafi. Hakikisha kuwa kihondi, matandiko na banda kwa ujumla ni safi na kavu wakati wote.

Tano, banda la mbuzi lazima liwe na sehemu ya malazi, mwanga, sehemu nzuri za kupitisha hewa na eneo la kutosha la kuzunguka. Ni lazima msongamano uepukwe.

Sita, mbuzi wanahitaji eneo la kutosha kuzunguka kwa uhuru. Mazoezi mfano kwenda machungani ni muhimu.

Saba, utunzaji wa mbarika: Ni rahisi sana mbarika kudhuriwa na wadudu na magonjwa. Dang’a (maziwa ya

awali) yanasaidia kulinda wanyama wadogo baada ya kuzaliwa katika wiki za mwanzo. Mbarika wanahitaji malazi, mazingira safi, maziwa ya kutosha, malisho mazuri ili kujijengea ulinzi wanapokua.

Nane, kukata kwato mara kwa mara na kutunza miguu ni muhimu kwa wanyama wote wanaocheua. Angalia kwato zote kabla na baada ya mvua na ukate kama ni lazima.

Tisa, kudhibiti wadudu. Udhibiti mzuri wa wadudu ni pamoja na ratiba nzuri ya kuchunga. Epuka eneo lenye tindiga na wape dawa ya minyoo mara kwa mara na kudhibiti kupe.

Kuchunga kijamaa kunaweza kuepukwa, vinginevyo kama jamii inafanya shughuli zao kwa karibu sana, ili kukabiliana na mazingira hatarishi.

Kumi, Chanja mbuzi wako kulingana na mapendekezo yanayotolewa katika ukanda wako ili kuepuka hasara

isiyo ya lazima. Chanjo hukinga wanyama vizuri kutokana na magonjwa ambayo kwa kawaida hayawezi kutibiwa.

Chunguza mbuzi wako

Kwa kiasi kikubwa, mbuzi husumbuliwa na wadudu na magonjwa sawa na kondoo na ng’ombe. Mbuzi huathiriwa zaidi na wadudu waliomo ardhini wakati wa kula. Pia, wanapata na kuathiriwa kirahisi na homa ya mapafu na kukohoa, hivyo kamwe wasiachwe kwenye mvua au nyumba isiyokuwa na nafasi ya kutosha, hewa na sehemu za wazi kupitisha hewa.

Dalili za kuumwa

Moja, mbuzi anakuwa amezubaa na asiyechangamka kama ilivyo kawaida, huwa na tahadhari, masikio na mkia

huanguka badala ya kuwa juu.

Mbili, hujitenga na wanyama wengine, na hajishughulishi na shughuli za wengine kama vile kula na kunywa, hupungua kwa kasi.

Tatu, Kinyesi kinakuwa si laini au unaweza kuona akiharisha.

Nne, mbuzi hukohoa, kutetemeka, au kupumua kwa haraka kuliko ilivyo kawaida.

Tano, mbuzi anakuwa na matongotongo au makamasi.

Sita, mbuzi hulala au kusimama katika mtindo ambao si wa kawaida.

Saba, manyoya kutokuwa katika mpangilio mzuri wa kawaida.

Nane, unaweza kugundua uvimbe au ugumu fulani mwilini mwake

Dalili za maumivu

Yafuatayo yatakuongoza kujua kama mbuzi wako ana maumivu; kulia, kuhangaika, kutafuna meno,

kutoa sauti kidogo au hafifu, hujigusagusa na kupiga mateke.

Tiba kwa mbuzi mgonjwa

Mnyama anayeumwa, lazima atibiwe mara moja. Kwa kawaida mbuzi huwa na msongo wanapoumwa na wanahitaji kusaidiwa haraka. Muone mtaalamu wa mifugo endapo una wasiwasi na anachoumwa mbuzi.

Mwache mbuzi mgonjwa apumzike kivulini, palipotulia na pasafi, na uhakikishe anapata maji na majani mabichi. Anaweza kupona haraka kama hatasumbuliwa.

Asilimia kubwa ya magonjwa na vifo vya mbuzi vinaweza kuzuilika.

Kwa maswali unaweza kuwasiliana na mtaalamu kwa simu: 0754 511 805

Makala haya ni kwa hisani ya mtandao wa mkulimambunifu. www.mkulimambunifu.org

Saturday, September 9, 2017

Teknolojia ya Aflasafe inavyoondoa sumu kuvu kwenye mazao

Mtafiti mshiriki wa sumu kuvu, Jacob Njela,

Mtafiti mshiriki wa sumu kuvu, Jacob Njela, akielezea jinsi teknolojia ya Aflasafe inavyofanya kazi kwenye mazao. Picha na Asna Kaniki 

By Asna Kaniki, Mwananchi akaniki@mwananchi.co.tz

Wakulima wengi hasa wa mazao ya nafaka, wanatambua namna wadudu wanavyosumbua mazao yao.

Mazao kama karanga, mahindi na yale ya jamii ya mizizi na kunde, mara nyingi wanalalamika mazao yao kushambuliwa na fangasi ambao huzalisha kemikali za sumu, maarufu sumu kuvu.

Hii ni sumu na watumiaji wasipochukua tahadhari, afya zao ziko shakani na pengine wanaweza kupoteza maisha.

Habari njema

Baada ya tatizo hili kuonekana kuwa kubwa kwa wakulima nchini timu ya wanasayansi kutoka Taasisi ya kimataifa ya Kilimo cha Kitropiki (Ukanda wa joto) (IITA, imeegundua teknolojia itwayo Aflasafe kama tiba ya changamoto hiyo.

Kupitia teknolojia hiyo, sasa mkulima anaweza kulima mazao yake huku akiwa na uhakika wa kuvuna yakiwa salama.

Wataalamu hawa wanatengeneza Aflasafe kwa kutumia mchanganyiko wa mtama mweupe , rangi ya bluu, gundi pamoja na fangasi asilia wajulikanao kama “A.flavus” ambao hawazalishi sumu na ni salama kwa mkulima.

Jacob Njela ni mtafiti mshiriki wa kudhibiti sumu kuvu kwenye mimea amesema teknolojia hiyo ina uwezo wa kupunguza sumu kuvu katika mazao kwa asilimia 80 hadi 99.

“Mwaka jana tuliijaribu katika wilaya za Babati, Masasi, Kilombero, Nanyumbu, Mpwapwa, Kilosa, na Kongwa na ikaleta matokeo mazuri na sasa tupo katika jaribio la pili,”anasema.

Anasema kwa kushirikiana na Shirika la Chakula Duniani (FAO) wameongeza wilaya nyingine nne ambazi ni Chemba, Kondoa, Kiteto na Chamwino katika jaribia la pili la msimu wa pili.

Anasema kwa kuwa fangasi wanaotengeneza sumu kuvu huingia shambani kipindi mazao yanapotoa maua,hivyo ili kudhibiti wadudu hao wasiingie Aflasafe inapelekwa shambani wiki mbili kabla ya mazao kutoa maua.

Lengo la wataalamu hao kupeleka Aflasafe shambani mapema ni kutoa nafasi kwa fangasi hao wasiozalisha sumu, ya kuzaliana wakiwa shambani hapo ili wakue na kukomaa tayari kwa ajili ya kuthibiti sumu kuvu.

“Kwa kipindi hiki tuna uhakika kabisa kwamba sumu kuvu haitakuwa na uwezo kabisa wa kuingia shamba kwani hawezi kushindana na Aflasafe kwa chakula, kwa hewa na hatimaye watakimbia kwa kuwa hawatapata nafasi ya kuwepo shambani,” anaeleza

Njela anasema kwa mkulima mwenye ekari moja atapaswa kutumia kilo 10 tu za Aflasafe.

Sababu ya kugunduliwa teknolojia hii

Madhara makubwa yatokanayo na sumu kuvu ndio hasa sababu ya wataalamu hawa kubuni teknolojia hiyo ambayo itakuwa suluhisho la madhara hayo kwa wakulima lakini pia hata kwa wale ambao wanatumia mazao hayo kama chakula.

Anasema sumu kuvu haiathiri afya pekee bali hata soko kwa mkulima, mazao yaliyoshambuliwa na sumu kuvu hayafanyi vizuri sokoni hasa masoko ya nje kama vile Ulaya.

Mbali na soko la nje, Njela anasema hata hapa nchini ni vigumu kwa mkulima kupata kipato kwa kuuza mazao ambayo tayari yamekwisha shambuliwa na sumu kuvu.

“Teknolojia hii ya Aflasafe kama itatumika vizuri na kwa usahihi itamsaidia mkulima katika kudhibiti sumu kuvu ambao ndio adui wa maendeleo ya mkulima nchini kiafaya na kimasoko” anasema

Anasema lengo la teknolojia hii sio kibishara ila lengo ni kuona wananchi wanakuwa salama dhidi ya sumu hatari ambao wanaweza kusababisha magonjwa mbalimbali ya hatari ikiwemo kansa.

Anasema pia Aflasafe ikitumika vizuri itaweza kupunguza fangasi wanaozalisha sumu na itaongeza wale wasiozalisha sumu na wasio na madhara kwa mkulima na jamii kwa jumla.

Tamko la Serikali kuhusu Aflasafe

Beatrice Pallangyo ni Ofisa mfawidhi wa udhibiti wa visumbufu uvamizi wa mimea kutoka Wizara ya Kilimo, anayesema kama nchi itafanikiwa kupunguza sumu kuvu, itaboresha afya pamoja na kipato kwa wakulima.

Anasema teknolojia hiyo ya aflasafe itasaidia kupunguza hatari za sumu kuvu kufuatia kufanya vizuri katika jaribio la kwanza katika wilaya saba hapa nchini.

“Aflasafe imesajiliwa na inatumika pia katika nchi za Marekani, Nigeria na Kenya hivyo kwa kuwa sumu kuvu ni tatizo hapa nchini na sisi tupo katika hatua ya kusajili bidhaa hiyo ili iweze kutumika mashambani kama njia ya kudhibiti,”anasema na kuongeza:

“Katika kufanikisha hili, Serikali itafanya utafiti kupita katika maeneo yote yanayosumbuliwa na tatizo hili, ili kuwarahisishia kutambua mapema kabla ya kuanza kusambaza bidhaa hiyo,”.

Hii ni habari njema kwa wakulima Kwani kwa miaka kadhaa suala hili la sumu kuvu limekuwa likidhoofisha mazao yao pamoja na mifugo kwani nayo hufa kwa sumu kuvu.

Kama ilivyo ada, matumizi ya teknolojia bila elimu hayawezi kuleta mafanikio mazuri.

Pallangyo anasema kwa kuwa bidhaa hii imethibitika kudhibiti sumu kuvu, Serikali itaenda sambamba na kutoa elimu kwa wakulimu juu ya umuhimu wa Aflasafe.

Saturday, September 9, 2017

Kilimo hai kinahitaji mbolea za asili

Mbolea kama hii ya asali ndiyo inayotakiwa

Mbolea kama hii ya asali ndiyo inayotakiwa kutumika katika kilimo hai.Picha nma Mkulima mbunifu 

By Patrick Jonathan

Ni ukweli usiofichika kuwa watu wengi wangependa kutumia bidhaa za mazao yasiyozalishwa na madawa na mbolea za kemikali zinazotengenezwa viwandani.

Kwa walio wengi, suluhisho ni kutumia mazao yanayozalishwa kupitia kilimo hai.

Hiki ni kilimo kisichotumia madawa wala kemikali za viwandani. Bidhaa zake zinaelezwa kuwa ni bora maradufu ya bidhaa zinazozalishwa na mbolea za viwandani.

Lakini kilimo hiki kinafanyikaje? Ili uweze kufanya kilimo hai ni lazima uwe na mbolea za asili. Bila mbolea za asili huwezi kufanya kilimo cha aina yoyote kwa misingi ya kilimo hai.

Mbolea za asili zipo za aina mbalimbali au huweza kutengenezwa kwa njia mbalimbali na kwa kutumia malighafi kama vile samadi, majani ya kurundika na nyinginezo.

Baadhi ya mbolea za asili na njia za kuzalisha mbolea za asili ambazo mkulima wa kilimo hai huweza kutumia katika kilimo kwa ajili ya uzalishaji bora, ni pamoja na mabaki ya mazao, mazao funikizi, matandazo, samadi na mboji.

Mbolea za asili zina faida kuu mbili, moja huongeza na kushamirisha viumbe hai katika udongo na pia ni huru kwa maana kuwa mkulima unaweza kuotesha au kutengeneza mwenyewe nyumbani au shambani kwako.

Aidha, ikiwa utakuwa na mbolea nyingi kupita mahitaji yako, unaweza kuuza na kujipatia fedha.

Hata hivyo, baadhi ya mbolea za asili zinakosa kirutubisho muhimu cha kutosha cha fosiforasi ambayo mmea huhitaji kwa ajili ya kukua.

Lakini upungufu huu unaweza kufanyiwa kazi kwa kuongeza mimea yenye virutubishi vya fosifirasi kwa wingi.

Mabaki ya mimea

Mabua na majani ya baadhi ya mazao ni mazuri sana kwa matandazo. Stover kutoka kwenye mahindi na mtama huanza kuoza taratibu na hivyo hukaa juu ya ardhi kwa muda mrefu kidogo na kufunika udongo.

Aidha, mabua na majani ya mikunde yana wingi wa naitrojeni na huoza kwa haraka hivyo kuwezesha virutubishi kutumika kwa haraka kwa mimea itakayofuata kuoteshwa.

Mazao funikizi

Mazao funikizi yanahitajika kuoteshwa mapema yakiwa yanafaa katika mseto wa kilimo, hivyo kuwezesha kukua na kufunika udongo. Baada ya kuota, yafyeke na kuacha juu ya ardhi kama masalia kabla ya kuotesha zao kuu linalofuata.

Mazao funikizi jamii ya mikunde ni muhimu sana kwani yanakusanya

naitrojeni kutoka hewani na kuifanya kutumika kwa mazao mengine.

Nyasi na magugu

Unaweza kukata na kukusanya nyasi na magugu kutoka pembezoni mwa shamba au kutoka katika eneo lingine na kuyatandaza shambani kama matandazo.

Hata hivyo, kuwa na tahadhari usichukue nyasi au magusu yenye mbegu kwani baadaye huota na kusababisha kuwapo kwa magugu shambani.

Kupogoa majani kutoka kwenye miti na vichaka

Unaweza kupogoa majani ya miti na vichaka ulivyovikata kisha kuweka kama matandazo shambani.

Miti na vichaka jamii ya mikunde ni mizuri zaidi kwa kuwa ina kiwango kikubwa cha naitrojeni na unaweza kuvuna vichaka katika kipindi chochote cha mwaka.

Aidha, baadhi ya mimea huoza haraka wakati mingine ikichukua muda kidogo, hivyo ni muhimu kutumia aina mbalimbali ya mimea ili kupata mchanganyiko mzuri wa kufunika udongo na hatimaye uweze kuozesha mimea kwa haraka wakati utakapohitaji.

Kinyesi cha wanyama (samadi)

Samadi inayotokana na kinyesi cha wanyama ni mbolea nzuri katika kilimo hai. Ni muhimu unapokusanya mbolea hii kuiacha kwa muda wa miezi kadhaa ili iweze kuoza kabla ya kupeleka shambani.

Unapoitumia mbolea hii moja kwa moja baada ya kutoka kwa wanyama, unahatarisha mimea yako kwa kuwa mbolea mbichi ina tabia ya kuunguza mimea.

Unashauriwa kutumia samadi inayotokana na na kuku kama kipaumbele cha kwanza. Unapokosa samadi ya kuku, unaweza kutumia kinyesi cha mbuzi, kondoo na kinyesi cha ng’ombe.

Mboji

Hii inajumuisha mabaki ya vitu mbalimbali. Unaweza kutengeneza mboji kutokana na majani, magugu, samadi, majivu, mabaki kutoka jikoni au malighafi yoyote ya asili yanayopatikana katika eneo lako.

Wakati wa kutengeneza mboji, jaribu kutumia malighafi inayooza haraka na kuzalisha mboji mapema kama vile nyasi na majani.

Unaweza pia ukatengeneza mboji kwa kuweka malighafi kwenye shimo hasa katika maeneo yenye mvua kidogo au za wastani.

Makala haya ni kwa hisani ya mtandao wa mkulimambunifu.www.mkulimambunifu.org

Saturday, September 9, 2017

Fuata hatua hizi kama unataka kulima kilimo chenye tija

By Abuu Mkono

Naomba katika safu hii leo tujifunze mambo ya msingi yanayoweza kukupa uhakika wa kupata mavuno katika shughuli zako za kilimo.

Kwa kawaida ikiwa mkulima utasimamia vyema kulikinga shamba dhidi ya wadudu na magonjwa pamoja na usimamizi mzuri wa uwekaji mbolea, una uhakika wa kupata mavuno mazuri.

Unaweza ukauliza itakuaje kama una mavuno mazuri lakini sokoni hali ni mbaya. Ninachotaka kukueleza ni kuwa kama una bidhaa bora, unao uhakika wa kurudisha fedha yako uliyowekeza katika mradi wako wa kilimo.

Kumbuka kuwa kilimo huwa na faida mara mbili au mara tatu ya fedha zako za mtaji kama utalima kisasa.

Kulima kisasa kunamaanisha mambo yafuatayo;

1.Kupima udongo

2. Kuwa na maji ya uhakika shambani

3.Una nguvu kazi ya kusimamia shamba yenye maarifa sahihi kuhusu kilimo unachofanya.

4. Unafuatilia kila hatua shambani kwako. Kwa mtu mwenye majukumu mengine kama vile wafanyakazi, wanapaswa angalau kila wiki watenge siku kadhaa za kuwa shambani.

5. Una ratiba nzuri ya upigaji dawa na unaifuata. Kumbuka ni kosa kuacha mimea ikiwa imeathiriwa kwa zaidi ya asilimia 60 kisha unakumbuka kuanza kutafuta tiba.

Hapa utakuwa unacheza mchezo hatari, kwa sababu kuna magonjwa kama ya virusi ambayo yakiingia shambani na ukachelewa kuyashughulikia, unaweza kupoteza mazao yako yote.

6. Una mtaji uliozidi na unaokutosha kwa ajili mradi wako wa kilimo.

7. Umenunua dawa na zenye sifa kwa ajili ya kuikinga na kuitibu mimea yako. Ununuzi huu lazima uende sambamba na mbegu bora.

Mazao bora huanzia katika ununuzi wa mbegu bora na zilizokingwa dhidi ya magonjwa.

8. Una mbolea ya uhakika na inayotosheleza mahitaji ya shamba lako. Mbolea inaweza kuwa zile za kiasili kama samadi, mboji na nyinginezo au hata mbolea za viwandani kama DAP na NPK.

9. Umefanya utafiti wa soko na kujua nguvu na udhaifu wake. Ni muhimu kujua muda mzuri wa soko la zao unalotaka kulima. Tembelea masoko na zungumza na wachuuzi, madalali na kila mtu mwenye taarifa kuhusu soko la zao hilo.

Hizi ni hatua muhimu za kufuata kwa mkulima anayetaka maendeleo na tija katika kilimo. Ukitekeleza haya, una uhakika mkubwa wa kufanya vema katika kilimo.

Lakini pia kumbuka kumuomba Mwenyezi Mungu kwa kuwa yapo mambo yako nje ya uwezo wa kibinadamu.

Sababu ya mazao kuuzwa kwa bei ndogo

Nikiwa mtaalamu naweza kulielezea hili kwa kuangalia vipenegele vifuatavyo:

1.Kuwapo kwa mazao mengi sokoni

2.Kuuza mazao kwa madalali

3. Kuvuna mazao madogo na dhaifu (mazao yasiyokuwa na ubora)

Unavyoweza kudhibiti wadudu shamba

Nitawagawa wadudu hawa katika makundi matatu. Kundi la kwanza ni wadudu wadogo kama vile mites na leafminor

Kundi la pili ni la wadudu wakubwa kiasi kama nzi weupe, nyigu na wengineo. Kundi la tatu ni wadudu wakubwa zaidi kama vile panya na hata ndege wanaingia katika kundi hili.

Wadudu hawa kwa pamoja wanahusika kwa kiasi kikubwa kupoteza thamani ya mazao yako na kuyafanya yakumbane na bei ndogo sokoni.

Kwa mfano, nyigu na nzi weupe wanaweza kuathiri matunda kama kama matikiti maji kwa kuyagonga mwishowe yanakosa umbile zuri na kutoa madoa meusi. Yakifika sokoni, bila shaka bei itapungua.

Makosa katika upigaji wa dawa

Baadhi ya wakulima hukosea kwa kuchanganya madawa na maji yasiyokuwa safi. Siyo kila maji yana sifa ya kuchanganywa na madawa.

Fuata maelekezo ya madawa kama inavyoelezwa na wataalamu, wauzaji au maelezo yaliyomo kwenye chupa za dawa.

Epuka kuchanganya dawa zaidi ya moja katika maji . Unapolazimika kutumia dawa tofauti, andaa dawa tofauti na piga kwa wakati tofauti.

Abuu Mkono ni mtaalamu wa kilimo. 0767359818

Saturday, August 26, 2017

Kilimo cha uyoga kinavyoweza kukuingizia kipato kizuri

 

By Asna Kaniki, Mwananchi akaniki@mwananchi.co.tz

Umewahi kula keki ya uyoga? Je, unafahamu kama uyoga unaweza kukupa supu maridhawa ukafurahia chakula chako mezani?

Hivi sasa uyoga sio tena zao adimu, zao ambalo zamani wengi tulizoea kuona likijiotea tu. Hivi sasa uyoga unalimwa tena kwa njia za kisasa kiasi cha kuwa chanzo kizuri cha mapato kama ilivyo kwa mkulima Ruth Samwel.

Anasema alianza kulima zao hilo lenye virutubisho lukuki kwa afya ya binadamu tangu Mei mwaka huu.

Tofauti na aina nyingine za mazao, kilimo cha uyoga hufanyika ndani. Kwa Ruth yeye anatumia kibanda cha udongo kilichoezekwa na makuti kwani anasema uyoga haupatani na joto na hustawi sehemu yenye giza.

Kwa kupitia mifuko ya plastiki ambayo ndio mashamba yatumikayo kuotesha uyoga, huweka vimeng’enya ambavyo ni mahususi kwa ajili ya uyoga wake.

“Nikishaandaa vimeng’enya naviweka kwa muda wa wiki moja kwa kuvifunika vizuri ili visipate mwanga, baada ya hapo najaza kwenye mifuko yangu na hatua inayofuata ni kuchemsha kwa kutumia mvuke ili kuua bakteria”

Anasema vimeng’enya hivyo vyenye mchanganyiko wa majani makavu ya mgomba, taka zitokanazo na mbao, pumba za mahindi, pamoja na sukari, huchanganya na mbolea ya itokanayo na kinyesi cha kuku kwa ajili ya ukuaji mzuri wa uyoga.

“Inategemea na wingi wa mashamba yangu. Kwa mfano, yaliyopo sasa ni mashamba 500 hivyo natumia mbolea kilo tano. Kama mifuko ni 1,000 mbolea inabidi iwe kilo 10” anaeleza. Kwake kila mfuko mmoja wenye vimeng’enya ni sawa na shamba moja kama anavyoita yeye mwenyewe.

Anasema kilimo cha uyoga pamoja na kuwa ni cha kisasa, lakini kinaweza kutumiwa na mtu yeyote kutokana na njia zinazotumika kutotumia gharama kubwa.

INAENDELEA NUK 28

INATOKA UK 27

“Kilimo hiki nimejifunza ndani ya miezi mitatu tu, na kilichonisukuma kuingia kwenye kilimo hiki ni baada ya kuona wengi wanakidharau kwa kigezo kwamba watu hawapendi uyoga” anasema.

Baada ya kuona faida katika kilimo hicho, Ruth hakutaka kuingia katika kilimo kingine , alijikita moja kwa moja kama sehemu ya ajira kwake.

“Niliona kuwa wakulima nchini wanapenda kufanya vitu vya kufanana, mfano hivi sasa wakulima wengi wamejikita kwenye kilimo cha matunda kwa hiyo mimi nimetumia fursa hii kuwa tofauti,” anasema.

Ruth anayeendesha mradi wake Tuangoma wilayani Temeke, nje kidogo ya jiji la Dar es Salaam, anasema uyoga aina ya aina ya ‘Mamama’ (Oyster mushroom) huchukua miezi miwili kuwa tayari kwa ajili ya kuwauzia wateja wake ambao ni wa jumla na rejareja.

“Nauza kilo moja kwa Sh10,000 na wateja wangu wa jumla hununua kuanzia kilo 10, huku wengine wakinunua bei ya rejareja kuanzia robo hadi kilo moja” anasema.

Anasema kupitia kilimo hicho sio tu amefanikiwa kufahamiana na wafanyabiasha mbalimbali na kumjengea mwanzo mzuri kibiashara, lakini uyoga unampatia kipato cha kuendesha familia yake.

“Kwangu mimi haya ni mafanikio pamoja na kwamba kilimo hiki sajakianza muda mrefu, lakini napata moyo wa kuendelea nacho kutokana na faida nipatazo,” anaongeza.

Faida ya uyoga kwa binadamu

Kila chakula kina umuhimu katika mwili wa binadamu, ndiyo maana wataalamu hushauri ulaji wa vyakula vyenye virutubisho ili kujikinga na maradhi.

Tofauti na vyakula vingine, uyoga una vitamin D nyingi ambayo hakuna matunda wala mbogamboga ambazo zinazoweza kufikia kiwango cha hicho.

Dk Sajjad Fazel ni mtaalamu wa dawa na tiba kutoka hospitali ya Sanitas jijini Dar es Salaam, anashauri jamii kujenga mazoea ya kula uyoga kutokana na faida zake kiafya.

Mbali na vurutubisho vipatikanavyo kwenye uyoga, anasema uyoga una madini mengi ya chuma, potashi na shaba.

Anasema mazoea ya kula uyoga mara kwa mara, huimarisha kinga ya mwili ambayo itasaidia mlaji kumkinga na magonjwa mbalimbali na kupitia vitamini D, mlaji ataimarisha ngozi yake na kuboresha mifupa.

Wito kwa Serikali

Anatoa rai kwa Serikali, pamoja na wataalamu wa afya kutoa elimu juu ya umuhimu wa kula uyoga kwani wengi hawana mwamko juu ya matumizi ya uyoga kiafya.

“Kama elimu itatolewa vizuri walaji wataongezeka, wengine bado wanadhani uyoga ni mimea inayojiotea, kwa hiyo wanatakiwa wajue umuhimu wa uyoga na faida zake kiafya na kiuchumi,’’ anasema.

Aidha, anaiomba Serikali kuunga mkono jitihada za wajasiriamali na wakulima wanaobuni mbinu mbalimbali za kilimo.

Anasema kama kilimo hiki kitapewa kipaumbele kina uwezo wa kumbadilisha mtu kutoka kipato cha kawaida hadi kipato cha juu.

‘’ Ikiwezekana Serikali ianzishe mashamba kwa ajili ya vijana ili kuepuka wimbi la vijana wasio na ajira,” anashauri.

Saturday, August 26, 2017

Tanzania kinara wa uzalishaji muhogo kiteknolojia Afrika

 

By Elias Msuya, Mwananchi emsuya@mwananchi.co.tz

Tanzania ni miongoni mwa nchi zinazozalisha muhogo barani Afrika.

Muhogo ni muhimu kwa kinga ya njaa na biashara na pia hutumika kutengeneza chakula cha mifugo malighafi kwa viwanda.

Hata hivyo, kwa muda mrefu, wakulima wamekuwa wakishindwa kupata mazao ya kutosha, kutokana na magonjwa, hali ya hewa na uelewa mdogo wa mbinu za kilimo.

Uzalishaji wa wa zao la muhogo hapa Tanzania upo chini ya kiwango cha kimataifa, kwani wakulima hupata kati ya tani tano hadi saba kwa hekta ukilinganisha na uzalishaji wa kimataifa wa tani 10 kwa hekta.

Utafiti unaonyesha kuwa muhogo unaweza kutoa mazao kuanzia tani 20 hadi 50 kwa ekari kama kanuni za kilimo bora zikifuatwa na wakulima wakatumia mbegu bora za muhogo.

Kwa kuzingatia changamoto hizo, wataalamu kutoka kituo cha utafiti wa kilimo cha Mikocheni (Mari), wamefanya tafiti za uzalishaji wa muhogo zilizoleta matokeo mazuri na kusambaza kwa baadhi ya nchi za Afrika.

Mkuu wa kituo hicho na mratibu wa tafiti za bayoteknolojia nchini, Dk Joseph Ndunguru anasema kuna tafiti zilizokamilika na zimeshaonyesha mafanikio makubwa ndani na nje ya nchi na sasa utafiti wa uzalishaji muhogo kwa kutumia teknolojia ya uhandisi jeni (GMO), unaendelea.

Swali: Yakoje maendeleo ya utafiti mnaoufanya kuhusu zao la muhogo?

Jibu: Kwanza ieleweke kwamba tafiti hizi zina lengo kubwa la kupambana na magonjwa yanayosumbua zao la muhogo na kuongeza mazao.

Magonjwa makubwa yanayosumbua muhogo ni batobato na michirizi ya kahawia.

Tunachokifanya hapa ni kuzalisha mbegu zisizo na magonjwa na zenye ukinzani wa magonjwa.

Katika utafiti wetu wa kwanza tumesafisha mbegu za muhogo na kuzisambaza katika maeneo ya kanda ya Pwani, kanda ya Ziwa na Nyanda za Juu Kusini.

Swali: Mnazisafishaje mbegu?

Jibu: Kinachofanyika ni kuchukua kipande cha mche (tissue) kutoka kwenye shina au tawi kisha tunakiotesha kwenye chupa kikiwa na chakula maalum (media). Baada ya muda kipande hicho huchipua matawi na mizizi.

Baadaye mbegu hiyo huhamishiwa kwenye vitalu maalum kwa uangalifu ili hali ya hewa isije kuviathiri. Vikishamea kwenye udongo, tayari tunakuwa tumepata mbegu safi isiyo na ugonjwa. Njia hii inasaidia kuepuka magonjwa.

Swali: Kwa kuwa uzalishaji wa muhogo nchini umekuwa chini kwa muda mrefu, utafiti huu umeleta mafanikio gani katika uzalishaji?

Jibu: Kwanza umetusaidia kuepuka magonjwa sugu yaliyokuwa yakisumbua wakulima kwa muda mrefu. Pili, uzalishaji wa muhogo umeongezeka kutoka tani tano hadi tani 40 kwa hekta moja. Haya ni mafanikio makubwa katika kupambana na njaa nchini.

Swali: Mnawafikiaje wakulima ili wafaidike na teknolojia hii?

Jibu: Kama nilivyosema tumeshapeleka mbegu tulizosafisha katika kanda ya Pwani, kanda ya Ziwa na Nyanda za Juu Kusini. Huko tuna vikundi vya wakulima vyenye mashamba ya mfano.

Kwa mfano, Wilaya ya Mkinga mkoani Tanga, tuna vikundi 16 na kila kikundi kina wakulima 20, ambao tunawapatia mbegu zilizosafishwa.

Tunawaelekeza wakulima kupanda vipande 4,000 vya miti ya muhogo katika ekari moja. Baada ya miezi minane kila mche utatoa mbegu nyingine 20, kwa hiyo kila ekari moja itatoa mbegu 80,000 ambazo watasambaza kwa wakulima wengine.

Tumeziomba halmashauri kutenga bajeti ya kununua mbegu kwa vikundi vya wakulima ili wafaidi teknolojia hiyo.

Kanda ya Ziwa katika wilaya za Rorya na Butiama, tuna mashamba 18 ya kuzalishia mbegu kwa ajili ya kusambaza kwa wakulima.

Wilaya ya Mbiga (Ruvuma) ilikuwa imeathirika na magonjwa, lakini sasa tuna vikundi 67 vya wakulima vinavyopata mbegu safi.

Swali: Je, katika utafiti huu mmepata uzoefu wowote kutoka nchi nyingine?

Jibu: Tanzania ndiyo tumekuwa chachu ya utafiti wa muhogo Afrika. Tumeshakwenda nchini Rwanda ambako pia tulikuta magonjwa ya muhogo yamewaathiri.

Tumetoa mafunzo ya uzalishaji wa mbegu safi na kuanzisha mashamba ya mfano. Kwa sasa wamepata mafanikio makubwa. Tumeshakwenda pia Zambia, nako tumeanzisha mashamba ya mfano na uzalishaji wa muhogo unaendelea.

Kwa sasa tumealikwa Afrika Magharibi kwenye nchi za Nigeria, Ghana, Benin, Togo na Burkina Faso. Kote huko wameshaona mafanikio yetu nao wanataka kuonja.

Tunashukuru mfuko wa Bill and Melinda Gates pamoja na Shirika la Maendeleo la Uingereza (DFID) wanaotusaidia katika tafiti zetu.

Swali: Ulitaja awali kuhusu teknolojia ya uhandisi jeni (GMO), hiyo nayo mmefikia wapi?

Jibu: Teknolojia hii ni ya uhakika zaidi kuliko hii ya sasa. Kwa sasa tuko kwenye hatua ya maabara tangu mwaka 2013.

Tunachokifanya ni kuchukua mbegu zilezile za kienyeji ambazo wakulima wanazipenda na kuziainisha kijenetiki. Ni lazima kuzitambulisha mbegu hizo kwa kutofautisha seli zake.

Lengo letu ni kuwashirikisha wakulima kwa kutumia mbegu zao kuliko kutumia mbegu mpya ambazo hawajazizoea; wanaweza kuzikataa.

Baada ya utafiti wa kimaabara unaoweza kutumia miaka mitano, tutaomba kibali cha kuendelea na majaribio shambani.

Lengo letu ni kufikisha tani 21 milioni za muhogo kwa mwaka badala ya tani milioni saba zinazozalishwa kwa mwaka.

Swali: Kuna changamoto gani mnazokumbana nazo katika tafiti hizi?

Jibu: Tatizo kubwa ni idadi kubwa ya wakulima tunaotakiwa kuwafikia ukilinganisha na rasilimali tulizonazo. Ndiyo maana tunaziomba halmashauri zisaidie kuwafikia wakulima.

Hata baada ya kuwawezesha wakulima kuzalisha muhogo kwa wingi, kumekuwa na changamoto ya masoko. Hapa ndipo tunapowaomba wataalamu wa viwanda na masoko waingilie kwa kufundisha jinsi ya kuchakata muhogo ili hatimaye wazalishe unga, biskuti, tambi na bidhaa nyinginezo.

Friday, July 21, 2017

KONA YA KILIMO : Mafuta ya nje yanaathiri soko la alizeti nchini

 

By Tonny Addams

Ukitaka kujua umuhimu na thamani halisi ya zao la alizeti, pitia mizania yetu ya biashara ya nje na ya kimataifa katika kipindi cha miaka 10 iliyopita. Lipo utakalojifunza.
Zao hili lilipuuzwa  kwa kipindi kirefu kilichopita; licha ya ukweli kuwa  mahitaji ya mafuta ya kupikia au kukaangiza (edible vegetable cooking oil) yalikuwa yakiongezeka kwa kasi kila mwaka kutokana na kuboreka kwa kipato na maisha ya Watanzania,.
Ni kwa sababu hii, wafanyabiashara na wasindikaji wa mafuta ya kuupikia wakapata mwanya wa kuagiza mafuta ghafi ya mawese  kwa kiasi kikubwa kutoka nchi za nje hasa  Indonesia na Malaysia ili kuziba pengo la mahitaji.
Mahitaji ya mafuta ya kupikia au kukaangiza hapa nchini kwa makadirio ya watu milioni 55  na kipimo cha matumizi ya kilo 11 za mafuta kwa mtu kwa mwaka, yanaweza kufikia tani 605,000 za mafuta ya kupikia kwa mwaka.
Matumizi hayo ni wastani wa vijiko viwili vya chai vya mafuta ya kupikia kwa mtu mmoja kwa siku. Wengi tunajua matumizi yao ni makubwa zaidi ya kiwango hiki kilichowekwa na wataalamu wa masuala ya lishe.
Kwa mujibu wa takwimu za Shirika la Chakula Duniani (FAO), uzalishaji wa mbegu za alizeti ulikadiriwa kufikia tani milioni moja  mwaka 2013, ingawa takwimu za kilimo zilionyesha kiwango kikubwa zaidi.
Kwa ukamuaji wa mafuta wa kiwango cha lita 30 hadi 38 za mafuta kwa kila kilo 100 za mbegu za alizeti, uzalishaji wa mbegu kwa mwaka 2013 uliweza kutoa tani 380,000 za mafuta ya alizeti.
Ukweli ni kwamba, bado kuna kiasi kikubwa cha mbegu ghafi za alizeti zilizouzwa nchi za nje, hususan katika soko la India. Kwa hiyo, uzalishaji halisi wa mafuta ya alizeti ulikuwa chini ya makadirio hayo.
Kiasi cha mafuta ya alizeti kilichozalishwa hapa nchini kiliweza kutosheleza asilimia 40 tu ya mahitaji ya nchi. Asilimia 60 ya mahitaji ya mafuta nchini ilibidi yaagizwe kutoka nchi za nje ili kufidia pengo.
Utafiti mmoja wa FAO uliofanyika mwaka 2010 kwa awamu awamu mbili tofauti, ulibainisha kwamba iwapo fursa zote zilizopo nchini zitatumika kikamilifu na kwa tija ya hali ya juu, Tanzania ina uwezo wa kuzalisha tani milioni 100 za mbegu za alizeti kwa mwaka.
 Kiasi hicho cha uzalishaji kingeifanya Tanzania kuwa nchi ya kwanza duniani kwa uzalishaji wa mbegu za alizeti.
Tukirudi kwenye mizania yetu ya biashara ya nje katika kipindi cha miaka 10 iliyopita, inabainisha kwamba bidhaa ya mafuta ghafi ya mawese ilikuwa katika kundi la bidhaa 10 za juu katika orodha ya bidhaa zilizoagizwa kutoka nje  kwa thamani.
Katika mwaka 2011 kwa mfano, bidhaa ya mafuta ghafi ya mawese ilishika nafasi ya 3 katika orodha ya bidhaa zilizo agizwa kutoka nje, na iligharimu Dola za Marekani milioni 274.6 baada ya mafuta ya petrol yaliyoshika mafasi ya kwanza, yakifuatiwa na ngano.
Mwaka 2012, bidhaa ya mafuta ghafi ya mawese ilishika nafasi ya nne  katika orodha ya bidhaa zilizoagizwa kutoka nje na iligharimu Dola za Marekani milioni 247.7 baada ya bidhaa za mafuta ya petroli na magari mchanganyiko.
Unaweza kuendelea na orodha hiyo, lakini ukweli utabakia kwamba mafuta ghafi ya mawese kutoka nje, yamekuwa yakiligharimu Taifa fedha nyingi za kigeni kwa kipindi kirefu.
Tukiangalia upande mwingine,  uzalishaji wa mafuta ya alizeti nchini ni wa kiwango cha chini na umekuwa ukisuasua kutokana na changamoto mbalimbali.
Wadau katika sekta ya alizeti wamekuwa wakilalamika kwamba, kuondolewa kabisa kwa ushuru wa forodha katika bidhaa ya mafuta ghafi ya mawese kutoka nje, na bidhaa hiyo ikiwa imeshapata ruzuku huko ilikozalishwa, kumeifanya shughuli nzima ya uzalishaji wa mafuta ya alizeti nchini kutolipa.

Friday, July 21, 2017

Mbeya, Tabora vinara wa kuzalisha kuku wa kienyeji

 

By Nuzulack Dausen, Mwananchi ndausen@mwananchi.co.tz

Kwa wakazi wengi wa Dar es Salaam na baadhi ya mikoa, wakisikia kuku wa kienyeji wazo la kwanza mara nyingi ni huwa ni wale waliotoka Singida au Dodoma.

Sehemu kubwa ya wananchi hili wanaamini mikoa hiyo ndiyo inayozalisha kuku hao kwa wingi.

Hata hivyo, walichokuwa wanafikiri sicho. Mikoa hiyo haipo hata kwenye orodha ya mikoa 10 inayozalisha zaidi kuku wa kienyeji. Lakini Dodoma ina sifa tofauti ambayo ni kuongoza katika kuzalisha kuku wa kisasa.

Takwimu za utafiti wa kilimo kwa mwaka 2014-15 zilizotolewa na Ofisi ya Takwimu ya Taifa (NBS) Februari mwaka huu zinaonyesha kuwa mkoa wa Mbeya ndiyo unaoongeza kwa kuwa na kuku wengi wa kienyeji ambao ni zaidi ya milioni 2.5.

Idadi ya kuku wa kienyeji waliopo katika mkoa huo uliopo nyanda za juu Kusini ni takriban mara mbili ya wale waliopo mkoani Dodoma ambao ni milioni 1.4.

Mbeya inafuatiwa kwa karibu na Tabora yenye kuku wa aina hiyo zaidi ya milioni 2.49.

Fursa muhimu

Uwepo wa idadi kubwa ya mifugo hiyo ni fursa ya kibiashara kwa wafugaji wa mikoa hiyo iwapo watatumia vizuri rasilimali hizo kujitangaza ili kujiingizia kipato.

Pia, kufahamika kwa mikoa yenye kuku wengi wa kienyeji, ni fursa ya soko kwa wafanyabiashara wa mifugo kutoka maeneo mbalimbali ya nchi, hasa kwa kuzingatia kuwa kuku wa kienyeji wanapendwa zaidi na watu kuliko wale wa kisasa.

Kwa mujibu wa utafiti wa masuala ya chakula na magonjwa uliofanyika Novemba, 2010 nchini Marekani, kuku wa kienyeji wana faida lukuki ikiwamo ladha nzuri tofauti na wale wa kisasa.

Ripoti ya utafiti huo unaoitwa kwa Kiingereza ‘Foodborne Pathogens and Disease study’ inaeleza kuwa nyama ya kuku hao ina kiwango kidogo cha sumu kwa kuwa hazitumii dawa nyingi za kuwakuza na pia haina mafuta mengi ikilinganishwa na wale wa kisasa.

Kuku wa kienyeji ni miongoni mwa vitoweo ghali jijini Dar es Salaam akiuzwa kuanzia Sh18,000 kwa kuku wadogo huku wakubwa wakiuzwa hadi kufikia Sh40,000.

Pamoja na Dar es Salaam kuwa na bei ya juu ya kuku, mkoani Dodoma kuku wa kienyeji huuzwa kati ya Sh9, 000 hadi Sh12, 000 bei inayoelekeana na ile ya mkoani Mbeya.

Kuku wa kisasa wa nyama huuzwa wa wastani wa Sh5,000 hadi Sh7,000 kutegemeana na ukubwa na uzito.

Lakini hali ni tofauti kwa kuku wa kisasa. Utafiti uliofanywa na Kevin Queenan na wenzie watano hapa nchini na Zambia na kuchapishwa mwaka jana, unaonyesha kuwa bei ya kuku wa kisasa inafanana kabisa kati ya Dar es Salaam na Dodoma kwa sababu gharama za uendeshaji zinafanana.

Utafiti huo uliochapishwa kwenye jarida la kilimo liitwalo Utafiti wa Mifugo kwa Maendeleo Vijijini toleo la 28, (Livestock Research for Rural Development 28 (10) 2016), unaeleza kuwa sehemu kubwa ya kuku hao wa kienyeji wanafugwa kwa ajili ya kitoweo nyumbani na wachache hufugwa kwa ajili ya biashara.

Hata wakati baadhi ya mikoa ya Tanzania kuongoza kwa kuku hao wa kienyeji bado sehemu kubwa ya wafugaji wanafuga kienyeji zaidi jambo linalofanya wapate mavuno kidogo na yasiyo na afya imara.

Friday, July 21, 2017

Fuata kanuni hizi ufanikiwe katika mradi wako wa kilimo-1

 

By Abdul Mkono

Kilimo ni uzalishaji wa mazao kwenye mashamba. Kilimo kina maana pana inayojumuisha mifumo ya uzalishaji mimea, ufugaji wa wanyama na uvuvi wa samaki. Mara nyingi kilimo cha mimea kinakwenda sambamba na ufugaji wa wanyama.

Watu hupanda mimea na kuitunza hadi mavuno hasa kwa uzalishaji wa chakula cha binadamu na lishe ya wanyama, lakini pia kwa shabaha ya kupata malighafi mbalimbali zinazotumiwa kwa kutengeneza nguo za watu.

Kilimo biashara kwa sasa kimekuwa kikifanywa na Watanzania wengi. Wengi wakiwa ni watu wenye kipato na waajiriwa katika maeneo mbalimbali. Wapo wanaojiandaa kuanza, wengine wameshaanza, wengine wakiwa na uzoefu wa hali ya juu. Lakini wapo pia wanaolima kwa mazoea na wengine wakitaka kukiacha kutokana na kushindwa kupata faida ya kilimo chao.

Makala ya leo yanaangazia kanuni kadhaa muhimu ambazo ni mwongozo kwa mkulima anayetaka kulima kwa mafanikio.

Fanya kilimo cha umwagiliaji

Kwa sasa kuna tatizo kubwa la ukame, yaani unapanda mazao yako lakini mwishowe yanakauka au yanakosa afya nzuri, hali inayosababisha mavuno kidogo. Kulima kwa kutegemea mvua ni mchezo wa kubahatisha, hivyo wakulima wanapaswa kuhakikisha wana maji, tena masafi yasiyokuwa na chumvi nyingi kwa sababu chumvi inapozidi huathiri ukuaji wa mimea.

Lakini pia mmea huhitaji maji kutokana na ukuaji wake. Unapopandwa unahitaji maji mengi, unapoanza kukua huhitaji maji pia, unapotoa matunda ambayo huelekea kukomaa maji hupunguzwa; hili nalo mkulima anapaswa kujua.

Kwa ufupi kujua kiwango cha umwagiliaji katika zao lako shambani itategemeana na aina ya udongo, aina ya zao, ukuaji wa zao na urefu wa mizizi na hali ya hewa ya eneo. Kwa haya washirikishe wataalamu kabla ya kukurupuka kama wengine.

Wengi humwagulia maji asubuhi na jioni kimazoea bila kujali aina ya udongo mwishowe maji yanazidi na kukumbana na magonjwa ya fangasi. Hivyo kuna haja ya kujifunza na kufahamu ratiba sahihi yaumwagiliaji.

Pima udongo wa shamba lako

Wakulima wengi huingia katika kilimo bila kupima udongo. Hali hii huleta madhara makubwa hasa katika kupunguza uzalishaji. Mmea unahitaji virutubisho 16 ili uweze kukua. Katika virutubisho hivyo kuna ambavyo huhitajika kiasi kikubwa ambavyo ni naitrojeni, fosiforasi na potasiamu. Kutokana na umuhimu wa virutubisho hivi mkulima anahitajika aweke mbolea mara kwa mara ili aweze kuvirudisha kwa kuwa hupotea kwa kuchukuliwa na mmea kila anapolima.

Kwa mfano, ili uweze kuota na kuwa na mizizi yenye nguvu na shina lenye nguvu, fosiforasi huhitajika. Hapa ndipo tunapomshauri mkulima aweke mbolea ya DAP. Mmea ukiwa unakua unahitaji naitrojen wa wingi ili jani lisiwe la njano na kusababisha mmea kushindwa kutengeneza chakula chake.

Mmea huhitaji pia potasiam na kalshamu hasa katika kuukinga mmea na magonjwa lakini pia kusaidia tunda kutengenezwa na kuliepusha na kuoza kitako. Hivyo huwa tunashauri kuweka mbolea ya NPK kipindi cha ukuaji. Pia unaweza kuweka mbolea za asili mara kwa mara.

Pima udongo wako na uache kubahatisha katika kilimo. Huwezi kujua uchachu wa udongo (ph) kama hujapima udongo. Ukipima udongo utajua aina ya mazao ya kulima, kiwango cha mbolea na ratiba ya umwagiliaji.

Panda kwa vipimo sahihi

Mkulima anapoambiwa ekari moja ya mahindi inaweza kuingia miche 55,000 haamini hata kidogo. Mkulima utakuta ana ekari 10, lakini kiuhalisia utakuta amelima kama ekari nne au tano.

Hii ni kutokana na sababu muhimu ya kutozingatia nafasi za upandaji. Kila zao hapa duniani lina nafasi yake maalumu ambayo shambani inapaswa kuzingatiwa kwa malengo maalumu.

Kupunguza nafasi hizo elekezi au kuzidisha kunasababisha madhara makubwa hasa katika uzalishaji wa mazao, kudhibiti magonjwa hatari na ugumu katika kuhudumia shamba. Kumbuka miche ikiwa michache, mazao hupungua wakati wa mavuno.

Simamia kwa karibu mradi wako

Kuna mkulima mmoja mkubwa na aliyefanikiwa katika kilimo. Yeye huzingatia usimamizi wake shambani. Aliwahi kusema: ‘‘Pale pesa yako ilipo nawe uwepo la sivyo utaibiwa au itapotea.’’

Anachokisema hapa ni kuwa kama mkulima makini lazima uwepo siku zote muhimu za mradi wako kama vile wakati wa upandaji, uwekaji dawa, uvunaji,uuzaji na nyinginezo.

Wengi hapa tumekwama kwa sababu tunafanya kilimo kwa njia ya simu. Tunajisahau kuwa kijana wa kazi hajui maumivu ya pesa ya bosi wake. Kwa mfano, usipokuwepo anaweza asimwagilie maji, au anaweza kupanda kwa utaratibu usiokubalika.

Tafuta soko kabla hujalima

Ili mkulima afaidike na kilimo anapaswa kukumbana na bei nzuri sana sokoni ambayo itamsaidia kurudisha gharama zake za kilimo. Ikiwa bei itakuwa chini anapaswa kuhifadhi mazao yake mpaka bei itakapopanda. Hata hivyo, changamoto wanayokumbana nayo wakulima wengi ni kuharibika kwa mazao yao kwa muda mfupi.

Unashauriwa kufanya utafiti wa soko na muda mwafaka wa kulima ili usikumbane na kadhia niliyotaja hapo juu.

Jifunze kutambua pembejeo bora

Kushindwa kuchagua mbegu bora tayari ni dalili ya hasara katika kilimo, kushindwa kutambua dawa nzuri ya wadudu au ya ukungu hilo nalo ni kosa litakalosababisha kupata hasara kubwa katika kilimo. Hapa wakulima mnahitajika kudadisi ili kupata ukweli. Unapoona wadudu mfano inzi weupe unapaswa kujua dawa gani sahihi kwa kumuua mdudu huyo. Kukosea kujua dawa kwanza utapata gharama ya kununua dawa ambayo sio sahihi..

Friday, July 21, 2017

Fursa za masoko kwa wakulima wa papai

Mkurugenzi wa  kampuni JOG Agri-consult and

Mkurugenzi wa  kampuni JOG Agri-consult and Solution ya jijini Dar es Salaam, Grace Mzoo akiwa katika shamba la mipapai. Na Mpigapicha wetu 

By Mwandishi wetu, Mwananchi

Kilimo cha matunda kimekuwa kikiwavutia Watanzania wengi. Mojawapo ya mazao yanayopendwa kwa sasa ni kilimo cha mipapai.

Achilia mbali virutubisho vingi vinavyopatikana katika mapapai katika kuboresha afya ya binadamu, wengi wanataka kuwa wakulima wa zao hili kwa sababu ni moja ya mazao yasiyochukua muda mrefu kuvuna.

Ni zao unaloweza kuvuna kuanzia miezi sita kwa uchache tangu kupandwa na hata sokoni bei yake inatia matumaini.

Hata hivyo, uzoefu unaonyesha wanaovutika na kilimo hiki wanakosa taarifa sahihi hasa kuhusu maarifa ya kilimo chenyewe, menejimenti ya kilimo na masoko.

Kwa sababu hii, baadhi ya wadau wa kilimo ambao ni wataalamu wa mazao ya mbogamboga na matunda, wamebuni mkakati wa kuwasaidia wakulima wa papai wakiamini zao hilo pekee linaweza kuwatoa wengi kutoka katika umasikini.

Wataalamu wa kampuni ya JOG Agri-consult and Solution ya jijini Dar es Salaam, wanasema kwa sasa wana masoko mkononi. Kinachohitajika ni wakulima kujitokeza kwa minajili ya kupewa maarifa na hatimaye kunufaika na kilimo cha mipapai.

Mwandishi wetu amefanya mahojiano na Mkurugenzi wa kampuni hiyo, Grace Mzoo anayesema kilimo cha papai ni utajiri tosha ikiwa wakulima watakuwa tayari kufuata kanuni za kisayansi zinazoendesha kilimo cha kisasa.

Swali: Unawezaje kuwahakikishia Watanzania kuwa zao hili linalipa kwa maana ya kuwaingizia kipato kizuri?

Jibu: Nathibitisha kuwa kilimo cha papai ni utajiri mkubwa, kwani mahitaji yake kwa masoko ya ndani ni makubwa kwa matumizi ya kula na kusindika. Acha nionyeshe namna unavyoweza kupata fedha nyingi kupitia kilimo hiki.

Katika eneo la ekari moja ukizingatia vipimo sahihi unaweza kupanda miche 800 hadi 1000,ambayo ina uwezo wa kuzalisha matunda 100,000. Ukiamua kuuza kwa bei ya chini ya Sh 500, utakuwa na kiasi cha milioni 50 kwa mwaka mmoja. Kumbuka zao hili linakaa kwa muda wa miaka mitatu shambani.

Watanzania tujaribu kutafakari namna gani tunaweza kuuondoa umaskini kwa kuheshimu kilimo kama sehemu ya utajiri.

Tuache kupoteza muda kwa mambo yasiyokuwa ya msingi, bali tujikite kwenye kilimo maana kuna fedha nyingi kulinganisha na biashara nyingine hapa duniani.

Swali: Zao hili siyo geni, wakulima wamekuwa wakilima kwa muda mrefu, pengine wanakosea wapi kiasi cha kutofanya vizuri?

Jibu: Wakulima wengi hawafanyi kilimo biashara, wanalima kwa mazoea, kwa maana hawatumii mbinu bora za kisasa kuzalisha mipapai.

Mbinu hizi ni kama upimaji wa udongo, uandaaji mzuri wa shamba, matumizi ya mbegu bora, matumizi mazuri ya mbolea yanayozingatia aina ya mbolea na wakati mzuri wa kutumia. Pia, matumizi ya madawa ya kuua wadudu na kudhibiti magonjwa.

Swali: Kuna madai kuwa zao hili halina soko, hivyo wengi wanalikimbia?

Jibu: Ni kweli zao hili halipo kwa wingi sokoni kutokana na Watanzania kutoelewa umuhimu wake mwilini na virutubisho vinavyotokana na papai. Pia, kuna hofu ya wakulima kuogopa kuzalisha kwa kuogopa masoko.

Swali: Umesema mna mkakati wa kuwasaidia wakulima wa zao hili, ni upi huo?

Jibu: Tunatangaza kuwa masoko ya zao hili tunayo mikononi mwetu. Soko lililopatikana ni la nje na zinahitajika tani nyingi,hivyo kama kampuni tunawakaribisha watu wa kuanza nao.

Kwa Tanzania tunahitaji wakulima 300 ambao tutaanza nao awamu ya kwanza. Papai zinazohitajika ni zile ambazo tutakushauri kuzilima maana tumepewa masharti ya hizo aina za papai. Pia, kilimo tutakachokifanya ni kilimo hai kwa maana ya kuwa hatutatumia kemikali za viwandani.

Kwa kupitia mpango huu wa kilimo biashara, zipo fursa za mazao mengi ukitoa papai, ila tumeanza na papai kwa maana soko lake limeshapatikana,hivyo kadri tupatapo masoko tutakuwa tayari kuwapa fursa Watanzania wenzetu.

Swali: ukoje utaratibu ikiwa mkulima atahitaji kufanya kazi na nyinyi?

Jibu: Mkulima anapotaka kufanya kazi na sisi ni lazima akubali taratibu zetu zikiwamo kujisajili kwenye orodha, akubali kukaguliwa miradi yake na kusimamiwa na timu ya wataalamu wetu na akubali kusaini mkataba wetu wa masoko.

Mhariri: Wataalamu hawa wanapatikana kwa simu 0715500136 /0768279408.

Saturday, July 1, 2017

Wakulima wengi hawana ujuzi wa kulima muhogo

Baadhi ya magugu yanayoathiri muhogo kuwa ni

Baadhi ya magugu yanayoathiri muhogo kuwa ni Rumbugu au kwekwe (Adropogon spp, Imperata cylindrical, Panicum maximum andPennisetum spp mengine ni ndago, kafura na kijiji. 

By Elias Msuya, Mwananchi; emsuya@mwananchi.co.tz

Zao la muhogo limekuwa likilimwa nchini kwa muda mrefu. Zao hilo hulimwa na nchi zaidi ya 90  duniani, Ni zao muhimu na huliwa na zaidi ya watu milioni  12 katika mabara ya  Afrika, Asia na Latin America.

Muhogo ni muhimu kwa kinga ya njaa na biashara na hutumika kutengeneza chakula cha mifugo na malighafi kwa viwanda.

Hata hivyo, kutokana na changamoto za uzalishaji kama vile magonjwa, ukame na ukosefu wa utalaamu uzalishaji wa muhogo nchini haujafikia kiwango cha kimataifa wa tani 10 kwa hekta, badala yake wakulima wengi wamekuwa wakipata tani tano  hadi saba kwa hekta.

Utafiti umeonyesha kuwa muhogo unaweza kutoa mazao kuanzia tani 20 hadi 50 kwa hekta kama kanuni za kilimo bora zikifuatwa na wakulima wakatumia mbegu bora za muhogo.

Wakieleza uzoefu wao katika ziara ya wataalamu kutoka Tume ya Sayansi na Teknolojia (Costech) na Kituo cha utafiti wa kilimo Ukiriguru (Mwanza), baadhi ya wakulima wilayani Chato mkoani Geita hivi karibuni, wanasema uzalishaji wa muhogo umekuwa ukishuka siku hadi siku kutokana na magonjwa.

Lazaro Kagundulilo ambaye ni mkulima katika kijiji cha Ipandikilo wilayani humo, anasema awali kijiji hicho kilichoanzishwa enzi za vijiji vya ujamaa mwaka 1973 kilikuwa kinastawi kila aina ya mazao, lakini sasa magonjwa yamekuwa kikwazo.

“Maana ya jina la Ipandikilo ni kupata, maana yake wakati vijiji vya ujamaa vinaazishwa kulikuwa na ardhi yenye rutuba inayokubali mazao mengi. Wengi tulishawishika kuhamia huku. Lakini sasa magonjwa yametuzidi,” anasema Kagundulilo mwenye shamba la ekari nne za muhogo.

“Magonjwa ya muhogo hasa michirizi na batobato yalianza mwaka 2009 kiasi kwamba sasa mavuno yameshuka. Katika shamba hili la ekari nne nategemea kupata tani moja au mbili za muhogo. Nimelima pia viazi na mahindi,” anasema.

Mkulima mwingine mwenye masikitiko ni Andrew Misano mwenye ekari saba za muhogo anayesema magonjwa hayo mawili yanampa wakati mgumu.

“Nimepanda aina nne za muhogo ambazo ni lyongo, misongoma, mwanabukombe na muhogo mtamu. Mihogo hutumia kati ya mwaka mmoja na nusu hadi miwili kuvunwa. Hapa natarajia kuapa tano tano tu kwa sababu ya magonjwa,” anasema.

Ofisa kilimo wa kijiji hicho, Khamis Matesi alisema kijiji hicho kina kaya 228 zionazolima muhogo na huenda wakakabiliwa na njaa kwa sababu ya magonjwa.

“Tunawashauri wakulima wang’oe mashina ya mihogo yaliyoathiriwa kwa sababu hakuna dawa inayotibu. Asilimia 50 ya mihogo imeathirika,”  anasema Matesi.

Ofisa kilimo wilayani Chato, Faizaya Memitansago anasema asilimia 60 ya wakulima wa muhogo wameathiriwa na magonjwa hivyo wananyemelewa na njaa.

Uzalishaji bora wa muhogo

Akizungumza na wakulima hao, mtaalamu wa mazao ya mazao ya mizizi kutoka katika kituo cha utafiti wa mazao ya kilimo Ukiriguru Mwanza, Dk Simon Jeremiah anasema kabla ya kulima, mkulima anapaswa kuangalia historia ya eneo hilo.

“Hii ni muhimu ili kuelewa kama kuna magugu hatari na wadudu au magonjwa kwenye eneo hilo  ili kubuni mbinu za kuyazuia au kuyaangamiza mapema,”  anasema.

Anasema shamba la muhogo linatakiwa kupandwa mwanzoni mwa msimu wa mvua ili kupata mavuno mengi (Oktoba hadi Machi/Aprili).

“Chagua mimea isiyo na wadudu au magonjwa. Pingili zenye afya na macho ya kutosha zitumike kupanda. Panda mapema pingili za muhogo baada ya kuzikata

“Mbegu za kupanda zitokane na chanzo cha uhakika kama ‘tissue culture’. Pia mbegu ziwe zile zilizosafishwa kwa mionzi na kuzalishwa katika hali ya usafi mkubwa kutoka kwenye mashamba yanayokidhi vigezo vya mashamba ya mbegu yanayokaguliwa mara kwa mara na Taasisi ya udhibiti wa ubora wa mbegu Tanzania (TOSCI),” anasema Dk Jeremiah.

Anazitaja mbegu mpya tisa za muhogo zilizobainika kuwa na uvumilivu wa kutosha kuwa ni TZ 130, Mkumba, Mkuranga 1,Kipusa, Chereko, Nziva, Kizimbani, F10-30R2 na Pwani.

Magonjwa

Akizungumzia magonjwa ya muhogo, Dk Jeremiah anautaja ugonjwa wa Batobato akisema mmea hupata mabaka ya njano kwenye majani na kupoteza umbo la majani na matokeo yake hushindwa kuweka muhogo.

“Wakati mwingine majani ya juu hubadilika na kuwa na mabaka  kama ishara ya mmea kuugua baada ya wadudu kuleta virusi kutoka mimea mingine,” anasema.

Anautaja pia ugonjwa wa michirizi kahawia unaoweka mabaka yaliyoungana kwenye majani ya chini na mmea kukauka kuanzia juu na michirizi kwenye majani ya chini pekee.

Ugonjwa mwingine ni Baka bacteria unaosababisha mabaka ya kahawia yasiyo na umbo maalum kwenye majani ya chini na wakati mwingine sehemu iliyoungua huondoka na kubaki mashimo katikati.

Mbali na magonjwa anataja pia wadudu wanaoshambulia muhogo kuwa ni Vidungata wanaoonekana kufunikwa na vitu laini vyeupe, Tanabui wa kijani  na Inzi weupe

Anamtaja pia panzi kunuka ambaye hujitokeza kuwa tatizo wakati wa kiangazi, hivyo wakulima hushauriwa kulima mapema kabla ya kiangazi.

Mdudu mwingine ni ‘cassava scale’ ambaye hushambulia shina la muhogo na kufyonza majimaji ya mmea.

Pamoja na kukabiliana na magonjwa, Dk Jeremiah anashauri wakulima kurutubisha ardhi kwa kuweka mbolea za samadi na za viwandani.

“Tahadhari lazima ichukuliwe kabla ya matumizi ya mbolea, kwani unaweza kustawisha majani na shina badala ya mizizi. Inashauriwa kutumika tu pale rutuba ya shamba inapokuwa chini sana. Kiwango bado kinafanyiwa kazi,” anasema.

Kuhusu uvunaji anashauri ufanyike wakati wa kiangazi , wakati huu mihogo huwa na wanga wa kutosha, Pia, utengenezaji wa makopa au udaga ukaushaji huwa rahisi.

“Aina za muhogo zinazowahi kukomaa huchukua kati ya miezi sita na nane tangu kupandwa , na kwa zinazochelewa huchukua miezi 12 and 19

“Wingi wa mavuno huanzia tani 20 mpaka  30 kwa hekta kwa mbegu za kienyeji na kuanzia tani 25 to 70 kwa hekta kwa mbegu zilizoboreshwa

Mihogo ikivunwa huchukua siku mbili mpaka tatu kuanza kuharibika na kuoza, hivyo anashauri mbinu za kuihifadhi ikiwa pamoja na kuweka kwenye mashimo yaliyofunikwa na majani, kutunza kwenye taka za mbao zenye unyevu na kutunza kwenye mifuko ya plastiki yenye unyevu.

Mshauri wa Jukwa la Baioteknolojia (OFAB) lililo chini ya Costech, Dk Nicholas Nyange anasema kwa sasa Serikali imeanzisha utafiti wa uzalishaji wa mbegu za mahindi na muhogo kwa teknolojia ya uhandisi jeni (GMO) ili kukabiliana na magonjwa na ukame.

Saturday, June 24, 2017

Fahamu kwa undani mfumo wa umwagiliaji wa matone

 

Mkulima anahitaji vitu vingi ili kupata mazao bora na yenye faida.

Ni lazima mkulima aangalie eneo lililo karibu, miundombinu inayopitika kuelekea kwenye shamba pamoja na usalama wa mazao yako.

Pia pasiwe na magugu hatari; wadudu hatari kama panya na pia shamba hilo lisiwe na historia ya kuwa limelimwa zao fulani kwa muda mrefu bila kubadilishwa.

Pamoja na hayo yote, lakini maji ni suala muhimu sana katika kilimo.

Unapaswa kuchunguza mazingira ya jirani kama kuna kisima ili kujiridhisha maji yanapatikana na kama yanapatikana kwa umbali upi? Je wamepata maji yenye chumvi au la?

Mambo haya yatakusaidia kupata picha kamili kwa shamba lako kwa sababu upatikanaji wa maji yenye chumvi kali huleta athari kubwa sana katika baadhi ya mazao ya kilimo.

Hivyo basi uwe na maji kutoka mtoni, mferejini, bwawani, ziwani, kisimani yatahitajika kuyatumia vizuri ili kusaidia uzalishaji mzuri lakini pia kuokoa rasilimali pesa.

Maji yakitumika vyema utaokoa rasilimali pesa, utapata mazao mazuri sana lakini pia ukiwa na maji kama hutojua njia salama ya kuyatumia vizuri ujue kuwa utapoteza rasilimali pesa hiyo haitoshi umwagiliaji ukizidi hupelekea mmea kuathirika na kufa kwa siku za mwanzo kwa ugonjwa uitwao damping off.

Lakini pia mimea ikishazaa matunda kama maji yakitumika kupita kiasi husababisha tunda kupoteza ladha, kupasuka au kuoza kitako pia (Blossom end rot).

Hivyo basi kama mkulima unapaswa kujua njia sahihi ya utumiaji maji yako kama rasilimali muhimu sana katika kilimo. Na mada yetu ya leo tutaangalia mfumo wa kisasa wa umwagiliaji.

Mifumo ya Umwagiliaji

Katika kilimo zipo njia mbali mbali amabazo hutumiwa na wakulima katika umwagiliaji wa mazao yao. Njia hizo huwa tofauti tofauti sana baina ya wakulima kutokana na sababu zifuatazo:-

Mojawapo, ni rasilimali pesa ya mkulima, aina ya zao ambalo mkulima anahitaji kulima na maeneo ya mashamba ambayo wakulima wapo.

Sababu nyingine ni upatikanaji wa maji wa eneo husika, historia ya eneo husika kuhusiana na upatikanaji maji, elimu ya mifumo ya umwagiliaji wakulima waliyo nayo na faida na hasara ya mifumo husika.

Vingine ni miundombinu ya shamba au mwonekano wa shamba husika.

Hivyo basi mkulima huchagua mfumo wa umwagiliaji kutokana na sababu zilizotajwa hapo juu.

Faida ya muundo huu

1. Husaidia kuhifadhi maji kwani hutumika kwa ufanisi wa hali ya juu .

2. Huokoa rasiliamali pesa kwani maji hutumika kidogo

3. Husaidia kupunguza magugu kwani maji huenda kwenye mmea moja kwa moja

4. Huupa mmea kiwango maalumu cha maji kinachohitajika

5. Hupunguza magonjwa ya kata kiuno (Damping off) na kuoza kitako

6. Hufanikisha uwepo wa maji misimu yoote

7. Hupunguza rasilimali pesa ya vibarua

8. Husaidia matumizi ya mbolea ya maji (Liquid manure)

Hasara ya mfumo huu

1. Mfumo huu una gharama sana katikakuweka. Sio chini ya milioni tatu kwa kuwekewa.

2. Mfumo huu unahitaji utaalamu hasa katika matengenezo madogo madogo.

3. Mfumo huu haufanyi kazi hasa katika mazao ambayo nafasi kati ya mche na mche ni sm 30.

4. Mfumo huu huwa na changamoto kubwa sana hasa katika mashamba yenye mwinuko.

5. Katika maandalizi huwa na gharama kwa sababu mfumo huu huhitaji matuta yaliyoinuka mara nyingi

Makosa yanayofanywa na wengi

Makosa mengi hufanywa kwa wale ambao wanashindwa kupata faida ya miundo hii kwa sababu zifuatazo;-

1. Wengi huweka miundo mbinu pasi na kuwa na elimu ya miundo hii.

2. Wengi huweka miundo mbinu hii peke yao bila wataalamu

3. Wengi huwa hawadadisi aina ya udongo, aina ya mmea wanaohitaji kulima, ukuaji wa mmea uliopo shambani. Hivyo huachia maji kiasi kile kile kila siku hii ni makosa

4. Hawafanyi matengenezo hasa kuzibua mipira.

Utatuzi

Mkulima unapaswa kupata wataalamu ambao watakuja kupima shamba lako kwanza, kisha watachora ramani ya shamba na mwonekano husika wa miundo mbinu itakavyokuwa.

Baada ya hapo udongo utapimwa. Zao unalohitaji kulima litatambulika.

Kutokana na aina ya udongo, urefu wa mizizi wa zao husika na hatua ya ukuaji wa zao husika itasaidia kujua ni muda gani maalumu wa kumwagilia mmea wako bila kuleta madhara wala kupoteza rasilimali fedha.

Saturday, June 24, 2017

UHANDISI JENI: TEKNOLOJIA MPYA KWA KILIMO CHA KISASA

 

By Kelvin Gwabara, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Dar es Salaam. Mabadiliko ya tabianchi yameibua changamoto mpya katika sekta ya kilimo.

Baadhi ya changamoto hizo ni pamoja na kusambaa kwa kasi kwa magonjwa, milipuko ya magonjwa mapya na wadudu waharibifu wa mazao.

Mabadiliko ya tabianchi yamehusishwa pia na usugu wa wadudu na kubadilika kwa misimu ya mwaka. Wataalamu wa hali ya hewa, sawa na ilivyo kwa wakulima wamekuwa wakishindwa kuitabiri kwa uhakika.

Yubo Mbwambo ni mkulima wa mahindi katika Kata ya Nyehunge katia Halmashauri ya Wilaya ya Buchosa mkoani Mwanza, anasema mahindi ndilo lililokuwa zao tegemeo ambalo liliwapatia chakula baada ya muhogo ambao ulikuwa zao lao kuu kushambuliwa zaidia na magonjwa, lakini sasa kwenye shamba lake la mahindi la eka moja hana uhakika wa kupata hata magunia matano kutokana na wadudua aina ya bungua kushambulia shamba zima

Matatizo ya magonjwa hayaishii kwa wakulima wa mazao ya chakula pekee, bali yanaathiri yale ya biashara kama pamba na hivyo kuwakosesha tija wakulima na kujikuta wakipata hasara kila mwaka.

Mfano mzuri ni kwa Maguha Mayala ambaye ni mkulima wa pamba katika Kijiji cha Kikumbi, Kata ya Lugunga wilayani Mbogwe mkoani Geita anayelalamika kuwa dawa za pamba kwa sasa haziui wadudu kama ilivyokuwa miaka ya nyuma.

Anasema analazimika kupuliza dawa mara saba hadi 10 mpaka kuvuna na hupata kilo 600 kwa eka moja kitu ambacho ni hasara kubwa kwake.

Mtafiti aliyebobea kwenye tafiti ya bioteknolojia nchini, Dk Emaroid Mneney anasema usugu wa wadudu dhidi ya viuatilifu vingi kwa sasa ni mkubwa na ongezeko la magonjwa ya mimea huchangiwa kwa kiasi kikubwa na mabadiliko hayo.

‘Uhandisi jeni ni teknolojia inayotumia michakato ya kibaolojia kuzalisha mbegu za mazao au mimea, kunaweza kuwapo na sifa ya kukinzana na magonjwa, kustahimili ukame na kupambana na wadudu waharibifu wa mazao. Teknolojia ya uhandisi jeni inapunguza matumizi ya dawa za kemikali na pia huongeza tija katika kilimo,” anasema Dk Mneney.

“Kiumbe kinachoimarishwa kwa njia ya uhandisi jeni hutambulika zaidi kama GMO, kifupi cha maneno ya Kiingereza cha Genetically Modified Organism”.

Nafasi ya Uhandisi Jeni kwa Mkulima

Kwa kutumia teknolojia ya uhandisi jeni watafiti wanaweza kuzalisha mbegu za zao lolote ambalo litakuwa na uwezo wa kutoa mazao kwa wingi kuliko kawaida na hivyo kumwezesha mkulima kupata mavuno mengi shambani.

Pia, teknolojia ya uhandisi jeni inaweza kutumika kuzalisha mimea yenye uwezo wa kujikinga yenyewe dhidi ya magonjwa na wadudu, hivyo kumfanya mkulima kutotumia viuatilifu.

Hivi sasa watafiti wa kilimo nchini wanatafiti uzalishaji wa muhogo utakaokuwa na uwezo wa kujikinga dhidi ya magonjwa ya batobato na michirizi kahawia.

Utafiti mwingine nchini ni ule wa kuzalisha mahindi yanayostahimili ukame, mvua ya muda mfupi na mkulima bado anaweza kuvuna mavuno mengi.

Mradi huo pia unatafiti aina ya mahindi yatakayokuwa na uwezo wa kujikinga wenyewe dhidi ya bungua na michirizi ya mahindi wakati huohuo yakistahimili hali ya ukame.

Serikali kupitia Waziri wa Kilimo, Mifugo na Uvuvi, Dk Charles Tizeba ilielekeza watafiti kuangalia uwezekano wa kuzalisha mbegu za pamba zitakazoweza kupambana na wadudu wanaoshambulia zao hilo.

“Pamba ya Bt imefanya vizuri huko kwingine, watafiti wetu wafanye jitihada za haraka ili wakulima wa Tanzania nao wafaidi,” alisema Dk Tizeba.

Lishe na changamoto zake

Tatizo la lishe duni na upatikanaji wa lishe ni changamoto kubwa kwa Taifa. Mchango wa uhandisi jeni unahitajika ili kuzalisha mazao ambayo yameongezewa virutubisho vinavyohitajika mwilini, hasa kwa chakula cha Mtanzania wa kawaida mfano mchele, muhogo, ndizi na mtama.

Kufuatia hali ya mvua kutokuwa ya uhakika na unapatikana kwa vipindi vifupi, watafiti wanaweza kutumia teknolojia ya uhandisi jeni kuzalisha mbegu za mazao ambayo yatastahimili ukame na hivyo kulikinga Taifa na janga la njaa, hasa nyakati za mabadiliko ya tabia nchi.

Pia, teknolojia ya uhandisi jeni inawezesha kuzalisha mifugo yenye kustahimili magonjwa na kutoa mazao bora.

Wakulima wanaofaidi teknolojia

Wakulima zaidi ya milioni 16.7 kutoka mataifa mbalimbali wanaomiliki zaidi ya eka 452 milioni za mazao ya kilimo kilichewezeshwa na teknolojia ya uhandisi jeni wanafaidi teknolojia ya uhandisi jeni.

Nchi 10 bora ambazo wakulima wake wanatumia teknolojia hii ni Marekani eka 172.5 milioni, Brazil eka 75 milioni, Argentina eka 59 milioni, India eka 6.5 milioni, Canada eka 26 milioni, China eka 10 milioni, Paraguay eka 7 milioni, Pakistan eka 6.5 milioni, Afrika Kusini eka 6 milioni na Uruguay eka 3 milioni.

Mazao makuu yanayolimwa kwenye nchi hizo ambayo yameshafanyiwa uhandisi jeni ni soya, mahindi, pamba, biringanya, mapapai, zao la mafuta ya kula la kanola, viungo pamoja na nyanya.Kwa upande wa Afrika, nchi ya Afrika Kusini inalima mahindi na pamba huku Burkina faso na Sudani zikilima pamba.

Nchi zingine za Afrika zilizofikia hatua za mwisho na zitaanza kuzalisha mazao yaliyoimarishwa kwa teknolojia ya uhandisi jeni ni Camerou (pamba); Ghana (pamba, mpunga na kunde), Kenya (muhogo, pamba na mahindi), Uganda (ndizi, pamba, mpunga na muhogo), Nigeria (kunde, pamba na muhogo), Malawi (pamba) na Afrika Kusini inatarajia kuongeza mazao ya viazi mviringo na miwa.

Tanzania kwa sasa ni mtumiaji wa bidhaa zitokanazo na bidhaa za GMO hasa nguo tunazoingiza nchini kutoka China, India, Pakistan, Marekani, Afrika Kusini na nchi nyingine zinazopata malighafi ya pamba kutoka kwenye mataifa yanayozalisha pamba kwa teknolojia ya kisasa.

Watafiti wanasema ili mkulima wa Tanzania wa mahindi kama Mbwambo wa Buchosa apate mahindi ya kutosha na kupambana na mdudu hatari wa bungua wa mahindi anahitaji kupata mbegu za kisasa zilizoboreshwa kwa kutumia teknolojia hiyo ambazo zinakinga zenyewe dhidi wa mdudu, lakini pia vivyo hivyo kwa mkulima wa pamba kama Mayala wa wilayani Mbogwe kupata pamba ya Bt ambayo anaweza kuipulizia dawa mara moja au mbili hadi kuvuna na kumpatia tija.

Mafanikio makubwa kwa wakulima na nchi katika uzalishaji yatafikiwa endapo Serikali itatumia ufunguo wake wa kuweka mazingira mazuri na wezeshi kisera pamoja na kimfumo.

Na endapo hili litafanyika, basi wakulima wa pamba na mahindi kufikia mwaka 2020 watakuwa wamefaidi wakati wale wa muhogo watasubiri hadi mwaka 2021.

Saturday, May 27, 2017

Zijue kanuni muhimu za ufugaji wa kuku

 

By Ayub Nnko

Wafugaji  wengi nchini hujihusisha na ufugaji wa kuku kwa lengo la kujipatia chakula na kipato.

Kipato hicho hutokana na mauzo ya mazao yatokanayo na ufugaji wa kuku kama vile mayai, nyama na mbolea

Pamoja na faida hizo, lakini wafugaji wengi wamekuwa hawafuati kanuni na mifumo sahihi kwa ajili ya ufugaji wa kuku.

Mifumo ya ufugaji wa kuku?

Kuna aina tofauiti za mifumo ya ufugaji wa kuku. Kwa  Tanzania, inayotumika ni  mfumo huria, nusu huria na shadidi. Huria ni kuwaacha kuku nje wakijitafutia chakula na kurudi bandani jioni. Nusu huria ni kuwafuga bandani na kisha kuwatoa nje baadhi ya nyakati, wakati shadidi ni kumfuga kuku ndani ya banda.

Kanuni zinazoongoza ufugaji wa kuku

Ufugaji wa kuku utakuwa endelevu na wenye tija kwa mfugaji endapo

atafuata kanuni maalumu kama  kuwa na banda bora kwa ajili ya

ufugaji wa kuku, uchaguzi wa mbegu bora ya kuku, matunzo  ikiwa ni pamoja na kulisha kuku kulingana na hatua mbalimbali za ukuaji.

Kanuni nyingine ni udhibiti wa magonjwa ya kuku kwa wakati na kutunza kumbukumbu kwa kila hatua.

Banda la kuku na sifa zake

Kuku wanahitaji kuwa na banda bora. Hii itasaidia wasipate madhara ya

aina yoyote kama vile kushambuliwa na wanyama au magonjwa ya kuambukiza.

Sifa za banda la kuku ni pamoja na kuwa  imara, lenye uwezo wa kuwahifadhi kuku dhidi ya hali ya hewa hatarishi. Banda liwe na mwanga, hewa na nafasi ya kutosha inayoruhusu usafi kufanyika kwa urahisi. Jenga banda sehemu yenye mwinuko isiyotuamisha maji. Banda liwe sehemu isiyo na upepo mkali na iwe mbali kidogo na nyumba ya kuishi. Hakikisha banda lina vichanja kwa ajili ya kuku kupumzika na kulala. Banda liwe na sehemu ya kuwekea chakula, maji, kutagia, kuatamia na sehemu ya kulelea vifaranga. Hakikisha banda lina nafasi ya kutosha kulingana na idadi ya kuku. Weka vyombo vya chakula na maji kwenye banda kwa mpangilio. Ni muhimu kuhakikisha kuwa kwenye mazingira ya joto, banda lina ukuta mfupi na sehemu kubwa iwe wazi yenye wavu. Kwenye mazingira ya baridi, banda liwe na ukuta mrefu unaokaribia paa.

Vifaa kwa ujenzi wa banda bora

Vifaa vya ujenzi wa banda la kuku vinatofautiana kulingana na maeneo

na uwezo wa mfugaji. Ni muhimu kujenga banda kwa kuzingatia gharama na upatikanaji wa vifaa katika eneo husika. Vifaa vinavyohitajika kwa kila banda  ni sakafu,   kuta, paa na uzio

Ukubwa wa banda

Ukubwa wa banda utategemea idadi ya kuku na aina ya kundi la kuku.

Kuku wanahitaji nafasi tofauti kutegemeana na umri, aina na njia ya ufugaji. Eneo la mita moja ya mraba linatosha kwa vifaranga 16 wa umri wa wiki moja hadi nne, hivyo banda lenye mita za mraba 16 linaweza kulea vifaranga 320 hadi wiki ya nne. Baada ya wiki ya nne eneo hili liongezwe kutegemea aina ya kuku na

njia inayotumika katika ufugaji

Idadi ya kuku kwa mita moja ya mraba

Kuku wa umri wa siku moja hadi wiki nne wakiwa wa mayai au wanyama wanapaswa kuwa 18. Kuanzia wiki ya tano hadi ya nane punguza wabaki kuku tisa.

Wiki ya tisa hadi 20 kwa kuku wa mayai wanapaswa kuwa sita kwa kila eneo la mita moja ya mraba. Kuanzia wiki ya 21 na kuendelea wanapaswa kuwa watatu hadi wanne.

Makala haya yameandaliwa na matandao wa www.mkulimambunifu. mkulimambunifu.org

Saturday, May 27, 2017

KILIMO CHA KISASA: Kanuni za 5 muhimu za kufanikiwa katika kilimo biashara

Upandaji: Kutumia mbegu au kuandaa kitalu

Upandaji: Kutumia mbegu au kuandaa kitalu kutokana na aina ya mbegu. 

Upandaji wa mazao ya kibiashara haswa  mboga na  matunda katika hapa Tanzania unazidi kuwa mkubwa sana na watu wengi sana wanaendelea kuingia katika kilimo.

Imeshakuwa kama ada vile mkulima mmoja akivuna akapata pesa wenzake humtumia yeye kaka mfano na wao kuingia katika kilimo kwa kukurupuka.

Mwishowe hupata hasara kubwa sana na kumwona Yule aliyemshawishi aingie katika kilimo ni muongo. Leo napenda kuchukua fursa hii katika ukurasa wetu huu kuwapa wakulima elimu kubwa sana ambayo naamini kuwa kama kila mjasiriamali ataifuata elimu hii hatojuta katika kilimo chake hasa mazao haya ya matunda na mboga mboga.

Napenda kuyasema hayo kwa sababu bidhaa au mazao yanayopatikana katika kilimo tunachofanya huuzwa katika masoko ya humu nchini na mengine soko la nje.

Ni muhimu kutaja hapa kwamba wanunuzi na walaji wa mazao na bidhaa zinazotokana na mazao haya wanazidi kuwa waangalifu na huzingatia ubora wamazao wanayopata kutoka kwa soko.

Kwa sababu hii basi, mkulima anapaswa kuzingatia kanuni 5 zifuatazo hasa kabla hawajakurupuka na kuingia katika kilimo biashara.

Njia ya kwanza ni kukuza mimea

Ni muhimu kwa mkulima kujiuliza je, katika msimu huu ni mmea gani ninastahili kupanda? Bila shaka mkulima anapaswa kufanya uamuzi kuhusu mmea au mimea atakayopanda na kukuza.

Ni vyema basi mkulima afanye makadirio ya gharama za mimea anayotarajia kupanda na kutambua faida kutokana na mimea hii mbalimbali hii itapatikana kwa kuandaa mpango kazi niliouelezea wiki iliyopita.

Akishatambua ni mimea gani anapanda na kukuza ni muhimu pia kuangalia mambo yafuatayo:

Aina gani au ni shina mama lipi litakalotumika wakati wa kupanda Ubora wa mbegu Kinga dhidi ya wadudu na magonjwa

Pili ni wakati wa kupanda

Kwa mkulima anayechukulia kilimo kama biashara, ni muhimu ajiulize je, ni wakati gani wa kupanda? Kwa wakulima wengi jawabu linalokuja kwa fikra zetu mara moja ni wakati wa mvua. La hasha! Wakati mzuri wa kupanda unatambulika vyema tunapozingatia mambo fulani katika soko kama vile:-

Ni wakati au muda gani mmea wako utakomaa?

Wakati uhitaji (demand) wa zao uko juu pale ambapo bidhaa huwa adimu sokoni.

Wakati bei ya mazao ni nzuri kwa mkulima.

Wakati utoaji (supply) wa zao uko chini kabisa.

Ni muhimu kwa mkulima kuwa na muongozo wa upandaji mazao yake na vizuri zaidi akatushirikisha wataalamu na pia wakati huo huo awe ameshadadisi uhitaji wa mazao sokoni.

Tatu ni mahali pa kukuza

Mimea huleta mazao mazuri na mengi hasa unapopandwa eneo ambalo kitaaalamu udongo wake utalandana na zao hilo. Hivyo mkulima aidha aupime udongo wake au aulizie historia ya eneo hilo analotegemea kwenda kupanda mimea yake. Kuchunguza eneo kutasaidia kupata taarifa pia ya wadudu wasumbufu na wanyama pia. Lakini pia kuyajua magonjwa hatarishi kwenye eneo husika. Inasikitisha sana kuona mkulima anaotesha mbegu zake kisha akija anakuta wanyama kama panya wameshazitafuna. Hii inatokea sana na hivyo kumpotezea mkulima malengo yake na humletea gharama. Haya yotr hutokea kama mkulima hatoifanyia kazi  kanuni ya kuchagua mahali sahihi pa kukuzia mmea wake.

Lakini pia mkulima anapaswa kujihakikishia kuwa mvua ikinyesha mazao yake yatakuwa salama katika eneo hilo.

Anapaswa kuhakikisha kuwa panapitika hasa kipindi cha mvua na kipindi cha kawaida. Tumeona juzi tu mvua hizi zilivyonyesha wakulima walikimbia mashamba yao na mashamba mengine tayari yalikuwa na mazao ya kuvunwa lakini miundo mbinu ni mibovu ya kuelekea shamba. Hii ikapelekea mazao kuharibika.

Hiyo haitoshi eneo la kilimo linapaswa kuwa na usalama kwa binadamu na mazao. Kwa sababu utaweka vijana wa shamba waishi hapo. Mwisho kabisa maji yawepo, bila maji kilimo hakiwezi kwenda. Na kama hamna je una uhakika upi ukichimba kisima hutokumbana na chumvi kali ambayo kwa kilimo haitofaa?

Ndo mana kama mtalaamu nitakushauri leo ndugu mkulima kuwa bora ukanunua shamba lenye gharama kubwa sana lenye miundo mbinu muhimu yoote muhimu kwa ajili ya kilimo lililo jirani na maeneo ya barabara, mjini au sokoni au karibu na maji kuliko kununua shamba la bei nafuu mahala ambapo hamna maji, hapapitiki, kuna wanyama wakali. Mara nyingi rahisi rahisi huwa kwa ujumla naweza nikasema kuwa ni muhimu kufahamu kwamba kila mmea una mahitaji tofauti kwa kukua vyema.

Hivyo nisisitize kuwa mkulima ni lazima azingatie haya kwenye eneo hilo:-

Udongo: Udongo wa eneo hilo ni sharti ufanyiwe utafiti na kufahamika wazi aina, upungufu wake, na sifa zake muhimu.

Mvua: Mvua inayopatikana katika eneo hili ni muhimu kujulikana, kama ni viwango vyakutosha au la.

Joto: Mimea ni lazima ikuzwe katika maeneo yenye joto kulingana na mahitaji ya mmea.

Upandaji na ukuzaji

Katika kilimo cha biashara ni muhimu kuzingatia mambo yafuatayo:-

Utayarishaji shamba: Shamba ni sharti zitayarishwe ipasavyo kwa kuchimbua kikamilifu, kuondoa manyasi, magugu hatari na kuinua mchanga kimo cha sm 5. Kwa kuboresha mazao na wingi wake, ni muhimu mkulima atumie mbinu zilizo na gharama ya chini lakini apate faida kubwa. Basi mkulima inapaswa awe na utaalamu wa kilimo katika mambo yafuatayo:-

Na tano ni wateja

Wateja wa kisasa hujali sana ubora wa mazao na afya zao. Ni muhimu kwa mkulima kutambua mahitaji na matakwa ya wateja wake kabla ya kupanda na kutunza mimea yoyote.

Saturday, May 27, 2017

KILIMO BIASHARA: Umefikiria kulima papai?

 

By Jackson Bwire

Kilimo  kimeendelea kuwa na tija na kuleta sura ya kijasiriamali. Vijana wengi sasa wamejikita katika kilimo cha kisasa.

Si ajabu tena vijana kutumia muda mwingi kuzungumzia namna ya kulima zao lenye kipato cha haraka, siku hizi ofisini, sehemu za starehe na vijiweni au makundi ya Whattsap na mitandao mingine ya kijamii.

 Nimevutiwa na mada ya zao la mpapai, nimeona kilimo hiki kinafanyika kimazoea ingawa mahitaji ni makubwa, naomba nililete hapa hili somo ili tunafaike sote.

Mapapai yapo aina tatu, jinsia ya kiume, kike na jinsia zote (Hermaphrodite papaya).

Hata hivyo, aina zote tatu zinategemeana katika uzalishaji.

 Mpapai wenye maua ya kiume uhitajika katika urutubishaji wa mpapai wenye maua ya kike ili kupata matunda, ingawa wenye maua ya jinsia zote hujirutubisha wenyewe.

Zipo za aina mbili za mbegu: mbegu za kawaida ambazo huweza kupatikana popote kwenye papai lililoliwa. Changamoto iliyopo ni ugumu wa kubaini mbegu zipi ni za aina gani ya mpapai.

Aina ya pili ya mbegu ni chotara , mbegu zote huwa ni ya mipapai nyenye maua ya kike na ya kiume pamoja. Hii  hukua haraka na kutengeneza miti mifupi yenye uzao mkubwa ukilinganisha na ile ya kienyeji.

Upandaji

Panda mbegu moja tu kwa kila kiriba chenye udongo uliochanganywa vizuri na kujazwa robo tatu. Kisha viweke chini ya kivuli umwagilie maji.

Mbegu huchukua siku nane hadi 15 kuchomoza, hivyo hakikisha unamwagilia maji kila siku ila yasiwe maji mengi. Hamisha mche toka kwenye kitalu baada ya wiki ya sita hadi nane.

Hakikisha kazi ya uhamishaji mimea inafanyika wakati wa asubuhi sana, jioni ama kukiwa na mawingu ili kuzuia madhara ya jua kwa mimea.

Wakati wa kuhamishi miche shambani, hakikisha nafasi kati ya mmea na mmea ni mita 2 hadi 2.5 na kati ya mstari na mstari ni mita 2.5 hadi mita 3.

Andaa mashimo yenye upana na urefu wa sentimita 60, tenga udongo wa chini na wa juu kisha changanya udongo wa juu na mbolea ya samadi.

Unaporudisha udongo kwenye shimo tanguliza udongo uliochanganywa na mbolea ya samadi na juu malizia udongo ulioutoa chini wakati wa kuchimba shimo.

Kwa wale wenye mashamba makubwa, mipapai huingia kati ya miche 1000 hadi 2000 kwa hekari moja. Pia,  400 hadi 800 kwa ekari moja.

Mmea ukishahamia shambani bado kutahitajika matumizi ya mbolea, wiki moja baada ya kuhamishia shambani weka mbolea gramu 28 kila mmche lakini usitumie mbolea yenye Chlorine bali tumia yenye Phosphate, mfano; - 12:24:12. (NPK).

Baada ya hapo kila baada ya wiki mbili weka mbolea yenye Nitroni kwa kiasi kikubwa kiasi cha gramu 56 kwa mmea. Mfano, 20:10:10 (NPK).

Kisha tumia mbolea yenye Potassium kiasi cha gramu 114, baada ya maua na matunda kutokeza. Kisha fanya hivyo kila baada ya mwezi. Mfano wa mbolea hii ni 12:12:17 +2 (NPK).

Weka mbolea ya majani yenye virutubisho vidogo vidogo ikiwemo boron kila mwezi. Boron ni mbolea ya muhimu katika kupata matunda mazuri. Ukifuata utaratibu huu baada ya wiki 37 tangu kupanda mbegu utaanza kufaidi matunda hadi mpapai utakapochoka kuzaa.

Kwa mpapai uliotunzwa vizuri kwa msimu huweza kutoa matunda 80 hadi 120. Ikiwa umepanda mipapai 1000 kwa ekari maana yake utakua na mapapai 96,000 hadi 120,000.

0713593894

Saturday, May 20, 2017

Viazi lishe fursa mpya ya biashara, lishe

 

By Elias Msuya, Mwananchi emsuya@mwananchi.co.tz

Zao la viazi limekuwa likilimwa kwa muda mrefu nchini. katika mikoa ya Kanda ya Ziwa na ni la pili kwa kulimwa baada ya mahindi.

Viazi vimekuwa vikitumika kama chakula cha asili kwa kuchemshwa na kuchomwa na wakati mwingine hukatwa na kukaushwa kwa ajili ya matumizi ya muda mrefu.

Hata hivyo, viazi hivyo vya asili havikuwa na virutubisho vya kutosha kwa lishe ya jamii, ndiyo maana Taasisi ya Utafiti wa Mazao ya Ukiriguru mkoani Mwanza imefanya utafiti wa mbegu za viazi kwa kuviwekea virutubisho hasa vitamin A.

Mradi huo unaofadhiliwa na mfuko wa Bill and Melinda Gates na Jukwaa la Kilimo (Ansaf) unatekelezwa nchini, huku katika Kanda ya Ziwa ukihusisha mikoa ya Mwanza, Shinyanga na Kagera.

Katika Mkoa wa Mwanza kuna wilaya za Misungwi na Sengerema na halmashauri ya Buchosa, wakati Mkoa wa Shinyanga uko katika eneo la Shinyanga vijijini. Mkoani Kagera upo katika wilaya za Karagwe na Kyerwa.

Ofisa Kilimo Msaidizi wa Ukiriguru, Baker Chirimi anasema walianza kwa kufanya utafiti wa mbegu bora za viazi kabla ya kuanza kuzisambaza.

“Kuna aina saba za mbegu tunazozalisha zikiwa kwenye makundi ya kawaida. Kundi la lishe, yaani viazi vya karoti vipo vya Ukiriguru 05, Kabode na Mataya. Kundi la pili la viazi vyeupe lina mbegu za Mazao na Naspoti 11,” anasema Chirimi.

Pamoja na mbegu hizo, anasema kuna mbegu za nyongeza katika kundi la kwanza ambazo ni Mlezai na Kakamega na kundi la pili kuna nyongeza ya New Dimbuka na Polyster.

“Huwa tunazitenga mbegu hizi tunapozigawa kwa wakulima ili tusiwachanganye. Lakini kwenye maonyesho yetu huwa tunaziweka zote ili wajifunze,” anasema Chirimi.

Anaeleza kuwa mbegu hizo zimefanyiwa majaribio kwenye mashamba darasa kwenye kituo hicho kati ya miaka minane hadi 10, hata hivyo kwa sasa wamepunguza muda huo hadi kufikia miaka sita.

Jinsi mbegu zinavyogawanywa

Chirimi alisema kinachofanyika ni kugawa mbegu katika wilaya kwa kutumia wanafunzi wa shule za msingi kwa mpango unaoitwa ‘sambaza marando faster’.

“Kwanza tunaainisha kata katika wilaya ambako tunachagua kijiji kimoja na hapo tunachagua shule moja ya msingi. Katika shule hiyo tunachagua wanafunzi 200 wanaotoka katika kaya tofauti,” anasema.

Wanafunzi hao huchaguliwa kutoka kaya tofauti na kupewa mbegu 120 kila mmoja zikiwa kwenye makundi ya aina nne tofauti. Baada ya hapo wanafunzi wao huelekezwa kuwapa wazazi wao ambao nao hupata mafunzo ya kuzipanda.

Anasema viazi hivyo hukomaa baada ya miezi miwili na mkulima hutakiwa kugawa mbegu 240 kwa wakulima wengine.

Ufanisi wa mradi

Akizungumzia ufanisi wa mradi huo, anasema viazi vimeongeza usalama wa chakula kwa wakulima kwa sababu awali walikuwa wakipata tani mbili kwa ekari moja, lakini kwa viazi hivi mkulima anaweza kupata hadi tani sita za viazi kwa ekari moja.

“Mkulima akitumia njia bora za kilimo atapata chakula na ziada ya kuuza. Gunia moja la viazi linauzwa kati ya Sh30,000 hadi Sh40,000.

Wasemavyo wakulima

Wakizungumzia kilimo cha viazi wilayani Misungwi, baadhi ya wakulima wanasema wamepata mafanikio makubwa.

Amos Khamis wa kijiji cha Mapilinga alisema alianza kulima viazi lishe Februari 2017 na amegundua tofauti na viazi vya asili.

“Tangu nimeanza kilimo cha viazi lishe, nimeona vinatoa viazi vingi kuliko viazi vya kawaida. Kama kuna uwezekano tuboreshewe. Kwa eneo hili nategemea kuvuna magunia 50 wakati yale malando ya zamani nilikuwa napata magunia 10 katika ekari hii moja.

Natarajia kukabiliana na njaa katika familia yangu na natarajia kufanya biashara.

Naye Veronica Simon wa kijiji hicho anasema aliletewa mbegu ya viazi na watoto wake kutoka shule mwaka 2016 na ndipo alipoanza kustawisha.

“Nina jumla ya watoto wanane, awali tulikuwa tunapata shida ya chakula kutokana na ukame, lakini sasa tunafaidika na viazi hivi, kwa sababu vinazaliana kwa wingi kuliko viazi vya kawaida.

Veronica alisema ana shamba la ekari moja la viazi huku pia akilima mazao mengine ya chakula. Anasema anatarajia kuvuna magunia 70 ya viazi atakavyotumia kwa chakula na kufanya biashara.

“Tangu nimeanza kilimo hiki, nimeshagawa mbegu kwa wakulima zaidi ya 20 kama mradi unavyotaka,” anasema Veronica.

Cecilia Tondogoso wa kijiji cha Amani wilayani Sengerema, anasema alipokea mradi huo mwaka 2015 na mpaka sasa wamenufaika mara mbili.

“Tumenufaika mara mbili kwa kupata chakula cha kutosha na vitamin. Kwa mfano, unaweza kulima nusu ekari ukavuna magunia 12, lakini nilipoanza viazi hivi nilipata magunia 16. Viazi hivi naviuza na kutumia kwa chakula,” anaeleza.

Hata hivyo, anasema tatizo la ukame limeathiri kilimo hicho na upatikanaji wa chakula kwa ujumla.

Bwana shamba wa kata ya Kishinda, Kassim Maira anasema wamekuwa wakiwaunganisha wakulima katika vikundi ili kuwawezesha kupata mikopo kwa ajili ya kuendeleza kilimo hicho.

“Mpaka sasa tuna vikundi 23 kwa zao la mpunga na tunaendelea kuunganisha vikundi vya wakulima wa viazi, ili kutatua changamoto za fedha, masoko na pembejeo,” anaeleza.

“Tuna mpango wa kuongeza uzalishaji wa viazi ili tusindike na tuuze unga wake kwa kuwa una soko kubwa. Changamoto iliyotukwamisha ni ukame uliotokea mwaka jana,” alisema Maira.

Saturday, May 20, 2017

KILIMO FURSA : Wekeza katika kilimo hiki ukitaka fedha



Hafidh Kido

Hafidh Kido 

By Hafidh Kido

Kilimo kimeendelea kuwa na tija na kuleta sura ya kijasiriamali. Vijana wengi sasa wamejikita katika kilimo cha kisasa.

Siyo ajabu tena vijana kutumia muda mwingi kuzungumza namna ya kulima zao linaloleta kipato cha haraka, siku hizi kwenye ofisi, sehemu za starehe na vijiweni au makundi ya Whattsap na mitandao mingine ya kijamii.

Nimevutiwa na mada ya zao la mpapai, nimeona kilimo hiki kinafanyika kimazoea ingawa mahitaji ni makubwa, naomba nililete hapa hili somo ili tunafaike sote.

Mapapai yapo aina tatu, jinsia ya kiume, kike na jinsia zote (Hermaphrodite papaya).

Hata hivyo, aina zote tatu zinategemeana katika uzalishaji.

Mpapai wenye maua ya kiume uhitajika katika urutubishaji wa mpapai wenye maua ya kike ili kupata matunda, ingawa wenye maua ya jinsia zote hujirutubisha wenyewe.

Zipo za aina mbili za mbegu: mbegu za kawaida ambazo huweza kupatikana popote kwenye papai lililoliwa. Changamoto iliyopo ni ugumu wa kubaini mbegu zipi ni za aina gani ya mpapai.

Aina ya pili ya mbegu ni chotara , mbegu zote huwa ni ya mipapai nyenye maua ya kike na ya kiume pamoja. Hii hukua haraka na kutengeneza miti mifupi yenye uzao mkubwa ukilinganisha na ile ya kienyeji.

Upandaji

Panda mbegu moja tu kwa kila kiriba chenye udongo uliochanganywa vizuri na kujazwa robo tatu. Kisha viweke chini ya kivuli umwagilie maji.

Mbegu huchukua siku nane hadi 15 kuchomoza, hivyo hakikisha unamwagilia maji kila siku ila yasiwe maji mengi. Hamisha mche toka kwenye kitalu baada ya wiki ya sita hadi nane.

Hakikisha kazi ya uhamishaji mimea inafanyika wakati wa asubuhi sana, jioni ama kukiwa na mawingu ili kuzuia madhara ya jua kwa mimea.

Wakati wa kuhamishi miche shambani, hakikisha nafasi kati ya mmea na mmea ni mita 2 hadi 2.5 na kati ya mstari na mstari ni mita 2.5 hadi mita 3.

Andaa mashimo yenye upana na urefu wa sentimita 60, tenga udongo wa chini na wa juu kisha changanya udongo wa juu na mbolea ya samadi.

Unaporudisha udongo kwenye shimo tanguliza udongo uliochanganywa na mbolea ya samadi na juu malizia udongo ulioutoa chini wakati wa kuchimba shimo.

Kwa wale wenye mashamba makubwa, mipapai huingia kati ya miche 1000 hadi 2000 kwa hekari moja. Pia, 400 hadi 800 kwa ekari moja.

Matumizi ya mbolea

Mmea ukishahamia shambani bado kutahitajika matumizi ya mbolea, wiki moja baada ya kuhamishia shambani weka mbolea gramu 28 kila mmche lakini usitumie mbolea yenye Chlorine bali tumia yenye Phosphate, mfano; - 12:24:12. (NPK).

Baada ya hapo kila baada ya wiki mbili weka mbolea yenye Nitroni kwa kiasi kikubwa kiasi cha gramu 56 kwa mmea. Mfano, 20:10:10 (NPK).

Kisha tumia mbolea yenye Potassium kiasi cha gramu 114, baada ya maua na matunda kutokeza. Kisha fanya hivyo kila baada ya mwezi. Mfano wa mbolea hii ni 12:12:17 +2 (NPK).

Weka mbolea ya majani yenye virutubisho vidogo vidogo ikiwemo boron kila mwezi. Boron ni mbolea ya muhimu katika kupata matunda mazuri. Ukifuata utaratibu huu baada ya wiki 37 tangu kupanda mbegu utaanza kufaidi matunda hadi mpapai utakapochoka kuzaa.

Mavuno yakoje?

Kwa mpapai uliotunzwa vizuri kwa msimu huweza kutoa matunda 80 hadi 120. Ikiwa umepanda mipapai 1000 kwa ekari maana yake utakua na mapapai 96,000 hadi 120,000.

0713593894

Saturday, May 20, 2017

Umuhimu wa mkulima kuwa na mpango kazi

 

By Abdul Mkono

Wakulima wengi tumekuwa tukilima kwa kusikia tu kwa wenzetu kuwa kilimo kinalipa.

Ni sawa na siwezi kukataa kuwa kilimo kinalipa. Kikubwa hapa napenda kuweka sawa kuwa utakaposikia kuwa mwenzio kufanikiwa kutokana na zao fulani sio kweli kuwa na wewe hutofanikiwa.

Utafanikiwa ikiwa utaangalia mambo muhimu hasa kwa mazingira yako. Fanya utafiti ili ujue kama nawe utapata mafanikio kama wenzako au la.

Unaposikia mafanikio ya mwenzako, wewe jiulize maswali haya: amevuna kiasi gani? shamba lake lina ukubwa upi?, amevuna mazao kiasi gani na yenye uzito gani?, ameuza kwa bei gani?, amelima lini na kuvuna lini (kulima kwa msimu). Mwisho amekumbana na changamoto zipi?

Katika makala ya leo, nataka kuwafundisha kuhusu mpango kazi katika kilimo. Huu unaweza kuandaliwa na wakulima au hata kwa kuwatumia wataalamu.

Mpango kazi ni neno pana likiwa na maana ya kitu au mwongozo wa kimaandishi ambao huandikwa kwa malengo ya kumpa mhusika muongozo jinsi gani anaweza kufanya mradi wake kwa uhakika na kwa ufanisi.

Umuhimu wa mpango kazi

1.Humpa mkulima muongozo sahihi wa jinsi ya kuanza kilimo chake, kwa muda maalumu kuendana na soko. 2. Humsaidia mkulima kupata mkopo wa kilimo

3.Humsaidia mkulima kujua gharama muhimu za kilimo chake pamoja na faida, hivyo kabla hajalima hujitambua mapema na hatimaye kufanya maamuzi sahihi.

4.Humsaidia kuweka kumbukumbu ya mambo muhimu katika kilimo, hivyo kurahisisha wengine kuja kufanya kilimo kwa muongozo huohuo.

5.Humwepusha mkulima kukwama njiani kwa gharama kuzidi, hii hutokana na kwamba mpango kazi unahusisha gharama za ziada kwa mambo yasiyotegemewa.

6.Ni njia ya kisasa ambayo humfanya mkulima kuonekana kilimo chake au biashara yake ni ya kisasa na iliyopangiliwa.

7.Humsaidia mkulima kujiandaa na dharura ambazo zinaweza kutokea kama kukosa soko, kuharibikiwa vifaa, Lakini pia humsaidia mkulima kujua uhalisia wa mradi wake katika mazingira yake.

Sehemu za mpango kazi

Huwa na utangulizi muhimu, uongozi au menejimenti ya shamba, masoko na bei ya kuuza bidhaa, maelezo ya bidhaa husika na uzalishaji wake kwa ekari, gharama kwa ekari na mauzo, vitu hatarishi na jinsi ya kujikinga navyo. Mambo haya huandikwa kwa ufupi sana katika utangulizi kisha kuelezwa kwa undani katika sehemu husika. Kwa ufupi sana huwa na mambo yafuatayo:-

1.Utangulizi mdogo wa mmiliki wa shamba, eneo la shamba lake lilipo, ukubwa wa shamba na zao analohitaji kulilima. Historia ya shamba kwa ufupi na umiliki halali wa shamba.

2.Malengo ya zao hilo kulimwa, kinachotegemewa kupatikana, bei husika ya kuuzia na walengwa wa kununua mazao hayo.

3.Faida inayotegemewa kupatikana, je, huo mradi unalipa? Hapa ili upate mkopo ni lazima mradi huu uwe na faida.

4.Miaka ya utendaji ya mradi huo.

5. Uongozi wa mradi huo, idadi ya wafanyazi, kiasi cha fedha utakachowalipa.

6.Washindani wako ni nani na upungufu wao. Weka pia uwezo na upungufu wako, lengo likiwa kujua namna ya kuzalisha bidhaa bora.

7.Kipengele cha kuonyesha faida na hasara ya mradi. Hapa kila zao litawekewa gharama halisi mwanzo mpaka kuvuna na kisha gharama kwa ajili ya vitu vya dharura. Kisha mavuno pamoja na fedha itayohitajika.

0713593894

Saturday, May 13, 2017

Siyo siri mbuzi wa maziwa wanalipa

Tofauti na mbuzi wa kienyeji, mbuzi wa maziwa

Tofauti na mbuzi wa kienyeji, mbuzi wa maziwa wanahitaji matunzo bora na uangalifu zaidi. Wasipotunzwa vizuri na kuangaliwa kwa ukaribu, hawatatoa maziwa ya kutosha na ni rahisi kupata madhara kiafya au kushambuliwa na magonjwa ya kitropiki 

By Calvin Gwabara, Mwananchi; gwabarajr@gmail.com

Tanzania ni miongoni mwa nchi ambazo mbuzi wa maziwa, wanapata umaarufu mkubwa kutokana na kuwa na faida nyingi

Faida hizo ni pamoja na kumwezesha binadamu kupata lishe itokanayo na maziwa na nyama na hata kuongeza kipato chake.

Katika sehemu ambazo ni vigumu kufuga ng’ombe wa maziwa,mbuzi wa maziwa ni muhimu katika kujibu changamoto za  lishe bora na kipato.

Hata hivyo, utaalamu na elimu bora ya utunzaji wa mbuzi wa maziwa haujaenea kiasi cha kutosha hapa Tanzania na ufugaji wa mbuzi hawa haujawa wenye tija kwa walio wengi.

Kwa sababu hiyo tangu mwaka 1983 watafiti kutoka idara ya sayansi ya wanyama, viumbe maji na malisho ya Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA) wakishirikiana na wenzao wa Koleji ya tiba za mifugo na afya ya binadamu na wengine kutoka Chuo Kikuu Cha Sayansi cha Norway (UMB) wamekuwa wakifanya utafiti na kutoa mafunzo ya ufugaji bora wa mbuzi wa maziwa katika maeneo mbalimbali nchini.

 Dk George Msalya ni mtafiti na mhadhiri  kutoka idara ya sayansi ya wanyama, anasema tangu wakati huo mbuzi wa maziwa hasa aina ya Norwegian Landrace wamesambazwa na kuenea maeneo mengi ya nchi kufuatia matokeo makubwa ya tafiti zao kwa msaada wa Shirika la Maendeleo la Kimataifa la Norway (NORAD).

Mbuzi aina ya Norwegian

 Mbuzi aina ya Norwegian walijaribiwa SUA kwa miaka mitano na baadaye kupelekwa kwa  wafugaji wadogo maeneo ya milima ya Uluguru hasa tarafa ya Mgeta ambako  wamestawi vizuri.

Ingawa ni  kama mbuzi 10  hivi waliopelekwa kwa wafugaji, sensa inaonyesha  kuwa Tanzania ina zaidi ya mbuzi 400,000 wa aina hiyo katika maeneo mbalimbali.

Kwa mujibu wa Dk Msalya, mbuzi wamegawanyika katika makundi makubwa makuu matatu kutokana na umuhimu wao. Makundi hayo ni mbuzi wa nyama, mbuzi wa maziwa, na mbuzi wanaotoa manyoya (sufu).

Pia, anasema kwa sababu ya mazingira na hali ya dunia, mbuzi hugawanywa katika makundi makubwa mawili, yaani mbuzi wa nchi za baridi  na mbuzi wa nchi za joto.

 ‘’Kwa sasa makundi haya yote yanapatikana Tanzania lakini mbuzi wa kienyeji aina ya Small East African ndio wanapatikana kwa wingi sana (asilimia 98) na katika maeneo mengi,” anasema.

“Aina hii ya mbuzi inapendwa na wafugaji kwa sababu ya uwezo wa kustawi vizuri katika maeneo ya joto ya Afrika ya Mashariki, lakini hukua polepole, hawana nyama nyingi wala maziwa mengi.”

Mbuzi wa maziwa wanapatikana sehemu chache za nchi, hasa maeneo ya baridi na wanahitaji uangalizi wa karibu. Mbuzi hawa wana maziwa mengi na hukua haraka. Madume  yasiyotumika kwa uzalishaji huchinjwa na kuliwa.

 

 

Aidha, anasema hapa nchini kuna aina tano za mbuzi wa maziwa ambazo ni  Anglo-Nubian, Toggenburg, Alpine, Norwegian Landrace, na Saanen. Wengi katika hawa ni mbuzi chotara.

Faida na sifa za mbuzi wa maziwa

Kwanza; mbuzi wa maziwa humpatia mfugaji maziwa kwa ajili ya familia. Mahali ambapo ni vigumu kufuga ng’ombe wa maziwa ni rahisi kumfuga mbuzi.

 Maziwa ya mbuzi yana virutubisho vingi na humeng’enywa haraka kuliko aina nyingine za maziwa na hivyo ni maziwa bora sana kwa watoto wadogo, wazee na wagonjwa.

 Imethibitika kuwa watu wasioweza kutumia maziwa ya ng’ombe wanaweza kutumia maziwa ya mbuzi pasipo shida.

Mbuzi huleta kipato kwa familia. Kipato kutokana na mbuzi wa maziwa huweza kupatikana baada ya kuuza maziwa na mazao yake na  kuuza mbuzi hai wanaochaguliwa hasa madume yasiyo tumika kwa uzalishaji.

 Kwa mkoa kama  Morogoro, lita moja ya maziwa ya mbuzi huuzwa kati ya Sh 1,000 hadi 3,000 na mbuzi wa maziwa huuzwa kati ya Sh 100,000 hadi 150,000. Mkoani Arusha, mbuzi aina ya Toggernburg bei inafika Sh400,000.

Aidha, mbuzi wa maziwa humpatia mfugaji na jamii inayomzunguka mbolea kwa ajili ya kutumika mashambani na bustanini.

Tafiti za hivi karibuni zinaonyesha kuwa mbolea inayotokana na mbuzi wa maziwa ina kiasi cha kutosha cha Naitrojeni, potashi na fosforasi (NPK), hivyo kustawisha vizuri mazao.

Pamoja na faida hizo, umuhimu na sifa za mbuzi wa maziwa zinatokana na mambo yafuatayo;

Ni rahisi kumfuga mbuzi kuliko ng’ombe kwa sababu huhitaji mtaji kidogo zaidi ukilinganisha na wanyama wakubwa kama ng’ombe.

Wanatumia gharama kidogo za chakula ukilinganisha na wanyama kama ng’ombe na ng’uruwe pamoja na sehemu ndogo au banda.

Hapa Tanzania na hasa maeneo ya Mgeta, mbuzi wa maziwa wameweza kutoa maziwa litambili  mpaka tano za maziwa kwa siku (wastani lita tatu) na hivyo huzidi mbuzi wa kienyeji wanaotoa lita 0.2 mpaka 0.5

Nchini Norway, mbuzi aina ya Norwegian hutoa lita nne mpaka sita  za maziwa kwa siku.

Mbuzi huzaa mapacha, mimba zao ni za muda mfupi (miezi mitano) na watoto hupandishwa kati ya umri wa miezi sita na nane; hivyo ni rahisi kupata idadi kubwa ya mbuzi ndani ya kipindi kifupi

Matunzo ya mbuzi wa maziwa

Tofauti na mbuzi wa kienyeji, mbuzi wa maziwa wanahitaji matunzo bora na uangalifu zaidi. Wasipotunzwa vizuri na kuangaliwa kwa ukaribu hawatatoa maziwa ya kutosha na ni rahisi kupata madhara kiafya au kushambuliwa na magonjwa ya kitropiki.

Utunzaji bora wa mbuzi wa maziwa humaanisha kuwa mnyama apewe chakula cha kutosha na kilicho bora, mbuzi atunzwe kwenye mazingira safi na salama na yanayoweza kumkinga na maradhi na wadudu wengine wa mwili kama vile kupe, viroboto, na minyoo.

Apewe huduma muhimu kama kupunguzwa kwato zilizozidi na kuogeshwa..

Ingawa mbuzi wa maziwa anaweza kulishwa na kupelekwa mbali na nyumbani, inasisitizwa kuwa mfugaji lazima atengeneze banda zuri la kuwahifadhi wanyama wake na ikiwezekana mbuzi wa maziwa aletewe chakula na kulishwa ndani ya banda. Anaweza  kutolewa tu kwa ajili ya mazoezi au wakati wa huduma nyingine zinazohitajika.

 Mbuzi wa maziwa huhitaji lishe bora au chakula chenye virutubisho vyote muhimu kama protini, madini,vitamini na maji.

 Kiasi cha kulisha hutegemea uzito wa mwili au kundi la mbuzi kama vile wazazi madume na majike, mbuzi wanaonyonyesha, mbuzi watoto, mbuzi wanaokuwa na wengineo.

Kwa kawaida inashauriwa mnyama apewe asilimia 2.5 hadi 4 ya uzito wake kama chakula kikavu ili kumpa lishe ya kutosha. Ifahamike kuwa majani ya asili na yasiyotunzwa vizuri hasa yale ya nchi kama Tanzania hayatoshelezi kama chakula bora cha mbuzi.

Ni muhimu kuangalia afya ya mbuzi wa maziwa na kuhakikisha afya zao kila siku. Mbuzi atakuwa na afya kama atakingwa dhidi ya magonjwa mbalimbali na kumuepusha na wadudu waletao magonjwa kama kupe, chawa na inzi.

Hii hufanyika kwa   kumuogesha na kwa kumtibu mara moja pale anapougua. Mbuzi afuatiliwe na kupandishwa mapema ili kumpa mfugaji faida.

Calvin Edward Gwabara ni mwandishi mwandamizi wa masuala ya kilimo na mifugo kutoka Chuo Kikuu cha Sokoine cha kilimo SUA gwabarajr@yahoo.com, gwabarajr@gmail.com

Saturday, May 13, 2017

KILIMO BIASHARA: Tajirika na kilimo cha papai

 

By Jackson Bwire

Karibu katika safu mpya ijulikanayo kwa jina la ‘Kilimo biashara’.

Hii itakuwa safu maalumu kwa ajili ya kuonyesha namna mkulima anavyoweza kulima kwa mtazamo wa kibishara badala ya kilimo cha mazoea au cha kuhemea tumbo.

Pamoja na mambo mengine ya kuhusu kilimo, safu hii itakuwa ikitoa undani wa mazao kwa maana namna ya kulima zao husika, menejimenti ya zao hilo, masoko na pia mahesabu kuhusu faida unazoweza kupata kwa zao husika hasa ikiwa utafuata kanuni za kilimo ambacho wengi hawajui kuwa kuna sayansi ndani yake.

Kwa utangulizi wa safu hii, leo tutaangazia kilimo cha papai, kwa kuwa ni miongoni mwa mazao yenye fursa kubwa ya kifedha kwa mtu atakayeamua kulima kitaalamu na kwa kufuata ushauri wa wataalamu.

Kwa kukosa elimu kuhusu umuhimu wa papai kwa afya zetu na maendeleo ya uchumi wa mtu mmojammoja na hata Taifa, zao hilo halipewi uzito kama ilivyo matunda mengine yanayokimbiliwa na wakulima wengi kama maembe, machungwa, matikiti na mengineyo.

Kimsingi, zao la papai lina uwezo mkubwa wa kubadili maisha ya Mtanzania wa chini kabisa na kufikia hatua ya  milionea.

Papai ni tunda la kitropiki, hivyo maeneo mengi ya Tanzania hili zao linastawi na kufanya vizuri hasa ukilima kitaalamu, ikiwa ni pamoja na kufuata hatua muhimu kama vile kupima udongo kabla ya kupanda.

Nitoe wito kwa Watanzania wenzangu kuhusu kilimo hiki, kwani kwa hakika kinalipa kama utadhamiria, kuwa na nidhamu na kuheshimu kilimo kama sehemu ya maisha yako.

Kupitia papai, nakuthibitishia kuwa hutokuwa na haja ya kuendelea kutetemekea ajira au kulalamika kuwa hakuna ajira.

Nataka kuanzia sasa ufikirie namna unavyoweza kupata kipande cha ardhi na kukitumia kwa ajili ya kilimo.

Makundi ya papai

Mapapai yamegawanyika katika makundi mawili; mapapai ya kienyeji na yale ya kisasa.

Nashauri  watu kujikita zaidi kuzalisha mapapai ya kisasa, kwani yana soko, yana uzalishaji mkubwa na mbegu zake zinavumilia magonjwa

Nimekutana na maswali mengi kuhusu mbegu za kisasa kuwa zina matatizo kiafya, Niwatoe hofu  Watanzania

Kitaalamu mbegu za kisasa hazina madhara yoyote kiafya, ila udhaifu wake ni pale mtu anapoamua kupanda mbegu za papai ambalo amelivuna mara ya kwanza kutoka kwenye mbegu za kisasa.

Hii hairuhusiwi na ni makossa, pia ukilazimisha hautopata matunda kama ya awamu ya kwanza. Kitu chenye matatizo ni mbegu zinazotengenezwa kwa kutumia teknolojia ya uhandisi jeni (GMO).

Mbegu za GMO  zinatengenezwa huku ndani yake kukipandikizwa viumbe kama bakteria kwa lengo la  kupata mmea ambao unakuwa na kinga dhidi ya wadudu waharibifu wa mazao.

Mdudu akiushambulia huo mmea lazima afe na hata mifugo ikila majani au mbegu ya aina ya hiyo mimea lazima ife. Athari hii pia inaendelea hadi kwa binadamu.

Nini cha kuzingatia?

Kuna fedha nyingi kwenye zao la papai kama utazingatia upimaji wa  udongo, kuwa na chanzo cha kuaminika cha maji, mbegu bora na imara, utaalamu wa kilimo na uhakika wa soko.

Kwa kawaida, katika eka moja ya shamba miche 1,000 hadi  1,225 inaweza kupandikizwa.

Kwa makadirio ya chini, mche mmoja kwa mwaka unaweza kukutolea  matunda 100.

Kwa maana hiyo kama una miche yako 1,000 una uwezo wa kupata matunda 100,000. Sasa ukiamua uuze papai lako kwa bei ya hasara ya Sh 500, hesabu hiyo itakupa jibu la Sh 50,000,000. Unataka nini Mtanzania mwenzangu?

Kwa nini sasa tusiamue kulima papai kama ilivyo kwa matikiti na maembe ili ifike hatua sasa kila genge, soko ukienda uyakute mapapai kama tunavyoona matunda mengine?

Kumbuka bei ya hasara nimesema ni sh 500,  lakini kwa maeneo ya mjini, zao hili hufika Sh 4,000.

Papai la kisasa linaanza kuzaa kuanzia mwezi wa nne na mti hudumu kwa miaka mitatu hadi mitano.

Kaa chini fikiria namna ya kujikwamua na umaskini kwa kulima papai. Kwa nini uendelee kulaumu kuwa ajira hakuna au mshahara unaolipwa ni kiduchu?

Jackson Bwire ni mtaalamu wa kilimo cha mazao ya mbogamboga na matunda. 0715500136/0768279408

Saturday, May 6, 2017

Faida za unenepeshaji wa ng’ombe wa nyama

Ng’ombe wa unenepeshaji, wanapaswa kukaa ndani

Ng’ombe wa unenepeshaji, wanapaswa kukaa ndani ya banda maalumu kama hili na kuletewa kila kitu, kwa muda wote wa unenepeshaji. Picha na mitandao ya  phys.org na johanerespichius 

By Calvin Gwabara

Japo Tanzania inashika nafasi ya tatu kwa wingi wa mifugo duniani,  bado tunaagiza kiasi kikubwa cha nyama kutoka nje.

Nyama hii ni ile inayotumika kwenye hoteli za kitalii, huku hoja ikitolewa kuwa nyama ya ndani haina viwango na ubora wa kimataifa.

Hata kwa nyama ya soko la ndani, wafugaji wengi hupata hasara wanapouza wanyama wao waliokonda kwa sababu ya malisho duni hasa wakati wa kiangazi.

Sua yaingilia kati

Watafiti kutoka Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (Sua) kupitia Idara ya Sayansi ya Wanyama na Uzalishaji pamoja na Kitivo cha Tiba ya Mifugo na Afya ya Binadamu, wameamua  kuanzisha mradi wa utafiti wa unenepeshaji wa mifugo wilayani Hanang.

Lengo la utafiti huu ni kuwasaidia  wafugaji kuzalisha nyama yenye ushindani na viwango vya kimataifa na hatimaye kuuza katika  hoteli za kitalii mkoani Arusha.

Profesa Erikila Kimbita, ni kiongozi wa mradi huu anayesema unenepeshaji ni kitendo cha kumpatia ngo’ombe lishe  bora miezi mitatu kabla ya kupelekwa sokoni pamoja na kumpunguzia umbali na muda wa kutafuta majani ili kumsaidia kufikia uzito na kiasi cha mafuta kinachotakiwa na soko mapema.

‘’Ng’ombe anayenepeshwa huweza kuongezeka kilo 90 katika kipindi cha miezi miatatu na hivyo kumfanya atoe nyama nyingi na laini inayohitajika kwenye hoteli nyingi za kitalii,” anaeleza.

Hatua za unenepeshaji

1. Mfugaji anatakiwa kujenga banda la kutosha ng’ombe anaohitaji kuwanenepesha na ng’ombe mmoja anahitaji nafasi kwenye banda sawa na wastani wa mita 5.5 na banda hilo liwe na hori la chakula na maji humohumo.

2.  Hori liwe na nafasi ya sentimeta 30 - 60 kwa ng’ombe wote waweze kula kwa wakati mmoja na ili kuruhusu usafi kufanyika kwa urahisi, huku  sakafu ikiwa  na mwinuko  wa asilimia mbili.

Baada ya kumaliza uandaaji wa banda mfugaji, anatakiwa kujua sifa za ng’ombe anayefaa kwa unenepeshaji ambapo kwa mujibu wa Profesa Kimbita ng’ombe anayefaa kunenepeshwa anapaswa kuwa na umri wa miaka miwili hadi mitatu.

‘’Vidume visivyohasiwa hukua haraka kwa asilimia 10 - 12 zaidi kuliko vilivyohasiwa yaani maksai, lakini pia ng’ombe chotara hukua zaidi kuliko wale wa kienyeji na mfugaji hashauriwi kutumia ng’ombe waliodumaa kwenye unenepeshaji,’’ anasema.

Baada ya mfugaji kuzingatia hatua hizo, anatakiwa kuandaa ng’ombe wake kwa ajili ya unenepeshaji ambapo atatakiwa kuwachunguza kama wana minyoo na magonjwa mengine na ikigundulika wana minyoo au magonjwa watibiwe haraka kwanza.

Kwa kuwa kabla ya kuanza zoezi la unenepeshaji ng’ombe hao walikuwa wanakula chakula cha kawaida yaani majani pekee,  lazima sasa mfugaji aendelee kuwapatia ng’ombe hao majani mengi na chakula cha unenepeshaji kwa asilimia ndogo na kuongeza taratibu hadi watakapozoea chakula cha unenepeshaji pekee.

Profesa Kimbita anasema endapo mfugaji atawapatia ng’ombe hao chakula cha kunenepeshea ghafla bila majani, watavimba matumbo na anashauri baada ya siku 14 chakula cha unenepeshaji  kitawale zaidi kuliko majani kwenye mlo.

Chakula cha unenepeshaji

Chakula cha unenepeshaji kiwe na virutubisho nguvu  sawa na 12 MJ/ME kg DM na protini kuanzia 12 hadi 15% CP/kg DM. Virutubisho hivyo vinaweza kupatikana kutoka kwenye mchanganyiko ufuatao: Pumba asilimia 70, mashudu asilimia 27, madini asilimia mbili na chumvi asilimia moja

Ng’ombe mwenye uzito wa kilo 300 anaweza kula hadi kilo saba za chakula cha unenepeshaji kwa siku ambayo ni sawa na asilimia 2.5 ya uzito wake, hivyo mfugaji ahakikishe kwa muda wote  hori la chakula lina nyasi na majisafi ya kunywa.

 Pia, litoe nafasi na sentimeta 30 - 60 kwa ng’ombe mmoja ili ng’ombe wote waweze kula kwa wakati mmoja.

Jambo lingine muhimu linalosisitizwa kwenye zoezi la unenepeshaji  ni kuwapo kwa maji  kwa ng’ombe anayenenepeshwa kwa siku kulingana na uzito wake na hali ya joto.

Mafanikio katika biashara ya unenepeshaji ng’ombe yanategemea ubora wa ng’ombe unaotumia na upatikanaji wake.

Mengine ni upatikanaji wa chakula cha zaida na gharama zake (kama mashudu, pumba, molasesi n.k) gharama ya kuweka miundombinu muhimu  ya unenepeshaji (nyumba, hori la chakula na barabara), kiasi cha ujuzi cha mtunza ng’ombe hao, bei ya ng’ombe sokoni kwa walionenepeshwa ukilinganisha na wale wasionenepeshwa pamoja na udhibiti wa milipuko ya magonjwa ya mifugo.

Mambo ya kuzingatia

Mfugaji anatakiwa kutafiti soko kabla ya kuanza kunenepesha, huku akihakikisha  malighafi za unenepeshaji zinapatikana bila shida.  Pia, ng’ombe wa unenepeshaji wanunuliwe kwa bei ya chini ili kuja kuuza kwa bei ya juu wanaponenepeshwa.

Zipo athari zinazoweza kuikumba biashara ya unenepeshaji ambazo mfugaji lazima azifahamu na kuzizingatia kabla ya kuanza unenepeshaji.

Athari hizo ni pamoja na  vifo, ng’ombe kukataa kula chakula cha kunenepesha endapo mfugaji hatafuata taratibu za uchanganyaji wa chakula na ulishaji kwa siku 14 za kwanza, ukuaji hafifu unaotokana na uchaguzi mbaya wa ng’ombe pamoja na mabadiliko ya bei ya chakula cha kunenepesha.

Ili kukabiliana na athari hizo, lazima mfugaji awe na elimu juu ya matunzo ya ng’ombe anayenenepeshwa, kufuata taratibu zinazotakiwa  kukinga ng’ombe kupata magonjwa, kuhifadhi chakula cha kunenepesha cha kutosha kabla ya kuanza kunenepesha au kwa kuingia mkataba na wauzaji wa chakula hicho.

Ng’ombe wa kunenepeshwa asitembee kwenda kutafuta malisho  wala maji, bali akae kwenye banda na kuletewa kila kitu katika kipindi chote cha miezi mitatu ya unenepeshaji.

Calvin Gwabara ni mwandishi mwandamizi wa masuala ya kilimo kutoka Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo   gwabarajr@yahoo.com, gwabarajr@gmail.com.

Saturday, May 6, 2017

Umuhimu wa kubadilisha maji ya bwawa la samaki

Bwawa la samaki lililojengwa kitaalamu. Ili

Bwawa la samaki lililojengwa kitaalamu. Ili kupata tija ya ufugaji wa samaki, wafugaji wanalazimika kubadili maji bwawani kwa vipindi maalumu. 

By Ayub Nnko

Kumekuwapo  changamoto kadhaa katika ufugaji wa samaki, hususani suala  la ubadilishaji wa maji katika bwawa la samaki.

Ukweli ni kuwa baadhi ya wafugaji hawajui kabisa ni muda au wakati gani ni sahihi kubadilisha maji na  kwa namna gani.

Maji yanayofaa kwa ufugaji wa samaki ni maji yasiyokuwa na klorini na ammonia, ambayo ni sumu kwa ufugaji wa samaki. Maji ya bomba mara nyingi huwekwa klorini na ammonia ili kuua vijidudu vya magonjwa kwa binadamu au mifugo.

Kwa mantiki hiyo, maji hayo hayana usalama sana kwa ufugaji wa samaki hasa yakitumiwa moja kwa moja.

Swali ni nini cha kufanya ili maji hayo yaweze kutumika katika ufugaji wa samaki? Maji haya yanaweza kutumiwa kwa ufugaji wa samaki kwa kuondolewa klorini na ammonia. 

Klorini na ammonia huondolewa kwa kutumia njia mbili ambazo ni kutumia dawa za kuondoa klorini na ammonia zinazotengenezwa viwandani. Au  kwa kuweka maji kwenye chombo kikubwa cha wazi kwa muda huku ukiyakoroga au kuyajaza kwenye bwawa na kuyaacha siku kadhaa ukiwa unayakoroga.

Kama unayabadili kiasi tu, yaweke kwenye chombo kwa siku mbili hadi tatu kabla ya kuyaweka kwenye bwawa

Badilisha maji

Wafugaji  wengi, wanafuga samaki kwa muda mrefu bila kubadilisha maji kutokana na kutojua umuhimu wa kubadilisha maji kwenye bwawa la samaki.

Ni lazima kutambua kuwa maisha ya samaki ni kwenye maji na kwa kuwa samaki wanatumia virutubisho asili vilivyomo ndani ya maji mfano madini na hewa, hivyo ni muhimu kubadili maji yaliyomo ndani ya bwawa.

Aidha, maji pia yanachafuliwa na vitu kama fosifeti, hewa ya kaboni, ammonia, naitreiti na protini zinazokusanyika kidogo kidogo ndani ya maji na kuathiri ukuaji wa samaki. Maji hupotea taratibu kadri siku zinavyokwenda

kama mvuke.

Unaweza kubadilisha maji mara baada ya kupima kwa kutumia vipimo maalumu vinavyoweza kubaini kiasi cha oksijeni kilichopo, uchafu wa maji, PH, ammonia na vitu vingine. Hivi vyote vikiwa katika viwango visivyokubalika,  ni muhimu kwa mfugaji kubadilisha maji katika bwawa la samaki.

Fuata taratibu hizi kubadilisha maji

Unaweza kubadili maji asilimia 10 tu endapo unabadili kila wiki, yaani unapunguza na kuongeza maji asilimia 10 tu ya maji yanayotakiwa kuwamo kwenye bwawa.

Kama unataka kubadili maji kila baada ya wiki mbili,  punguza na kuongeza asilimia 20 ya maji yanayotakiwa kuwamo ndani ya bwawa. Kama unataka kubadilisha kila baada ya wiki tatu,  punguza na kuongeza asilimia 30 tu ya maji yanayotakiwa kuwamo ndani ya bwawa la samaki.

Ni vizuri kubadili maji kidogokidogo kwenye bwawa la samaki ili kutoathiri

afya ya samaki kwa kusababisha mshtuko. Aidha, haijalishi ni utaratibu gani utakaochagua kutumia kubadilisha maji ndani ya bwawa la samaki,  lakini ni lazima ubadilishe maji kwa kupunguza na kuongeza asilimia 60 hadi 70 ya maji yanayotakiwa kuwa ndani ya bwawa lako mara tatu kwa mwaka.

Kwa maeneo ya baridi, mabadiliko haya makubwa ya maji yafanyike kipindi cha joto ili kuepuka kuongeza maji ya baridi kwenye bwawa lako.

Aidha, haishauriwi kubadilisha maji mengi mara kwa mara kama kuna maji ya kutosha kwani unaweza kuathiri afya ya samaki kutokana na mshtuko.

Utoaji wa maji yote huku samaki wakiwa kwenye bwawa haushauriwi kwa namna yoyote ile; ubadilishaji huu ufanyike tu pale ambapo unataka kuwavuna samaki wote bwawani.

Makala haya awali yalichapishwa katika mtandao wa mkulima mbunifu.Wasiliana na mtaalamu kwa namba 0718 986 328.

Tuesday, April 25, 2017

Ufugaji kuku unavyompa heshima mzungu wa Kichaga

By Tumaini Msowoya, Mwananchi ; tmsowoya@mwananchi.co.tz

Katikati ya makundi zaidi ya 70 ya wakulima na wafugaji waliokuwa wakionyesha bidhaa zao kwenye maonyesho ya Mkulima Market hivi karibuni, alikuwapo mfugaji wa kuku wa kienyeji, Eva Kileo.

Ubora wa kuku wake, unafanya mamia ya wanaotembelea maonyesho hayo kutaka kujua siri ya mafanikio yake.

 Eva maarufu maarufu ‘Mzungu wa Kichaga’ anasema ufugaji kuku ndiyo unaompa heshima. “Kiukweli ufugaji si umaskini kama baadhi wanavyotafsiri, ufugaji wa kisasa unalipa. Niliacha ajira nikakimbilia kufuga na hakika sijawahi kujuta kwa sababu kuku ndiyo heshima yangu hapa mjini,”anasema.

Anasema ufugaji kuku wa kienyeji ni moja ya nyenzo muhimu alizotumia kupambana na umasikini kwa kujiongezea kipato cha kaya yake. Anasema kinachompa nguvu katika ufugaji huo ni soko la uhakika tofauti na kuku wa kisasa ambao bei yao ni ndogo.

Safari ya ufugaji

Alianza kufuga kuku watano kwa ajili ya familia yake na baadaye akahamasika na kuamua kufuga kibiashara.

Eva anasema huuza kuku wa nyama kati ya 200 hadi 500 katika misimu yote ya siku kuu ikiwamo Idd, Mwaka Mpya, Pasaka na Krismasi kwa bei ya kati ya Sh20,000 bei ya jumla na Sh30,000 bei ya rejareja kulingana na ukubwa.

“Ikiwa nitauza Sh 20,000 kila kuku na kama nitamudu kutunza kuku 500 nakuwa na uhakika wa kupata Sh10 milioni,”anasema.

Mkulima Market, maonyesho yanayoandaliwa na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, ni soko la wazi linalolenga kuwatafutia masoko wakulima na wafugaji na kuiambia dunia kwamba kilimo na ufugaji vinalipa.

Mwandaaji na msimamizi wa soko hilo, Dk Vicensia Shule anasema soko hilo endelevu litakuwa likifanyika kwenye viwanja vya chuo hicho na linalenga kumsaidia mkulima wa chini kupata soko la kuuza bidhaa zake na hivyo kujikwamua kiuchumi.

Eva au Mzungu wa Kichaga analitumia vilivyo soko hilo kuuza kuku, vifaranga na mayai hivyo kutokuwa na wasiwasi na kipato chake. Anasema jamii nyingi nchini wamezoea kufuga kuku kama asili na kwa ajili ya chakula lakini si kibiashara jambo linalofanya bidhaa hiyo kuendelea kuwa na soko kubwa.

Kabla ya ufugaji, Eva anasema uhakika wa soko ndio ambao ulimfanya achague ufugaji, licha ya kuwa alisomea taaluma ya uandishi wa habari.

Anasema baada ya kuhitimu masomo ya sekondari, alijiunga na Chuo Cha Uandishi wa Habari cha Times (TSJ) na baadaye kuanza kazi ya utangazaji Redio Uhuru.

Anasema alifanya kazi kwa muda mfupi kabla ya kuhamia Kampuni ya Nokia na baadaye Benki ya Barclays alikodumu kwa miaka miwili. “Niligundua ajira inaweza kunichelewesha kwenye mafanikio na mimi natafuta fedha.

Natamani kuona watoto wangu wanaishi maisha mazuri kuliko niliyokulia mimi. Pia nilitaka kulipa fadhila za wazazi wangu ambao wamenifanya kuwa hivi,”anasema na kuongeza: “Naamini sikusoma ili niajiriwe, nilisoma ili nitumie elimu yangu kupambana na changamoto za maisha na kufikia mafanikio,”anasema.

Kwa sababu tayari alikuwa na malengo, aliweka mtaji wa kutosha hivyo ikawa rahisi kwake kununua shamba katika eneo la Kigamboni, jijini Dar es Salaam.

“Wakati huo nilikuwa tayari na kuku watano na nilishaona faida ya kuku niliokuwa nao, walinifaa kwa kitoweo cha familia, wakati huu nilinuia kufuga kibiashara,”anasema.

Aliamua kutumia muda wake kujifunza ufugaji bora wa kuku, ambao leo hii anajivunia.

“Kuku wa asili wamekuwa wakifugwa bila ya kupatiwa huduma muhimu kama makazi bora, chakula cha ziada, tiba, kinga za magonjwa mbalimbali, mimi nafuga kibiashara hivyo, hatua hizo zote nazingatia,” anaeleza Eva.

Anasema mambo ya msingi anayozingatia katika ufugaji wa kuku wake aina ya Kroiller kutoka nchini India, ni usafi wa mabanda, kupambana na magonjwa ya kuku kwa kuwapa kinga na dawa, chakula cha ziada, utotoleshaji wa vifaranga, ulinzi dhidi ya wadudu au ndege na matunzo ya vifaranga.

Anasema moja ya vitu vinavyochangia kuteketeza kuku ni magonjwa, hivyo anashauri lazima mfugaji wa kuku kujua aina ya magonjwa na namna ya kupambana nayo.

Anayataja baadhi ya magonjwa yanayosumbua na ambayo lazima mfugaji apambane nayo kuwa ni pamoja na kideri, mdondo, ukosefu wa vitamin A, Kosidiosisi, viroboto, chawa, utitiri na minyoo.

“Haya magonjwa yote yanadhoofisha kuku hivyo lazima kupata ushauri wa wataalamu wa mifugo ili kuku wasije kuteketea. Binafsi nafuata taratibu zote ndio maana najivunia kuwa mfugaji wa kuku,”anasema.

Anasema wapo wenye dhana potofu kwamba kuku hufugwa vijijini au na watu wasio na uwezo. “Hii si kweli, asilimia 80 ya kazi zote za kufuga nafanya mwenyewe, kuku ni utajiri na kwa sababu natafuta pesa, najivunia kuwa mfugaji wa kuku,”anasema.

 Vifaranga na mayai

Si tu kuuza kuku wa nyama, Eva anasema anategemea kipato kutokana na utotoleshaji wa vifaranga. “Kifaranga kimoja nauza kwa bei ya Sh2,500 hivyo ikiwa nitatotolesha vifaranga vingi, bado ninakuwa na kipato cha uhakika,”anafafanua  zaidi Eva.

Mbali na vifaranga anabainisha kuwa hutegemea zaidi, biashara ya mayai ambayo pia inalipa kutokana na mahitaji makubwa ya bidhaa hiyo.

Changamoto za ufugaji kuku wa kienyeji

Mtaalam mshauri wa kilimo na mifugo, Fanuel Letta, anasema miongoni mwa changamoto kubwa za wafugaji wa kuku wa kienyeji ni magonjwa, kutojua kanuni bora za ufugaji na kushindwa kupata soko.

Eva anasema changamoto hizo zote amekuwa akipambana nazo, kwa sababu, ameamua kutumia wataalamu wa kilimo kupata mavuno na masoko.

Mitandao ya kijamii yamsaidia

Anasema soko la kwanza la bidhaa zake ni mitandao ya kijamii na kuwa kupitia hiyo amefanikiwa kufahamika nje na ndani ya nchi.

“Situmii mitandao kufanya umbea, natumia kujitangaza na kutafuta wateja zaidi. Huko ndiko kumenifanya nifahamike na ndio maana nimefika hapa nilipo. Wateja wengi ninaowapata wanatokana na mitandao ya kijamii,”anasema.

Aamua kuwa mwalimu

Baada ya mafanikio katika ufugaji kuku, Eva ameamua kufungua darasa. “Nafundisha namna ya kuandaa banda la kuku, kupambana na magonjwa, ufugaji bora, kutotolesha vifaranga na njia zote za kufanikiwa,”anasema.

Anasema amekuwa akitumia shamba darasa kutoa elimu hiyo na ameweza kusaidia watu wengi nao sasa wanajivunia ufugaji wa kuku.

Anawashauri Watanzania kuacha tabia ya kufanya biashara kwa kuigana, badala yake kutumia ubunifu na utaalamu katika kila wanachofanya. Anasema watu wengi wanashindwa kufanikiwa kutokana na kukata tamaa, kutotumia utaalamu, ubunifu na kukosa bidii katika mambo wanayofanya.

Tuesday, April 25, 2017

Kilimo biashara ni zaidi ya kushika jembe pekee

By Mwandishi Wetu, Mwananchi

Wiki iliyopita nilikwenda mkoani Tanga, Wilaya ya Muheza. Kilichonipeleka ni kufuatilia zao la karafuu.

Sikufanikiwa kufika baada ya kuchelewa usafiri, nilitakiwa kufika Muheza mjini kabla ya saa nane mchana ili niweze kwenda na kurudi.

Kwa sababu kutoka Muheza hadi Amani ni mwendo wa saa tatu, nadhani wasomaji wangu mnapakumbuka Amani kulipogundulika dhahabu miaka ya nyuma kukazua taharuki nchini.

Inawezekana kuna wasomaji wanashangaa hiki ninachoandika kuwa hata Tanzania Bara kuna karafuu, wengi walishazoea zao hili linapatikana visiwani Zanzibar hasa Pemba. Ieleweke hata Tanga na Morogoro zinapatikana.

Si karafuu tu bali viungo vingi vya chakula vinapatikana Amani ikiwemo abdalasini, hiliki, pilipili mtama (Pilipili Manga) na chai. Lakini leo nitazungumzia karafuu pekee, umuhimu wake katika biashara.

Kutokana na watu niliowasaili, wamenieleza zao hilo linauzwa kati ya Sh5000 hadi Sh10,000 kutoka shambani kutegemeana na mazungumzo kati yako na mkulima lakini ukinunua kwenye ghala pale Muheza Mjini itakupasa kununua kwa Sh13,000 hadi Sh15,000 kwa kilo moja  kulingana na msimu.

Soko la Zanzibar kwa sasa linafikia Sh14,000 kutoka kwa mkulima na ikifika mjini gharama zinaongezeka, siwezi kuzitaja hapa kwa sababu sina uhakika sana kulingana na kupanda na kushuka kwa idadi ya zao ndipo bei hubadilika.

Lakini soko la dunia linaathiri kwa kiasi kikubwa bei ya karafuu nchini.

Kwa mujibu wa mtandao wa Alibaba.com bei ya karafuu kwa kilo moja ni Dola za Marekani 7.5, kwa tani moja bei ni Dola 8000 hadi 9000. Maana yake ikiwa utanunua kilo moja kwa Sh8,000 mathalan na ukiiuza kwa Dola 7.5 ambayo ni sawa na Sh 16,500 unapata faida ya Sh8,500 kwa kilo moja, ukitoa gharama za usafiri na kodi, kitakachobaki hakiwezi kuwa haba.

Karafuu zina matumizi kadha; utengenezaji wa sigara, upishi, dawa ya meno, na pia mafuta yake hutumika kwa kuchua misuli.

Kwa mujibu wa China Radio International (CRI-Kiswahili), miche ya mkarafuu ililetwa Zanzibar kutoka Mauritius mwaka 1818, miti hii imestawi zaidi Visiwani Unguja na Pemba, visiwa hivi  vinatoa asilimia 80 ya karafuu zinazohitajika duniani.

Hizi ni takwimu za mwaka 2014, ingawa zipo taarifa kuwa takwimu hizi zimeshuka. Karafuu inastawi katika nyuzi joto juu ya 50 F (10 C), ingawa wastani wa nyuzi joto 70-85 F (20-30 C) inafaa zaidi, mmea huu haupendi mazingira yenye baridi nyingi wala mvua zilizopitiliza kiwango.

Inaanza kutoa maua baada ya miaka sita tangu kupandwa,karafuu zinakua tayari kuvunwa mmea unapofikia urefu wa mita 8-12. Ingawa inachukua miaka 15 hadi 20 mkarafuu kukomaa. Baada ya hapo huweza kuendelea kuzaa kila mwaka kwa miaka zaidi ya 200 ikiwa miche itatunzwa vizuri.

Ushahidi kutoka: Worrall, Simon (June 23, 2012). “The world’s oldest clove tree”. BBC News Magazine. Retrieved June 24, 2012, unabainisha kuwa wataalamu wamegundua mikarafuu aina ya Afo yenye umri unaofikia miaka 350 hadi 400 huko Ternate.

Hili ni eneo katika kisiwa cha Maluku kinachopatikana mashariki mwa Indonesia. Ndio maana wengi wanaamini karafuu asili yake ni Indoneshia.

Wiki ijayo tutaangalia mataifa yanayoongoza kwa kulima karafuu na namna ya kuanza ukulima wa karafuu hadi kuvuna

Saturday, April 15, 2017

Mbegu za mahindi ya GMO kumfikia mkulima mwaka 2021

 

By Calvin Gwabara, gwabarajr@gmail.com

Tanzania ni miongoni mwa nchi za Afrika ambazo matatizo ya mabadiliko ya tabia ya nchi, yameathiri  uzalishaji wa mazao mbalimbali ikiwamo mahindi.

Sambamba na hilo, tatizo la magonjwa ya mimea na wadudu nalo limekuwa likichangia hasara kwa wakulima wengi, hali ambayo imekuwa ikiwasababishia hasara hasa wanapokosa mbinu za kukabiliana nao.

Mwishoni mwa mwaka jana, watafiti  wa Wizara ya Kilimo,  Mifugo na Uvuvi kwa ushirikiano na  Tume ya Taifa ya Sayansi  na teknolojia (COSTECH) walipanda mahindi ya majaribio, yaliyozalishwa kwa njia ya uhandisi jeni (GMO).

Majaraibio ya  mahindi haya yanayovumilia ukame, yalifanyika katika kituo cha utafiti wa kilimo cha Makutupora mkoani Dodoma.

Utafiti huo ambao ni moja ya juhudi za kufuta suluhisho la changamoto ya ukame na mvua kidogo inayowakumba wakulima wengi wa mahindi nchini, umevuta hisia za watu wengi hususani wakulima wa zao hilo, wengi wakitaka  kujua maendeleo yake na namna wanavyoweza kunufaika na matokeo ya utafiti huo hasa upande wa mbegu.

Kila aliyefika kituoni hapo na  kujionea jinsi mahindi hayo yanayostahimili ukame yalivyostawi na kuvumilia ukame wa mkoa wa Dodoma, amekuwa na shauku ya kutaka kujua ni lini mbegu  zitawafikia wakulima, wanaopata tabu kutokana na tatizo la ukame katika maeneo mengi.

Hali inakuwa ya kukatisha tamaa pale wanapoambiwa kuwa utafiti huo unaendeshwa kwa sheria kanuni na taratibu za nchi yetu ambazo kiutekelezaji  mbegu hizo zinaweza kuwafikia wakulima mwaka wa fedha wa  2021/2022.

Dk Alois Kulaya ni mtafiti mshauri wa mradi wa mahindi yanayotumia maji kwa ufanisi (WEMA), anasema baada ya kupata takwimu  kwenye maeneo ya wakulima  watalinganisha takwimu walizozipata kwenye maeneo hayo na zile walizozipata awali kwenye kituo cha utafiti wa kilimo Makutuporana. Na endapo zitakuwa sawa ndipo wataanza mchakato ili ziweze kupitishwa kama mbegu.

Anasema wakati utafiti huo ukiendelea kwenye mashamba ya wakulima, wao kama watafiti wataanza uzalishaji wa mbegu za awali ili pale zitakapopitishwa tayari wawe na mbegu mama za kuanzia ambazo zitapewa kampuni ya uzalishaji wa mbegu kwa ajili ya kuzalisha mbegu

Mtafiti huyo anaongeza kuwa  baada  ya wao kumaliza majaribio yao mwaka 2020, wataikabidhi Taasisi ya udhibiti wa mbegu nchini (TOSCI).

Taasisi nayo itatakiwa kupanda msimu mmoja  ili kujiridhisha kama taarifa zilizotolewa na watafiti ni sawa na kisha  kuiruhusu kuwa mbegu.

‘’Baada ya kujiridhisha sasa ndio mbegu hizo bora za mahindi yanayostahimili ukame na kupambana na bungua wa mahindi zitaruhusiwa kuwa mbegu mwaka 2012/2022, ‘’ anasema.

Mahindi hayo ambayo sasa utafiti wake unaendelea nchini , kwa nchi kama Afrika ya Kusini wakulima wake tayari wameshaanza kuyalima na kuyatumia kama chakula.

Kimsingi, mahindi ya GMO  yameonyesha kuwa na  uwezo wa kutoa mavuno asilimia 14 hadi 29  zaidi kuliko mahindi ya kawaida ambayo hayakuboreshwa

Wakati wakulima wakitaka mbegu hizo kupatikana kwa haraka, watafiti wanasema kufupisha muda wa utafiti inawezekana, kwani kwa mujibu wa sheria za nchi za jumuiya ya SADC ambayo Tanzania ni mwanachama, zinaruhusu utafiti kufanyika kwenye mazingira ya nchi hizo na kisha kutumika nchi yoyote kama nchi husika itahitaji.

Calvin Gwabara ni mwandishi mwandamizi wa masuala ya kilimo Chuo Kikuu cha Sokoine cha kilimo, Morogoro. gwabarajr@yahoo.com, gwabarajr@gmail.com

Saturday, April 8, 2017

Unajua sababu ya matunda kudondoka machanga?

Miti kudondosha matunda ni jambo la kawaida

Miti kudondosha matunda ni jambo la kawaida endapo itapandwa katika ardhi isiyokuwa na virutubisho sahihi. 

By Colnely Joseph, Mwananchi

Kuna wakati  miti ya matunda kama miembe, mipapai,  miparachichi na mingine,  hudondosha matunda wakati yakiwa bado machanga,  kitendo ambacho ni hasara kwa wakulima.

 Baadhi ya miti hiyo huanza kudondosha matunda muda mfupi baada ya kuanza kuzaa na hii hutokea baada ya maua kujitenga na tunda.

Hii imekuwa changamoto kubwa kwa wakulima na wengi wamekuwa wakiulizia kuhusu kadhia hii.

Ili kuliweka sawa jambo hili, leo  tutaongelea miti ya  miembe, mipapai na parachichi .

Kwa upande wa miembe, kuna sababu lukuki zinazoweza kusababisha mti kupukutisha matunda ambayo hayajakomaa.

Miongoni mwa  sababu hizo ni pamoja na hali ya hewa au mvua kuzidi, magonjwa ya mmea, wadudu au uhaba wa rutuba na mbolea. Pia uwekaji mbolea ya kukuzia katika kipindi kisichotakiwa.

Mti wa mwembe unapaswa kupata kiwango stahiki cha maji katika ukuzaji. Epuka kumwagilia kiasi kikubwa cha maji kwa kufikiri unafanya vizuri kwani hiyo inaweza kusababisha mti kudondosha matunda yakiwa machanga. Kumbuka kuwa  miti ya miembe iliyokomaa haihitaji maji wakati wote.

Mwembe mdogo unahitaji kumwagiliwa maji ya kutosha mara mbili tu kwa  wiki kwa kipindi cha mwaka mmoja na baada ya hapo ni mara 1 kwa siku nne  au tano.

Kwa kawaida miti ya miembe hukua na kuzaa vizuri katika mazingira ya uoto wa kitropiki, mazingira ambayo kwa kawaida licha ya kupata mvua hayana baridi sana. Hata hivyo, mti wa mwembe uliokomaa unaweza kustahimili mazingira yaliyo na joto kidogo.

Nini ufanye? Weka uzio kwenye mti wako, yaweza kuwa matawi au mifuko ili kuulinda mti dhidi ya upukutishaji majani. Usiondoe majani wala matawi yaliyoanza kunyauka acha yadondoke yenyewe.

Matunda yakiwa madogo  yanaweza kushindwa kustahimili kukua endapo hali ya hewa itabadilika kutoka joto kuwa baridi. Baridi huathiri kiini cha embe katika mbegu hali ambayo husababisha tunda kuzalisha aina fulani ya gesi (ethylene) ambayo husababisha tunda kudondoka kabla ya wakati wake.

Kumbuka mbolea ikizidi au ikipungua inaweza kusababisha mti kudondosha matunda yake, hivyo ni vyema kuhakikisha unafuata ushauri wa kitaalamu kabla ya kuweka mbolea.

Unashauriwa kutumuia mbolea iliyo na virutubisho na kuthibitishwa kitaalamu kwa ajili ya miti ya matunda na iliyo na kiwango sahihi cha naitrojeni (N), Fosiforas (phosphorous P) na Potasiam (K). Kwa pamoja madini haya  huufanya mmea kupata virutubisho muhimu.

Muhimu

Zingatia sana katika uchaguzi wa aina ya mbolea; chagua mbolea ambayo ina kiwango kikubwa cha P na K ukichagua mbolea ilio na kiwango kikubwa cha  Nitrojeni (N), hii inaweza kuharibu maua.

Unaweza pia kutumia mbolea ya mabaki ya mimea na wanyama katika kukuza miti yako.

Aidha, uongezaji mbolea kiholela pia unaweza kuathiri mmea.

Ni muhimu kuzingatia sababu zinazosababisha mti kudondosha matunda kabla hayajakomaa, kwani matunda yanapodondoka huchochea mti kuzalisha kemikali ya ethylene ambayo husababisha matunda mengine kuendelea kudondoka.

virutubisho vya mti na aina ya udongo

Miti kudondosha matunda ni jambo la kawaida endapo itapandwa katika ardhi isiyokuwa na virutubisho sahihi.

Mfano mzuri wa hali hii ni pale ardhi ikiwa na  kiwango kidogo cha magneziamu (Mg),  pia ikiwa na kiwango cha juu cha potasiam (K) na Boroni (B). Hivyo  kabla hujaandaa shamba kwa ajili ya kilimo cha matunda, ni muhimu kupata ushauri wa kitaalamu wa aina ya udongo ili upate uhakika wa kujua unachotaka kukipanda.

Kujua sifa za udongo wako na virutubisho vilivyopo au vinavyokosekana, mkulima anatakiwa kupima udongo wake, jambo linalofanywa na wataalamu au hata wakulima wenye maarifa ya upimaji kwa kutumia kifaa maalumu.

Miti ya mipapai

Kwa papai, mti hudondosha matunda kabla ya kukomaa endapo maua yake hayajachavushwa. Kumbuka ili tunda liweze kupatikana, ni lazima ua lake lichavushwe. Hivyo hakikisha unakuwa na miti zaidi ya mmoja ili kuwezesha zoezi la uchavushaji kuwa la mafanikio.

Miti ya parachichi

Kuhusu parachichi, tatizo kubwa la matunda  kuharibika kabla ya wakati, ni utando wa buibui ambao unaweza kudhibitiwa kwa mkulima kupuliza dawa kitaalamu, kumwagilia miti  sambamba  na kuondoa matawi yaliyonyauka na kukauka. Ni  muhimu kuhakikisha utoaji wa matawi unaenda sambamba na usafi wa shamba na kuondoa majani na vichaka.

Makala haya awali yalichapishwa katika Gazeti la Monitor la Uganda.

Saturday, April 1, 2017

Ujue ufugaji mseto wa samaki na wanyama

Mfano mzuri wa ufugaji mseto wa samaki pamoja

Mfano mzuri wa ufugaji mseto wa samaki pamoja na aina nyingine ya ndege na wanyama. Lakini mfugaji huyu pia anaendesha bustani jirani na bwawa 

By Musa Ngematwa

Ufugaji mseto wa samaki ni ufugaji ambao bwawa la samaki linakuwa ndani ya shamba pamoja na shughuli nyingine za shamba

Shughuli hizi ni pamoja na kilimo cha mazao mbalimbali kama vile mbogamboga, mpunga na mengineyo. Ufugaji huo pia unaweza kujumuisha ule wa wanyama na ndege wanaoliwa.

Ufugaji samaki pamoja na shughuli nyingine za shamba, una faida mbalimbali ikiwamo  kuongeza ufanisi wa  mavuno,  matumizi mazuri ya  eneo  pembejeo pamoja na nguvu kazi.

Mambo ya kuzingatia

Kabla ya kuanza ufugaji mseto mkulima inabidi ajiulize maswali kama ni kiasi gani anataka kuwekeza katika mradi. Ni kiasi gani cha fedha pamoja na nguvu kazi atakavyotumia kutoa huduma kwenye mabwawa ukilinganisha na shughuli zingine za shamba?

Pia ajiulize kwanini anafuga samaki? Je, ni kwa ajili ya kuongeza upatikanaji wa samaki kama kitoweo nyumbani au kipato au anafuga kwa sababu jirani au rafiki yake anafuga?

Katika ufugaji mseto wa wanyama na samaki, aina ya wanyama inabidi izingatie imani ya kidini katika eneo husika la ufugaji na walaji. Pia inabidi mfugaji azingatie suala la upatikanaji wa vyakula vya mifugo.

Aina za ufugaji mseto wa samaki

1.Ufugaji mseto wa kilimo cha mazao na samaki. Mimea inayolimwa mashambani au isiyolimwa yaweza kutumika kama chakula cha samaki au kutengenezea chakula cha samaki. Mimea hii pia yaweza kutumika kama mbolea ya kurutubisha shamba hasa pale ambapo mbolea za wanyama ni nadra kupatikana.

Mimea ambayo imekuwa ikitumika katika maeneo mengi kama chakula cha samaki ni pamoja na majani ya tembo, mahindi, viazi vitamu, mtama, maharage ya soya, mboga mboga kama mchicha, sukuma wiki, spinachi, Chinese

Mabaki ya mazao yatokanayo na mimea kama vile mihogo, maganda ya ndizi, majani ya mapapai na maganda yake, pumba za mahindi, mtama, ufuta na mpunga hutumika kama chakula cha samaki. Kama eneo linafaa kwa kilimo cha mpunga basi mkulima anaweza kutengeneza mseto wa mpunga na samaki.

 Kambale na perege wanaweza kufugwa katika mashamba ya mpunga hasa msimu wa kulima mpunga. Kwenye shamba la mpunga mbolea inaweza kuongezwa ili kuongeza uzalishaji wa vyakula vya asili kwa ajili ya samaki.

Mseto wa kuku au bata na samaki

Wakulima wengi huwa wanafuga kuku au bata katika maeneo yao ya kuishi. Faida au mazao yatokanayo na kuku ni pamoja na mayai, nyama na samadi ya kuku. Samadi ya kuku ina virutubisho vingi kwa matumizi ya shamba pamoja na mabwawa ya samaki.

Katika mseto huu banda la kuku au bata linaweza kujengwa kando ya bwawa au juu ya bwawa la samaki. Katika mseto wa bata na samaki, huwa bata anatumia bwawa kama sehemu ya kuishi na malisho wakati huo akiwa anarutubisha bwawa.

Bata huwa wakati wa mchana anatafuta chakula ndani ya bwawa na usiku anakuwa kwenye banda. Bata huwa wanakula viluwiluwi wa chura, vimelea vya mbu, wadudu na majani ambayo yapo ndani ya bwawa.

Mseto wa ng’ombe, mbuzi, kondoo au sungura na samaki

Tofauti na kuku au bata, mbolea itokanayo na kinyesi cha wanyama kama ng’ombe, mbuzi na kondoo huwa ina virutubisho vichache. Hata hivyo, hii mbolea inaweza kutumika baada ya kuikusanya kwa muda kabla ya kuitumia.

Rojorojo itokanayo na kinyesi cha ng’ombe baada ya kupitia kwenye mtambo wa biogesi ni nzuri zaidi kutumika katika mabwawa ya samaki. Mbuzi na kondoo wanaweza kutumika ingawa katika maeneo mengi ni vigumu kukusanya kinyesi chao kutokana na mfumo wa ulishaji.

Kinyesi cha sungura pia kinaweza kutumika katika kurutubisha bwawa kwa kujenga banda juu ya bwawa kama ilivyo kwa upande wa ufugaji kuku.

Mseto wa nguruwe na samaki

Ufugaji mseto unaweza kufanyika kwa nguruwe mdogo mwenye umri wa kuanzia mwezi mmoja na nusu hadi miezi mitatu hadi kufikia kiwango cha uuzaji yaani kilo 60 hadi 100 kwa muda wa miezi 5 hadi 6.

Pia, unaweza kufanyika kwa kufuga nguruwe mwenye uzito kuanzia kilo 10 hadi 15 kwa kipindi cha siku 180 ambapo  atauzwa  akiwa na wastani wa kilo 80 hadi 105. Kwa mseto huu, mzunguko mmoja wa samaki unaenda sambamba na mzunguko mmoja wa nguruwe.

 Kwa maana hiyo kwa muda wa miezi sita, mfugaji anavuna nguruwe na samaki kwa wakati mmoja. Idadi ya wanyama inatakiwa iendane na mahitaji ya mbolea kwenye bwawa. Kwa kawaida wanahitajika nguruwe 60 kwenye bwawa lenye ukubwa wa hekta moja. Nguruwe mmoja ana uwezo wa kutoa mbolea kwa wastani wa kiasi cha kilo 6.5 hadi 7.5 kwa siku.

Aina ya samaki wanaofaa katika kilimo mseto

Perege na kambale ni samaki wanaofugwa katika maeneo mabalimbali hapa Tanzania. Perege ndiye ambaye  anafahamika zaidi kwa wafugaji. Chakula cha asili cha perege ni vimelea vya kijani vilivyomo ndani ya maji, lakini ana uwezo wa kula aina nyingi za vyakula ikiwa ni pamoja na pumba za mahindi na mpunga, majani na mabaki ya jikoni.

Vile vile anakua vizuri kama kutakuwa na mbolea za samadi na za chumvi chumvi, na anaweza kuhimili kiasi kidogo cha hewa ya oksijeni. Madume ya perege hukua haraka zaidi kuliko majike, na uvunaji unaweza kufanyika baada ya kufikisha uzito wa gramu 250.

 Kambale hula vyakula vya asili ndani ya maji kama vile wadudu, konokono, vifaranga wa chura na samaki wengine wadogo. Vilevile anakula vyakula vya ziada kama vile mabaki ya vyakula hasa yenye asili ya nyama. Kambale hutumika kupunguza wingi wa perege ndani ya bwawa.

Hii ni kutokana na ukweli kwamba perege anazaliana kwa wingi kwenye bwawa. Kambale anakua haraka  kama chakula chenye protini kinapatikana kwa wingi. Kambale anaweza kuishi kwenye maji yenye hewa kidogo ya oksijeni. Tofauti na perege, kambale ana mifupa michache na minofu mingi na ni mtamu hasa anapokaushwa kwa moshi.

Faida za kuku katika ufugaji mseto

Chanzo cha mbolea. Lengo kuu la ufugaji wa kuku kwenye ufugaji mseto ni urutubishaji wa bwawa la samaki ili kupata chakula cha asili kwa samaki. Kinyesi cha kuku hutumika kama chanzo cha mbolea kwa sababu huwa kina kiasi kikubwa cha urea.

Hutoa chakula cha samaki. Tofauti na kuwa chanzo cha rutuba, kinyesi cha kuku huliwa moja kwa moja na samaki.

Musa Ngematwa ni mtaalamu wa ufugaji wa samaki. Anapatikana kwa namba 0718986328

Saturday, March 25, 2017

Watanzania changamkieni fursa za mazao ya mizizi

Zao la muhogo pichani. Zao hilo linaweza

Zao la muhogo pichani. Zao hilo linaweza kuwatoa kimaisha wakulima wengi kama watalima kwa njia za kisasa na kuchangamkia masoko ndani na nje ya nchi. Picha na Maktaba 

By Elizabeth Edward, Mwananchi

Tanzania ni miongoni mwa nchi zilizobarikiwa kuwa na ardhi yenye rutuba, inayoruhusu mazao ya kila aina kustawi ikiwamo yale yatokanayo na mizizi. Mazao hayo yapo mengi kulingana na maeneo, lakini kwa hapa nchini yenye nafasi kubwa ni viazi vitamu na mihogo.

Viazi vitamu kwa Tanzania hulimwa zaidi katika mikoa ya Mwanza, Shinyanga, Dodoma, Morogoro, Kagera, Arusha na Ruvuma.

Zao jingine katika kundi hilo ni mihogo. Asilimia 60 ya kilimo chake duniani kinafanywa kwenye nchi tano; Nigeria, Brazil, Thailand, Indonesia na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (DRC).

Thailand inaongoza kwa kuuza mihogo nje ya mipaka yake. Asilimia 80 ya mihogo inayouzwa kwenye soko la kimataifa inatoka nchini humo, huku Vietnam na Indonesia zikifuata; kila moja ikiwa na asilimia nane. Kiasi kinachobaki kinatoka Afrika, Asia na Amerika Kusini

Kwa mujibu wa Shirika la Chakula Duniani (FAO), mihogo ni zao la tatu kwa kuwa na kiwango kikubwa cha wanga nyuma ya mchele na mahindi. Ni chakula kikuu cha baadhi ya mataifa ya Afrika, Asia na Amerika Kusini.

Takwimu zinaonyesha Tanzania ipo katika nafasi ya nne nyuma ya Nigeria, Ghana na DRC kwa kilimo cha mihogo barani Afrika.

Fursa zilizopo

Awali wakulima wengi walikuwa wanachukulia mazao ya mizizi kama ya akiba hasa kwenye vipindi vya njaa, lakini kwa sasa yanalimwa kibiashara huku yakileta  heshima na kuinua kipato cha wakulima.

Mazao hayo yana sifa kubwa ya kuvumilia ukame. Hivyo, ni kawaida kupatikana hata kipindi ambacho mazao mengine yameadimika.

Kaimu Mkurugenzi wa Utafiti na Maendeleo wa Wizara ya Kilimo, Uvuvi na Mifugo, Dk Hussein Mansoor anasema kilimo cha mazao yatokanayo na mizizi kina manufaa makubwa tofauti na wengi wanavyofikiria.

Anasema kwa muda mrefu mazao ya mihogo na viazi yamekuwa hayapewi kipaumbele na wakulima kutokana na kile wanachoamini kuwa hayana biashara tofauti na ilivyo kwa mazao mengine.

“Tunalalamika njaa kwa sababu wengi tunaamini mahindi ndiyo chakula, ukweli ni kwamba mazao ya mizizi ni chakula  bora tena chenye afya tele. Mihogo na viazi vitamu ni mazao yenye  soko kubwa kwa sasa,” anasema. 

Anasema duniani kote, mazao yatokanayo na mizizi yamepanda thamani na mahitaji yanaongezeka kila kukicha.

Mkurugenzi Mtendaji wa Kampuni ya Rum-Zahrain inayojihusisha na kilimo na usindikaji wa mihogo, Rukia Liumba anasema zao hilo lina manufaa makubwa na limekuwa chanzo kikubwa cha uchumi.

Rukia anamiliki kiwanda kinachotengeneza unga bora wa muhogo ambao husambazwa kwenye masoko mbalimbali nchini.

Katika kurahisisha biashara yake, Rukia ana shamba ambalo anatumia kulima mihogo anayoitumia kiwandani kwake.

“Nalima mwenyewe, nimeajiri watu wanaofanya kazi ya kulima, kumenya na kutengeneza mihogo hadi kufikia kuwa unga,” anasema.

“Naweza kusema ni biashara yenye faida endapo Serikali itaamua kuipa kipaumbele. Mimi nauza chenga za muhogo, unga bora na hata mbegu za kisasa za zao hili. Nimesikia hata samaki wanaofugwa kwenye mabwawa wanakua vizuri wakila unga wa muhogo.”

Anasema mkulima aliyejikita kwenye zao hilo anakuwa na uhakika wa kupata chakula na fedha endapo ataamua kuuza mazao yake.

Mbali na  hilo, unga unaotokana na muhogo unaweza kutengeneza bidhaa za kuoka kama mikate, keki, biskuti na   tambi.

Viazi vitamu

Yusuph Dramani ambaye ni mtafiti wa viazi kutoka taasisi ya utafiti ya kimataifa ya zao hilo kutoka Ghana,  anasema viazi vitamu hutumika kama chakula kwa kutayarishwa katika njia mbalimbali, kulingana na utamaduni wa eneo husika.

Pia, unga wa viazi vitamu hutumika kutengeneza vyakula kama keki, maandazi, kalimati na tambi.

“Uzuri wa kilimo cha viazi vitamu ni kwamba huchukua muda mfupi kukomaa, hivyo kumlipa mkulima mapema. Kwa kawaida huwa tayari kuvunwa miezi mitatu hadi minne tangu kupandwa kutegemeana na hali ya hewa,’’ anasema.

Anasema viazi vinaweza kuvunwa kidogo kidogo kwa kutumia mikono, vijiti, jembe, mashine ya kukokotwa na ng’ombe kadri vinavyohitajika.

Saturday, March 25, 2017

KILIMO NA FURSA: Kilimo kina fursa lakini…

By Hafidh Kido

Kwa takriban miaka 1960 nchi imekuwa ikijinasibu na uchumi unaotegemea kilimo.

Inaelezwa kuwa zaidi ya asilimia 70 ya wananchi wanajihusisha na kilimo au biashara inayotokana na kilimo.

Pia, inatajwa kuwa theluthi tatu ya bidhaa zinazosafirishwa nje zinatokana na kilimo, huku Serikali ikiingiza  asilimia 30.9 ya fedha za kigeni. Takwimu hizi zinatokana na tovuti ya Serikali ya Tanzania.

Hata hivyo, bado tija haijaonekana kwa watu wanaojihusisha na kilimo, kuna wanaoendelea kuamini ili uwe mkulima lazima uwe masikini na mtu duni.

Watu wenye mtazamo huu wanasukumwa na uhalisia uliopo nchini, kwani badala ya wakulima kuwa watu wenye ukwasi wa kifedha au hata kuwa na maisha ya wastani, wakulima wa Tanzania ndiyo kundi linaloongoza kwa kuwa maskini, tofauti na ilivyo kwa wakulima katika mataifa yaliyoendelea.

Swali kuu la kujiuliza; kwa nini hali iko hivi? Ukweli ni kuwa  kuna tatizo la kimkakati na namna ya kulitekekeza jambo hili la fursa katika kilimo.

Machi 10, mwaka huu, Kituo cha Kuendeleza Kilimo Kusini mwa Tanzania (Sagcot) kiliandaa kongamano la mwaka la wadau wa kilimo ndani na nje ya nchi. Lengo likiwa ni kuangalia changamoto na fursa zinazowakumba wakulima wadogo nchini.

Kabla ya kongamano hilo kulikuwa na ziara ya mafunzo kutembelea baadhi ya kongani (cluster) zinazosimamia ongezeko la thamani katika mazao. Wapo waliokwenda Mbeya, Iringa, Njombe na Ruvuma.

Kote huko kulitolewa mafunzo juu ya ufugaji, kwa maana ya biashara ya maziwa na nyama, kilimo cha viazi mviringo, nyanya, soya, mpunga na vitunguu.

Nilibahatika kutembelea mashamba ya soya mkoani Ruvuma. Siyo zao jipya nchini kwa sababu lilianza kupandwa mwaka 1907 kwa msaada wa Wajerumani, lakini katika miaka ya hivi karibuni limepata umaarufu maeneo ya nyanda za Juu Kusini.

Nilichobaini ni kuwa wakulima katika kongani hizo wamejiweka katika vikundi na baadhi wanalima kibinafsi.

Lakini bado soko ni la uhakika, cha kusikitisha katika viwanda vyote vinavyopokea mazao kwa ajili ya kuchakata, havipati kiwango wanachohitaji.

Kwa mfano, kiwanda cha kusindika maziwa cha Asas Diary Milk cha mkoani Iringa kina uwezo wa kusindika lita 50,000 kwa siku lakini kinapata lita 20,000 kwa siku.

 Kiwanda cha Silverland cha kusindika chakula cha kuku kwa kutumia soya na mahindi kinahitaji tani 7,000 kwa siku, lakini kinapata tani 2000.

Pia, niliwahi kupata taarifa kuhusiana na viwanda vya kusindika mihogo nchini vinavyokuwa na uhitaji mkubwa wa bidhaa hiyo, lakini hakuna wakulima wa kufikisha kiwango sahihi, ipo kampuni kutoka China ya TAEPZ inahitaji tani milioni 2 kwa mwaka za mihogo mikavu, lakini bado kilimo hiki hakitiliwi mkazo.

Maana yake mambo mawili yanatokea, kiwango kinachobaki inabidi kiagizwe kutoka nje au kiwanda kilazimike kuzima baadhi ya mashine, kwa sababu hakuna sababu ya kumaliza umeme pasipo tija.

Tafsiri ya niliyoeleza hapo juu ni kuwa bado Tanzania hatujafikia kiwango cha kujiita nchi inayotegemea kilimo.

Wakulima wengi wanafanya kilimo kama sehemu ya maisha yao, mabadiliko ya haraka yanahitajika kugeuza kilimo kuwa biashara isiwe mazoea.

Nilibahatika kuzungumza na baadhi ya wakulima wilayani Songea. Malalamiko yao makubwa ni ardhi na msaada wa kifedha.

Wakulima hawana fedha za kutosha kuwekeza kwenye kilimo, taasisi za kifedha zitafute namna ya kuwawezesha ili uzalishaji wa mazao uongezeke.

Kikubwa zaidi ni kuwapo kwa msukumo na utashi wa kisiasa unaotaka kuona maisha ya wakulima wa nchi hii yakibadilika.

 

Tuesday, March 21, 2017

Viwavi jeshi wanavyoacha kilio kwa wakulima

Tanzania imekuwa ikikumbwa na viwavi jeshi aina

Tanzania imekuwa ikikumbwa na viwavi jeshi aina ya African army warms ambao kitaalamu wanajulikana kwa jina la Spodoptera  exempta. 

By Calvin Gwabara

Wakati wakulima wengi wakianza kuona mwanga wa matumaini baada ya kuanza kunyesha mvua za masika, changamoto kubwa inayowaweka roho juu imeibuka katika baadhi ya maeneo nchini.

Katika maeneo mengi, badala ya wakulima kuona mimea yao ikishamiri kufuatia mvua kunyesha, wanastaajabu wanapokumbana na viwavi jeshi kwenye majani. Katika baadhi ya maeneo wadudu hao hatari wamefikia hatua ya kuhiliki mimea yote shambani hasa mahindi.

Mpaka sasa maeneo yaliyoripotiwa kuwa na idadi kubwa ya wadudu hao ni wilaya za Morogoro, Mbozi, Kilombero na Mvomero huku wakiacha kilio kikubwa kwa wakulima.

Ofisa Mazao wa Wilaya ya Mbozi, Lydia Sheonyela anasema wadudu hao wameonekana katika Kijiji cha Shilanga na vijiji vingine ambavyo ofisi yake anasema imeanza kuweka mikakati ya kuwadhibiti.

Katika Manispaa ya Morogoro, viwavi jeshi wameonekana kushambulia  mahindi na nyasi. Hali ni mbaya zaidi katika Uwanja wa Michezo wa Jamhuri, kwani wadudu hao wametafuna nyasi zote ni kuzua wasiwasi kwa wadau.

Mkulima wa mahindi kutoka Kata ya Mlimani, Neema Sanga ana huzuni kubwa baada ya shamba lake la eka mbili kuvamiwa na viwavi jeshi na kuharibiwa. Kinachomuuma zaidi ni kuwa mazao yalishaota na kumpa matumaini ya kuvuna.

“Shamba hili lilikuwa tegemeo langu na la familia, sijui cha kufanya kwa sasa,” anaeleza.

Mkurugenzi Msaidizi wa Afya ya Mimea kutoka Wizara ya Kilimo, Chakula na Uvuvi, Cornelius  Mkondo anasema wana taarifa za uvamizi huo katika wilaya za Kilwa, Kilombero na Mvomero na kuwa dawa husika zimesambazwa kwa ajili ya kuwadhibiti.

Anasema Serikali mpaka sasa ina lita 1,000 za dawa ya kuua wadudu hao na imeagiza lita 4,000 ili kuongeza nguvu endapo wadudu hao watasambaa na kuwa tishio zaidi.

Mjue kiwavi jeshi

Mkondo anasema kwa miaka mingi Tanzania imekuwa ikikumbwa na viwavi jeshi aina ya African Army warms ambaye kitaalamu anajulikana kwa jina la  Spodoptera exempta. Mara zote Serikali imekuwa ikiwadhibiti wadudu hao wanapojitokeza.

Athari ya viwavi jeshi haishii kuharibu majani ya mimea, wadudu hao wanapokula majani wanatengeneza sumu aina ya ‘firenide’ inayodhuru mifugo inapokula majani yaliyoathiriwa.

Sumu hiyo husababaisha matumbo ya wanyama kujaa na hatimaye kuwasababishia vifo.

Mkondo anasema wadudu hao  hawafi kirahisi kwa kunyeshewa na mvua kama ambavyo watu wengi wanavyoamini.

Anasema kiwavi jeshi ni hatua ya ukuaji wa kipepeo anayeruka hasa nyakati za  usiku.

“Kipepeo huyo hutaga mayai na yanapoanguliwa hupitia katika hatua sita za ukuaji na kinapofikia katika hatua hiyo ya kiwavi ndiyo hushambulia mazao. Kikishavuka hatua na kuwa kipepeo hakina athari,” anafafanua.

Anasema wakiwa katika hatua ya kipepeo wana uwezo wa kuruka na kusambaa maeneo mengi na kutaga tofauti na wengine ambao ni hatari zaidi wanaodondoka.

Mtalaamu huyo anasema walipata taarifa ya uvamizi katika shamba la mwekezaji mkubwa wilayani Nkasi na walipofuatilia na kupeleka sampuli maabara mdudu huyo alibainika kwa jina la  Spodoptera frugiperda au Fall arymworm ambaye ni hatari na amekuwa akiripotiwa katika maeneo mbalimbali duniani.

Kauli ya Wizara

Kutokana na unyeti wa suala hilo, Mkondo anasema wamewasiliana na  Shirika la Chakula Duniani (FAO), kwa ajili ya msaada wa kumdhibiti mdudu huyo kabla hajasambaa kwenye maneo mengi nchini.

“Pamoja na jitihada hizo,  wizara imekuwa ikichukua tahadhari za kudumu kwa kusambaza mitego 400 ya kubashiri uwepo wa wadudu hao na tumekuwa tukiihudumia mara kwa mara kwenye halmashauri zote ambazo zimekuwa zikikumbwa na tatizo la viwavi jeshi,” anasema na kuongeza:

“Pia, tunatoa mafunzo kwa wakulima wawili kwenye kila kijiji kilichopewa mtego. Vilevile, tunatoa mafunzo kwa  ofisa mtendaji na maofisa kilimo wa wilaya husika ili waweze kufuatilia na kutoa taarifa kwa mfuatiliaji wa kitaifa aliyepo Tengeru mkoani Arusha.”

Mkondo anasisitiza kuwa halmashauri kutumia mitego na mfumo wa ufuatiliaji na utoaji taarifa kwa wizara ili ichukue hatua za haraka kwa kusaidiana na wakulima.

“Zipo wilaya nyingine hazitumii vizuri mfumo huo wa ubashiri wa viwavi jeshi wa jamii (community based army warm forecasting) na hivyo kusababisha hali kuwa ngumu kwenye udhibiti wake hasa wakishasambaa kwenye maeneo mengi,” anaonya.

FAO inasema kiwavi jeshi aina ya Fall armyworm ameonekama pia katika nchi za Zimbabwe, Malawi, Msumbiji, Namibia Afrika ya Kusini na Zambia.

Kwa mujibu wa Redio ya Umoja wa Mataifa, FAO bado haijatangaza   kiwango kamili cha uharibifu katika nchi hizo, huku ikiongeza kuwa shirika hilo na  wadau wa Jumuiya ya Maendeleo ya Nchi za Kusini mwa Afrika (SADC) wiki hii walitarajiwa kujadili udhibiti wa viwavi jeshi.

Taarifa za kitaalamu zinadai wadudu hao walitokea nchini Ghana na itawachuku muda watafiti kupata dawa sahihi na njia za kuwakabili.

Nchi kama Zambia imelazimika kutumia ndege kwa ajili ya kumwaga dawa za kuwaua wadudu hao katika maeneo walipo.

Aidha, nchi hiyo imetumia kiasi cha Dola za Marekani milioni tatu kudhibiti wadudu hao wa mazao waliovamia kiasi cha eka 130,000.

Tuesday, March 21, 2017

Maajabu ya mkojo wa sungura shambani

Mkulima akitumia mashine ndogo kumwagilia mkojo

Mkulima akitumia mashine ndogo kumwagilia mkojo wa sungura katika eneo la mazao. Picha na Maktaba 

Mkojo wa sungura hutumika kama mbolea ya maji katika mimea na unasemekana kuwa na virutubisho vingi muhimu kwa ajili ya mimea hasa  katika mazao ya mbogamboga.

Pia, mkojo huo unatumika kama kiuatilifu asili kwa ajili ya kufukuza wadudu hatari kwa mazao.

Hivi sasa mabanda ya kisasa yanayojengwa  kwa ajili ya kufugia sungura, yamewekewa miundombinu mizuri kwa ajili ya kuvuna na kuhifadhi mkojo wa mnyama huyo.

Mkojo huo huweza kuhifadhiwa katika mapipa. Unaweza kuandaa keni au solo pia kwa ajili ya kumwagilia.

Jinsi ya kuandaa na kuutumia

Mkojo ukishapatikana huweza kuhifadhiwa katika solo na unakuwa tayari kwa matumizi. Kinachoweza kufanyika ni kuchuja mkojo huo na kuondoa uchafu, kisha unakuwa tayari kwa matumizi.

Mkulima atamwagilia maji asubuhi,  kisha kwenye saa tatu asubuhi atachukua mkojo huo na kuuweka katika solo tayari kwa kupiga kwenye mimea.

Atapiga katika maeneo yaliyoathirika au katika majani ya mmea husika, shina la mmea husika. Lakini pia katika udongo wa shamba husika.

Mkojo wa sungura unasifika kuongeza virutubisho kwa mmea lakini pia unasaidia  katika kuondoa wadudu hatari kama wadudu mafuta, inzi weupe, utitiri na kuukinga mmea na magonjwa ya fangasi na bacteria.

Majani ya mwarobaini na mkojo wa ng’ombe

Dawa nyingine ya asili ya kuua wadudu shambani ni mchanganyiko wa majani ya mwarobaini na mkojo wa ng’ombe. Mchanganyiko huu ni nzuri na una matokeo mazuri  katika kufukuza wadudu hatari shambani.

Jinsi ya kuandaa

1. Chukua majani ya mwarobaini kiasi cha kujaza ndoo nne.

2. Chukua mkojo wa ngombe kama lita 20

3. Tafuta kifaa maalumu cha kutwangia majani ya mwarobaini

4. Tafuta mifuko ya saflet inayohifadhia unga ya kilo 25 kisha andaa keni au solo kwa ajili ya kumwagilia kwenye mimea yako.

Baada ya maandalizi haya, chukua majani ya mwarobaini (weka mengi  kiasi cha kujaza ndoo nne za lita 20). Kisha yatwangwe mpaka yawe laini kabisa kiasi cha kutoa maji.

Baada ya hapo, weka majani hayo katika mifuko ya kilo 25 yakiwa yametwangwa vyema. Kisha mfuko huo ukiwa na majani yaliyotwangwa yatatumbukizwa katika ndoo yenye mkojo wa ngombe kama lita 20.

Utaacha kwa siku saba mfuko huo ndani ya mkojo huo, vyote vinaweza kukaa katika ndoo kubwa ya lita 20. Siku ya kutoa majani yatakuwa yamejichuja katika mkojo wa ngombe na kutengeneza harufu kali.

Hapo utachuja kama kuna baadhi majani yameingia katika mchanganyiko huo.

Kisha mchanganyiko unachanganywa na lita 20 za maji masafi tayari kwa matumizi.

Jinsi ya kutumia

Utaweka katika solo mchanganyiko huo kisha utamwagia katika shamba lako. Kama kwenye mmea palikuwa na wadudu utapiga hapo katika wadudu. Piga katika majani ya mmea, shina la mmea na katika udongo kwa ujumla.

Pia, ondoa majani yalioathirika katika mmea mara baada ya kupiga dawa husika.

Tuesday, March 21, 2017

Mkulima makini huongeza thamani mazao yake

By Colnely Joseph, Mwananchi

Ni ukweli usiopingika kuwa bidhaa iliyoongezewa thamani kabla ya kuingia sokoni, huwa na faida zaidi kwa mkulima ikilinganishwa na ile ambayo haijapitia mchakato wowote hadi kumfikia mlaji.

Nini maana ya kuongeza bidhaa thamani? Hii ni njia ya kawaida ya kubadilisha au kuchakata mazao au bidhaa baada ya kuvuna na kuyaondoa katika hali yake ya kawaida.

Hatua hiyo inaweza kurahisisha usafiri, lakini pia kuongeza ubora na thamani ya bidhaa hiyo sokoni.

Kwa mfano, unaweza kuongeza thamani ya matunda yako kwa kutengeneza juisi badala ya kuuza matunda ghafi..

Ni ukweli ulio bayana  kuwa mazao mengi ya kilimo yanahitaji kupita katika hatua kadhaa kabla ya kuingizwa sokoni na kumfikia mtumiaji wa mwisho.

Ni vizuri kwa wakulima na wajasiliamali kuongeza thamani ya mazao na bidhaa zao,  kwani hatua za awali za uandaaji wa bidhaa huwa hazihitaji gharama kubwa na huhitaji vitu vya kawaida kutimiza mchakato huo wa awali.

Lakini  kabla ya kufikiria kuongeza thamani katika bidhaa yako, kuna mambo unayopaswa kuzingatia.

Ubora wa mazingira unayozalisha bidhaa

Ni muhimu kuhakikisha eneo ambalo umeliandaa kwa ajili ya kufanya shughuli ya uzalishaji ni safi na salama na epuka kufanya kilimo chochote katika maeneo yaliyoharibiwa na kemikali za aina yoyote.

 Ni vizuri kuhakikisha kabla hujaandaa eneo lako kwa ajili ya kilimo, hakuna uchafu wala taka zozote za majimaji au ngumu ambazo haziwezi kuhamishika kwa uhakika. Hii  itakusaidia kufanya mimea yako kuota mahali salama na kuleta matokeo mazuri.

 Dhibiti magongwa ya mimea

Kuongeza thamani ya bidhaa hutegemea mambo mengi. Ni jambo muhimu kuhakikisha mimea yako kabla ya kuanza kuzaa inakuwa imetibiwa vizuri kwa kuzingatia ushauri wa kitaalamu katika hatua zote.

Hii inafuatiwa na usimamizi wa kitaalamu wa mimea kwa kila hatua inayofikia. Fuatilia kwa ukaribu ili kubaini mabadiliko yoyote yasiyo ya kawaida.  

Vifungashio na uhifadhi

Wakati wa kuhifadhi mazao au bidhaa kabla ya kuzifikisha sokoni, hakikisha vifungashio vinakuwa safi na vilivyotengenezwa kwa namna ambayo bidhaa itakuwa salama, ili kuepusha kuharibika  sanjari na kuwa na mwonekano wa kuvutia.

 Aidha, kama bidhaa yako inahitaji kupikwa, kuchemshwa au kusafishwa kabla ya kufungashwa au kuhifadhiwa katika jokofu, hakikisha unaifanya kazi hiyo kwa kuzingatia kiwango stahiki cha joto, moto au ubaridi unaostahiki. Hii ni kwa ajili ya kuifanya kuvutia kutokana na uandaaji makini.

Ni muhimu kuzingatia usalama na usafi wa mahali unapohifadhi bidhaa zako. Kwa mfano,  bidhaa hazitakiwi kuwa sehemu ya unyevu, epuka hilo. Pia, zingatia kiwango stahiki cha joto na kama bidhaa haitakiwi kupata mwanga wa moja kwa moja wa jua epuka hilo ili kuongeza thamani ya bidhaa zako. Epuka kuingiza sokoni bidhaa iliyoanza kuharibika kwa sababu yoyote ile.

Kwa kufuata masharti stahiki katika kulima, kuandaa, kuhifadhi na ufungashaji itawezesha bidhaa kuwa na mwonekano wa kipekee na kuepusha uharibifu dhidi ya sumu, wadudu waharibifu na bakteria.

Katika kuongeza thamani ya bidhaa yako hakikisha uandaaji wako unazingatia namna bora ya uteketezaji wa taka na mabaki ya bidhaa zako ili kuepuka bidhaa kuchanganyika au kugusana na mabaki.

Zingatia suala la usafi binafsi kwa kiwango cha juu. Hili litawezesha wateja kupata tafsiri sahihi kuhusu mazingira, mtayarishaji na vifungashio.  

Zingatia

Kila kifungashio ni muhimu kiwe na tarifa sahihi na za kudumu  kuhusu mtengenezaji hiyo. Kumbuka hiyo  ina maana kubwa mno.

Makala haya awali yalichapishwa katika gazeti la Monitor

Saturday, March 11, 2017

KILIMO CHA KISASA: Tumia mwarobaini kufukuza wadudu shambani

Ni mwendelezo wa makala kuhusu matumizi ya vitu vya asili katika kutengeneza viuatilifu shambani.

Mti wa mwarobaini unaweza kutumika katika njia tatu au zaidi katika utengenezaji wa viuatilifu. Njia hizo ni majani na punje zake na maji, majani na maji ya moto na majani na mkojo wa ng’ombe

Majani ya mwarobaini, punje na maji

Njia hii hutumia majani tu ya mwarobaini pamoja na punje za mwarobaini ambavyo kwa pamoja huchanganywa na maji na kisha  kuachwa kwa siku saba.

Vifaa: Andaa mifuko ya safleti kama saba. Hii ni ile ya ujazo wa kilo 25. Andaa majani ya mwarobaini na punje za mwarobaini. Andaa mapipa ya lita 200 kama saba, maji na vifaa vya kumwagilia.

Jinsi ya kuandaa

1.Toboa mifuko ya saflet matundu madogo madogo

2.Chukua majani na punje za mwarobaini kisha kwa pamoja weka katika mifuko ya saflet ya kilo 25.

3. Jaza maji katika matanki ya lita 200.

4.Chukua mfuko wa saflet kisha weka majani na punje husika ndani ya mfuko kisha tumbukiza ndani ya matanki ya lita 200.

5.Funga vizuri mfuko wenye majani na punje ili usizame. Utauacha kwa muda wa wiki moja au siku saba kisha utaondoa mfuko wa saflet na maji yatakuwa yashabadilika rangi na kuwa na harufu kali tayari kwa matumizi

Jinsi ya kuitumia

Anza umwagiliaji kama kawaida wakati wa asubuhi kwa muda wa saa moja. Weka dawa hiyo kwenye majani na udongo. Njia hii inaweza kutumika wiki nzima au kwa siku tatu mpaka nne kwa wiki. Ukiwa na shamba kubwa  utakahitajika kuwa na matanki mengi

 Majani ya mwarobaini na maji ya moto

Dawa nyingine ni Majani ya mwarobaini na maji ya moto.  Dawa hii inafanya kazi vizuri  na inachukua muda mfupi kuiandaa.

Ili kutengeneza utahitaji kuwa na Majani ya mwarobaini kwa kiwango cha ukubwa wa shamba lako, maji, sufuria na jiko. Chukua majani ya mwarobaini kisha chemsha jikoni kwa muda wa dakika 10 mpaka 20. Mara baada ya maji kubadilika rangi hakikisha hayachemki sana kwani maji yatapungua. Baada ya hapo utaepua na kuweka katika chombo kingine kwa ajili ya kuweka shambani.

Dawa hii huwekwa  kwenye mmea ulioathiriwa na wadudu au hata mme usioathirika kwa ajili ya kinga.Ondoa Majani yaliyoathirika na weka dawa hii mara tatu au mara nne kwa wiki.

Saturday, March 11, 2017

Mbinu bora za kuogesha mifugo

Uogeshaji wanyama kwa kutumia njia za kisasa

Uogeshaji wanyama kwa kutumia njia za kisasa zaidi. Picha na mtandao wa mprnews.org 

By Patrick Jonathan

Mfugaji anapoogesha mifugo yake kama vile mbuzi, kondoo, nguruwe, ng’ombe na wengine husaidia kwa kiasi kikubwa kufanya mazingira yanayowazunguka wanyama hao kuwa rafiki hasa kwa kuwa maficho au mazalia ya bakteria au wadudu yanapofikiwa na dawa huwa salama zaidi.

Kuogesha mifugo kuzuia kupe

Ili kuweza kuzuia kupe kikamilifu na hivyo kutoweza kuwashambulia mifugo na kuwaambukiza magonjwa mbalimbali, ni muhimu kuhakikisha kuwa wakati wa kuogesha, dawa imeenea sehemu zote za mwili wa mnyama na kwamba imeingia hadi kwenye ngozi na kulowanisha ipasavyo badala ya kuishia juu ya manyoya peke yake.

Nini cha kufanya kabla ya kuanza kuogesha? Kabla ya kuanza kuogesha kama ni ng’ombe, hakikisha amefungwa vizuri au awekwe moja kwa moja kwenye kibanio na bomba au pampu litakalotumika kupuliza dawa ifanyiwe majaribio ili kuhakikisha kuwa inafanya kazi vizuri.

Changanya dawa ya kuogesha pamoja na kiasi maalumu cha maji kilichopendekezwa na mtaalamu au mtengenezaji wa dawa husika.

Mwogeshe ng’ombe nje au mbali kidogo na banda mahali ambapo dawa inayotumika haitaweza kuruka na kuingia kwenye malisho au maji ya kunywa.

 Njia za kuondoa kupe mwilini

Zipo njia za zamani na nyingine za kisasa ambazo huweza kutumika kuzuia au kuondoa kupe mwilini mwa mnyama badala ya kuogesha. Iwapo njia hizi zitatumia vizuri na kwa umakini, zinaweza kusaidia kupigana na magonjwa yanayoambukizwa na kupe.

Njia hizo ni mosi  uondoaji wa kupe kutoka mwilini mwa ng’ombe kwa kutumia mkono ambayo hufanywa na baadhi ya wanafamilia za wafugaji katika baadhi ya nchi duniani. Uondoaji wa kupe kwa njia hii ni rahisi na mazingira hayachafuliwi kwa kuwa hakutakuwa na madawa yaliyotumika.

 Hata hivyo njia hii huweza kuleta madhara iwapo haitafanywa kwa umakini na hivyo baadhi ya kupe kusalia mwilini mwa ng’ombe hasa wale wadogo.

Mbili, Kutumia dawa ambazo humwagwa mgongoni mwa mnyama kwa mchirizo kuanzia kichwa hadi kwenye shina la mkia. Licha ya kuzuia kupe, dawa za aina hii hufukuza pia mbung’o, inzi na wadudu wengine wanaoweza kusumbua ng’ombe.

 Dawa za aina hii zinaweza kutumiwa mara moja tu katika kipindi cha majuma mawili tofauti na zile za kuogesha ambazo mfugaji huhitajika kuwanyunyizia ng’ombe mara moja au mbili kwa juma kufuatana na wingi wa kupe katika eneo lake.  Baadhi ya wafugaji pia hutumia dawa za kupaka zilizotengenezwa kwa pareto kama vile py-grease kwa ajili ya kufukuza inzi na vile vile kuzuia au kuua kupe.

  Uzuiaji wa kupe utafanywa zaidi iwapo dawa hizi zitapakwa kwenye sehemu zinazofahamika kushambuliwa zaidi na kupe kama vile eneo la kuzunguka masikio, chini ya shina la mkia na kati ya miguu na kiwiliwili. Tatizo mojawapo la matumizi ya dawa hizi ni kwamba kupe huweza kujishika sehemu ambazo kwa bahati mbaya dawa haikupakwa.

 Zaidi ya hayo, katika maeneo yenye kupe wengi, inashauriwa kutokutumia dawa za aina hizi pekee kama kinga ya kuzuia kupe.

Kuogesha ng’ombe kwenye majosho ya uma yaliyojengwa mahususi kwa ajili ya uogeshaji huo. Faida ya kutumia majosho haya ni kwamba wafugaji walio wengi wanaweza kuogesha ng’ombe au mifugo yao kila mara bila gharama kubwa ambazo zingehitajika kwa ununuzi wa dawa na bomba au pampu la kuogeshea.

Pia,  majosho ya kuogeshea hayahitaji marekebisho ya mara kwa mara na matumizi yake huokoa dawa nyingi ambayo ingepotea bure kama vile mfugaji angetumia bomba au pampu kuogeshea wanyama nyumbani kwake.

Mashine za kuogeshea (spray race)  pia hutumiwa na baadhi ya wafugaji. Aidha mashine za uma ambazo pia zilikuwa zikitumika kuogesha zimepoteza umaarufu wake kutokana na ukweli kuwa imekuwa vigumu kununua spea na kuzifanyia matengenezo pale zinapoharibika.

 Mbali na hayo, uendeshaji wa mashine hizo ni wa gharama kubwa ukilinganisha na njia nyingine za kuogeshea kama vile majosho. Kukoroga dawa na kutumia brashi kuogeshea. Wapo pia baadhi ya wafugaji ambao wamekuwa wakitumia njia hii kuogesha mifugo yao kutokana na ukosefu wa fedha kwa ajili ya kununua pampu au bomba kwa ajili ya kuogeshea na wakati mwingine kutokuwepo kwa majosho maalumu ya kuogeshea katika maeneo yao.

 Baadhi ya wafugaji pia hukwepa moja kwa moja gharama za uogeshaji na kubaki kujiandaa vyema kwa ajili ya kutibu mifugo yao mara tu wanapoona dalili za maradhi kwa mifugo yao yanayotokana na kuambukizwa na kupe.

 Utaratibu huu si mzuri sana kwani mara nyingine huweza kusababisha kutokea kwa vifo vya wanyama kwa wingi na kwa ghafla kutokana na gharama za madawa na hata malipo kwa wataalamu wa mifugo watakaotumika kutibu mifugo hiyo.

Njia zingine za asili zinazoweza kutumika kuzuia kupe

Moja, tumia unga wa diatomite, ambao ni unga mweupe unaotokana na diatomaceous kudhibiti              kupe. Chembechembe zake kali husambaa katika mwili wote wa mdudu na kunyonya majimaji yote mwilini.

Kukosekana kwa maji mwilini husababisha mdudu kufa. Kutokana na sababu kuwa unga huo husambaa katika mwili wote na kunyonya maji yote, ni vigumu kwa mdudu kujitengenezea kinga kwa wakati huo na ndiyo maana hufa.

Mbili, chukua     gramu 250 za maua yaliyokauka ya pareto, weka kiasi kidogo cha maji kisha tia kwenye kinu na twanga. Baada ya kumaliza, weka maji hadi kufikia lita 10 na chemsha kwa dakika 20. Epua na uiache kwa muda wa saa 12 kisha nyunyizia mifugo yako.

 Tatu unaweza kuchukua gramu 250 za maua ya pareto yaliyokauka, weka maji lita 10 , peleka katika chumba cha giza na uache kwa muda wa saa 12 kisha tayari kwa kutumia kuitibu mifugo yako.

Nne, chukua kilo moja ya majani mabichi ya tumbaku, tumbukiza katika maji lita 10 kisha iache kwa muda wa dakika tatu.
Chukua kitambaa safi na tumia kumpaka ng’ombe. Kwa ng’ombe mmoja, lita 5 zinatosha.   

Saturday, February 25, 2017

Makosa wanayofanya wakulima na wafugaji

Mkulima huyu yupo shambani mwenyewe

Mkulima huyu yupo shambani mwenyewe akiwajibika. Baadhi ya wakulima hasa wafanyakazi mijini, hawana muda wa kwenda shamba japo kwa ratiba maalumu. Picha na chekahfarm.wordpress.com 

By Abeid Poyo, Mwananchi

Watanzania wanakichangamkia kilimo. Wamegundua kuwa zama hizi mtu anaweza kutoka kwa haraka kimaisha kwa kujihusisha na shughuli za kilimo na ufugaji.

Ni hatua nzuri kwa kuwa imebadili fikra za Watanzania kuwa maisha siyo lazima kuajiriwa.

Hata hivyo, uzoefu unaonyesha watu wengi wamekuwa wakikimbilia shughuli hizi pasipo kuwa na maandalizi ya kutosha. Ni kweli kilimo ukikipatia kinalipa, lakini ni kwa wale wanaofuata kanuni.

Makala haya yanaangazia baadhi ya makosa makubwa yanayofanywa na watu walioamua kuchangamkia fursa zilizopo kwenye kilimo na ufugaji.

Kuwapa kisogo wataalamu

Watu wengi wanapenda kulima na kufuga lakini hawapo tayari kuwatumia wataalamu kuanzia mwanzo mwa miradi yao hadi mwishoni.

Wanahofia gharama, lakini hawajui kuwa gharama ya mtaalamu ndiyo faida na tija ya baadaye. Kwa mfano, ukimuona mtaalamu atakushauri aina ya udongo wa shamba lako na mazao ya kulima na menejimenti ya mazao hayo kama matumizi ya mbolea, umwagiliaji na mengineyo.

Kwa sababu ya hatuwatumii wataalamu, kwenye udongo unaofaa kwa mazao ya mbogamboga, mkulima analazimisha kupanda nafaka. Anapopata mavuno kiduchu, anatoa lawama zisizo na mipaka.

Ufugaji pamoja na kuwa unalipa, wafugaji wengi wanafikiria faida. Hawajui kuwa faida kubwa inaweza kupatikana kwa kumshirikisha mtaalamu wa mifugo atakayekushauri namna ya kuchagua vifaranga, ujenzi wa banda, namna ya kuwapa tiba na kinga na hata kukupa maarifa ya soko.

Kulima kwa kufuata mkumbo

Hawa ni wale wanaolima au kufuga kwa sababu wamesikia fulani amelima na amepata mafanikio, hata kama taarifa za mafanikio hayo siyo sahihi kwa asilimia kubwa.

Kuna watu wanalima kwa kuwa wamesikia kuna mashamba ya mpunga yanakodishwa Morogoro  au kwa sababu kuna watu wanalima vitunguu mkoani Manyara.

Kutojifunza kilimo

Siyo lazima usomee  stashahada au shahada ya kilimo, lakini mkulima makini anapaswa kujua  masuala ya msingi kuhusu  kilimo kama aina ya udongo na mazao anayolima, mbolea, utunzaji wa mimea, uvunaji, udhibiti wa magonjwa na wadudu na mengineyo.

 Kwa kuwa wengi hawana maarifa ya msingi kuhusu kilimo, imekuwa rahisi kudanganywa na watu wanaowasimamia mashamba yao.

Elimu ya kilimo pia inahusisha uwezo wa kutafuta masoko, kugundua masoko yaliyopo na yasiyokuwapo.

Elimu hii inapaswa kumwezesha kujua nini afanye soko likiyumba au likikosekana kabisa.

Aidha, elimu ya masoko itakuwezesha kujua nini ufanye ikiwa mazao uliyolima yamejaa  sokoni au wanunuzi wamekosa uwezo wa kununua kwa sababu ya hali ngumu ya maisha.

Kwa mfano, katika ‘usawa huu wa Magufuli’’ je, ni lazima mkulima auze bidhaa zake kwa bei ileile aliyokuwa akiuza wakati wananchi wengi walipokuwa na fedha mifukoni?

Ni elimu ya masoko itakayokuwezesha kujua lini upandishe na lini ushushe bei ya bidhaa zako.

Wasio na elimu ya masoko, ndiyo wale wanaoishia kutupa mazao yao au kuchoma moto, kwa sababu wamekosa mbinu mbadala za kunufaika na bidhaa zao japo kwa nusu hasara.

Kuamini taarifa za mitandao

Hivi sasa kuna tovuti, blogu na makundi mengi kwenye mitandao ya kijamii kama  whatsapp na facebook yanayojihusisha na utoaji wa taarifa kuhusu kilimo na ufugaji

Japo ni hatua nzuri, uzoefu unaonyesha kuna upotoshaji mkubwa unaofanywa kwenye mitandao hii.

Hii inajumuisha masoko, wataalamu feki, taarifa za uongo zikiwamo zinazohamasisha faida za kilimo pasipo kuonyesha uhalisia. Miongoni mwa taarifa hizi ni kama ile isemayo;  ‘ukilima matikiti ekari moja utapata milioni 30!

Kulima kwa simu

Hii inawahusu watu walio mijini waliohamasika kulima lakini kwa kuingia mguu mmoja.

Hawana muda wa kwenda shambani, hivyo wanaishia kutoa maagizo au kupokea maagizo kwa njia ya simu.

Wataalamu wanasema mkulima makini ni yule  anayekwenda shambani. Inawezekana isiwe muda wote hasa ukiwa na shughuli nyingine, lakini lazima uwe na utaratibu wa kutembelea miradi yako mara kwa mara.

Hata hivyo, matumizi ya simu kama chombo cha mawasiliano ya sasa yanawezekana kwenye kilimo, ikiwa shamba lina usimamizi madhubuti wa mtaalamu kama vile meneja anayefanya kazi kwa niaba yako.

Mafanikio ya haraka

Hili ni sawa na donda ndugu, watu wengi hawataki changamoto kwenye kilimo.

Wanataka walime leo wavune kesho, hawa ni wale inapotokea changamoto ya kiufundi au iliyo nje ya uwezo wa kibinadamu, wanakikimbia kilimo na kutoa lawama nyingi. Kilimo kinahitaji uvumilivu.

Ukweli ni kuwa unaweza ukalia kwa miaka mingi  katika kilimo, lakini kicheko cha siku moja kinaweza kukusahaulisha machungu yote uliyopitia. Hii ndiyo falsafa wanayotumia wakulima wanaotaka mafanikio.

Saturday, February 25, 2017

KONA YA KILIMO: Upungufu wa vitamini unavyoathiri kuku

By Flora Laanyuni

Siyo kila ugonjwa unaouona kwa kuku,kanga, na hata kware unasababishwa na vimelea au virusi fulani. Inawezekana sababu ikawa ni upungufu wa virutubisho.

Umuhimu wa vitamini kwa kuku

Kimsingi, vitamin husaidia ukuaji wa kuku, humfanya kuku kuwa mchangamfu wakati wote, humsaidia kuku kuwa mwenye afya na  humuwezesha kuku kutaga vizuri

Madhara yanayotokana na ukosefu wa vitamini A

Ukosefu wa Vitamini A, huathiri Zaidi kuku wadogo wanaokua kwa kuwa macho huvimba na kutoa uchafu mzito kama sabuni ya kipande iliyolowa maji.

Kwa kawaida, kuku wenye ukosefu wa vitamin A hawaponi, kwani mwishowe hatimaye hufa. Mara nyingi ugonjwa hujitokeza wakati wa kiangazi, ukuaji wa manyoya huwa hafifu, kuku kukua kwa  taratibu huku panga zao zikionekana kuwa dhaifu.

Jinsi ya kuukabili upungufu: Kinga ni kuwapa kuku mchicha au majani mabichi mara kwa mara. Pia  wape kuku wote dawa ya vitamini za kuku (Multivitamin). Hii  huzuia kujitokeza kwa ugonjwa huu.

Vitamini B

Dalili za kuku mwenye ukosefu wa vitamin B ni pamoja na manyoya kusambaratika, panga za kuku kuonekana zikiwa zimepauka, na kwa kuku watagaji hupunguza uwezo wao wa kutotoa mayai.

Jinsi ya kukabiliana: Wapatie kuku wako dawa za multivitamin.

Vitamini E

 Hizi ni dalili za ukosefu wa vitamini E kwa kuku. Moja, shingo huanguka chini na kupinda, mbili, vifaranga huanguka kifudi fudi na tatu,  utagaji wa kuku hushuka kwa kiasi kikubwa.

Jinsi ya kukabiliana: Kinga ni kuwapa kuku mchicha au majani mabichi mara kwa mara pia wape kuku wote dawa ya vitamini za kuku (Multivitamin) hili kuzuia kujitokeza kwa ugonjwa huu.

Vitamini D

Ukosefu wa vitamin D husababisha tatizo la mifupa kuwa laini, na hali hii husababisha mifupa kupinda, magoti huvimba na hata midomo kuwa laini.

 Pia, ukuaji wa kuku huwa hafifu. Hii hutokana na madini aina ya kalishamu na fosiforasi kutojengeka  kwenye mifupa. Kwa kuku watagaji hali hii husababisha kuku watagaji kutaga mayai yenye ganda laini.

Jinsi ya kukabiliana: Vitamini hupatikana katika majani mabichi ya mimea, kama  majani ya lusina, mpapai, mchicha na mikunde.

Kumbuka

Kazi ya vitamini ni kulinda mwili dhidi ya magonjwa, watu wengi hupenda kutumia vitamini mbadala za viwandani kuliko zile vitamini halisia ambazo zimetokana na nguvu za jua na madini kutoka kwenye udongo na kupatikana kwenye majani.

Makala haya ni kwa hisani ya mtandao wa mkulima mbunifu.

Saturday, February 25, 2017

Jinsi ya kutengeneza busta ya asili

By Patrick Jonathan

Moja ya mahitaji muhimu kwa wakulima wengi  hasa wa mbogamboga ni busta (booster), ambayo huwasaidia kufanya mazao kushamiri na kuwa na mwonekano mzuri zaidi.

Hali hii huwasaidia pia kuvuta wanunuzi na hatimaye kuwa na urahisi wa soko kwa mazao husika. Jambo hili limekuwa ikiwasababisha wakulima  wengi kujisahau na kutumia busta ambazo hutengenezwa kwa njia hatarishi hasa zile zenye kemikali kutoka viwandani.

Busta hizo za viwandani zinahatarisha usalama wa chakula na maisha ya walaji, sawa na ilivyo kwa kemikali za aina nyingine. Ili kuondokana na adha hiyo, wakulima wanaweza kutengeneza busta yaasili ambayo inaweza kuwasaidia kwa kiasi kikubwa kushamirisha mazao yao kwa njia ya usalama na kwa ufanisi mkubwa zaidi, tofauti na ilivyo kwa matumizi ya aina nyinginezo za busta.

Unachotakiwa ni kufuata njia sahihi na matumizi ya malighafi sahihi zinazohitajika, ili kupata busta ya asili ambayo unaweza kuitumia kwa kiwango chochote bila kuwa na madhara kwa mazao yako.

Mahitaji

• Minyoo fundo

• Chakula cha minyoo fundo

• Majani laini kama vile mchicha, alizeti pori (Tithonia) na sesbania

Namna ya kuandaa

Katakata mchanganyiko huo vipande vidogo vidogo.

Changanya pamoja na kisha weka kwenye kichanja.

Namna ya kutengeneza kichanja

Mahitaji ni  mbao,  bati mita 3, nguzo na karatasi ya nailoni.

Matengenezo: Simika nguzo zenye urefu unaohitaji, gonga papi kuzunguka, tengenezea fremu kuzunguka pembezoni, weka bati chini na nailoni juu ili

kuzuia kutu. Weka kichuruzi (gutter) ili kukinga juisi (booster) itakayozalishwa. Weka pipa (ndoo) yenye kitambaa cha chekecheke juu ili kuzuia takataka.

Hakikisha upande mmoja wa kichanja kuna mwinuko kiasi, ili busta itakayozalishwa iweze kuchuruzika kuelekea upande mmoja.

Utengenezaji wa busta

 Chota mchanganyiko wa mimea uliyo andaa. Weka kwenye kichanja ulichotengeneza. Nyunyiza maji ndoo 2-3 juu ya mchanganyiko wa majani. Funika kwa karatasi nyeusi kwa muda wa siku 4-7 ili kutengeneza muozo.

Chukua wadudu na uwapandikize kwenye kichanja. Ondoa karatasi. Endelea kumwagilia maji kila siku

kiasi cha ndoo moja ya lita 10 au 20

Busta itakayopatikana katika mzunguko wa kwanza haina nguvu kwa kuwa bado wadudu siyo wengi, hivyo

irudishie kwa kuimwaga kwenye kichanja. Majani yakishanyauka na kupoteza ukijani, mbolea inakuwa

ni nzuri zaidi na itakuwa na ufanisi mkubwa.

Kadri siku zinavyozidi kusonga, uzalishaji wa mbolea (busta) huongezeka kwani idadi ya minyoo pia huongezeka. Hii ni kwa sababu, mdudu mmoja ana uwezo wa kutaga si chini ya mayai 1000, hivyo kuzaliana pia huongezeka kwa kiwango kikubwa.

Unaweza kuendelea kuongeza mimea kadri ya mahitaji na siku zinavyozidi kusonga mbele.

Tahadhari: Usiweke wala kuchanganya limao, chungwa, kitunguu, kokwa la embe au parachichi.

Matumizi

 Chukua lita moja na nusu (1.5) ya busta. Changanya na maji lita 15 kisha nyunyiza kwenye mazao unayokusudia.

Mara nyingi mazao ya mbogamboga yamekuwa yakishambuliwa na wadudu kwa kiasi kikubwa hasa inzi weupe na kimamba.

Ili kukabiliana na wadudu hao, unaweza kutengeneza wadudu rafiki wewe mwenyewe na ukapata mafanikio makubwa bila ya kutumia kemikali.

Namna ya kutengeneza wadudu

Chukua lita 1-2 za busta ya asili. Maziwa mabichi (fresh) nusu lita. Sukari nusu  kilo. Weka mchanganyiko huo kwenye ndoo yenye mfuniko.  Changanya kwa muda wa saa sita. Baada ya muda huo kutatokea wadudu kwenye mchanganyiko huo kisha nyunyiza kwenye

mazao yako yaliyoathiriwa na inzi weupe au kimamba.

Wadudu hao watakula inzi wote na kimamba na baada ya muda nao hufa huku mazao yako yakibakia salama.

Makala haya kwa hisani ya mtandao wa mkulima mbunifu. Wasiliana na mtaalamu 0754371138

Saturday, February 18, 2017

Mchungaji Msigwa: Kilimo ni utajiri na heshima

Mbunge wa  Iringa Mjini, Mchungaji  Peter

Mbunge wa  Iringa Mjini, Mchungaji  Peter Msigwa akiwa katika moja ya mashamba yake mkoani Iringa. Na Mpigapicha Wetu 

By Tumaini Msowoya, Mwananchi , tmsowoya@mwananchi.co.tz

Siyo tu  siasa, hata kwenye kilimo, Mbunge wa  Iringa Mjini (Chadema),  Mchungaji Peter Msigwa ni kinara. Kila anapopata nafasi, huchukua jembe kisha kuelekea shambani.

Kuna wakati hulima kwa kutumia jembe la mkono na wakati mwingine kwa zana za kisasa kama vile  trekta kulingana na eneo au mazao aliyoamua kulima kwa wakati huo.

Baadhi ya watu wanamshangaa na hata kujiuliza kwa nini hatumii zaidi vibarua, badala yake huamua mwenyewe kufunga kibwebwe.

Imefika hatua wananchi wamemzoea kwani licha ya kujishughulisha na kilimo, aina ya maisha yake akiwa mjini Iringa ni ya kawaida, kiasi cha kupata mlo wake kwa ‘mamalishe’ bila wasiwasi wowote.

Maeneo yaleyale aliyopenda kutembelea wakati hajawa mbunge ndiyo anayotembelea hivi sasa. Tangu hajawa mbunge alipenda kilimo na sasa jitihada zake kwenye sekta hiyo zimeongezeka zaidi.

Mchungaji Msigwa anasema kilimo ni utajiri na kimempa heshima siyo tu kwa wananchi waliomchagua bali hata kwa viongozi wenzake, hususan wabunge.

 “Naona fahari kulima, kilimo kimeniongezea heshima kwa jamii kwani licha ya kuongeza kipato changu, nimekuwa mwalimu mzuri kwa ninaowaongoza hasa vijana wenye fikra finyu kwamba kilimo ni cha watu wa kada ya chini,”anasema.

Anakiri kuwa kilimo ni uti wa mgongo wa taifa na kinaweza kukuza uchumi wa nchi, ikiwa kutakuwa na jitihada za kuamua kuwekeza ipasavyo.

Analima nini?

Msigwa amejikita katika mazao mbalimbali ya biashara na chakula ikiwamo miti, mahindi, nyanya, vitunguu na mengine aina ya kunde. Pia, ni mfugaji mzuri wa kuku wa nyama na mayai.

“Nikiwa nyumbani naingia bandani mwenyewe kuhudumia kuku, nimezoea hivyo na siwezi kuacha,”anaeleza.

Mchungaji Msigwa alianza kujishughulisha na kilimo tangu hajapata ubunge na imekuwa vigumu kwake kuacha asili yake, na hivyo kuwa mfano kwa wakulima wengine katika mkoa huo. Anachofanya ni kusadifu usemi wa jasiri haachi asili.

Wakati hajawa mbunge, alifahamika zaidi wakati alipokuwa akiuza miche ya miti ya aina mbalimbali aliyokuwa akiandaa kwenye vitalu vyake.

Hakuwa na aibu  kuuza miche hiyo huku wakati mwingine akiikokota  kwenye toroli lililokuwa kikivutwa na gari yake. Kwake ilikuwa  fahari na wengi walimtambua kwa uchapa kazi wake.

Kwa nini kilimo?

Kwa kuwa anaamini  kilimo siyo kazi ya watu wa chini kama wengi wanavyodhani, aliamua kuongeza jitihada ili awe mfano kwa vitendo kwa wananchi  anaowaongoza.

Anasema wazazi wengi wanatamani kusomesha watoto wao na kuwasihi wasije kuwa wakulima jambo ambalo si la kweli, japokuwa naye alipitia huko kimtazamo.

Anasema ukweli ni kwamba kilimo ni fursa kubwa kwa watu kufanikiwa kiuchumi, ikiwa kitaendeshwa kwa kufuata kanuni bora ikiwamo matumizi ya pembejeo na kuwatumia wataalamu.

“Utapata chakula na utaweza kupata mavuno na kuuza, utajiri upo shambani,” anasisitiza.

Anasema hajawahi kujuta kuwa mkulima. Kwa mwaka huu amefanikiwa kulima eka 10 za mahindi zinazotegemea mvua, ekari sita za mahindi zinazotumia kilimo cha umwagiliaji na ekari 50 ameamua kufuga ng’ombe na wanyama wengine.

Anakiri kuwa zipo faida nyingi alizopata kupitia kilimo mpaka sasa ikiwamo za kiuchumi kwa kuwa hategemei zaidi fedha za mshahara wa ubunge.

Hata hivyo, anasisitiza kuwa nia yake ya kutoa elimu kwa vitendo kwa wananchi imewafanya wakazi wa Iringa mjini hasa vijana kuona wana jukumu la kutafuta mashamba na kuwekeza kwenye kilimo.

“Vijana wengi walikuwa wakija na kulialia maisha magumu huku wakitaka kupewa fedha. Kila wakiniona nimeshika jembe na nimekaa mkao wa kwenda shambani wanapata kigugumizi cha kuomba. Wanajikuta wanaamua kwenda kulima,” anasema na kuongeza: “Napenda kuwapatia wananchi wangu nyavu wakavue samaki, siwezi kuwapatia samaki. Huwa nawaambia waziwazi kwamba, lazima tufanye kazi kwa bidii ili tuje kuishi maisha mazuri baadaye.”

Changamoto anazokutana nazo

Msigwa anasema mabadiliko ya tabia nchi ni kati ya changamoto zinazoikabili sekta ya kilimo kwa sasa. Anasema mazao mengi yanaharibikia shambani kutokana na jua kali lakini hilo halimzuii kuendelea na kilimo.

Hata hivyo, anasema wakulima wasingeumizwa na hali hiyo kama nchi ingewekeza kwenye kilimo cha umwagiliaji.

Aidha, anasema  ukosefu wa soko kwa baadhi ya mazao ni changamoto nyingine inayowakumba wakulima wengi akiwamo yeye.

Anasema yapo mazao kama nyanya ambayo ikiwa yatakosa soko la uhakika kipindi yanapohitaji mavuno ya uhakika yanaweza kusababisha hasara kubwa.

Mchungaji Msigwa anasisitiza kuwa ipo haja kwa Serikali kuwekeza katika kilimo ili iwe rahisi kufikia ndoto za Tanzania ya viwanda.

“Soko litapatikana la uhakika tukiwa na viwanda vya kutosha na kuweza kusindika mazao yetu. Ukosefu wa soko la uhakika kwa mazao ya wakulima ni changamoto kubwa,’’ anaeleza.

Kuhusu changamoto ya pembejeo hasa mbolea, anawaasa wakulima kutumia samadi badala ya kutegemea mbolea ya ruzuku.

Saturday, February 18, 2017

Bata mzinga ujasiriamali mpya kwa wafugaji

Pamoja na kuwa na bei kubwa katika soko, bata

Pamoja na kuwa na bei kubwa katika soko, bata mzinga wanahitaji uangalizi na matunzo ya  hali ya juu. Picha ya mtandao wa tabianchi 

Unapotaja ufugaji, wengi wanakimbilia kuku, bata, ng’ombe, mbuzi, kondoo, ni wachache wanaoweza kukutajia  bata mzinga.

Ndege huyu analipa sokoni, ila lazima niseme tangu mapema kuwa ndege hawa wanahitaji matunzo ya hali ya juu. Pia, hula chakula kingi kuliko kuku.

Ukiondoa chakula, bata mzinga wanahitaji kuwa na uhuru wa kula majani kama sehemu ya virutubisho.

Kabla ya kuanza ufugaji wa bata mzinga ni lazima kuhakikisha una chakula cha kutosha, kwa sababu ulishaji wa ndege hawa kadri wanavyokua huwa na gharama kubwa zaidi.

Ni muhimu pia kujifunza kwa undani na kufahamu namna ya kutunza vifaranga wa bata mzinga kwa kuwa hufa kwa urahisi sana.

Pia, unapaswa kujikita kutafuta soko kwa sababu wanapokua ni vigumu kuwatunza kwa muda mrefu kutokana na ukubwa wa gharama ya chakula.

 Wafugaji wachache kati ya wengi waliojaribu kuwafuga ndege hawa na kufanikiwa hata kufikia malengo yao ni kutokana na kuzingatia lishe kamili.

 Pamoja na hayo, wapo wafugaji ambao walishindwa kutokana na magonjwa pamoja na gharama ya utunzaji.

Chakula

Chakula cha bata mzinga hakina tofauti na cha kuku. Vifaranga wanahitaji kupata lishe kamili yenye protini kwa wingi ili waweze kukua vizuri.

Vifaranga kwa siku za awali wanahitaji kiasi cha asilimia 27 ya protini mpaka wanapofikia umri wa wiki sita. Baada ya hapo mfugaji anaweza kupunguza hadi kufikia asilimia 18 na kuendelea  hadi wanapokomaa.

Kutokana na gharama ya kununua chakula kuwa kubwa, unaweza kutumia resheni ifuatayo kwa ajili ya kutengeneza chakula cha bata mzinga wewe mwenyewe.

 Mahindi yasiyokuwa na dawa kilo 5, karanga (5), dagaa (5), mashudu (10) na chokaa (5).

Namna ya kutengeneza chakula

Twanga au saga pamoja kiasi cha kulainika kisha walishe vifaranga. Mchanganyiko huu hutegemeana na wingi wa bata mzinga unaowafuga.

Hakikisha kila bata anapata chakula cha kutosha na chenye uwiano ulioelekezwa. Pia, waangalie mara kwa mara kuhakikisha wana chakula cha kutosha.

 Hifadhi chakula cha ziada kwenye mifuko au debe kisha weka sehemu isiyo na unyevu.

Bata mzinga huanza kutaga anapofikisha umri wa mwaka mmoja. Ndege hawa wana uwezo wa kutaga kati ya mayai 15 hadi 20 kwa mara ya kwanza kisha kuatamia. Anapoendelea kukua huweza kutaga hadi mayai 30. Hii ni kulingana na lishe nzuri atakayopatiwa.

Bata mzinga anaweza kuatamia mayai 17 hadi 20. Mayai hayo huatamiwa kwa siku 28 na huanza kuanguliwa vifaranga kwa muda wa siku tatu, kuanzia siku ya 28 hadi 31. Baada ya hapo mayai yaliyosalia bila kuanguliwa hutakiwa kutupwa kwa kuwa hayataanguliwa tena na hayafai kwa matumizi mengine.

Baada ya vifaranga kuanguliwa, watenge na mama yao kwa kuwaweka kwenye banda safi lisilopitisha baridi. Unaweza kuwawekea taa ya kandili au ya umeme.

Banda

Ni vyema banda liwe limesakafiwa au banda la asili la udongo usiotuamisha maji. Pia, unaweza kutumia banda lenye mbao au mabanzi kwa chini. Unaweza pia kutandaza maranda kwenye mabanda. Hakikisha kuta za banda zimefunikwa vizuri ili kuwakinga dhidi ya baridi.

Maji

Kama ilivyo ndege wengine, bata mzinga pia wanahitaji kupatiwa maji safi na ya kutosha wakati wote. Wawekee maji katika chombo ambacho hawatamwaga na wanakifikia vizuri.

Hakikisha maji hayamwagiki bandani kwani kwa kufanya hivyo banda litachafuka na kukaribisha magonjwa kwa urahisi. Ni vizuri kuwalisha bata mzinga vyakula vingine kama majani.

Majani husaidia kuwapatia protini: mfano; kunde, fiwi na aina nyingine za majani jamii ya mikunde huhitajika zaidi kwa kiasi cha asilimia  25 hadi 30.

Magonjwa

Bata mzinga hushambuliwa na magonjwa kama homa ya matumbo, mafua na kuharisha damu. Wanapougua ni rahisi kuambukiza kuku, bata na ndege wengine wanaofugwa kwa haraka sana.

Pia, ndege hawa husumbuliwa na viroboto wanaosababishwa na uchafu wa banda hasa linapokuwa na vumbi.

Chanjo

Bata mzinga wanatakiwa kupatiwa chanjo ya ndui (mara moja kila mwaka), kideri (kila baada ya miezi mitatu), gumboro (kwa muda wa wiki tano, ukiwapa jumatatu, basi unawapatia kila jumatatu ya wiki), na vitamini A mara baada ya kuanguliwa.

Waandishi wa makala haya wanapatikana kwa namba 0762 183 856. 0767 423 201. Awali ilichapishwa katika jarida la mkulimambunifu. www.mkulimambunifu.org

Saturday, February 4, 2017

Bonsai: Kilimo rafiki wa mazingira

Bustani yake imesheheni  mazao mbalimbali

Bustani yake imesheheni  mazao mbalimbali aliyopanda kwa kutumia teknolojia ya bonsai. 

By Hadija Jumanne, Mwananchi, hjumanne@mwananchi.co.tz

Je, una shauku na mapenzi ya kilimo cha mazao ya bustani, lakini unakwazwa na ukosefu wa ardhi ya kutosha?

Kilicho muhimu ni dhamira yako, kwani hivi sasa baada ya kukua kwa teknolojia, binadamu hahitaji kuwa na eneo kubwa kwa ajili ya kulima.

Ua wako unatosha kuwa bustani na hata kwa wakazi wa maghorofani wanaweza kulima wakiwa hukohuko ‘hewani’.

Kilimo cha Bonsai

Kilimo cha  bonsai  (neno lenye asili ya Kijapan), kinatumia zana rahisi zinazopatikana katika mazingira yetu kama masufuria, vyungu, makopo, ndoo.

Ndani ya zana hizi unaweza kulima mazao ya mboga, matunda, viungo vya kupikia, miti ya kivuli na mengineyo.

Teknolojia hiyo ni mpya nchini na walioanza kuitumia wanasema hilo ni suluhisho kwa watu ambao hawana ardhi ya kutosha.

Mmoja wa wataalamu wa kilimo cha bonsai nchini, Mini Gopal anasema kilimo hicho cha bustani kinalimwa  katika nchi za Japan, China na India.

Anasema  ulimaji wa kilimo hicho katika nyumba unasaidia mambo mengi ikiwamo  kuongeza uzuri wa mazingira, hewa nzuri ya asilia na kupunguza gharama za ununuzi wa matunda na mboga.

 “Nina miaka 10 katika kilimo hiki ambacho nilianza kulima tangu nikiwa Uganda kabla ya kuhamia hapa, hivyo siyo lazima uwe na shamba kubwa. Unaweza ukawa na eneo lako nyumbani na kuanzisha kilimo cha bonsai ambacho hakina gharama kubwa,” anasema Gopal.

mwanamke huyo ambaye amesomea masuala ya kilimo nchini India anasema  kimemsaidia kutimiza malengo ya kuwa na nyumba yenye bustani ya miti ya matunda,  ya kivuli na mbogamboga.

“Mapenzi yangu ndiyo yamenifanya nipende kilimo hiki na hii inatokana na wazazi wangu kuwa wakulima wazuri wa kilimo cha bonsai nchini India,” anasema.

Jinsi ya kulima

Anasema ili mti ustawi vizuri kama  mwingine uliopandwa katika ardhi, hukatia mizizi mara moja kwa mwaka na mmea unaweza kustawi na kuishi zaidi ya miaka mitano bila kuzeeka.

Katika kazi hiyo hutumia mikasi na visu vyenye ncha kukatia mizizi na huchimbua chini ya mti na kukata mizizi, kisha hupanda tena bila kusahau kukatia matawi ya juu ili mmea uweze kuzaa vizuri.

“Siyo vyungu vyote vinatumika kupandia mimea hii kwani kuna mingine inahitaji kupandwa katika vyungu maalumu na siyo kwenye makopo na baadhi ya vyungu huagiza kutoka China, ” anaeleza.

Anasema ili mti wa matunda uweze kustawi vizuri na kutoa matunda yenye ubora, ni lazima akate mizizi na ndiyo njia pekee inayotofautisha kati ya kilimo cha bonsai na aina nyingine za kilimo.

“ Miti yote niliyopanda ya matunda, kivuli na mboga za majani mbegu yake nimenunua Soko la Kariakoo. Ni mbegu halisi na wala siyo za kisasa,” anaongeza.

Ili kuandaa kilimo hicho, anasema huchukua udongo wa kawaida na kuuchanganya na takataka kama zipo na zisipokuwa hupanda katika makopo au vyungu na kumwagia maji wiki nzima kabla ya kupanda miche ya matunda au maua. Baada ya hapo huendelea kumwagia maji ya kawaida kwa siku mara mbili, yaani asubuhi na jioni.

“Teknolojia ninayotumia katika kilimo hiki, mbali na kukata mizizi ni kwamba mmea ukishakua kidogo lazima niufunge kamba chini kama tunavyofunga kuku mgeni, ili mti uweze kuwa na umbo la namba nane na hii husaidia mmea kutokuwa mkubwa kama ile tunayopanda katika ardhi,” anaeleza na kuongeza:

 “Hapa nyumbani kwangu nimefanikiwa kupanda miti 500 ya aina tofauti kwa maana ya miti ya matunda, kivuli na ya maua bila kusahau mbogamboga.’’

Katika bustani ya Gopal amepanda  maembe, ndizi, makomamanga, matopetope, ukwaju, mastafeli,  machungwa, malimao, mapera, mlonge, zabibu, tende, zambarau, ‘bitruit’ na matango yakiwamo wanayotumia wagonjwa wa kisukari na shinikizo la damu.

Kwa upande wa viungo, mtaalamu huyo amelima hiliki, tangawizi yenye harufu ya embe, karafuu,  michaichai, pilipili manga, binzari, abdalasini, pilipili hoho, pilipili mbuzi na majani ya nana (mint).

Pia, amelima magimbi, viazi vitamu,  viazi mviringo, kabichi,  matembele, spinachi, maharage marefu ambayo huzaa ndani ya miezi miwili na mchicha.

Upandaji wa maua

Anasema pia hupanda maua katika makopo ambayo hukaa zaidi ya miaka mitano bila kuharibika.

“Tofauti na maua mengine tunayopanda katika makopo au vyungu, maua ninayopanda kupitia kilimo cha bonsai - napanda kwa kupandikiza, nakata ua kubwa napanda kama muhogo, lakini juu nalichana kidogo halafu napandikiza tawi kwa juu na ndiyo maana maua yote yana umbo kama namba nane. Yote hiyo ni kutokana na teknolojia hii kupandikiza na kukata mizizi,” anasema.

Pia, kuna maua ambayo hayatumii udongo badala yake yanatumia maganda ya nazi na mkaa na kumwagiliwa maji mara mbili kwa siku kama ilivyo kwa maua mengine.

Mikakati yake                                                         

“Mikakati yangu ni kuendelea kutoa elimu kwa watu wengine ambao wanavutiwa na wanapenda kujifunza kuhusu kilimo hiki ikiwamo kufundisha wanafunzi wa Jiji la Dar es Salaam kilimo cha bustani aina ya bonsai,” anasema.

Kwa sababu hiyo, anasema yupo mbioni kufanya maonyesho ya kilimo hicho nyumbani kwake kwa  lengo la  kutoa elimu ya namna ya kulima na manufaa yake.

“Nimeona watoto wa shule ninaowafundisha pale Tambaza wamevutiwa na kilimo hiki, hivyo nitaendelea kutoa elimu kwa shule mbalimbali za hapa jijini bila gharama yoyote,” anasema.

Unaweza kuwasiliana naye kuhusu kilimo hiki kwa barua pepe: jackrusselbreeder@hotmail.com

Saturday, January 28, 2017

Dhibiti magonjwa na wadudu kwa njia za asili

Vitunguu saumu na pilipili. Hizi zote ni aina

Vitunguu saumu na pilipili. Hizi zote ni aina mbalimbali za vitu vya asili vinavyoweza kutumika kudhibiti magonjwa na wadudu shambani. Picha na mtandao wa motherearthliving 

By Patrick Jonathan, Mwananchi

Kuna madhara mengi yatokanyo na matumizi ya dawa za viwandani zenye sumu. Madhara hayo ni pamoja na athari za afya kwa binadamu, wanyama, mimea, na uharibifu wa mazingira pamoja na vyanzo vya maji.

Kama wakulima na wafugaji watazingatia matumizi sahihi ya dawa za asili pamoja na mbolea za asili, ni dhahiri kuwa tutakuwa na uhakika wa usalama wa chakula pamoja na afya zetu. Katika makala haya tutaangazia kwa undani jinsi ya kudhibiti magonjwa na wadudu kwa kutumia dawa za asili shambani.

Madawa haya yasipotengenezwa vizuri na kutumiwa ipasavyo, yanaweza yasifanye kazi ipasavyo. Ni muhimu kuhakikisha kuwa wakulima wanatumia vipimo sahihi na mahitaji sahihi katika utengenezaji.

Inashauriwa kutumia dawa  hizi kama kinga kabla mashambulizi hayajashamiri, kwani ufanyaji kazi wake ni wa taratibu, hivyo ni vizuri kuzitumia kama kinga kuliko tiba.

Sifa za dawa za asili

Upatikanaji wake ni rahisi na hazina  ushindani wa virutubishi na mazao; ni  rahisi kutengeneza na hazihitaji maandalizi ya kiteknolojia,kwa kuwa hazichukui muda mrefu kutengeneza.  Mara nyingi dawa hizi hufukuza wadudu waharibifu zaidi kuliko kuua.

Sifa nyingine ni unafuu wa gharama. Dawa hizi hupatikana bure katika maeneo yanayomzunguka mkulima, ila utengenezaji wa dawa hizi ni lazima upimwe kulingana na gharama zinazojitokeza, pamoja na mgongano wa mazingira, ukilinganishwa na madawa yaliyokiwisha tengenezwa la sivyo wakulima wataendelea kutumia sumu.   Yawe na uwezo wa kuua wadudu walengwa tu bila kudhuru viumbe hai rafiki.

Baadhi ya dawa za asili na jinsi ya kuzitengeneza

Majivu

Weka majivu moja kwa moja kwenye mashina ya mimea michanga baada ya kuotesha ili kuzuia wadudu wakatao mimea michanga.  Majivu huonyesha matokeo mazuri endapo yatachanganywa na mafuta ya taa kidogo.

Pilipili kali

Hii ni moja ya dawa za asili ambazo zimekuwa zikitumika na kwa ufanisi mkubwa. Dawa hii inapotengenezwa na kutumika kwa umakini huwa na ufanisi mkubwa zaidi katika udhibiti wa wadudu na magonjwa.

Chukua gramu 55 za pilipili.  katakata vipande vidogo vidogo kisha chemsha kwa dakika 20 kwenye

maji ya lita tano. Chuja kisha ongeza maji lita 5 Dawa hii huua wadudu wenye ngozi ngumu (mbawa kavu) na laini kama  vidukari, wadudu wa kabichi na wengineo.

Vitunguu saumu

Dawa hii hutumika kufukuza wadudu kutokana na harufu yake.  Chukua gramu 100 za vitunguu, twanga vilainike, changanya na maji lita mbili. Chuja kisha nyunyiza kwenye mimea. Dawa hii pia inaweza kuchanganywa na mojawapo ya dawa za asili, ili kutoa harufu kali itakayofukuza wadudu.

 Tumbaku

Tumia ugoro au chemsha miche 20 ya tumbaku. Dawa hii inazuia wadudu wanaoshambulia mahindi shambani,  wadudu wanaokata miche, kupe, vidukari, viwavi na wengineo. Chukua gramu 500 za tumbaku, changanya maji lita nane  na uchemshe. Chuja baada ya kupoa, ongeza maji lita nane tena na gramu 60 za sabuni ili kuongeza ubora.

Ni muhimu kuwa na tahadhari kwa kuwa   tumbaku ni sumu kwa binadamu na wanyama, hivyo weka mbali

na wanyama wafugwao. Inashauriwa kuvuna mazao siku 4-5 baada ya kunyunyiza aina hii ya dawa.

 Ndulele/ ndula

Chukua matunda ya ndulele 30 au 40 haijalishi yameiva au mabichi. Katakata na uyakamue ili kupata juisi. Ongeza lita moja ya maji, koroga sawa sawa kisha chuja. Ongeza maji lita mbili. Tumia lita moja  ya dawa kwa lita 15 za

Maji kisha  nyunyiza mimea mara mbili  kwa wiki.

Mchicha (kwa ajili ya ukungu)

 Chukua kilo 1 ya mchicha, twanga kisha loweka kwenye maji

Lita moja. Acha ikae kwa saa 12, ongeza sabuni gramu 20, koroga ili sabuni iyeyuke, kisha ongeza maji lita 2 na uchuje. Tumia kwa uwiano wa 1:10 yaani

lita 1 ya dawa kwa lita 10 za maji.

Makala haya kwa  hisani ya mtandao wa mkulima mbunifu. Mawasiliano na mtaalamu 0765 428877

Saturday, January 28, 2017

Boresha afya na kipato kwa kuzalisha rosella

 

By Patrick Jonathan, Mwananchi

Rosella ni mmea wenye virutubisho vingi kama vile vitamini, na madini ya chumvichumvi. Kwa miaka mingi, zao hili lilitumika kwa wingi katika mabara ya  Asia, Amerika Kusini,  Caribbeani na Ulaya.

Rosella ni moja ya mazao ambayo yana matumizi mengi na kwa namna tofauti tofauti.  Baadhi ya matumizi ya zao la rosella ni pamoja na kutengenezea juisi, jamu, mafuta, sosi.Rosella pia hutumika kuukinga mwili na magonjwa mbalimbali kama vile saratani, ini na ukosefu wa lishe. Pia inasaidia kupunguza lehemu  na kutibu shinikizo la damu.

Sifa za mmea wa rosella ni zipi?

Majani yake yanaweza kuliwa kama mboga,  ni zao la biashara na hutumiwa nyumbani. Mmea huu hukua na hufikia urefu     wa mita 3.5 kwa msimu. Shina pamoja na matawi yake vimenyooka

Sifa nyingine majani yamepishana kimpangilio na kugawanyika katika sehemu tatu hadi saba, pembeni yakiwa kama msumeno. Mmea una rangi ya kijani, nyeusi hadi nyekundu. Maua ni makubwa yenye rangi nyekundu hadi njano.

Una mzizi mrefu na hutoa maua                wakati wa kiangazi.  Pia unavumilia ardhi yenye tindikali ya juu na ya chini pamoja na magonjwa.

Aina  za  rosella

 Zao la rosella limepewa majina ya aina mbalimbali kulingana na maeneo na watu wa maeneo hayo walivyo onelea kuwa ni vyema. Kwa mfano, mmea wa rosella wenye maua mekundu hujulikana kama choya huko Dodoma na maeneo mengine, wakati ukanda wa pwani ya Tanzania huitwa mkakaka.

Kimsingi kuna aina mbili za rosella Rosella imegawanyika katika makundi (majina) mawili ambayo yanafahamika kitaalamu na watu maeneo mbalimbali. Kitaalamu inafahamika kama         Hibiscus sabdariffa: Hii ni aina ya rosella ambayo ina vikonyo vya rangi nyekundu na vingine vya njano. Vikonyo hivyo vinaliwa.  Aina nyingine ni Hibiscus altissima Webster.  Aina hii ya rosella hupandwa zaidi kwa ajili ya kamba kamba (fibres) zake lakini vikonyo haviliwi.

Jinsi ya kustawisha zao hili

Zao hili linastawi maeneo ya tropiki yenye mvua                kati ya milimita  1500 – 2000 kwa mwaka. Kuwe na mwinuko wa hadi meta  600 kutoka usawa wa bahari.

Ni zao linalovumilia joto na hali ya unyevunyevu, mafuriko, upepo mkali na maji yaliyotuama.

Rosella hupendelea udongo wa mchanga wenye rutuba ambao maji hupenyeka kwa urahisi. Hata hivyo, inaweza kukua kwenye aina mbalimbali za udongo. Huhitaji palizi ya mara kwa mara ili kuondoa kivuli na majani.

Unapotaka kupanda, unahitaji vikapu, mbolea, udongo, mchanga huku ukifuata hatua hizi; tifua ardhi vizuri kwenda chini kiasi cha sentimeta 20, chimba  mashimo ya ukubwa wa sm15 kwa sm 15 na kina cha sm 5.  Panda mbegu kilo11 – 22 kwa hekta

Ni vyema kupanda mbegu kwa mistari, palizi  katika mwezi wa kwanza ni muhimu sana. 

Mbolea za asili zinafaa kutumika na husaidia

Mtindo wa kubadilisha mazao  hutumika hasa kwa ajili ya mdudu anayeshambulia mmea huu kwenye mizizi. Unaweza kubadilisha na mazao ya kijani kama kunde na mahindi.

Kwa mashamba  madogo nyumbani,  panda mistari halafu ikishaota punguza iwe katika mistari ya mita 1  kwa  1. Kwa sashamba makubwa, mbegu zioteshwe kwenye kitalu halafu zipandwe shambani kwa upana wa mita 1.3 hadi 2.6 na mistari ya upana wa mita 2 hadi 3.

Magonjwa

Ugonjwa mkubwa kwa zao hili ni ukungu (Fangasi): Kuna aina mbalimbali za ukungu ambazo hushambulia rosella kwenye mizizi na majani. Kutibu, nyunyiza dawa za asili zinazotumika kudhibiti na kuondoa ukungu kwenye mazao haraka iwezekanavyo.

Unaweza kutumia dawa za kukinga kabla ya mlipuko wa ukungu. Uangalizi wa shamba ni muhimu hasa palizi, kukata mapukutu, kufyeka, kunyweshea, uwekaji mbolea, udhibiti wa wadudu waharibifu. Hivi vyote ni muhimu katika utunzaji wa shamba la rosella ili kuwa na uhakika wa mavuno bora.

Uvunaji wa matunda na vikonyo hufanyika majuma matatu baada ya maua kuchipua.     Inashauriwa vikonyo viondolewe baada ya kuchemsha matunda.

Kwa hisani ya mkulimambunifu

Saturday, January 21, 2017

Mkulima Market: mkombozi mwingine wa wakulima, wafugaji nchini

Baadhi ya wajasiriamali walioshiriki katika

Baadhi ya wajasiriamali walioshiriki katika soko la wazi la kilimo (Mkulima Market), liliofanyika hivi karibuni jijini Dar es Salaam. 

By Colnely Joseph, Mwananchi Cjoseph@mwananchipapers.co.tz

Miongoni mwa changamoto nyingi ambazo kwa kipindi kirefu zimekuwa zikiwakabili wakulima ni namna ya kupata masoko ya bidhaa zao.

Uzoefu unaonyesha mazao mengi yamekuwa yakiozea shambani na hata yanayobahatika kufika sokoni yanakosa wanunuzi au yanauzwa kwa bei ndogo isiyokuwa na masilahi kwa wakulima.

Uko mfano wa kuelekea mwishoni mwa mwaka jana, baada ya mitandao mingi ya kijamii kuonyesha picha za marundo ya nyanya zikiwa zimetelekezwa na wakulima baada ya kukosa wanunuzi.

Katika kuhakikisha wakulima wanakuwa na sehemu ya kutatua changamoto za ukosefu wa masoko hasa kwa wakulima, asasi isiyo ya kiserikali ya Mkulima Market imeandaa soko la wazi kwa wakulima wadogo, jambo linalotoa fursa kwa wazalishaji kutangaza bidhaa zao.

Akizungumza soko hilo litakalokuwa liki fanyika viwanja vya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, mwandaaji na msimamizi wa soko hilo, Vicensia Shule anasema ni endelevu, linalenga kumsaidia mkulima wa chini kupata soko la kuuza bidhaa zake na hatimaye kujikwamua kiuchumi.

Shule anasema nafasi kama hii ni muhimu kwani ina mchango mkubwa kwa wakulima wasio na uwezo kutangazia nembo zao (brands) jambo ambalo litawawezesha kufahamika kibiashara.

“Tunachokifanya ni kuhakikisha kila mjasiriamali anapata nafasi kushiriki soko hilo ili aweze kukutana na wanunuzi wake kulingana na bajeti tulioiandaa. Hii ina nguvu kwani bidhaa zao zinaweza kupata wateja wa kudumu” anasema.

Anaongeza kuwa uhaba wa masoko kwa wakulima wadogo utapunguzwa kwa uwepo wa soko hili, kwani litakuwa endelevu hadi pale shida ya masoko kwa bidhaa za kilimo itakapoisha au kupungua kwa kiasi kikubwa.

Mmoja wa waandaaji wa soko hilo ambaye ni mtaalamu wa masuala ya kilimo na mazingira, Dk Pamba Siajali,

anasema wamebuni wazo hilo ili kusaidia wakulima kufanya kilimo chao kwa manufaa mapana zaidi.

“Sisi ni kama kiwanda cha kuandaa wataalamu katika mambo mbalimbali yanayohusu kilimo na ufugaji. Tuna nafasi katika soko ya kuwapa elimu na ushauri kuhusu namna ya kuboresha bidhaa zao au kufanya ufugaji uwe wa kisasa ili kuwawezesha kupata faida zaidi,” anasema.

Aidha, anasema soko hilo litahusisha mafunzo kwa wakulima kuelimishwa namna ya kupata vibali kutoka Shirika la Viwango (TBS) kwa ajili ya kuwezesha bidhaa zao kutambulika rasmi.

Soko la kwanza

Desemba 21 hadi 24 mwaka jana, soko hilo lilianza katika viwanja vya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kushirikisha makundi 73 ya wakulima na wajasiriamali kutoka mikoa ya Tanga, Arusha, Pwani, Morogoro na Dar es Salaam.

Akizungumzia mapokeo ya soko hilo, Dk Shule anasema tamasha hilo lilikuwa na mafanikio makubwa kwa kuwa biashara zilifana huku asilimia kubwa ya wafanyabiashara wakitengeneza faida ya kutosha.

Anasema japo ni mara ya kwanza, mwitiko wa wajasiriamali na hata wanunuzi ulikuwa mkubwa.

“Wafanyabiashara walifurahi na kila siku napokea simu za pongezi, huku wakisema wapo tayari kurudi hata kesho,” anasema.

Anasema kufuatia matokeo chanya, wameamua kufanya soko hilo mara nne kwa mwaka badala ya mara moja. Soko la kwanza kwa mwaka huu anasema litafanyika Aprili 4.

Aidha, anaeleza kuwa soko hilo litakuwa likizunguka mikoani kwa lengo la kuwawezesha wakulima zaidi kutangaza bidhaa zao. “Kuanzia Aprili 3 hadi 9 tutakuwa na soko mkoani Simiyu, hivyo ni wazi kuwa idadi kubwa ya wafanyabiashara watapata nafasi ya kujitangaza,” anasema.

Changamoto

Kuhusu changamoto za kuandaa tukio hilo la aina yake kwa mara ya kwanza anasema: “Hakuna changamoto isipokuwa ushamba wetu tu. Sisi tulioandaa soko siyo wakulima wala wafugaji, lakini tunaamini kuwa masoko yajayo kila kitu kitakaa sawa.”

Wasemavyo washiriki

Valelia Mark ambaye ni mmoja wa wafanyabiashara wa asasi ya Nzua inayojishughulisha na ufugaji wa kuku wa kienyeji anasema:

“Kutafuta soko la kuuza bidhaa zako si jambo rahisi, hivyo nimefurahia soko hili kwani biashara inaenda vizuri na wateja wanafurahia kununua kuku wetu.”

Mfanyabiashara wa matunda Mwanaidi issa anasema kinachosababisha wafanyabiashara na wakulima wadogo kushindwa kujikwamua kiuchumi ni kutokana na kukosekana kwa masoko ya uhakika, jambo ambalo kwa kipindi kirefu limekuwa likiwavunja moyo wakulima.

“Mkulima Market ni msaada mkubwa kwa wakulima wadogo ambao hawawezi kuzitangaza bidhaa zao na kutanua soko lao, lakini kwa sasa wateja wamefurahia bidhaa zangu na wamechukua namba zangu kwa ajili ya mawasiliano,’’ anaeleza.

Mhitimu wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Godluck Mwanyika, anayejihusisha na utengenezaji wa bidhaa kama viatu, mashati ya batiki anasema ni vizuri tamasha hilo likawa endelevu kwani limewawezesha wajasiriamali wapya kupata nafasi ya kutangaza bidhaa zao.

“Ili wajasiriamali wapya waweze kunufaika na kazi zao wanahitaji misaada ya kuwawezesha kujitangazia kazi zao au bidhaa na soko hili limetuwezesha kufanya hivyo,” anasema.

Wasemavyo wanunuzi

Maria Mpulule anasema soko lilikuwa zuri na waandaaji wameliweka sehemu ambayo ni salama.

“Nimenunua vitu mbalimbali kwa ajili ya matumizi ya nyumbani, pia nimepata elimu ya namna ya kutunza kuandaa na kutengeneza bidhaa, hivyo nimejua kuwa mimi naweza kutengeneza na kupata faida,” anasema.

Anasema ni jambo zuri kama Serikali itaanzisha matamasha kama hayo yatakayokuwa na mchango mkubwa wa kuwainua wakulima wadogo na wajasiriamali kutangaza bidhaa zao.

Saturday, January 21, 2017

KILIMO CHA KISASA: Menejimenti ya mbolea katika ukuaji wa mmea-1

Mbolea ni hitaji muhimu kwa maendeleo ya mmea.

Mbolea ni hitaji muhimu kwa maendeleo ya mmea. Hata hivyo, kunahitajika umakini katika kuweka mbolea shambani. Picha na mtandao wa university of missouri 

By Abdul Mkono

Ikumbukwe kuwa ili mkulima aweze kupata faida anapaswa kupata mavuno mengi kwenye eneo lake, ambayo atakuja kuyauza kwa bei ambayo itamsaidia kulipia gharama.

Mazao haya mengi hayaji kwa kubahatisha, bali kwa kuzingatia kanuni maalumu za uwekaji wa mbolea kwenye mmea wake tena kwa wakati maalumu. Na hapa ndipo mahala ambapo wakulima wengi hukwama.

Ieleweke kuwa ukuaji wa mmea na maendeleo yake kwa ujumla, vinahitaji virutubisho ambavyo ndiyo chakula cha mmea. Kama tulivyoona hapo mwanzo virutubisho huweza kuongezwa udongoni kwa njia asili kama uwekaji wa mimea jamii ya mikunde shambani, kuacha majani yaoze shambani, au kinyesi cha wanyama

Pia, utengenezaji wa mboji kwa kutumia mabaki ya mimea na wanyama na nyinginezo katika njia asili. Lakini mkulima akikosa mbolea asili, anaweza kuupatia mmea wake virutubisho kwa njia za kisasa yaani matumizi ya mbolea za dukani.

Ila kabla ya uwekaji virutubisho shambani mkulima anapaswa kujua kuwa kila shamba lina historia maalumu ambayo humaanisha kuwepo kwa virutubisho fulani vya madini ya fosiforasi na potasiamu.

Virutubisho hivi vinaweza vikawa hamna, vichache, vingi zaidi ya mahitaji. Haya yote hutegemeana na shamba husika na historia yake, mazao yaliyolimwa kipindi kilichopita, mbolea iliyowekwa kipindi kilichopita na sababu nyinginezo.

Mkulima hapa hawezi kubahatisha kujua virutubisho vilivyopo katika udongo wake kwani anapaswa kupima na kujua. Kujua virutubisho vilivyopo kunamsaidia mtaalamu kumshauri kuhusu uwekaji wa aina gani ya mbolea na kwa kiwango kipi.

Madhara ya kuweka mbolea bila kujua virutubisho vilivyopo ni kiasi gani, huchangia mkulima kuzidisha virutubisho ambavyo badala ya kuusaidia mmea vitakuwa kikwazo cha ukuaji wa mmea.

Uwekaji mbolea za viwandani

Kitaalamu, mkulima hushauriwa kuweka virutubisho vikuu vitatu ambavyo huhitajika kwa kiasi kikubwa katika ukuaji wa mmea na maendeleo yake kwa jumla. Virutubisho hivi ni naitrojeni, fosforasi na potasiam. Kuna vingine ambavyo pia huhitajika kwa kiasi kikubwa, lakini si kama vilivyotajwa hapo juu; navyo ni salfa, magnesiam na kalshamu.

Mbolea za viwandani huwekwa kwa njia tofauti tofauti kutegemeana na ukubwa wa shamba, aina ya zao, lengo la uwekaji na rasilimali fedha.

Njia kuu za uwekaji ni njia ya kurusha, njia ya kuzungushia mmea na njia ya kuichanganya na maji na kuingiza katika matone. Njia nyingine ni kuweka kwenye majani.

Njia ya kurusha

Hii ni ambayo mbolea za chengachenga huwekwa katika mmea kwa njia ya kurushwarushwa shambani. Shamba huhitajika liwe limelowa ili iweze kunyonywa na mimea husika. Mara nyingi njia hii hutumika katika mashamba makubwa pale ambapo wafanyakazi ni wachache.

Pia, husaidia mbolea kwenda katika maeneo mengi kwa usawa mzuri kabisa. Aina hii hutumika katika mazao kama vile vitunguu, mpunga, shayiri, ngano na mengineyo.

Njia ya kuzungushia mmea

Mbolea huwekwa kwa kuzunguka mmea husika. Hapa mbolea haitakiwi kugusa mmea hata kidogo. Baadhi ya wakulima hutumia njia hii, lakini kwa kurusha mbolea, hilo ni kosa kwa kuwa mbolea inaweza kugusa mmea na kuudhuru.

Inashauriwa mbolea iwekwe mbali kama sentimeta nne kuzunguka mmea. Unaweza kutumia njia hii kwa mazao kama hoho.

Njia ya kuchanganya mbolea na maji

Hii inatumika kwa wale wanaotumia mfumo wa matone. Kunakuwapo pipa maalumu ambalo huchanganywa mbolea na maji kisha inaingizwa katika mfumo wa umwagiliaji wa mmea kwa kipindi maalumu. Njia hii inaweza kutumika katika matikiti maji, hoho, nyanya na mazao mengine.

Njia ya uwekaji kwenye majani.

Njia hii ni nzuri maana mbolea iliyokwisha kuchanganywa na maji hupuliziwa katika majani ya mmea moja kwa moja.

Kwa kawaida, mkulima atambue kuwa anapopiga kiwango cha dawa katika mbogamboga huchukuliwa haraka sana kuliko anapopiga katika mimea ya miti kwani miti huchelewa kuichukua mbolea hiyo. Itaendelea wiki ijayo

Saturday, January 7, 2017

MLND: Ugonjwa hatari wa mahindi

 

Ugonjwa hatari wa mahindi ujulikanao kwa jina la kitaalamu “Maize Lethal Necrosis Disease” umethibitika kuwepo nchini Tanzania.

Ugonjwa huu umeanza kuua matumaini ya wakulima katika harakati za kuendeleza kilimo cha mahindi kama zao kuu la chakula.

Taarifa mbalimbali zinaeleza kuwa ugonjwa huo ulianzia huko nchini Marekani mwaka 1976 na kuingia nchini Kenya mwaka 2011.

Aidha, mnamo mwaka 2012 ulianza kuonekana rasmi nchini Tanzania huku ikiathiri maeneo machache na kukithiri kwa kiasi kikubwa katika wilaya ya Babati mkoani Manyara na Simiyu mkoani Shinyanga.

Hadi katikati mwa mwaka 2015, ugonjwa huu umebainika kuwepo katika mikoa ya Arusha, Kilimanjaro, Mwanza na Mara.

Chanzo cha ugonjwa

Wataalamu katika tafiti zao wanasema kuwa, ugonjwa huu husababishwa na virusi vya aina mbili vinavyoathiri mmea wa mahindi kwa pamoja ambavyo ni Maize Chlorotic Mottle Virus (MCMV) na Sugarcane Mosaic Virus (SCMV).

Virusi hivi husambazwa na wadudu wa aina mbili, ambao ni Thrips na Aphids, japo kuna wadudu wengine wanaweza kubeba na kusambaza ugonjwa huo kama vile beetles and leafhoppers pamoja na matumizi ya mbegu zilizoathirika.

Mahindi yanavyoathirika

Ugonjwa huu huathiri mahindi katika hatua zake zote za ukuaji. Dalili zikianza kuonekana katika shina la jani hadi kwenye ncha ya jani kama ifuatavyo;

Majani machanga ya juu hugeuka na kuwa na rangi ya njano na hatimaye kukauka kuanzia pembezoni mwa jani kuelekea katikati na hatimaye mmea kufa.

Mmea huweza kutoa machipukizi mengi sana. Mbelewele hukosa chamvua hivyo mmea kutozaa. Mahindi yakishambuliwa wakati yanajaza mbegu, gunzi husinyaa na kuweka mbegu chache au kutojaza kabisa.

Mahindi yaliyoathirika hushambuliwa na magonjwa nyemelezi hasa ukungu. Kwa mimea iliyoanza kusinyaa huonyesha dalili za kukomaa kabla ya wakati, huku hindi likiwa katika hali ya kuchoma maganda na kuonyesha utayari wa kuvunwa.

Aidha, ugonjwa huo unaposhambulia katika hindi lililokomaa, huingia moja kwa moja katika kiini cha punje.

Mahindi yaliyoathiriwa na ugonjwa huu huota fangasi ambayo wataalamu wanasema ina sumu kali ijulikanayo kama Aflatoxin. Sumu hiyo, husababisha madhara kwa binadamu na wanyama.

Madhara

Utafiti uliofanywa na wataalamu mbalimbali wakiwamo wale wa Taasisi ya utafiti wa Kilimo ya Seliani (SARI) wamebaini kuwa sumu hiyo (Aflatoxin) inayotokana na fangasi husababisha ugonjwa wa saratani ya ini kwa binadamu na wanyama.

Utafiti huo pia unaeleza kuwa ugonjwa huo unaweza usionekane kwa haraka na huweza hata kuchukua muda wa mwaka ndipo kujitokeza.

Hivyo basi, ni lazima mataifa yote kuwa makini na kuchukulia jambo hili kwa uzito zaidi.

Mbinu za kuepuka ugonjwa huu

Panda mbegu bora zilizothibitishwa na Taasisi ya Uthibiti wa Ubora wa Mbegu (TOSCI) nchini. Usipande mbegu zilizovunwa msimu uliopita kutoka katika shamba lililoshambuliwa na ugonjwa.

Safisha shamba kwa kuondoa magugu na masalia yote ya mazao na kuyachoma/kuyafukia kuepuka maficho ya wadudu na virusi vya ugonjwa. Kagua shamba mara kwa mara na kama utaona dalili zilizotajwa hapo juu, toa taarifa kwa mtaalamu wa kilimo aliye karibu nawe.

Makala haya kwa hisani ya mkulimambunifu. www.mkulimambunifu.org

Saturday, December 17, 2016

Ufugaji ulivyomwezesha meremeta kumiliki hoteli

 

By Tumaini Msowoya, Mwananchi tmsowoya@mwananchi.co.tz

Ukibahatika kukutana Abdul Qadir Omary Meremeta (39), unaweza usiamini kama kijana huyo ndiye mmiliki wa hoteli za kitalii zinayofanya vizuri katika kisiwa cha Mafia mkoani Pwani.

Alianza kwa kufuga kuku wa nyama, akafuatia wa mayai na baadaye akaongeza kilimo cha matunda aina ya karakara (passion).

Sikuamini simulizi ya namna alivyofanikiwa kiuchumi hadi nilipothibitisha kwa baadhi ya wakazi wa Mafia ambao wamemtungia jina kwa kumwita ‘mbunge au tajiri mtoto’.

“Niliishi chini ya mti kwa zaidi ya mwaka mmoja, ili nibane bajeti wakati nikihangaika kutafuta maisha. Watu walidhani nimechanganyikiwa wakanicheka na kuniita kichaa, nashukuru siku hizi naitwa bosi,” anasema.

Ufugaji wa kuku ndio ambao umemuwezesha kutimiza doto zake kimaisha. Wewe unayesoma makala haya unasubiri?

Pamoja na hatua kubwa kiuchumi aliyofikia, Meremeta hajaacha ufugaji wa kuku ambao anadai kuwa umempa heshima kubwa katika kisiwa cha Mafia, na kwamba ataendelea kuuthamini kwani unalipa.

Anasema kwa sasa anamiliki kuku wa nyama 600 na wa mayai 300 ambao wanaendelea kumuongezea kipato kwa kuwa analo soko la uhakika.

“Hoteli zangu pia zinategemea zaidi kuku ninaowafuga mie mwenyewe, pia huwa nasambaza kwenye hoteli mbalimbali hapa mjini. Kuku mmoja huwa na kilo kuanzia mbili na nusu, sitarajii kuacha shughuli hii inanilipa,” anasema.

Pia anasema wageni wanaofikia katika hoteli hizo wanategemea kuku anaowafuga na bidhaa nyingine za mbogamboga kutoka shambani kwake.

Wazo la kufuga kuku

Waswahili wanasema hata mbuyu ulianza kama mchicha.

Meremeta alipata wazo la ufuagaji wa kuku baada ya kumaliza kidato cha sita na kushindwa kuendelea na masomo ya elimu ya juu.

“Nilijibana nikapata fedha kidogo ambazo nilizifanya mtaji, niliandaa banda dogo la kuku nikanunua vifaranga na kuanza kufuga” anasema.

Anasema aliwatunza kuku wake akifuata kanuni za ufugaji bora, hadi walipofikia hatua ya kuwauza.

Japo hali ya uchumi ilikuwa ngumu kwake, alimudu kutunza fedha zilizotokana na ufugaji wake.

Anasema hakutaka kuzitumia vibaya badala yake alihakikisha anazifanyia kazi zitokanazo na ufugaji.

Wakati huo akiendelea na ufugaji wa kuku alijikita pia kwenye biashara ya mafuta ya petroli na diseli.

Alipofikisha kuku 400 aliamua kutafuta wateja wa uhakika ili asipate hasara.

“Niligundua mgodini naweza kupata wateja, licha ya hali yangu mbaya nilifunga safari hadi kwa Mkuu wa Wilaya ya Mafia nikamuomba, anisaidie kuwabembeleza wawekezaji wa mafuta ili wanipe tenda ya kuwapelekea kuku,”anasema.

Ujasiri huo ulimfanya kiongozi huyo kukubali baada ya kujiridhisha kwamba kijana huyo ana uhakika na kuku alionao.

Alitakiwa kuhakikisha kuwa anapeleka kuku 100 kila baada ya wiki mbili huku kilo moja akiuza kwa Sh6, 000 wakati, kuku hao walikuwa na uzito kuanzia kilo mbili na nusu.

“Ilikuwa tenda ngumu kwangu lakini kwa sababu niliamua kutafuta maisha sikuonyesha kushindwa. Nilipambana, nikaweza kuvuna kuku 100,’’ anasema.

Baada ya mtaji kukua, akaamua kuanza biashara nyingine ya mafuta huku akilima matunda aina ya karakara

“Mafia tunauza mafuta ya kupima kwenye lita, nilipata eneo chini ya mti kwa ajili ya bishara ya mafuta hivyo niliuza mwenyewe. Nilianza kuishi chini ya mti, ili nisihangaike kupanga kwa gharama kubwa wakati bado nilihitaji fedha za kutosha,” anasema.

Maisha chini ya mti

Maiaka saba iliyopita aliamua kuishi chini ya mti akiamini kwamba ni njia pekee ya kupunguza matumizi.

Anasema faida ya kuishi chini ya mti ilikuwa ni kulinda mafuta aliyokuwa akiuzia chini ya mti, ambayo hakuwa na uwezo wa kuyahamisha kila siku.

“Sikuwahi kuogopa kuishi chini ya mti kwa sababu nilijua malengo yangu, sikuwa na nafasi ya kupumzika nililala saa mbili hadi tatu kwa siku,” anasema.

Kila alfajiri alihudumia kuku wake waliojengewa banda mbali na kwenye eneo alikokuwa anaishi, bustani na kurejea kwenye mti wake ambako alikuwa akiishi.

“Watu walinishangaa aina ya maisha yangu, sikujali kwa sababu tayari nilianza kuona faida,” anasema.

Wazo la kujenga hoteli

Miaka mitano iliyopita, alipata wazo la kujenga hoteli ya kitalii, hivyo akaamua kununua kiwanja kwa sababu wakati huo alikuwa na mtaji wa kutosha na tayari alishapata nyumba ya kuishi.

Meremeta anasema alianza ujenzi wa hoteli yake kwa kujenga vyumba viwili.

“Huwezi kuamini kama nilianza kupata wageni kwenye vyumba viwili nilivyojenga, kilichowavutia ni mazingira mazuri ya nje. Nilipanda maua na nikaanza kuitangaza,”anasema.

Pamoja na biashara hii mpya, katu hakuipa mgongo biashara kuu ya ufugaji wa kuku, kwani ndiyo iliyokuwa ikimwingizia kiasi kikubwa cha fedha.

Alipozidiwa na majukumu akalazimika kuajiri wafanyakazi kwa ajili ya kumsaidia ufugaji wa kuku na hoteli yake ambayo iliendelea kuongezeka.

“Hoteli za kitalii hazihitaji nyumba moja, hapa kwangu ni nimejenga chumba kimoja kimoja kilichojikamilisha,”anasema.

Mafanikio hayo yalimfanya aanze kuheshimika kwani alipofikisha vyumba vitano, wageni wengi walianza kumuamini na kufikia kwenye hoteli yake.

Anasema alikuwa akiwatoza fedha kidogo tofauti na hoteli nyingine za kitalii ambazo hutoza hadi dola 250 kwa siku.

Utafiti wa hoteli za kitalii uliofanywa kwenye kisiwa hivyo unaonyesha kuwa,