Friday, September 21, 2018

Fanya haya utafutapo ajira

 

By Christian Bwaya, Mwananchi

Kutafuta kazi ni kuingia kwenye soko la ajira ambalo kimsingi ni uwanja unaowakutanisha watu wenye mahitaji makubwa ya aina mbili.

Upande mmoja, wapo watu wenye ‘bidhaa’ ya ujuzi na weledi, lakini wanataka kujipatia kipato kwa kutumia ujuzi na maarifa waliyonayo. Hawa wanaitwa watafuta kazi.

Upande wa pili, wapo watu wanaohitaji ujuzi huo ili uwasaidie kuongeza ufanisi wa huduma wanazotoa kwa kutumia rasilimali na fedha za kuulipia ujuzi huo.Hawa wanaitwa waajiri.

Pande hizi mbili zinahitajiana na kutegemeana, kwa maana ya mahitaji ya upande mmoja, hutoa jawabu la tatizo la upande wa pili.

Ili uajirike, unalazimika kumridhisha mwajiri kuwa unao ujuzi na uwezo wa kutumia maarifa uliyonayo katika kuongeza ufanisi wa huduma anazozitoa.

Kutokana na ukweli kwamba waajiriwa hutofautiana ujuzi na uwezo huo; na kwa sababu uwezo wa waajiri pia hutofautiana; na kwa kuwa haiwezekani kila mwenye ujuzi kukidhi mahitaji ya mwajiri, hapa ndipo dhana ya ushindani wa soko la ajira inapojitokeza.

Ili ushindane vyema katika soko la ajira ni jukumu la mtafuta kazi kujiandaa ipasavyo kiujuzi na kiweledi. Tuangalie mambo kadhaa muhimu ya kufanya unapoingia kwenye soko la ajira ili kuongeza uwezekano wa kuajirika.

Jenga utambulisho wako

Utambulisho wako ni kama kutangaza bidhaa uliyonayo sokoni. Kwa wewe unayetafuta kazi, bidhaa yako ni ujuzi ulionao, maarifa na fikra zinazokutambulisha kwa wengine. Ni muhimu kutafuta mazingira ya kutangaza bidhaa yako.

Bahati mbaya vijana wengi huwa hawatumii muda wa kutosha kujitambua wana kitu gani ndani yao. Kutojua wao ni kina nani kunawafanya watumie muda mwingi kusikiliza maoni ya watu, kujua nini kinalipa vyuoni, soko linataka nini na matarajio ya jumla ya jamii.

Sababu hizi ni muhimu lakini haziwezi kukusaidia. Ingawa kwa sasa unaweza kuwa na msisimko wa kusoma fani unayofikiri itakuletea heshima kwa jamii, baada ya muda hutaona faida yake. Sababu kubwa ni kwamba elimu isipokuza kile kilichomo ndani yao, haiwezi kukusaidia.

Unataka kufanya nini baadaye?

Sambamba na kujua kuna nini ndani yako, ni muhimu kujua kwa nini unataka kusoma. Usisome tu kwa sababu na wewe unataka uonekane msomi. Fahamu kwa yakini lengo lako la kwenda chuo. Je, unataka kuajiriwa baada ya masomo au unalenga kujiajiri?

Ukweli ni kwamba tunatofautiana. Ni makosa kufikiri watu wote wanaweza kujiajiri. Kwa wakati wowote, kokote, bado watakuwepo watu ambao mafanikio yao yatapatikana kwenye ajira.

Hawa, hata ungewawekea mazingira ya kujiajiri, bado furaha yao inatimilika kwa kufanya kazi chini ya watu wengine. Hakuna ubaya kutaka kuajiriwa na usikatishwe tamaa na watu.

Friday, August 24, 2018

Ukijibu maswali yafuatayo hutadharau kazi yako

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Huenda wewe ni miongoni mwa watu wanaofanya kazi wasizozipenda. Unaona aibu na pengine unajisikia kufedheheka watu wakijua unafanya kazi gani.

Hauko peke yako. Tafiti zinaonesha kuwa takribani asilimia 80 ya watu wanaofanya kazi za kuajiriwa au kujiajiri hawapendi kazi zao.

Kwa hakika mambo mengi yanachangia watu kutokujisikia fahari na kazi wanazozifanya. Kuna migororo kazini, mazingira mabaya ya kazi, mtu kutokuona namna gani kazi anayofanya inakidhi makusudi mapana ya maisha yake na wakati mwingine kufanya kazi isiyokidhi matarajio ya jamii.

Jambo moja la hakika ni kwamba, kutokupenda kazi yako kunaweza kukugharimu.

Kwanza, uwezekano ni mkubwa hutakuwa na furaha hata kwenye maisha yako ya nje ya kazi, hutakuwa na bidii kazini, hutakuwa mbunifu, na matokeo yake unaweza kuharibu kazi.

Katika makala haya naomba nikupitishe kwenye maeneo matano yanayoweza kukusaidia kutathmini thamani ya kazi unayoifanya hata kama unafikiri ni kazi isiyo na maana.

Jiulize maswali matano yafuatayo:

Unafahamu wewe ni nani?

Swali hili linaonekana jepesi lakini si kila mtu anaweza kulijibu. Kwa wengi wetu, tunapoulizwa sisi ni nani, mawazo yetu yanakwenda kwenye majina yetu. Tunafikiri sisi ni majina yetu.

Lakini ukweli ni kwamba tungeweza kubadili majina yetu na bado tukabaki kuwa sisi. Maana yake sisi ni zaidi ya majina yetu.

Usipojua kwa hakika wewe ni nani itakuwa vigumu kujua unachopaswa kukifanya. Utajaribu kujifunza kila kitu, utafanya mambo mengi kwa wakati mmoja, matokeo yake hutajipambanua kwa jambo mahsusi litakalokufikisha kwenye kilele cha mafanikio.

Hatua ya kwanza ya kujitambua ni kujua vitu maalum ambavyo Mwenyezi Mungu ameviweka ndani yako.

Hapa tunazungumzia vipaji, ujuzi, maarifa na uzoefu ulionao. Vitu hivi kimsingi ndivyo vinavyobeba utambulisho wako.

Unapojiulizwa wewe ni nani, maana yake unaulizwa kuubaini uwezo wa kipekee unaoishi ndani yako. Uwezo huu ndio uliobeba thamani yako.

Unajua kitu maalum unachokifanya?

Tumezungukwa na mashinikizo ya kila aina yanayojaribu kutushawishi kuchukua uelekeo fulani katika maisha.

Mashinikizo haya, mara nyingi yanatufinyanga kufuata mkumbo unaotulazimisha kukidhi matarajio yasiyokidhi thamani zetu.

Kutokujua kitu kinachobeba thamani ya kazi tunazozifanya, hutufanya tukate tamaa na yale tunayoyafanya, hali inayochangia kutukosesha furaha ya kazi.

Hata hivyo, ukizungumza na watu wanaojivunia kazi zao unagundua hawa ni watu wanaojua kwa hakika kitu gani hasa wanachokifanya.

Hawapati shida kujua eneo lipi la maisha wanaliweza zaidi kuliko maeneo mengine. Wanajua kitu gani wanachokifanya kinachobeba thamani zao.

Hebu jiulize unazo sifa zipi maalum unazodhani zinakuweka kwenye nafasi nzuri zaidi ya watu wengine kujifunza kwako? Je, kazi unayofanya inatumia uwezo na sifa hizo unazoamini unazo?

Kazi yako inamnufaisha nani?

Kwa asili binadamu ni mbinafsi anayejifikiria yeye na mahitaji yake. Ndio maana tunapofikiri kazi gani tufanye, mara nyingi tunafikiria namna gani kazi hiyo itakavyotusaidia kuwazidi wengine.

Hakuna ubaya kimsingi kuwa mbinafsi kwa sehemu. Hata hivyo, watu wanaofurahia kazi zao wanafanya tofauti. Watu hawa, wanakwenda mbele ya mahitaji yao binafsi. Badala ya kujifikiria wenyewe, wanakuwa na aina fulani ya kundi la watu wanaolenga kulifikia kupitia kazi zao.

Kwa lugha nyingine, watu hawa wanajua kwa hakika nani ananufaika na kile wanachokifanya na hivyo wanatumia ujuzi na uzoefu walionao katika kuhakikisha watu hawa wananufaika.

Nikuulize, unalijua kundi mahsusi la watu wanaonufaika na kazi yako? Akina nani ni walengwa wa kazi yako? Ukiwatambua vizuri watu unaowatumikia, uwezekano ni kubwa utaanza kuona thamani ya kazi yako.

Kazi yako inatatua tatizo gani?

Furaha ya kazi yako inategemea pia namna gani unaamini kazi hiyo inakufanya kuwa jibu la matatizo yanayowakabili watu wengine. Usipokuwa na uhakika kazi yako inakuwezesha kutatua tatizo gani kwa watu, kwa hakika, itakuwa vigumu kuifurahia.

Unaweza kuwa na madaraka, kipato, heshima na umaarufu, lakini kama huna hakika kazi yako inakusaidia kutatua shida gani za watu wanaokuzunguka, unaweza kuendelea kujisikia utupu ndani yako.

Je, kazi yako inakuwezesha kutatua tatizo gani? Je, watu unaowalenga wanakabiliwa na changamoto gani ambazo kwa uwezo, vipaji, ujuzi ulionao unaamini unaweza kuwasaidia kuzitatua?

Ukweli ni kwamba kila kazi inaweza kukupa utoshelevu. Muhimu ni kujua aina ya matatizo unayoyatatua kwa kupitia kazi yako. Utoshelevu wa polisi, kwa mfano, unategemea namna gani anajua vile anavyowezesha watu kuishi bila hofu ya uhalifu. Polisi huyu, akiweza kuelewa tatizo analolitatua katika jamii, bila shaka anaweza kuipenda zaidi kazi yake kuliko anapojifikiria kama ‘mie polisi tu.’

Unaleta tofauti gani kwa watu?

Tunaweza kupima mafanikio yetu kwa kipato, mamlaka tulivyonayo, umaarufu lakini kama vyote hivyo haviwasaidii watu wengine kuwa bora zaidi, itakuwa vigumu kujisikia utoshelevu.

Njia rahisi ya kujua nafasi uliyonayo katika jamii ni mchango unaoutoa kuboresha maisha ya watu unaowalenga. Unapoona maisha ya watu yanabadilika kama matokeo ya kile unachokifanya kupitia kazi yako, ni wazi utapata utoshelevu zaidi.

Ukitaka kujua tofauti unayoileta kupitia kazi yako, jifunze kwenda mbele ya jina la kazi yako. Fikiria matokeo ya kazi unayoifanya katika jamii.

Kwa mfano, kama wewe ni mwalimu wa shule ya msingi, kazi yako ni kuwasaidia watoto kujitambua na kufikia ndoto zao. Kazi yako ni zaidi ya ualimu. Ukianza kuitazama kazi yako kwa mtazamo huo, unaweza kushangaa namna utakavyokuwa na utoshelevu kuliko mtu anayesema, ‘Mimi ni mwalimu tu.’

Kama wewe ni muuguzi, badala kujibana kwenye jina la kazi yako, jione kama mtu anayefanya kazi ya kuwasaidia wagonjwa kuwa na furaha zaidi wanapopata huduma za daktari.

Kwa kifupi, tukiweza kuzitathimini kazi zetu kwa kuangalia nani tunayejaribu kumsaidia, uwezekano ni mkubwa tutazipenda kazi zetu zaidi.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://sw.globalvoices.org , 0754870815

Friday, August 24, 2018

Mambo ya kuzingatia wakati wa kuandaa bajeti ya mshahara wako

 

By Gidion Obeid, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Nyenzo muhimu ambayo itakusaidia kufikia malengo yako ya kifedha ni bajeti.

Mfanyakazi yeyote makini kila anapopokea mshahara huwa anajiuliza,

Je utanitosha kutimiza mahitaji na matakwa yangu kabla ya kupokea mshahara mwingine?

Bajeti ni mpango wa namna gani utautumia mshahara wako ili kuhakikisha siku zote unakuwa na hela ya kutosha kununua mahitaji yako ya msingi na mambo ya muhimu unayoyahitaji.

Mara nyingi ukisikia mtu anasema anaishi kwa bajeti, ujue ameishiwa.

Mshahara ukiisha ndiyo tunakumbuka umuhimu wa kuwa na bajeti.

Bajeti inakusaidia wewe kuweza kuitawala fedha yako, badala ya fedha yako kukutawala.

Bajeti inauamuru mshahara wako mahali unapopaswa kwenda badala ya wewe kuanza kushangaa mshahara wako umeenda wapi.

Ukianza kuwa na utamaduni wa kuandaa bajeti, itakusaidia kuwa na maisha yanayoendana na kipato chako.

Utajifunza namna bora ya kuyaongoza maisha yako kwenye mafanikio.

Yafuatayo ni mambo ya msingi yatakayokusaidia kuandaa bajeti;

Kuwa na malengo

Bajeti yeyote iliyoandaliwa vizuri inaonyesha taswira ya muelekeo wa kifedha wa maisha. Orodhesha vitu ambavyo unatamani kuvifanikisha kwa muda mfupi na kwa muda mrefu. Yapangilie malengo ya muda mfupi na ya muda mrefu kwa vipaumbele.

Malengo ya muda mfupi ni kama vile kulipa ada, kununua fenicha n.k.

Malengo haya ni yale ambayo umedhamiria kuyatimiza kipindi cha miezi kadhaa hadi mwaka mmoja.

Malengo ya muda mrefu ni yale ambayo kwa uwezo wako itakuchukua zaidi ya mwaka mmoja kuyakamilisha. Malengo haya yanaweza kuwa ujenzi wa nyumba, ununuzi wa gari n.k.

Lengo la muda mrefu kwa mtu mmoja linaweza likawa ni lengo la muda mfupi kwa mwingine.

Inategemeana na kiwango cha mshahara.

Swali la msingi la kujiuliza wakati unaanda malengo yako ni, Je kipato chako kinaendana na malengo uliyonayo?

Wakati kuwa na malengo makubwa inaweza kuwa chachu ya kutafuta hela kwa bidii ni vyema pia malengo hayo yasiwe makubwa sana kuliko uhalisia wa kipato chako.

Ni muhimu pia kuwaza kuhusu vyanzo vyako vyote vya mapato. Je, kuna vyanzo vipya unaweza kuvianzisha? Uwezo wako wa kupata hela zaidi utakusaidia kuweza kuwa na malengo makubwa zaidi.

Mchanganuo wa bajeti

Baada ya kuwa na malengo, unapaswa kuwa na makadirio ya kiasi cha fedha kinachohitajika ili kuweza kufanikisha kila lengo.

Baadhi ya malengo hasa yale ya muda mfupi ni rahisi kupata makadirio yake kwa uhakika, ila yale ya muda mrefu yanaweza kuhitaji kumshirikisha mtaalamu.

Weka kwanza bajeti kwa ajili ya matumizi ya lazima kama chakula,kodi, umeme na maji.

Ni aibu kwa mfanyakazi mwenye kipato kizuri kuishiwa hela ya chakula.

Kama kiwango cha mshahara hakiwezi kukidhi mahitaji ya lazima usilazimishe kuwa na malengo mengine zaidi ya kutimiza mahitaji yako ya kawaida.

Kwa wale wenye kipato cha kati cha mshahara, inashauriwa usitumie zaidi ya asilimia 50 kwenye matumizi ya lazima.

Baada ya kuwa umeishakadiria kiasi kinachokutosha kwa matumizi ya lazima, angalia ni kiasi gani kimebaki kwa ajili ya malengo mengine?

Kama una zaidi ya chanzo kimoja cha kipato, unaweza kuamua kipato kutoka chanzo fulani kitashughulikia swala la ada tu.

Anza kuyaweka yale malengo ya muda mfupi kwenye bajeti yako kutokana na umuhimu wa kila lengo. Kama fedha haitatosha, tafakari kama unaweza kupata bidhaa ya bei rahisi zaidi itakayoweza kukufikisha kwenye lengo hilo hilo.Baada ya hapo, yaweke malengo ya muda mrefu kwenye bajeti kwa kuzingatia vipaumbele.

Usijali, kama itakulazimu ufute baadhi ya malengo ili uwe na bajeti inayotekelezeka.

Kuna wakati wa kufurahi kwenye maisha. Unaweza kuitumia fedha yako kufurahia maisha pia. Ni vizuri kuwa na kiasi cha fedha ambacho utakitumia kwa ajili ya kununua kitu unachokipenda au kwenda kupumzika pamoja na familia yako mahali pazuri.

Uwe makini kiasi hiki kisiwe kikubwa sana kiasi cha kukutoa nje ya malengo makuu ya msingi.

Kama mshahara wako unaruhusu unaweza kutafakari pia kuhusu kuwa na fedha ya dharura na kiasi cha kuwasaidia watu wenye uhitaji nje ya familia yako.

Fuatilia bajeti yako

Ukiwa na bajeti usiyoifuatilia haina maana. Lazima uwe unaangalia kile unachokitumia kama kinaendana na mpango.

Bajeti siyo biblia au msaafu, unaweza kuibadilisha pale ambapo malengo au vipaumbele vinapobadilika.

Pia wakati wa kuandaa bajeti unaweza ukawa haukuwa na taarifa za uhakika kuhusu gharama za baadhi ya vitu, hivyo unaweza kuibadilisha ili iendane na uhalisia. Usibadilishe bajeti bila kuwa na sababu za msingi.

Weka mkakati wa kuhakikisha malengo yanatimia. Ni rahisi kushawishika kutumia fedha zaidi ya bajeti kwenye mambo yasiyo na maana. Tengeneza mfumo wa maisha utakaoweza kukusaidia usitoke nje ya malengo ya bajeti yako.

Utakapopokea mshahara jifunze kuzigawa zile fedha kabla ya kutumia. Kama siyo wewe unanunua chakula nyumbani, unaweza kumpa anayehusika fedha yote. Au unaweza kununua chakula cha mwezi mzima kwa wakati mmoja.

Kama kuna fedha umedhamiria kuiweka akiba, iweke mahali ambapo siyo rahisi wewe kufikia mara kwa mara. Kama una mke au mume mnayeaminiana mnaweza kuwa na akaunti ya pamoja na kuziweka fedha zenu za akiba huko.

Hakuna kuzitoa fedha bila wawili kuwa mmekubaliana.

Siku hizi ziko “application za simu na kompyuta” ambazo zinaweza kukusaidia kupanga bajeti na kuifuatilia. Unaweza kupakua baadhi ya “applications” hizo ukaziweka kwenye simu au komputa.

Kumbuka

Bajeti inatusaidia kujua kile ambacho hatuna uwezo wa kukinunua, ila haiwezi kuzuia tusikinunue.

Gidion Obeid ni Mhadhiri wa Uhasibu na Usimamizi wa Fedha, Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi na mwanafunzi wa Shahada za Uzamivu (PhD). 0625698050

Friday, August 17, 2018

Matatizo ya kifedha kwa wafanyakazi yazigharimu taasisi

 

By Gidion Obeid, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Majuzi niliongea na Debora (si jina lake haliTafiti zilizowahi kufanyika kwenye nchi mbali mbali zinaonyesha kwamba matatizo ya kifedha ya wafanyakazi yanaathiri uwezo wa uzalishaji na utoaji huduma wa taasisi yeyote.

Kwenye nchi zilizoendelea, zaidi ya asilimia 10 ya wafanyakazi wanapitia kwenye changamoto za kifedha zinazowaathiri vibaya kisaikolojia.

Hii inaashiria kwamba, kwenye nchi zinazoendela hasa nchi nyingi za Afrika kuna uwezekano tatizo hili likawa kubwa zaidi.

Mara kadhaa nimekutana na wafanyakazi wenye msongo wa mawazo ambao unasababishwa na changamoto za kifedha.

Namkumbuka mfanyakazi mmoja aliwahi kuniambia amekata tamaa ya kufanya kazi.

Na kwamba, alikuwa anafanya kazi kwa kiasi cha kumridhisha tu bosi wake.

Sababu alizonitajia, zilikuwa ni za kifedha.

Alikuwa anahisi kuonewa na kudhalilishwa kwenye malipo yake.

Wakati mwingine ukiwa bosi unaweza ukadharau changamoto hizi za kifedha wanazopitia wafanyakazi ukidhani kila mtu anabeba msalaba wake.

Inawezekana unawaona kazini wanawahi kufika na kuchelewa kuondoka kila siku, ila kama saikolojia zao za kifedha hazijakaa sawa kuna uwezekano mkubwa wa kuwa hawatumii uwezo wao wa kiakili na kihisia kufanya kazi vizuri kama unavyotarajia.

Chanzo cha matatizo ya kifedha ya wafanyakazi kinaweza kikawa ndani ya taasisi au nje ya taasisi.

Mfumo mbovu wa malipo na wa kutoa motisha ulioko ndani ya taasisi husika, unaweza kuchangia kusababisha msongo wa mawazo.

Yapo pia matatizo ya kifedha ya wafanyakazi yanayosababishwa na mazingira ya nje ya kazi kama vile kuwa na mikopo iliyozidi uwezo wa mfanyakazi.

Ijapo waajiri hawawezi kumaliza changamoto za kifedha za kila mfanyakazi, wanaweza kusaidia kupunguza matatizo ya kifedha ya wafanyakazi wao.

Matatizo ya kisaikolojia ya wafanyakazi yatapungua kama utapatikana ufumbuzi wa matatizo ya kifedha waliyoyabeba vichwani mwao.

Changamoto za kifedha za wafanyakazi zinachangia kwenye mosi, uzalishaji na utoaji huduma hafifu.

Hebu tafakari kama una kiwanda halafu wafanyakazi ambao saikolojia zao hazijakaa sawa sawa ndiyo unawategemea kuendesha mashine. Kabla ya kuwasha mashine wanatakiwa kuandaa mazingira ya kazi na mashine vizuri, kuweka nyenzo kwa viwango sahihi kwenye mitambo na kuhakikisha uzalishaji wa bidhaa unakuwa bora kama ilivyo kwenye muongozo.

Haya yote ili yaweze kufanikiwa, muongoza mashine anatakiwa kufanya kazi yake hii kwa umakini, akitumia akili na hisia zake kufanikisha uzalishaji.

Kama hatafanya hivyo, yako matokeo mengi hasi yanayoweza kutokea.

Kuna uwezekano wa mashine kuharibika mara kwa mara kama matumizi yake hayakuzingatia umakini na utaalamu. Pia bidhaa zitazalishwa chini ya kiwango au nyenzo zinazotumika zikawa nyingi kuliko vipimo stahiki.

Kwenye biashara na taasisi ambazo zimejikita kwenye utoaji huduma kama shule, hospitali n.k. mtaji wao mkubwa ni watenda kazi wao.

Kwa sababu mteja lazima akutane na mtoa huduma uso kwa uso na watatumia muda mwingi pamoja.

Weledi na umakini wa kumhudumia mteja una mchango mkubwa kwenye mafanikio ya taasisi.

Kama wafanyakazi wanaowahudumia wateja wana matatizo ya kifedha kiasi cha kuathiri akili zao, lugha watakazokuwa wanazitoa kwa wateja zinaweza zisiwe nzuri, nyuso zao pia zitatuma ujumbe mbaya kwa wateja.

Kila mteja anatamani kuhudumiwa na mtu mwenye uso wa furaha na kuchangamka. Matatizo ya kifedha yanaondoa tabasamu kwa wahudumu ambao ndiyo tumewaamini na kuwapa jukumu la kuiwakilisha taasisi. Usisahu kuwa wafanyakazi ndiyo wanaobeba taswira ya taasisi au biashara.

Matatizo ya kifedha ya wafanyakazi yanaweza kuwa sababu ya ajali sehemu za kazi na sababu ya baadhi ya taasisi na biashara kushindwa kujiendesha na kufilisika.

Hii ni kwa sababu baadhi ya madhara ya moja kwa moja kwenye biashara au taasisi ni vigumu kuyapima kwa muda mfupi.Kama chanzo cha matatizo hayo ni mfumo mbovu wa taasisi, unaweza kuwa na wafanyakazi waliofanya mgomo bila kugundua. Wako kazini lakini hawako.

Kwa siri siri wanafanya vitu vyenye madhara hasi kwenye taasisi bila mwajiri kujua.

Nini kifanyike?

Changamoto za ndani ya taasisi zinaweza kutatuliwa kwa kuwa na mfumo mzuri na uliyo wazi wa viwango vya mishahara, posho na utaratibu wa kupandishwa vyeo. Viwango vya mishahara visipangwe kwa upendeleo bali kwa kuzingatia uwezo wa utendaji kazi na elimu ya mfanyakazi.

Mfanyakazi aelewe kwanini yeye analipwa anacholipwa na kama akitaka kupandishwa cheo au kuongezewa mshahara anatakiwa afanye nini.

Kuwe na sera na miongozo ya malipo na upandishwaji vyeo.

Waajiri wawe wabunifu kuona jinsi gani wanaweza kuwasaidia wafanyakazi kutatua changamoto za kifedha. Kuwe na mifuko ya kusaidiana hasa pale mfanyakazi anapopata matatizo ya kibinadamu kama kufiwa.

Kuwe na utaratibu unaowasaidia wafanyakazi kumudu gharama za matibabu yao na wategemezi wao.

Baadhi ya taasisi zina mifumo inayowasaidia watumishi kupata mikopo ya dharura na mikubwa.

Hili linaweza kufanywa kwa kutumia fedha za mwajiri, kuanzishwa kwa vyama vya akiba na mikopo (Saccos) mazingira ya kazi au taasisi kuwa na uhusiano na taasisi nyingine ya kifedha ambayo itakuwa inawakopesha wafanyakazi.

Pia, ni vizuri kuwa na utaratibu wa kuendesha mafunzo ya namna nzuri ya kutumia fedha ili kuwasaidia wafanyakazi kuwa na uelewa mzuri wa kutumia kipato wanachokipata.

Hii itawasaidia kuongeza uwezo wao wa kukabiliana na changamoto za kifedha wanazokutana nazo nje ya mazingira ya kazi. Kumbuka, dhahabu ni kipande cha mkaa kilichoweza kupambana na changamoto kilichokutana nayo vizuri.

Gidion Obeid ni Mhadhiri wa Uhasibu na Usimamizi wa Fedha, Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi ,0625698050

Friday, August 10, 2018

Umuhimu wa saccos na mikopo ya taasisi za serikali na binafsi

 

By Gidion Obeid, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Moja ya changamoto inayowakumba wafanyakazi wa Tanzania ni upatikanaji wa huduma za kifedha kwa bei nafuu na kwa haraka.

Wafanyakazi wengi hutegemea kupata huduma hizi za kifedha kama kuweka akiba, kuhamisha fedha na kupata mikopo kutoka kwenye taasisi binafsi.

Taasisi hizi binafsi zinazongozwa na wafanyabiashara ambao lengo lao kubwa ni kupata faida. Shauku hii ya kupata faida humuumiza mlaji, ambaye analipishwa gharama kubwa kwa kila huduma anayoipata.

Vyama vya Ushirika wa Akiba na Mikopo (Saccos) ni asasi za kifedha zinazoanzishwa, kumilikiwa na kuongozwa na wanachama kwa misingi ya kidemokrasia ili kuwasaidia kujifunza kuweka akiba na kuweza kupata mikopo kwa riba nafuu kutokana na akiba zao.

Ijapokuwa kumekuwa na changamoto kadhaa kwenye uendeshaji wa baadhi ya vyama hivi, bado hauwezi kudharau umuhimu wake kwenye kumsaidia mfanyakazi aweze kupata huduma za kifedha kwa bei nafuu.

Baadhi ya Saccos kubwa na zenye mafanikio zaidi nchini ni zile zilizoanzishwa na wafanyakazi. Saccos siyo biashara ya mtu mmoja, humilikiwa na wanachama kwa ujumla wao.

Uzuri wa Saccos ni kwamba, mmiliki na mteja ni mwanachama huyohuyo, kwa sababu hiyo inakuwa rahisi kwake kujipatia huduma kwa bei ambayo haitamuumiza.

Wafanyakazi wakijiunga kwa pamoja kwenye taasisi yao, wanaweza wakaanzisha Saccos. Na kwa sababu wao wenyewe ndiyo wamiliki inakuwa rahisi kujitengenezea kanuni na masharti yatakayokuwa yanawasaidia kwenye urahisi wa kujipatia huduma za kifedha.

Kutokana na sheria ya Ushirika ya mwaka 2013, Saccos inaweza kuanza ikiwa na wanachama wasiopungua 20.

Zifuatazo ni faida ambazo wafanyakazi watazipata kama wanaweza kuanzisha Saccos kwenye mazingira ya kazini.

Unajifunza kuweka akiba

Unapokuwa mwanachama wa Saccos wajibu mmojawapo wa msingi ni kuweka akiba. Kwa sababu ni kutoka kwenye akiba hizo ndipo chama kinapata fedha za kukopesha

Mwanachama anaweza kukopa mara tatu ya kiasi cha akiba aliyo nayo. Hivyo, utalazimika kuweka akiba ili uweze kupata huduma ya mikopo. Pia, kwa sababu ya msisitizo wa kuweka akiba, unatolewa na viongozi wa Saccos inakulazimisha kuwa na tabia ya kujiwekea akiba.

Baadhi ya wanachama wa Saccos wamekubaliana kukatwa kiasi cha fedha kutoka kwenye mishahara yao kila mwezi ili kiende kwenye akiba. Hivyo unachokipokea mwisho wa mwezi tayari kimeishakatwa akiba.

Akiba hizi ni mali ya wanachama, uanachama wako ukiisha kwa sababu yoyote, unaweza kuichukua.

Kwenye vyama vingi vya Ushirika wa Akiba na Mikopo unaweza kuweka fedha yako kama akiba na kuichukua wakati wowote na bila kulipishwa gharama za kuitunza fedha hiyo.

Hii ni tofauti na huduma zinavyotolewa kwenye taasisi nyingi za kifedha, ambazo ukiweka fedha kwenye akaunti yako wakati wa kuja kuichukua utalipia gharama ya kuitoa.

Ukiweka Sh200,000 kwenye akaunti yako benki, wakati wa kuitoa unaweza ukatoa Sh195,000 tu.

Unaweza kukopeshwa kwa riba nafuu na bila masharti magumu.

riba ni kiasi cha fedha anayolipa mkopaji juu ya mkopo halisi. Kiasi hiki cha fedha ndiyo faida anayoipata mkopeshaji kutokana na uwekezaji aliyoufanya.

Ijapokuwa ni muhimu Saccos zipate faida ili ziweze kujiendesha, lengo kuu siyo kupata faida. Hii ndiyo sababu Saccos inaweza kuwa na riba nafuu ukilinganisha na asasi zingine. Kwa sababu anayeamua kiasi cha riba ni mkopaji, atajipangia kiasi ambacho ni himilivu na masharti atakayoyaweza.

Taasisi nyingi za fedha zimekuwa na masharti magumu kwenye upatikanaji wa mikopo. Muombaji wa mkopo anapewa fomu nyingi za kujaza, na kuambiwa alete viambatanisho vingi na wakati mwingine unatakiwa uwe na dhamana ya mali isiyohamishika.

Haimaanishi kwenye Saccos hakuna fomu nyingiza kujaza, ila kuna fomu ambayo kuijaza kwake ni rahisi na masharti yake ni nafuu. Kunaweza kusiwe na kiambatanisho chochote kinachohitajika, au ukatakiwa kuambatanisha hati ya mshahara tu.

Siyo jambo la kushangaza kwenye chama cha ushirka wa akiba na mikopo kujaza fomu ya kuomba mkopo asubuhi, halafu mchana ukapigiwa simu kuwa mkopo wako uko tayari. Hii ni tofauti na taasisi zingine za kifedha ambazo unaweza kuusubiri mkopo uliouomba kwa mwezi mmoja hadi miwili.

Ni rahisi kupata fedha unapokumbwa na dharura

Kwenye maisha kuna mambo yanayotukuta wanadamu kama maradhi, misiba ambayo hatukuyatarajia wala hayakuwapo kwenye bajeti zetu. Yanapokukuta mambo kama haya, ukihitaji mkopo kwenye Saccos taratibu zake zinakuwa rahisi zaidi na mkopo unapatikana kwa haraka.

Haihitaji ushahidi wowote ili kudhibitisha kwamba una dharura, hata kama ni nyumba yako unataka ukaimalizie kwa dharura, ili mradi wewe ni mwanachama na una vigezo sitahiki utapatiwa mkopo kwa dharura.

Saccos inakutunzia heshima, kwa kukuepusha kuanza kuelezea matatizo yako kwa kila mtu ili akukopeshe fedha. Wakati wa dharura huwezi kuwategemea watu binafsi, kwa sababu siyo mara zote wataweza kukusaidia.

Wakati mwingine unaweza kupata mtu wa kukusaidia ila utatakiwa kuilipa fedha hiyo kwa kipindi kifupi au utalipishwa riba kubwa.

Utakapostaafu utakupata fedha ya kuanzia maisha

Nimesikia mara kadhaa wastaafu wakilalamika kuhusu ucheleweshwaji wa pensheni zao. Baada ya kustaafu wanarudi mtaani wanasubiri miezi kadhaa kabla ya kuanza kulipwa.

Kama utastaafu ukiwa mwanachama wa Saccos utarudishiwa kiasi chako cha fedha ulichowekeza kama hisa na akiba. Fedha hii hulipwa pale tu uanachama wa muombaji umefika mwisho.

Kwa sababu mchakato wake wa kuzipata ni rahisi, huwa hazichelewi kulipwa. Ile miezi ya kusubiri pensheni ianze kulipwa hautakosa fedha za matumizi.

Gidion Obeid ni Mhadhiri wa Uhasibu na Usimamizi wa Fedha, Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi na mwanafunzi wa Shahada za Uzamivu (PhD). Kwa ushauri wasiliana naye kwa namba 0625698050

Friday, August 10, 2018

Ajira hazitoshi lakini kazi zipo kila siku

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Kila mwaka lipo kundi kubwa la vijana wanaoingia kwenye soko la ajira.

Hawa ni vijana wanaohitimu masomo kwa ngazi mbambali za elimu au wale wanaokosa nafasi ya kuendelea na masomo kupitia mfumo rasmi wa elimu.

Mfumo wa elimu yetu hauna tofauti kubwa na chujio. Ili mwanafunzi aweze kuendelea na masomo kwa ngazi inayofuata, analazimika kupata sifa mahsusi ambazo akipungukiwa hizo, hulazimika kurudi mtaani kujiunga na kundi kubwa la vijana wanaotafuta ajira.

Bahati mbaya kwa kundi hili kubwa linalolazimishwa kurudi mtaani ni kwamba ajira nyingi rasmi zimeendelea kutumia elimu kama kigezo cha kwanza. Mwajiri anapotangaza nafasi za kazi kitu cha kwanza anachokiulizia ni cheti.

Hata kwa kazi za ufundi zisizohitaji taaluma kubwa, bado mwombaji anaweza hulazimika kuwa na sifa fulani za kitaaluma ambazo wakati mwingine hazisaidii kuboresha kazi.

Hali si tofauti sana kwa wale wateule wachache wanaobahatika kuhitimu ujuzi rasmi unaotambuliwa na vyeti.

Uwezo wa uchumi wetu kutengeneza nafasi mpya za ajira zitakazokidhi mahitaji ya vijana hawa bado ni mdogo. Serikali ambayo ndiye mwajiri mkuu, kwa mfano, haijaweza kuajiri kwa miaka miwili. Pia, tunaambiwa biashara nyingi katika sekta binafsi zinafungwa.

Katika mazingira kama haya, ni dhahiri tatizo la ukosefu wa ajira litaendelea kuwaathiri watafuta ajira wengi hapa nchini bila kujali ikiwa wana ujuzi rasmi ama la.

Makala haya yanalenga kuwasaidia watu ambao, kwa sababu moja au nyingine, wanatafuta ajira na bado hawajafanikiwa kuzipata.

Tunaangazia jitihada kadhaa wanazoweza kuzitafanya kutatua tatizo badala ya kusubiri ‘mfumo’ uwatafutie majibu. Swali kuu litakalotuongoza ni, unapokosa ajira maana yake ni nini?

Nafasi za ajira hazitoshi

Tuanze na dhana ya soko la ajira. Soko ni utaratibu wa kuuza na kununua.

Mwajiri anapotafuta mtu mwenye ujuzi wa kumsaidia kutoa huduma zake, ni mnunuzi. Mwajiriwa anayetafuta mtu wa kununua ujuzi wake, anakuwa muuzaji sokoni.

Hawa wawili wanategemeana. Mmoja anazo raslimali, aghalabu za fedha, kumwezesha kununua ujuzi na mwingine anao ujuzi anaofikiri unahitajika.

Kwa bahati mbaya, uhusiano huu kati ya muuzaji na mnunuzi wa ujuzi una ukomo wake.

Kama tulivyotangulia kuona, uwezo wa waajiri kutengeneza nafasi za ajira hautoshelezi mahitaji halisi sokoni.

Hali hii husababisha ushindani mkali ambao mara zote huliathiri kundi kubwa litakaloachwa bila ajira.

Waathirika wakubwa kwenye ushindani huu mkali wa soko, ni watu wanaoamini hawawezi kuishi bila kuuza ujuzi wao kwa waajiri. Suluhisho ni kubadili mtazamo. Badala ya kufikiri namna ya kuuza ujuzi wako kupitia ajira, jaribu kufikiri namna ya kuutumia ujuzi wako kufanya kazi itakayosaidia kuendesha maisha yako.

Kutokuajirika kwa watafuta kazi

Upande wa pili wa mjadala wa ukosefu wa ajira ni ukosefu wa sifa miongoni mwa watafuta kazi.

Madai ya waajiri wengi ni kwamba watafuta kazi wengi hawakidhi vigezo vya kazi.

Kwa mfano, zipo nafasi zinazotangazwa mara kadhaa, na usaili unabaini hakuna mwenye sifa kati ya walioomba.

Wakati mwingine baadhi ya waajiri hulazimika kutafuta watu kutoka nje ya nchi kujaza nafasi ambazo zimeshindikana kuzajwa na kundi kubwa la watafuta kazi wanaodaiwa kukosa sifa.

Suluhisho la kutokuajirika, ni watafuta kazi kufanya jitihada za kukuza ujuzi badala ya kufikiria ubora wa vyeti na ufaulu wa darasani.

Upo ukweli kwamba vyuo vyetu zinazalisha wahitimu wenye nadharia zisizo na uhusiano wa moja kwa moja na ufumbuzi wa matatizo yanayoikabili jamii yetu.

Huu ni ushauri kwa wanafunzi. Badala ya kufikiria kupata alama za juu kwenye mitihani, ipo haja ya kuanza kufikiri namna gani utaweza kutumia maarifa hayo unayojifunza darasani. Ukiweka kuweka bidii kwenye ujuzi badala ya maarifa, utajiweka kwenye nafasi nzuri ya kufanya kazi bila kulazimika kutafuta ajira.

Fursa za kazi haziishi

Kila tatizo linaloikabili jamii yetu ni fursa ya kazi. Ukiweza kuwa na ujuzi unaokusaidia kutatua tatizo fulani unaloliona kwenye jamii, unajiweka kwenye nafasi ya kupata kazi.

Bahati mbaya ni kwamba jamii yetu inakabiliwa na kila aina ya matatizo yanayoendelea kuzalishwa kila uchao. Matatizo haya ni fursa za kazi zisizo na kikomo kwa kila anayetafuta kazi.

Changamoto, hata hivyo, ni uwezo wa kutazama namna unavyoweza kutumia ujuzi ulionao kutatua matatizo.

Fanya ujasiriamali wa ujuzi kama umebahatika kupata ujuzi rasmi. Endesha semina kwa jamii kuwasaidia watu kupata majibu ya changamoto walizonazo. Hiyo ni kazi ambayo hakuna mtu anaweza kukunyima.

Pia unaweza kutoa huduma zinazohitajika na watu wanaokuzunguka. Fikiria, kwa mfano, mtu aliyeanzisha wazo la vyoo vya kulipia mjini. Alitazama tatizo, akaona fursa.

Huo ndio unaitwa ujasiriamali na inaweza kuwa njia ya uhakika kuelekea kwenye mafanikio makubwa kuliko kutafuta ajira.

Kisingizio cha vijana wengi ni mtaji. Ukweli, hata hivyo, ni kwamba fedha hufuata mtaji wa wazo na sio kinyume chake.

Tumia vipawa ulivyonavyo

Kila binadamu amewekewa vitu vya pekee ndani yake. Hata kama hujafahamu kipaji ulichojaliwa na Mwenyezi Mungu, hiyo haiondoi ukweli kwamba ndani yako umebeba raslimali muhimu ya mafanikio yako.

Kiwango cha elimu ulichonacho hakiamui kiwango cha mafanikio utakayoyapata.

Elimu isiyokwenda sambamba na kukuza vipaji ambavyo tayari unavyo, inaweza kuishia kutukatisha tamaa.

Aidha, soko la ajira linapokuamulia mwelekeo wa kazi unayopaswa kuifanya, tatizo la ajira halitakoma. Ni muhimu elimu ijenge kwenye msingi wa vipaji vya watu.

Ukiweza kuvibaini vipaji ulivyonavyo, ukaelekeza nguvu zako kuvitumia, hutakosa kazi hata katika mazingira ambayo nchi inakabiliwa na ukosefu mkubwa wa ajira.

Kazi yako inaishi ndani yako. Usiitafute nje.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://sw.globalvoices.org , 0754870815

Friday, August 3, 2018

Tushirikiane kuwasaidia wahitimu ili waajiriwe

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Kilio cha vijana kuhitimu ngazi mbalimbali za elimu bila uwezo wa kumudu ushindani wa soko la ajira ni cha muda mrefu. Ingawa ni kweli idadi ya wahitimu inazidi kwa mbali fursa za ajira zinazopatikana, kwa upande mwingine lipo tatizo la vijana wenyewe kukosa ujuzi stahiki.

Ukosefu wa ujuzi, kwa upande mwingine, unachangia tatizo la vijana kushindwa kutumia maarifa waliyonayo kubuni shughuli zinazoweza kuwasaidia kujiajiri.

Dk Katherine Fulgence, mhadhiri wa ujasiriamali Chuo Kikuu Kishiriki cha Elimu Dar es salaam (DUCE) anafikiri tatizo la ukosefu wa ujuzi linachangiwa na mfumo wa elimu. “Kuna pande mbili za kuajirika. Kwanza, kupata ajira lakini pili kuweza kujiajiri. Kwa ujumla tatizo linaanza na mtalaa usiotambua nafasi ya ujasiriamali katika maisha ya mwanafunzi. Mambo mengi wanayojifunza vijana hayawahusu moja kwa moja na hivyo hayawawezeshi kuendana na mabadiliko ya kiteknolojia yanayotokea kwenye dunia ya sasa,” anaeleza na kufafanua: “Wahadhiri na sisi tunachangia tatizo kwa sababu hatuko tayari kujifunza na kubadilika. Tunashindwa kuelewa kuwa vijana tunaowafundisha sasa hivi wana mahitaji tofauti na yale tuliyokuwa nayo sisi.”

Soko linahitaji ujuzi upi?

Dk Fulgence aliyeandika tasnifu ya shahada ya uzamivu kuangazia namna wahitimu wa elimu ya juu wanavyoweza kusaidiwa kuajirika kupitia elimu ya ujasiriamali na miradi ya ukuzaji ujuzi anataja ujuzi wa aina nne unaohitajika kwa kijana anayeingia kwenye soko la ajira.

Kwanza, ukiacha maarifa anayokuwa amejifunza kwenye eneo lake la utaalam (core skills), sifa binafsi alizonazo mhitimu zina nafasi ya pekee. Hapa Dk Fulgence anamaanisha kujitambua, kujimudu, ujasiri, utayari wa kujifunza, uwezo wa kubadilika na kutafakari.

Pili, mhitimu anahitaji ujuzi wa kuchakata mambo mfano matumizi ya kompyuta, kupangilia mambo, uwezo wa kutatua matatizo, kufanya maamuzi na ushirikiano na watu.

INAENDELEA UK 22

Tatu, kwa mujibu wa Dk Fulgence kijana anahitaji ujasiriamali ambao kimsingi unamhitaji mhitimu kuwa mbunifu, mwenye uwezo wa kuona fursa zinazomzunguka na kuweza kutafsiri mambo aliyojifunza darasani kuwa shughuli zinazoweza kumwingizia kipato.

Nne, anasema ni mtazamo chanya ikiwa ni pamoja na uwezo wa kujimudu, ari ya kujituma kazini, utayari wa kubadilika, uwezo wa kukabiliana na shinikizo la kazi, uwajibikaji na nidhamu ya muda.

Kwa upande wake, Albert William Okal, mratibu wa program ya ukuzaji ujuzi ya Shirika la Kazi Duniani (ILO), anaongeza ujuzi mwingine: “Ujuzi unaotajwa na waajiri wengi ni mahusiano na watu. Hapa wanakuwa wanamaanisha uwezo wa mtu kuwasiliana kwa maana ya lugha wanayotumia. Nafikiri ujuzi wa lugha hasa ya Kiingereza unapewa uzito mkubwa kwa sababu ya hulka ya watu kupenda kujitambulisha na utamaduni wa ki-Magharibi.”

“Lakini kwa maoni yangu nadhani ujuzi mkubwa unaohitajika kwenye soko la ajira ni utatuzi wa matatizo ambao ndio unaomfanya mtu awe mbunifu. Ujuzi mwingine unaotegemea zaidi utamaduni wa watu wa eneo husika ni kama uaminifu, nidhamu ya muda, bidii ya kazi yenye ubora” (tafsri ni yangu).

Nini kifanyike?

Albert William Okal anafikiri mahali pa kuanzia ni kule wanakopikwa vijana. Anasema, “Vyuo vikuu vina wajibu mkubwa wa kufanya katika kukuza ujuzi wa vijana. Ndio maana utaona wahitimu wa vyuo maarufu kama Stanford, Harvard na Cambridge huwa wanakuwa tofauti.”

“Kwa hiyo vyuo vinahitaji kubadili namna vinavyofundisha. Tunahitaji kuwekeza kuwasaidia vijana kujifunza kwa juhudi zao zaidi kuliko kuwatafunia kila kitu. Tuwekeze zaidi kwa wahadhiri kwa kuwasadia kufanya tafiti zaidi na kujifunza mbinu mpya.”

Okal anayeratibu miradi ya uanagenzi anafikiri vyuo vinahitaji kufikiri kujenga ushirikiano wa karibu na waajiri: “Suluhisho la haraka nadhani ni pamoja na kujenga ushirikiano wa kisoko baina ya wadau. Pawepo miradi ya pamoja kati ya vyuo na makampuni.”

Dk Katherine Fulgence, kwa upande wake anafikiri kazi ya kukuza ujuzi wa wahitimu sio ya serikali pekee. Anaelekeza maoni yake kwa vyuo vikuu kama mdau mmoja wapo: “Nadhani wahadhiri tunahitaji kubadilika. Tubadili mbinu za ufundishaji. Kwanza kabisa tunahitaji kutengeneza mazingira yanayowafanya wanafunzi waone zaidi ya kile tunachokiona sisi. Tuwape kazi watakazozifanya wenyewe bila usimamizi wa karibu. Tupunguze kazi za makundi ili iwe rahisi kuwabaini wanafunzi wenye mapungufu na wanaohitaji msaada.”

Dk Fulgence anatoa uzoefu wake binafsi: “Ninapowapa wanafunzi wangu kazi za makundi huwa ninawataka wamchague mmoja wao aandike ili niweze kumpima yeye peke yake. Kwa kazi nyingine nitakayotoa baadae watatakiwa kumchagua mwingine. Kwa hiyo mpaka mwisho wa muhula, ninakuwa nimewapima wote na kujua mapungufu yao na kuwasaidia.”

Kuhusu mtalaa Dk Fulgence anasema ni muhimu vyuo viangalie namna ya kujumuisha na mambo mengi yanayomhusu mwanafunzi kwa lengo la kukuza vipaji vya kijana. Hili, anasema, liende sambamba na vijana wenyewe kutumia muda wao wa ziada kujitolea kushiriki shughuli za nje ya darasa.

“Kuna shughuli kijana anaweza kuzifanya wakati akiendelea na masomo na zitamsaidia kujijenga kiujasiriamali. Mbali na ajira za muda, kijana anaweza kuanzisha shughuli ndogo ndogo kama M-pesa na Tigo Pesa na zikamsaidia kujifunza biashara.”

Wito kwa wadau

Dk Fulgence anatoa mfano wa namna anavyochangia kutafuta ufumbuzi: “Nina mradi wa kuwawezesha vijana kuajirika unaokwenda kwa majuma saba. Kwenye mradi huu ninawasaidia vijana kujua wanataka kufanya nini, ninafundisha ujuzi unaowawezesha kufikia malengo yao ikiwa ni pamoja na mbinu za ujasiriamali. Nimeona vijana wengi wanajifunza mambo mengi yanayowasaidia.”

“Naamini wahadhiri wenzangu wanaweza kufanya kama ninavyofanya. Lakini pia, makampuni na waajiri wanakaribishwa kuunga mkono juhudi kama hizi kwa kuzifadhili. Tushirikiane kwa pamoja kuwaandaa vijana badala ya kulalamika.”

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://sw.globalvoices.org , 0754870815

Friday, August 3, 2018

Umejiandaaje kwa kustaafu?

 

By Gidion Obeid, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Hauwezi kuepuka kustaafu kama umeajiriwa. Kwa sababu ya umri, kuna wakati utalazimika kustaafu kwa hiari au kwa lazima.

Swali la msingi la kujiuliza ni, Je baada ya kustaafu utaendelea kuwa na kiwango cha maisha mazuri uliyokuwa nayo kabla ya kustaafu?

Baadhi ya wastaafu waliyojiandaa vizuri wamekuwa na maisha mazuri baada ya kustaafu zaidi hata ya maisha waliyokuwa nayo walipokuwa wameajiriwa.

Wakati huo huo kuna wastaafu tunawaona mtaani jinsi wanavyopata taabu kwa sababu ya kutokuwa na kipato cha kutosha kutosheleza mahitaji yao.

Nilijisikia huzuni sana kukutana na mzee mmoja mstaafu aliyekuwa na kazi nzuri tu serikalini baada ya kuniambia mwanangu ninunulie chakula sina hela.

Nikajifunza ya kwamba, ni vyema kukumbuka baada ya kustaafu kuna maisha mengine yanatusubiri.

Mungu anaweza akakupa miaka mingi ya kuishi baada ya kustaafu kuliko hata miaka uliyofanya kazi.

Wakati mzuri wa kuanza kujiandaa kustaafu ni wakati ukiwa kazini na una kipato cha uhakika kinachotabirika.

Najua baadhi ya vijana wanaowaza kustaafu kwa hiari hata kabla ya kufika ule umri wa kisheria, hili linawezekana kama ukifanya maandalizi ya kutosha.

Ili kujiandaa vyema kustaafu, ni vyema kuanza kufikiria yafuatayo;

Ni kiasi gani cha fedha kitakutosheleza.

Je unaweza kujua ni kiasi gani unakihitaji kwa mwezi ili kutimiza mahitaji yako ya kila siku?

Huu ni msingi wa kukusaidia kujua ni kiasi gani kitakutosha ili kuendelea na kiwango cha maisha uliyonayo sasa ivi.

Usiache maisha ya kustaafu yakukute kwa mshangao. Fanya tathimini ya kiasi cha mapato utakayoweza kuyapata ukiwa umestaafu ulinganishe na matumizi yako halisi.

Ni kweli kwamba wastaafu wengi wanapata penseni ya kila mwezi, ila bado kuna haja ya kujiuliza kama kiwango cha pensheni utakayokuwa unakipata kitakidhi mahitaji yako.

Ni vizuri kuishi maisha yanayoendana na hadhi yako hata baada ya kustaafu.

Ni muhimu kupata elimu ya ukokotoaji wa kiasi cha pensheni unachostahili kulipwa, ili kupata picha ya kiasi utakachokuwa unalipwa baada ya kustaafu.

Usisubiri mpaka ustaafu ndiyo ukaulizie, ukijua mapema itakusaidia wewe kuweza kuweka mipango yako sawa sawa.

Kama pensheni haitatosheleza, kuna haja ya kufikiria mapema vyanzo vingine vya mapato vitakavyoweza kukusaidia kujazia pale ambapo pensheni haitaweza kufikia kiwango cha matumizi yako.

Tafakari kuhusu vyanzo vya mapato

Ni vizuri kuanza kuwaza kuanzisha miradi itakayokusaidia kupata kipato ukiwa umestaafu.

Tafakari namna gani ujuzi ulioupata kwa kufanya kazi muda mrefu unaweza kuutumia kukupatia kipato ukiwa mtaani.

Yawezekana ulikuwa mpishi mzuri, unaweza kufungua sehemu ya kula na ukatumia uzoefu wako kupika chakula kitamu ambacho kitavutia wateja.

Jaribu kuwaza kama kuna taasisi ambazo zitakuwa tayari kukulipa ili uweze kuwashirikisha uzoefu wako. Unaweza kupata kazi ambayo watakulipa kutokana na muda uliyofanya kazi au ukapata mkataba wa kufanya kazi kwa miaka kadhaa.

Hii itakusaidia siyo tu kupata kipato, ila itakuondolea upweke wa kuishi nyumbani tu bila kazi.

Namna nyingine ya kuongeza kipato ni kuwekeza kwenye ufugaji, kilimo na aina nyingine za biashara.

Aina hii ya uwekezaji ni vizuri uanze kufanya mapema kabla ya kustaafu, ili uweze kuwa na uzoefu na kufanya tathmini kama ni uwekezaji utakaokuleta tija.

Hii ni kwa sababu ufugaji, kilimo na biashara kwa ujumla wake zina changamoto zake, ukianza kujifunza namna ya kukabiliana nazo mapema itakusaidia kukupunguza uwezekano wa kutumia fedha zako za kiinua mgongo kwenye miradi isiyo na tija.

Unaweza pia kuwekeza kwenye ujenzi wa nyumba za biashra.

Aina hii ya uwezekaji unahitaji mtaji mkubwa ila ukijenga kwenye maeneo sahihi, kipato chake ni cha uhakika na kinatabirika. Pia ni uwekezaji unaohitaji muda kidogo wa usimamiaji.

Tafakari kuhusu mahali utakapoishi baada ya kustaafu.

Jinsi ambavyo umri unasonga uwezo wa kuhimili usumbufu huwa unapungua.

Ukiwa na nyumba yako itakusaidia kuepukana na usumbufu wa wenye nyumba.

Ukianza kujenga nyumba mapema itakupunguzia mzigo mkubwa baada ya kustaafu.

Badala ya kuanza kujenga, kiasi cha pensheni utakachokipata baada ya kustaafu kitakusaidia kwenye masuala mengine ya uwekezaji na kukuongezea kipato.

Chagua mahali yatakaokuwa makazi yako ya kudumu, nunua kiwanja na ujenge nyumba kulingana na uwezo wa kipato chako.

Usilazimishe kujenga nyumba kubwa na ya kifahari kama kipato chako hakiruhusu.

Haujengi kwa ajili ya ukoo.

Nyumba inayoendana na uwezo wako haitachukua muda mrefu kuimaliza na hata utunzaji wake utaumudu.

Usisubiri hadi upate fedha nyingi ndiyo uanze kujenga, tafakari namna ya kuanza kujenga kidogo kidogo.

Tafakari kuhusu afya yako

Jinsi umri unavyosonga mbele ndiyo jinsi matumizi yako kwenye mambo ya afya yanaongezeka.

Ni vyema kujiandalia utaratibu wa namna ya kuweza kupata matibabu bila kupata usumbufu wa kukosa fedha.

Kwa zile taasisi ambao wafanyakazi wao wameandikishwa kwenye bima, inakuwa nafuu zaidi hasa kama bima hizo zitaendelea kutumika hata baada ya kustaafu.

Kama hauna bima inayokuwezesha kutibiwa bila malipo baada ya kustaafu kuna haja ya kuanza kufikiria uwezekano wa kuwa nayo.

Unaweza kumshawishi muajiri wako awaandikishe wafanyakazi wote au uamue kujiandikisha mwenyewe kwenye bima.

Kama hayo yote hayawezekani ni vyema kuwa na utaratibu wa kujiwekea akiba ya matibabu itakayokusaidia.

Ukifanya bidii kwenye kufanya mazoezi na kula chakula bora itakupunguzia gharama kubwa za matibabu. Magonjwa mengi yanaweza kuepukika kwa kula vizuri na kufanya mazoezi.

Jinsi ambavyo utaanza kujiandaa mapema kustaafu ndiyo jinsi utavyakuwa na mafanikio na maisha bora baada ya kustaafu. Kustaafu kazi siyo kustaafu maisha.

Gidion Obeid ni Mhadhiri wa Uhasibu na Usimamizi wa Fedha, Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi na mwanafunzi wa Shahada za Uzamivu (PhD). Kwa ushauri wasiliana naye kwa namba 0625698050

Friday, July 13, 2018

Mambo ya kuzingatia kwa mfanyakazi kabla ya kuchukua mkopo

 

By Gidion Obeid, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Kukopa si jambo baya, ila mkopo unaweza kukuadhiri usipokopa kwa busara. Wafanyakazi wengi wamekopa tayari au wana mpango wa kukopa siku zijazo.

Dada yangu anayefanya kazi kwenye shirika moja serikalini nilimsikia akisema hatakopa tena.

Kauli hii ilinifanya niwaze, inawezekana ameona maumivu ya mkopo na amedhamiria kutokurudia kosa.

Mkopo mzuri ni ule ambao utaongeza ubora wa aina ya maisha unayoishi. Maana yake ni kwamba, uzuri wa mkopo unaupima kwa kuangalia ni jinsi gani utakupunguzia umaskini kwa kukuongezea kipato.

Kama mkopo umekufanya uwe maskini zaidi ya ulivyokuwa kabla ya kukopa, mkopo huo ni mkopo mbaya.

Taasisi nyingi za kifedha zinazofanya biashara ya kukopesha zinalenga kuwapata wafanyakazi kwa sababu vipato vyao vinatabirika na pia ni rahisi kukata marejesho moja kwa moja kwenye mshahara. Kwa sababu hiyo, wanatumia njia mbali mbali kuwashawishi wafanyakazi wakope. Jihadhari usikope kwa sababu umeshawishiwa au kwa tamaa ya kupata fedha nyingi kwa mkupuo.

Tafakari ya kutosha inahitajika kabla haujaamua kukopa.

Ukielewa mambo yafuatayo kabla ya kukopa, yatakusaidia kukwepa mikopo ambayo itakuongezea umaskini.

Kuwe na sababu za msingi za kukopa

Ni vema kuamua sababu za kukopa kabla haujakopa. Usikope kwa sababu una fursa ya kukopa, bali kwa sababu unaweza kutumia vizuri kile utakachokikopa. Lazima ujiulize, ‘kwanini ukope’.

Wakati ni kawaida kumuona mfanyabiashara anakopa ili kuongeza uzalishaji na mauzo kwenye biashara yake, mara kadhaa wafanyakazi wamekuwa wakikopa kwa ajili ya shughuli ambazo haziongezi kipato.

Siyo sahihi kukopa ili ukafanikishe sherehe ya harusi.

Kusudi la mkopo mzuri inatakiwa iwe kuongeza uzalishaji au mauzo ili kipato kiongezeke.

Pia, unaweza kukopa ili kupunguza gharama za maisha. Kopa ili uongeze mtaji wa biashara na hatimaye kuongeza kipato, au kopa kwa ajili ya ujenzi wa nyumba ili kupunguza gharama za kodi.

Si vizuri kukopa ukaanze biashara usiyokuwa na uzoefu nayo. Hatari ya kupata hasara kwenye biashara inayoanza ni kubwa zaidi kuliko kwenye biashara ambayo imeishakuwepo kwa muda fulani.

Usikope mikopo inayoongeza gharama za maisha ambazo hautaweza kuzimudu. Namjua mfanyakazi aliyekopa ili anunue gari, sasa hivi analalamika hana hela za kununua matairi na mafuta baada ya miezi mitatu tu toka amelinunua.

Siku hizi gari analiacha nyumbani anaenda kazini kwa daladala. Unaweza ukawa maskini mwenye gari, kopa kwa busara.

Kopa kwa riba nafuu

Riba ni kodi anayokutoza mkopeshaji kwa kukuazima fedha zake kwa muda fulani. Ni kiasi cha ziada anachokilipa mkopaji juu ya kile kiasi alichokikopa.

Ukokotoaji wa riba huwa ni mgumu kueleweka kwa watu ambao hawana taaluma ya uhasibu au usimamizi wa fedha. Kwa sababu hiyo, unaweza ukakopa sehemu ambayo riba yake ni kubwa wakati ulikuwa una fursa ya kukopa kwa riba nafuu.

Asilimia ni sehemu ndogo tu ya ukokotoaji mzima wa riba.

Hivyo, asilimia siyo kigezo pekee kinachoweza kukusaidia kugundua riba nafuu.

Inawezekana kabisa mkopeshaji anayedai riba ya asilimia 10, ndiyo akawa ana riba kubwa kuliko mkopeshaji mwingine anayedai riba ya asilimia 12.

Namna rahisi ya kutambua mkopeshaji ambaye riba zake ni nafuu, ni kuwauliza wakopeshaji wote swali moja linalofanana. Uliza swali kama hili, kama nikikopa Sh1,000,000 kutoka kwako, kwa kipindi cha mwaka mmoja, marejesho kwa mwezi mmoja yatakuwa shilingi ngapi?

Baada ya kupata majibu ya swali hilo, linganisha kiasi cha marejesho. Anayekudai riba nafuu ni yule atakayekuambia kiasi cha marejesho kidogo zaidi kuliko wengine.

Kinachobaki kwenye mshahara baada ya makato kikutosheleze

Usikope zaidi ya uwezo wako wa kulipa. Nilisikitika kusikia habari za wafanyakazi waliompa mkopeshaji kadi zao za benki ili aweze kuchukua mshahara wote mara tu utakapowekwa kwenye akaunti.

Mshahara wote ukiishia kwenye kulipa madeni itakufanya uishi maisha ya shida na wala usifurahie matunda ya kazi yako.

Kiasi cha mshahara kinachobaki baada ya makato yote inashauriwa kisiwe chini ya theluthi moja ya mshahara ghafi (mshahara kabla ya makato yoyote).

Yaani kama mshahara ghafi ni sh. 300,000, inashauriwa ubaki na siyo chini ya sh. 100,000. Ukiwa na baki inayozidi hiyo ni bora zaidi.

Mkopo usikufanye ushindwe kujihudumia mahitaji ya msingi kama chakula, mavazi na malazi. Utu wako usidhalilike kwa ajili ya mikopo.

Ni vema kutathimini kama kiasi kinachobaki baada ya mkopo kinakutosheleza.

Elewa pia kuhusu muda wa kurejesha mkopo na gharama zingine za mkopo.

Muda utakaoutumia kulipa mkopo unachangia kwenye ukokotoaji wa kiasi cha marejesho ya kila mwezi. Jinsi muda wa kurejesha unavyoongezeka ndiyo jinsi kiasi cha marejesho kinavyopungua. Pia muda ukiwa mrefu unaweza kukopa mkopo mkubwa zaidi, kwani urejeshaji wake pia ni wa muda mrefu.

Jinsi mkopaji anavyoendelea kukaa na hela za mkopeshaji riba atakayoilipa kwa ujumla itakuwa kubwa zaidi. Hii ni kwa sababu mahesabu ya riba yanafanyika kwa mwaka, hivyo kwa kila mwaka unaondelea kukaa na fedha ya mkopeshaji utaulipia riba.

Pia, jinsi unayoendelea kuchelewa kumaliza deni ndivyo unavyochelewa kukopa tena kama una mpango huo. Ukimaliza deni mapema utaweza kukopa tena.

Kwenye mikopo huwa kuna gharama za bima na wakati mwingine kuna gharama za kuuandaa mkopo wako. Hizi gharama ni tofauti na riba utakayolipa na huwa zinajumlishwa kwenye mkopo, au zinapunguzwa kwenye kiasi cha jumla utakachopewa kama mkopo.

Ni vyema kumuuliza mkopeshaji akufafanulie kuhusu gharama zote zinazohusiana na mkopo kabla ya kukopa.

Gidion Obeid ni Mhadhiri wa Uhasibu na Usimamizi wa Fedha, Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi na mwanafunzi wa Shahada za Uzamivu (PhD). Kwa ushauri wasiliana naye kwa namba 0625698050

Friday, July 13, 2018

Mbinu ya kuishinda hofu ya kuzungumza mbele ya watu

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Fikiria bosi wako amekupa taarifa kuwa kesho asubuhi utatoa mada kwenye mkutano wa wafanyakazi wote ofisini.

Je, ungesisimka kwa kupata fursa hii adhimu au ungejawa na wasiwasi?

Kwa wengi wetu, inawezekana kabisa usingizi ukapaa usiku. Wazo kwamba utazungumza mbele ya watu muhimu wenye uelewa mkubwa kuliko wewe linaweza kukunyima amani.

Ukweli ni kwamba watu wengi, kwa viwango tofauti, hupata wasiwasi wanapokaribishwa kuzungumza mbele ya watu.

Hata watu wanaoonekana jasiri huweza kutokwa na jasho wanapojiandaa kuzungumza mbele ya watu.

Lakini pia ni kweli kuwa, kama mfanyakazi, wakati mwingine utalazimika kusimama mbele ya watu kuzungumza.

Inaweza kuwa kutangaza bidhaa au huduma, kufundisha na hata kuwasilisha andiko la mradi kwa wafadhili.

Hiyo ina maana kuwa uwezo wa kuzungumza mbele ya watu ni raslimali muhimu kwa mfanyakazi.

Ili kukuwezesha kukabiliana na hofu, hapa inapendekewza kanuni kadhaa rahisi za kukuwezesha kufanya hivyo mosi;

Maandalizi ya kutosha

Siri kubwa ya kuondoa wasiwasi ni maandalizi. Jiandae kwa kujiuliza matokeo gani unataka kuyapata baada ya mazungumzo yako?

Je, una hoja zipi mbili kubwa unazotaka wasikilizaji wako waondoke nazo? Je, unataka wajisikieje na wafanye nini baada ya kukusikiliza?

Maana yake ni kwamba, kama sehemu ya maandalizi yako, unahitaji kufikiria mwisho wa mazungumzo yako utakuwaje kabla hata hujaanza kuzungumza.

Pia, unapojiandaa unahitaji kuoanisha dhima ya mazungumzo yako na mahitaji ya watu watakaokusikiliza.

Utafiti wa kujua changamoto za watu unaotarajia kuzungumza nao ili mazungumzo yako yajikite kwenye ufumbuzi wa vikwazo vinavyowakabili.

Lakini pia, mahitaji ya wasikilizaji wako yanaweza kuwa matamanio waliyonayo.

Ukiweza kujua matamanio ya watu unaotaka kuongea nao, itakuwa rahisi kuyafanya mazungumzo yako yatakayojenga hamasa ya kuwawezesha kufikia kule wanakokutamani.

Baadhi ya wahubiri, wanasiasa na waganga wa kienyeji wanaijua siri hii.

Watu hawa wana uwezo wa kutumia matamanio ya watu na kuyageuza kuwa mtaji wa shughuli zao.

Hivyo nawae tumia udhaifu huu wa kibinadamu kuyafanya mazungumzo yako yasikilizwe.

Epuka kukariri

Hofu ya kuzungumza mbele ya watu inaweza kukufanya ukataka kukariri kile utakachokisema.

Kukariri maana yake ni kujaribu kukumbuka kila neno utakalolizungumza.

Mtindo huu unaweza kukuletea matatizo makubwa mawili.

Kwanza, ili usisahau utalazimika kuzungumza kwa mtiririko fulani wa bandia na hivyo wasikilizaji wako wanaweza kuhisi huamini unachokisema.

Bila shaka umewahi kuwasikiliza watu wanaozungumza mambo mazito kwa kutumia maneno mazito, lakini hujisikii kuwaamini kwa sababu wanaonekana kukariri.

Pili, unapokariri unajiweka kwenye hatari ya kusahau. Ile hofu ya kukosea inaweza kukuchanganya ukajikuta umesahau maneno fulani uliyotamani kuyatumia.

Hilo likitokea, ujasiri wako unaweza kupeperuka.

Kuna nyakati utalazimika kukumbuka maneno fulani ya muhimu. Lakini haifai kuyafanya maneno hayo kuwa msaafu, bali dira ya jumla ya kuongoza mwelekeo wa mazungumzo yako.

Nikitumia mfano wangu, binafsi ninapojiandaa kuzungumza huwa ninajitahidi kuufanya ujumbe utoke moyoni mwangu.

Hiyo ina maana kwamba, ninapojifunza jambo nitalifuatilia kwa undani wake na kulihusisha na mifano halisi niliyowahi kukutana nayo katika maisha yangu ya kila siku.

Kwa kufanya hivyo, inakuwa rahisi kuzungumza kwa ujasiri kwa sababu silazimiki kukumbuka kila neno nitakalolitumia wakati ninazungumza.

Gusa hisia za wasikilizaji

Namna unavyozungumza inaweza kuwa muhimu kuliko hata ujumbe ulionao.

Katika kufikisha ujumbe wako, swali unalohitaji kulijibu ni, namna gani unafikisha ujumbe wako? Je, unatumia mbinu gani kugusa hisia za wasikilizaji wako?

Uamuzi mwingi unaongozwa na hisia za watu. Tafiti nyingi za kisaikolojia zinaonyesha watu hawavutiwi na hoja kuliko hisia zinazozunguka hoja.

Unafahamu, kwa mfano, kuna vitu vingi tunavipinga sio kwa sababu haviko sahihi, lakini ile tu kujua kuwa vinachokoza hisia zakufanya kupinga.

Kwa hiyo, mbali na kiini cha ujumbe wa muwakilisha hoja, bado anayo kazi kubwa ya kuhakikisha anaupamba ujumbe wake kwa kuzingatia hisia za msikilizaji wake.

Namna moja wapo ya kufanya hivyo ni kutia moyo, kuleta matumaini, kuonyesha inawezekana.

Utakubaliana na mimi kuwa mtu akizungumza na wewe akakufanya uone haiwezekani, hakuna tumaini, itakuwa vigumu kwako kumpa nafasi kubwa ya kukushawishi.

Ni hivyo kwa sababu tunapenda watu wenye ujumbe wenye faraja na matumaini kuliko wale wanaotukatisha tamaa.

Ukitaka kusikilizwa na watu tembea kwenye udhaifu wa watu kupenda kusikia mambo yanayotia moyo si kukatisha tamaa.

Boresha uwasilishaji wako

Mtindo wa uwasilishaji wako unaweza kuathiri ubora wa mazungumzo yako.

Kumbuka kutumia nyenzo zitakazofanya ujumbe wako ufikike kirahisi mfano picha, vielelezo, vitu halisi pamoja na simulizi halisi.

Siku hizi kuna matumizi ya teknolojia kama ‘slides za powerpoint’ kuweka dondoo za ujumbe wako. Vyote hivi vinafahisisha uwasilishaji wako.

Siku ya kuzungumza, jitahidi kuanza vizuri. Namna unavyofungua mazungumzo yako itaamua kwa kiwango gani wasikilizaji wako watakuchukulia kwa uzito unaostahili.

Dakika za mwanzo, zitumie kuvuta usikivu wa hadhira yako.

Ukitumia dakika za mwanzo vibaya, unajiweka kwenye hatari ya kupoteza asilimia zaidi ya 50 ya wasikilizaji wako.

Mahali pa kuanzia ni kubainisha tatizo liko wapi na kisha taratibu waonyeshe ufumbuzi.

Mazungumzo yasiyoeleweka yanatatua shida gani hayawezi kupata usikivu.

Ungana na wasikilizaji wako kwa kutumia vichekesho vinavyoendana na mahitaji yao.

Lugha ya mwili iende sambamba na maneno unayotamka.

Kama unazungumzia jambo lenye huzuni, onekana kweli una huzuni.

Pia, usiwe na papara hata kama unakimbizana na muda. Zungumza taratibu kwa ufasaha.

Unapozungumza taratibu, unajipa muda wa kutafakari kabla hujasema na hiyo itakuongezea ujasiri.

Ikiwa unasikia hofu wakati unazungumza, unaweza kuvuta pumzi kubwa ya taratibu, kuruhusu hewa iingie tumboni. Ishikilie kwa muda kwa kutumia misuli ya tumbo, kisha zungumza wakati ukipumua hewa hiyo taratibu.

Pumzi kubwa husaidia kupunguza wasiwasi.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 075487081

Friday, June 29, 2018

Namna ya kuwa na matumizi madogo kuliko mshahara wako

 

By Gidion Obeid, Mwananchi

Siri ya mafanikio yoyote ya kifedha iko kwenye nidhamu ya matumizi.

Mungu anaweza kukujalia ukapata fedha nyingi, ila usipozingatia matumizi bora ya kile ulichokipata, bado utaendelea kuwa na maisha duni.

Wako wafanyakazi ambao kipato chao ni kidogo, lakini wameweza kufanya mambo makubwa ya maendeleo kuliko wafanyakazi wenzao wenye mishahara mikubwa.

Wafanyakazi wengi huamini kuwa mshahara hautoshi, lakini kiuhalisia, fedha yoyote usiyoipangilia vizuri haitoshi.

Mahitaji ya binadamu hayana ukomo kama hayatadhibitiwa.

Hii ndiyo sababu kubwa inafanya fedha isiweze kutosheleza kila hitaji.

Mtu akiendekeza mtazamo wa kuwa mshahara hautoshi, atadumaza uwezo wake wa kuwaza namna bora ya kupanga anachokipata ili kiweze kutosheleza mahitaji yake ya kawaida na ya maendeleo.

Wakati watu wanapambana kila siku ili kipato kiongezeke, kujifunza namna gani anaweza kutumia mshahara anaoupata kwa manufaa zaidi, inakuhakikishia uwezekano wa kufikia ndoto zako.

Namfahamu bosi mmoja ambaye alikuwa ana mshahara zaidi ya Sh10 milioni

kwa mwezi, lakini alipokuwa amebakiza mwaka mmoja kustaafu alienda kwenye taasisi moja ya kifedha na kuomba akopeshwe Sh13 milioni ili akajenge kwao.

Najua watu wengi wenye mishahara midogo wataanza kumshangaa bosi huyu, lakini wasipokuwa na nidhamu ya matumizi, hata wao wataelekea huko.

Kwenye makala haya, tutaona njia mbali mbali unazoweza kuzitumia ili uweze kutumia kidogo kuliko kile unacholipwa. Njia hizo ni pamoja na Kufuatilia matumizi yako.

Cha kwanza kabisa ili kuweza kupunguza matumizi yako ni kuanza kufuatilia fedha yako inaenda wapi. Mshahara ukiingia tu, baada ya wiki moja, unashangaa hauna fedha.

Ulishawahi kukaa na kujiuliza fedha zako unazitumiaje? Ulishawahi kujiuliza, kwa matumizi yako ya msingi tu, unahitaji shilingi ngapi kwa mwezi?

Ukianza kuwa unatumia akili kwenye kuzitumia, utaanza kuona jinsi unavyotumia fedha nyingi kwenye mambo mengine ambayo si ya muhimu kwenye maisha yako.

Wakati mwingine unanunua vitu kwa bei ghali wakati ungeweza kuvipata kwa bei pungufu.

Usiogope kujifanyia tathimini ya jinsi unavyotumia pesa zako. Itakupa uelewa mpana wa aina ya maisha unayoyaishi. Utaweza kujipima namna unavyotumia fedha, hali hii itakufikisha kwenye maisha unayoyatamani.

Yawezekana ukagundua kuna baadhi ya tabia hata kama unazipenda, inabidi uziache ili uweze kuongeza nidhamu kwenye matumizi.

Mara nyingi tunaona usumbufu kuanza kuwaza kuhusu matumizi ya fedha?

Ni vyema tukakumbuka kuwa ni uamuzi unaoufanya kila siku ndio utakaoamua uwe na maisha bora au duni.

Unapoamua kuhusu matumizi yako unaamua kuhusu hatma yako. Usione usumbufu kuwaza kuhusu hatma yako.

Panga matumizi yako, usitumie fedha kiholela.

Usinunue kitu kwa sababu una fedha ya mshahara, nunua kwa sababu unachokinunua unakihitaji na kiko kwenye mpango.

Hata Sh500 ni ya muhimu, fedha ni kitu cha thamani.

Fedha inakaa muda mrefu kwenye mikono ya watu wanaoipa thamani inayostahili.

Nawajua watu wengi tu wakipita sokoni wanajikuta wananunua kiatu kizuri

kwa sababu amekipenda, lakini sio kwa sababu siku hiyo alikuwa ana mpango wa kununua kiatu.

Jifunze kutafakari kabla ya kununua kitu, weka hisia zako pembeni, tumia ufahamu.

Panga matumizi yako ya kila mwezi. Amua utanunua chakula cha shilingi ngapi, mavazi na hata kiasi utakachotumia kwa ajili ya starehe.

Ikiwezekana weka na fedha ya tahadhari.

Ukiwa una fedha ya tahadhari inakusaidia sana hasa zinapotokea dharura ambazo zingekusababisha utumie fedha kinyume na bajeti yako.

Kupanga matumizi kunakusaidia kupunguza matumizi yasio ya muhimu.

Jifunze kujilipa kwanza upatapo mshahara.

Ni vyema kutenga kiasi cha mshahara wako kama zawadi yako binafsi kwa kufanya kazi kwa bidii mwezi mzima.

Kiasi hiki ni vema ukipe kipaumbelekwenye matumizi yako kama matumizi ya chakula yalivyo ya muhimu.

Unashauriwa kiasi hicho ukitenge kabla haujafanya matumizi yoyote.

Fedha hii ni akiba yako ambayo utaweza kuitumia kwenye mipango yako mbalimbali ya kujiendeleza.

Unaweza ukaona ni jambo gumu kwa sababu siku zote matumizi yakoyamezidi mshahara wako.

Lakini hebu jiulize swali, je unamfahamu mtumwenye mshahara mdogo kuliko wa kwako lakini maisha yako na yake hayaonekani kama yana tofauti?

Kama una mfahamu hebu jiulize swali lingine, kama ukiamua matumizi yako yawe sawa sawa na mshahara wa huyo mtu, utaweza kuwa na ziada yashilingi ngapi?

Mwandishi wa vitabu James Alutcher aliwahi kusema “Kama unafanya kazi kwa ajili ya chakula na mavazi tu, wewe ni mtumwa wa kisasa”. Maneno haya ni magumu lakini yanachangamsha ubongo wako kutafakari namna gani mshahara wako utautumia kwa manufaa mapana.

Mtumwa kwenye kazi zake zote ngumu anazofanya analipwa chakula na mavazi ili aendelee kuwa na uhai pamoja na nguvu za kumtumikia bwana wake.

Hawezi kuwa na baki yoyote kwenye malipo anayoyapata.

Usiwe kama mtumwa, jifunze kuweka akiba.

Mshahara ukiongezeka usiongeze matumizi ongeza akiba.

Yawezekana umewaza ni namna gani utaweza kuweka akiba na umeona haiwezekani. Hili linaweza kutokea kama matumizi yako ni makubwa ukilinganisha na mshahara wako. Basi, jifunze kutumia kwa kiasi kile unachokipata sasa hivi kwa mwezi bila kukopa. Mshahara unaoupata uweze kuyatosheleza matumizi yako ya sasa.

Ukifanikiwa kuwa na nidhamu ya matumizi, jitahidi mshahara wako uongezeke.

Yawezekana ukaongezewa mshahara kwa sababu ya kupandishwa cheo au nyongeza ya kawaida kwa watumishi wote.

Mshahara wako utakapopanda usiongeze matumizi. Fedha itakayoongezeka iweke akiba.

Hii ni njia rahisi ya kujifunza kuweka akiba.

Kumbuka kitakachokuletea utajiri sio mshahara ila nidhamu kwenye kusimamia matumizi yako.

Itaendelea wiki ijayo.

Gidion Obeid ni Mhadhiri wa Uhasibu na Usimamizi wa Fedha, Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi na mwanafunzi wa Shahada za Uzamivu (PhD). Kwa ushauri wasiliana naye kwa namba 0625698050.

Friday, June 29, 2018

Wafanyakazi hawaachi kazi bali wanaachana na bosi wao

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Mara nyingi ukisikiliza sababu zinazowafanya watu waache kazi, masuala yanayotajwa zaidi ni masilahi duni, mazingira ya kazi yanayokatisha tamaa.

Ni nadra kusikia bosi akitajwa kama sababu ya mfanyakazi kuacha kazi.

Ingawa kuna ukweli kuwa watu huacha kazi kufuata masilahi zaidi, mazingira bora ya kazi, lakini mara nyingi sababu kubwa ya wafanyakazi kuamua kuhama au kuacha kazi ni kukimbia uongozi mbovu katika maeneo ya kazi.

Nandipa Matabane (sio jina lake halisi) anatoa mfano. “Nakumbuka wakati naacha kazi yangu ya kwanza tulipishana sana na bosi wangu. Maisha yangu kazini yalikuwa magumu. Ilifika mahali bosi akawa ananitafutia sababu ya kuniondoa. Ilibidi niache kazi ingawa kwa kweli sikuwa nimejiandaa kufanya hivyo. Nilipata kazi isiyo na kipato kikubwa ikilinganishwa na ya kwanza. Lakini ilikuwa afadhali mara 100 kuliko kuendelea kukaa kwenye mazingira mabovu namna ile.”

Nandipa anataja sababu nyingine kuwa alifika mahali akawa hajifunzi kitu kipya kwenye kazi yake ya awali. Karibu kila alichokuwa anakifanya kila siku hakikuwa tofauti na alichokifanya miaka miwili iliyopita. Hata hivyo, bado anasisitiza namna uongozi mbaya ulivyochangia yeye kuacha kazi.

“Kama uongozi ungebadilika, nina hakika bado ningekuwa kule. Haikuwa kazi mbaya kivile. Kuondoka kwangu kulikuwa ni namna tu ya kuachana nameneja asiyejua uongozi,” anafafanua.

Kama kiongozi wa taasisi au kampuni, bila shaka ungependa kubadilisha timu yako mara kwa mara. Unapokuwa na timu ya watu wenye uzoefu na wasiofikiria namna ya kuachana na wewe, uwezekano wa taasisi au kampuni yako kuzalisha zaidi na kutoa huduma zenye kiwango bora unakuwa mkubwa. Je, unaweza kufanya nini kuhakikisha kuwa wafanyakazi wako hawakukimbii?

Jenga ukaribu na wafanyakazi

Sababu moja wapo inayoweza kufanya watu wakachoka mazingira ya kazi ni ule umbali unaokuwepo kati yao na wewe uliye kiongozi wao. Umbali ni ile hali ya wewe kutokufikika kwa sababu mwenzetu umejizungushia ukuta unaokutenga na watu unaowaongoza.

Hali hii ina athari kubwa mbili. Kwanza, watu huanza kukuona kama mtu usiyejali ustawi wao. Unapoanza kuonekana hujali, maana yake unakaribisha mazingira ya watu kukosa hamasa ya kazi. Lakini pili, umbali huzalisha woga. Watu wanaokuogopa hawawezi kufanya kazi kwa kujituma.

Jaribu kujenga mazingira yanayowawezesha wafanyakazi kujisikia karibu na wewe. Mavazi unayovaa, mathalani, yanaweza kuwafanya watu wakajisikia huru kukufikia. Huna sababu ya kuvaa suti kila siku ili uonekane ni kiongozi. Mavazi ya kawaida hayaondoi mamlaka yako kama kiongozi.

Lakini pia kuna kujichanganya na watu. Mamlaka yako hayategemei namnaunavyoogopwa na watu wa chini yako. Kaa karibu na watu; kula nao, ongea nao kujua yanayoendelea kwenye maisha yao ya kawaida. Kama unaweza jua matamanio yao ya kujikuza kiujuzi fanya hivyo. Unapofanya mambo

kama haya wanawafanya watu waone eneo la kazi ni salama kwao.

Heshimu kazi za waliochini yako

Kama kiongozi, utendaji wako, kwa kiasi kikubwa, unategemea namna gani walio chini yako wanavyofanya kazi zao kwa ufanisi. Kipimo cha uongozi ni tofauti na kipimo cha utendaji wa mfanyakazi wa kawaida.

Unapokuwa mfanyakazi wa kawaida, utendaji wako unapimwa kwa uwezo wako wa kutekeleza majukumu yako binafsi. Wakati mwingine majukumu haya hayaingiliani na majukumu ya wenzako. Ukikamilisha kazi zako, inatosha.

Unapopata nafasi ya kuwa kiongozi, mambo yanabadilika –wakati mwingine ghafla. Badala ya utendaji wako kuangaliwa kwa vile unavyotekeleza kazi zako zisizowategemea wengine, kazi yako inabadilika na kuanza kutegemea namna gani unawawezesha watu wa chini yako kutekeleza majukumu yao.

Bahati mbaya ni kwamba ufanisi wako mzuri kama mfanyakazi unaweza usikusaidie unapokuwa kiongozi. Kama kiongozi unahitaji ujuzi mpya wa namna ya kuweka mazingira rafiki yanayowahamasisha watu kufanya kazi zao.

Mara nyingi watu wanaoteuliwa kupata nafasi za uongozi hawapati mafunzo yanayowawezesha kupata ujuzi wa namna ya kuongoza watu.

Watu hawa wanaotegemewa kuongoza watu wengine wanakuwa

hawajaandaliwa kuwa viongozi. Hali hii inaweza kuzalisha misuguano isiyo na sababu.

Kama kiongozi lazima kutambua kuwa sehemu kubwa ya muda wako inakuwa ni kuwawezesha watu wengine kufanya kazi zao kwa ufanisi.

Achana na mazoea ya ‘kupambana’ kivyako vyako ili kujipatia sifa binafsi.

Jifunze kuwawezesha wengine kufanya kazi kama timu.

Wawezeshe kujifunza ujuzi mpya

Moja wapo ya malalamiko ya wafanyakazi wengi ni tabia ya viongozi wao kutokuvumilia makosa. Ingawa ni kweli yapo makosa yasiyovumilika, lakinikutokutegemea kuwa walio chini wanaweza kufanya makosa ya kawaida kama namna ya kujifunza, ni kukosa sifa za uongozi.

Niliwahi kufanya kazi na kiongozi mmoja aliyekuwa na uwezo mkubwa wa kuvumilia. Kiongozi huyu si tu alinivumilia lakini pia alihakikisha anakuwa mwalimu wangu wa kazi. Kila alipoona mapungufu kwenye utendaji wangu,alinielekeza mahali pa ninakoweza kujifunza zaidi.

Nikajifunza kuwa uongozi bora katika maeneo ya kazi unahitaji uwezo wa kuvumilia makosa. Kiongozi si mviziaji anayetafuta wakosaji. Kiongozi ni mwalimu anayewasaidia anaowaongoza kuwa watu bora zaidi.

Wakati mwingine majukumu yale yale kwa muda mrefu yanaweza kumfanya mtu akafika mahali hana jipya kazini. Kama kiongozi, kazi yako sio kutafuta namna ya kumtoa. Fikiria unavyoweza kumsaidia kujifunza mambo mapya kwa ama kumbadilishia kazi itakayomlazimisha kujifunza ujuzi mpya, au kumwendeleza kiujuzi kwa kumpeleka kwenye mafunzo.

Usiwe kiongozi unayekaa kusubiri watu wafanye makosa. Hupati faida kutafuta timu mpya kila mara. Weka mfumo mzuri unaowawezesha watu wako kujifunza. Ukifanya hivyo, watu hawatageuza eneo lako la kazi kuwa sehemu ya kutafuta uzoefu na kupita.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu chaKikatoliki Mwenge (MWECAU). Twitter: @bwaya Simu:0754870815

Friday, June 8, 2018

Mbinu nne za kupambana na unyanyasaji wa ‘kingono’ kazini

 

By Julieth Kulangwa, Mwananchi

Kila mara zinaibuka tuhuma za unyanyasaji unaohusishwa vitendo vya kuombwa au kulazimishwa kufanya ngono maofisini. Ingawa wanaume pia hunyanyaswa, kwa kiasi kikubwa wanawake ndio waathirika wakubwa. Mara nyingi huwa ni mabinti wenye umri mdogo, wanaofanya kazi katika nafasi za chini wakisimamiwa na wanaume waliowazidi umri. Makundi haya ndio huathirika zaidi.

Uwiano wa unyanyasaji wa kijinsia unaonyesha takribani asilimia 85 ya wanawake makazini wamewahi kukumbana na vitendo vya unyanyasaji wa aina hii huku wanaume ikiwa asilimia 43. Inaeleza taarifa ya utafiti uliowahi kufanywa na taasisi wa Kimarekani ya Center on Gender Equity and Health uliotolewa mapema mwaka huu. Mwishoni mwa mwaka jana harakati zilizopewa jina maarufu la #MeToo ziliendeshwa duniani kote ambako wanawake wengi walijitokeza kukiri kunyanyaswa na mabosi wao au wasimamizi wanaume kazini.

Kashfa iliyomkumba mcheza sinema maarufu Bill Cosby na bilionea mtayarishaji wa filamu Harvey Weistein inatoa taswira ya mazingira ambayo wanawake wengi wanapitia katika mazingira ya kazi. Zilikuwa taarifa za kushtusha kwamba kumbe hata wanawake waliojiimarisha au kupata heshima wakiwamo waigizaji wakubwa na wanamuziki duniani nao walipitia katika mkondo huo.

Hii iliamsha woga wa kuhoji: “Mimi ni nani hata nisikumbane na vitendo hivi kazini ikiwa wanawake ninawaona mfano nao hawakuweza kuiepuka kadhia hii?”

Hata hivyo, wanawake na baadhi ya wanaume wanaonyanyaswa kingono kazini wana nafasi ya kuripoti uhalifu huo kwa wakubwa wao ikiwamo vyama vya wafanyakazi au mamlaka nyingine za Serikali inapobidi.

Rais wa Shirikisho la Vyama vya Wafanyakazi, Tumaini Nyamhokya anakiri kwamba kuna changamoto katika ufuatiliaji wa kesi za unyanyasaji wa aina hii makazini hasa linapokuja suala la kutoa ushahidi kwa kuwa wengi hawafahamu namna ya kuweza kuwanasa.

“Kuna unyanyasaji wa aina nyingi ambao unatokea makazini na huu wa kingono ukiwamo, hapa kwetu (nchini) bado kuna kaugumu fulani hasa kwa sababu halijachukuliwa kwa uzito ndio maana wanaokumbana na kadhia hizi wengi huishia kushindwa katika madai yao kutokana na kukosekana kwa ushahidi,” anasema.

Pia baadhi ya waathirika kuona soni kutoa taarifa wanapokumbana na kadhia hii au kuhofia kupoteza kazi ni changamoto nyingine kubwa inayowakabili.

Kupitia vyama vya wafanyakazi, Nyamhokya anasema wamekuwa wakitoa mafunzo na kuhimiza waajiri kufanya hivyo kwa wafanyakazi wao ili wajue nini cha kufanya wanapokutwa na mikasa ya aina hii.

“Iwe mwanamke au mwanamume, linapokuja suala la kuthibitisha kuwa amenyanyaswa kingono ni lazima aonyeshe kuwa kitendo hicho kinaathiri utendaji wake wa kazi na kilifanywa kwake kutokana na jinsia yake,” anasema.

Unatakiwa kufanya haya unaponyanyaswa kingono

Wakili wa kujitegemea, Abdul Lyana anasema hakuna kesi ngumu duniani linapokuja suala la ushahidi kama za aina hii kwa sababu wengi hutengeneza mazingira ambayo kumkamata inakuwa ngumu.

Kwa kuwa wengi hawazifahamu sera za mahali wanapofanyia kazi, unapokutana na unyanyasaji wa kingono, unatakiwa kuisoma sera na kuchukua hatua stahiki kama inavyoelekezwa.

Mwathirika anatakiwa kuandaa taarifa kamili kuhusiana na matukio hayo kwa kuandika katika karatasi kila alichoambiwa au kitendo alichofanyiwa. Kama ana shahidi au mashahidi anaweza kuuorodhesha.

Katika hatua nyingine anashauriwa kuwashirikisha watu wake wa karibu kama vile marafiki au ndugu kwa kuwa vitendo hivi husababisha msongo wa mawazo na kushusha ari ya kufanya kazi.

Hii inaelezwa kuwa hatua muhimu katika kupambana na unyanyasaji wa kingono kazini kwa kuwa matukio kama haya huacha vidonda katika maisha hata kama hatachukua hatua zaidi.

Baada ya yote hayo hatua inayofuata ni kutoa taarifa kwa kiongozi wake. Anaweza kuwa ofisa anayemsimamia moja kwa moja au ofisa rasilimali watu. Pia unaweza kuwasilisha malalamiko kwa kiongozi wa umoja wa wafanyakazi au mwakilishi wa vyama vya wafanyakazi ingawa haulazimishwi kufanya hivi iwapo unaona hawawezi kuwa na msaada katika shauri lako.

Unawezaje kuthibitishwa kunyanyaswa kingono?

Kwa kuwa ushahidi wa kunyanyaswa kingono hupambwa na maneno ‘alisema’, ‘akasema’, ‘akanishika hapa’, Mtaalamu wa mwanasheria wa masuala ya kazi, Jean Boler anasema ni vyema kuweka katika maandishi kila tukio na iwapo mawasiliano yanafanyika kwa njia ya simu, tafuta namna yoyote ya kurekodi na kama ni ujumbe mfupi wa maandishi (sms) na uhifadhi. Ili kuthibitisha unyanyasaji wa kingono hakikisha unaweka katika maandishi mtiririko wa matukio hayo kwa kuandika eneo, tarehe na muda ambao mhusika amekuwa akikufanyia unyanyasaji. Orodhesha kila kinachotokea ikiwamo matamshi na matendo aliyokufanyia mnyanyasaji.

Kukua kwa teknolojia kunaweza kusaidia katika ushahidi kwa kutafuta picha za video kutoka katika maeneo mliyokutana. Pia unaweza kumrekodi kwa simu bila mwenyewe kufahamu au unaweza kumuweka mtu wa tatu kwa aajili ya kazi hiyo.

Uzalishaji kazini

Mtoa taarifa ya kunyanyaswa kazini anaweza ashindwe katika shtaka hilo iwapo utendaji wake kazini siyo mzuri kwani mhusika anaweza kujitetea kuwa ni mbinu ya kujitetea kutokana na utendaji wake mbovu akisaidiwa na rekodi mbalimbali zilizopo ofisini kama vile onyo au kusimamishwa kazi.

Ingawa inaweza kuwa sehemu ya utetezi kuwa umeshindwa kufanya vizuri kutokana na vitendo hivyo, ni vizuri kuwa na rekodi nzuri ya kazi wakati wote. Hii pia itakusaidia kutozingirwa na ‘mafisi’ wanaotaka kutumia udhaifu wa kushindwa kufanya kazi.

Je, unaweza kutoa taarifa polisi?

Lyana anasema kutokana na mazingira mdai anaweza kulifikisha suala hilo polisi na baadaye kesi ikasikilizwa mahakamani ikiwa ya kijamii (civil) au jinai.

“Inategemea na namna muhusika amekuwa akitendewa, kama alikuwa akipewa vitisho hiyo itakuwa jinai,” anasema.

Hukumu ya kesi hizi inaweza kuwa fidia au kifungo iwapo kesi hiyo ilifunguliwa kama jinai kutokana na ushahidi wa mdai aliouwasilisha mahakamani.

Friday, June 8, 2018

Kukuza kazi ya wito wako

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Umewahi kujisikia unafanya kazi isiyokupa utoshelevu? Unaweza kuwa na kiwango kikubwa cha elimu, kazi nzuri yenye heshima na mshahara mkubwa lakini, bahati mbaya, hufurahii kile unachokifanya.

Inawezekana sababu ikawa uongozi na mazingira mabaya ya kazi. Hata hivyo, mara nyingi, sababu kubwa huanzia ndani yetu nayo ni kufanya kazi isiyoakisi wito wetu.

Kwa bahati mbaya mfumo wetu wa elimu unatuchonga kuwa watu wasiofanana na hulka tulizozaliwa nazo. Robert Green, mwandishi wa vitabu maarufu vya “Mastery” na “The 48 Laws of Power” anasema kadri tunavyoelimishwa na watu waliotuzunguka ndivyo tunavyojikuta “tumekuwa wageni wa nafsi zetu wenyewe.”

Maana yake ni kwamba maoni ya wazazi, walimu, marafiki, matarajio ya jamii, mara nyingi, yanatupeleka mbali na wito. Kwa hiyo, badala ya kuheshimu kile ninachokiita wito, tumefungwa kwenye matarajio ya watu wengine.

Robert Green anasema, “mafanikio yako hayawezi kupatikana nje yako. Unahitaji kujifunza kuangalia ndani yako, ujiunganishe na vile vitu ulivyowahi kuvipenda kabla kujakutana na washauri.”

Ninapozungumza na watu, hasa vijana, ninagundua watu wengi ni wageni wa nafsi zao kama anavyosema Robert Green. Kazi wanazofanya zimewapeleka mbali na wito wao –yaani hawatumii vipaji na uwezo unaokuza mbegu ambazo ambazo Mwenyezi Mungu ameziweka ndani yao.

Watu hawa, naweza kusema, wamevamia kazi zisizo za wito wao kwa sababu tu zina harufu ya kuwaharakishia mafanikio ya kifedha, umaarufu katika jamii, madaraka na mambo mengine yanayowajengea heshima katika jamii.

Katika makala haya, ninakuuliza maswali manne ninayoamini yanaweza kukusaidia kurudi ndani yako na hivyo kubaini na kukuza wito wako kupitia kazi unayoifanya.

Kitu gani kinakugusa?

Kila mtu analo eneo la maisha linamvutia kulifuatilia kwa karibu. Kuna kitu ambacho ukikisikia kinazunguzwa mahali moyo wako unasisimka. Unapokuwa kwenye mazungumzo na watu wengine, masikio yako yanasikia kitu hicho hata kama watu wengine hawakisikii. Unanunua vitabu, unafuatilia televisheni na mitandao na karibu kila unachokifanya kinazunguka zaidi kwenye eneo hilo hilo.

Unapoendelea kusoma hapa tayari kuna kitu kinakujia kichwani. Inawezekana ni matatizo fulani ya watu, hitaji fulani unalofikiri jamii yetu inalo au ubunifu fulani unaoamini bado jamii haijauona.

Robert Green anasema, “Mambo yanayotugusa mara nyingi huwa hayabadiliki. Mtoto mdogo anajua kitu gani kinamgusa wakati mwingine vizuri zaidi kuliko mtu mzima. Usidharau mambo haya yanayokusisimua.”

Huenda unaguswa na masuala ya teknolojia; mfumo fulani wa maisha, imani au fikra katika jamii unazofikiri ungepewa nafasi ungezibadilisha. Chochote kile kinachogusa fikra zako, hicho ndicho kinachoweza kuwa wito wako. Ukifanya kazi zinazogusa eneo hilo unaweza kufanya vizuri zaidi.

Unajitambulisha na kitu gani?

Kwa kawaida, kuna vitu tukivifanya vikaleta matokeo fulani tunajisikia fahari. Kila mtu ana eneo lake akilifanya vizuri anajisikia kuridhika. Kuna watu wanajisikia fahari wanapotetea haki za watu; wengine kufundisha; wengine uandishi; kubuni vitu vipya; kuongoza wengine; kushauri, kuendesha biashara, kutaja kwa uchache.

Kile kinachokuletea ufahari, mara nyingi, utapenda kujitambulisha nacho. Utatumia muda mwingi kukielewa kuliko unavyofanya kwenye maeneo mengine.

Nina rafiki yangu ambaye kila nikikutana naye lazima atazungumzia uharibifu wa mazingira. Dada huyu atazungumza kwa kirefu kwa nini anafikiri siasa za dunia zina athari kubwa kwa mazingira. Ukimsikiliza unaona wazi moyo wake uko kwenye mazingira. Hii ndiyo sifa ya wito wa mtu.

Jiulize, kitu gani ukikifanya vizuri unajisikia fahari? Je, watu wanakusifia na kukutambua kwa kitu gani? Ukiweza kuuoanisha uwezo huo na kazi unayoifanya itakuwa rahisi kupata mafanikio makubwa.

Unayatazamaje mafanikio?

Mafanikio ni dhana pana isiyo na jibu moja. Kila mtu ana namna yake ya kutafsiri kile kinachoitwa mafanikio. Wapo wanaochukulia mafanikio kama uwezo wa kujikusanyia mali. Hawa huridhika wanapokuwa wamefikia kiwango cha kujitosheleza na vitu vinavyowawezesha kuishi maisha mazuri.

Wengine mafanikio yao ni umaarufu. Vitu vinavyowafanya wajulikane ndivyo wanavyovichukulia kama mafanikio. Wengine wanakwenda mbali zaidi. Hawaridhiki na fedha wala umaarufu bali mamlaka. Wasipopata madaraka yanayowapa nguvu ya kuwatawala wengine, bado hawajisikii kufanikiwa.

Pamoja na hao, wapo pia wanaopima mafanikio yao kwa namna wanavyotatua matatizo ya watu wanaowazunguka. Hawa, hawaishii kuridhika na maisha mazuri bali kuona maisha yao yanagusa watu wengine.

Tafsiri ya mafanikio uliyonayo, ni kiashiria kimojawapo cha wito ulionao katika maisha.

Wito wako hutengeneza mtazamo fulani wa mafanikio. Ukiweza kuoanisha tafsiri uliyonayo ya mafanikio na kazi unayoifanya uwezekano ni mkubwa kuwa kufanya vizuri zaidi.

Maamuzi gani unayafurahia?

Kipimo cha juu cha wito ni aina ya maamuzi unayoyafanya. Kuna nyakati unaweza kufanya maamuzi ambayo si kila mtu anaweza kukuelewa lakini wewe mwenyewe ukawa na amani na kile unachokifanya.

Kuna kijana aliwahi kuacha kazi yenye kipato kikubwa ili akafanye kitu alichoamini kinabeba thamani yake. Aliacha kazi ambayo watu wengi wangetamani kuipata na akaenda kuanzisha biashara.

Mtu wa namna hii kwa vyovyote anakuwa na wito wa ujasiriamali ndani yake. Ili wito huo ukamilike inakuwa ni lazima afanye maamuzi magumu.

Jiulize, umewahi kufanya maamuzi gani yaliyobadili mwelekeo wa maisha yako? Ikiwa kuna maamuzi unatamani kuyachukua ukiamini yatabadili maisha yako, huo inawezekana ndio wito wako.

Usiogope kufanya makosa

Robert Green anasema, “Watu wengi wanataka njia rahisi, iliyonyooka, isiyo na usumbufu kuwafikisha moja kwa moja kwenye nafasi na mafanikio wanayoyahitaji.”

Mtazamo kama huu unaweza kukupoteza. Robert Green anashauri, “Usiogope kufanya makosa unapotafuta wito wako. Makosa yanakusaidia kujitambua. Makosa yanakusaidia kukusanya ujuzi na hivyo kukuza uzoefu wako. Makosa yanakuandaa na kukukomaza kuelekea kwenye mafanikio yako.”

Mwandishi ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754870815

Friday, June 1, 2018

Mbinu nne za kuwajengea hamasa wafanyakazi wako

 

By Christian Bwaya, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Imejengeka dhana kuwa watu hawawezi kufanya kazi kwa ufanisi bila kusukumwa.

Ukitaka mtu afanye kazi basi ni lazima umtishe ajisikie yuko hatarini; umdhibiti ajikute hana namna nyingine isipokuwa kufanya kazi na pale inapotokea hajafikia malengo yaliyowekwa basi mwadhibu vikali ili ‘iwe fundisho kwa wafanyakazi wengine.’

Dhana hii ina matatizo kwa sababu kuu mbili. Mosi, msukumo wa nje hauwezi kuleta tija endelevu katika eneo la kazi.

Mtu aliyeongozwa na msukumo wa nje anaweza kufanya kile kilichokusudiwa lakini msukumo huo hautadumu. Mara nyingi mtu huyu anaweza kuonekana kwenye eneo la kazi lakini hafanyi kile anachotarajiwa kukifanya.

Lakini pili, huwezi kumsukuma binadamu kama unavyofanya kwa punda asiyeongozwa na utashi.

Kadri unavyombana afanye kazi, ndivyo anavyobuni namna ya kukwepa kazi.

Kwa namna hii huwezi kupata vingi kutoka kwa binadamu anayejisikia unamtumikisha kwa faida yako.

Ningependa kuamini, ukiwa kiongozi wa ofisi, kampuni au taasisi, ungependa wafanyakazi wako watie bidii katika kufanya kazi.

Mafanikio yako hayategemei ukubwa wa shinikizo linalomlazimisha mtu kufanya kazi bali namna unavyotengeneza msukumo unaoanzia ndani ya mtu.

Katika makala haya ninauita msukumo huu hamasa.

Hamasa ni shauku inayoanzia ndani ya mtu kumchochea kutekeleza jambo kwa hiari yake mwenyewe.

Hamasa humfanya mtu asisubiri kukumbushwa kufanya wajibu wake.

Mtu aliyehamasika hufanya zaidi ya kile anachotegemewa kukifanya.

Hapa ninapendekeza mbinu nne za kujenga shauku inayowafanya wafanyakazi wako wajitume bila wewe kulazimika kuwafuatilia.

Mazingira bora ya kazi

Huwezi kutegemea watu wafanye kazi kwa ari bila kuwawekea mazingira yanayowawezesha kufanya kazi zao kwa ufanisi.

Hakuna uzalishaji wenye tija unaoweza kufanywa katika mazingira yanayohatarisha afya za watu.

Hakikisha watu wako wanafanya kazi katika eneo salama lisilohatarisha usalama wao.

Mbali na kufanya juhudi za kuhakikisha eneo la kazi lina vifaa na raslimali zinazohitajika katika kuwawezesha watu kutekeleza wajibu wao kikamilifu, unao wajibu wa kushughulikia kero za watu wako.

Weka mfumo mzuri wa kupokea na kutatua shida zinazowakabili watu wako.

Wafanye waamini changamoto ambazo hazijatatuliwa bado zinatambuliwa na zinafanyiwa kazi kadri uwezo unavyoruhusu.

Usitegemee watu wanaweza kuwa na ari ya kufanya kazi katika mazingira ambayo wanajua kuna mambo hayaendi sawa.

Pokea mawazo mapya

Wapo viongozi wanaoamini nafasi zao zinawafanya wawe na maarifa kuliko wale wanaowaongoza.

Viongozi wa namna hii huwa hawaambiliki na kupenda kila wanachokifikiri wao kifuatwe.

Wanachosahau ni kwamba kadri unavyomfanya mtu ajione hana fursa ya kusema mawazo yake ndivyo unavyozima hamasa yake.

Fahari ya binadamu anayejitambua ni kuona ana mchango wa kutoa mahali. Unapokwenda kinyume na hitaji hili la kimaumbile unamfanya mtu ajione hana thamani na hivyo hatakuwa na msukumo wa kufanya kitu.

Nafasi ya uongozi haikufanyi uwe mjuzi kuliko wale unaowaongoza.

Tena wakati mwingine unaweza kuongoza watu wanaokuzidi uwezo na busara. Watu hawa wanajua wanakuzidi.

Usipotafuta namna ya kuziba pengo hilo, unaweza kuwafanya watu wakapoteza hamasa ya kazi.

Jifunze kutumia mawazo ya watu unaowaongoza. Bainisha tatizo na wakaribishe watu waseme wafikiri namna ya kulitatua.

Kwa kutambua kuwa mawazo yao yanasikilizwa na kufanyiwa kazi, watu hawa watakuwa na hamasa kubwa ya kufanya zaidi ya vile ulivyotarajia.

Wafanye wajitambulishe na kampuni

Huwezi kutoa kile ulichonacho ndani yako kama huna hakika sana na mustakabali wako kwenye taasisi au kampuni.

Mtu anayejisikia mgeni na mpitaji mara nyingi hataweza kuwa na muda wa kufanya kila kilicho kwenye uwezo wake kwa manufaa ya kampuni au taasisi.

Ndio kusema ukitaka mtu ajitume kutoa ‘dhahabu’ inayoishi ndani yake kwa maana ya kutuma vipaji vyake, uwezo wake, uzoefu wake, tena kwa utashi wake mwenyewe, mfanye ajisikie kuwa sehemu kamili ya taasisi au kampuni.

Tumia lugha inayoonesha kuwa mustakabali wa taasisi au kampuni uko mikononi mwa watu wenyewe. Usijikweze uonekane wewe ndio mhusika mkuu na kwamba bila wewe mambo hayaendi.

Badala ya kusema, ‘Ninataka kuweka historia ya kuwa Mkurugenzi wa kwanza aliyeweza kuzalisha bidhaa zilizokidhi soko la nchi za Kusini mwa Jangwa la Sahara’ badala yake sema maneno kama,

‘Kwa pamoja tunataka ikifika mapema mwakani shirika letu liwe na uwezo wa kukidhi soko la nchi za Kusini mwa Jangwa la Sahara.’

Lugha ya kwanza inawafanya watu wajione wanakutumikia wewe na mwisho wa siku wewe ndiye mnufaika mkuu wa sifa.

Lugha ya pili inawafanya watu wajione wao ni sehemu ya mafanikio yanayotafutwa.

Mkakati wa kuwaendeleza watu

Watu hawafanyi kazi kwa minajili ya kupata mshahara mzuri pekee.

Kwamba wakati mwingine watu hufanya kazi zisizolipa lakini kwa moyo maana yake kuna zaidi ya mshahara.

Msukumo mmoja wapo unaoweza kuwafanya watu wajitume kwenye eneo la kazi ni vile wanavyoleta tofauti inayoonekana katika maisha ya watu.

Fikiria daktari anayelipwa mshahara wa kawaida lakini anasikia utoshelevu anapotathmini namna kazi yake inavyookoa maisha ya watu wengine.

Mtu kama huyu anahitaji kujiendeleza kiujuzi ili aweze kufanya kazi yake kwa umahiri zaidi.

Anapojisikia udumavu, kutokukua kiujuzi, inakuwa rahisi kwake kupoteza ari ya kazi.

Mwekee mfanyakazi mazingira ya kuamini kuwa una mpango unaoeleweka wa kumwendeleza kiujuzi na hivyo kuongeza ari yake ya kazi.

Hata katika mazingira ambayo uwezo wako wa kifedha hauruhusu, angalau uoneshe kujali.

Mikopo kwa wafanyakazi; utaratibu wa kutoa ruhusa ya masomo; kuwaunganisha na mitandao ya ufadhili wa masomo pamoja na kuwapeleka kwenye mafunzo ya muda mfupi, hizi ni baadhi ya hatua zinazoweza kujenga hamasa ya kazi.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Twitter: @bwaya Simu: 0754870815

Friday, June 1, 2018

Unaweza ukawa na fedha nyingi hata kama umeajiriwa

 

By Gidion Obeid, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Mafanikio kifedha ni shauku ya wafanyakazi wengi. Shauku hii ndiyo inayowachochea watu kufikiri namna gani wanaweza kujiongeza kipato. Hata vijana walioko vyuoni nao, kwa upande wao, wana imani kuwa sio tu kwamba watapata ajira lakini pia watafikia ndoto ya kuwa na fedha za kutosha pindi watakapomaliza vyuo.

Kwa upande mwingine kuna imani kuwa ukitaka kufanikiwa kifedha lazima uwe mfanyabiashara. Imani kama hii imefanya vijana wengi kuwaona walioajiriwa kama watu waliopoteza muelekeo wa maisha.

Baadhi ya walioajiriwa nao wamekuwa wakiwaza ni lini wataweza kujikwamua na utumwa wa ajira ili nao waweze kuwa wafanyabiashara. Wanapofikiri kuacha kazi wanakutana na hofu ya uwezekano wa biashara zao kushindwa. Kuacha kazi inakuwa vigumu kwa sababu mtu anakuwa hana uhakika wa kumudu maisha wakati anaendelea kulea na kukuza biashara yake.

Lakini ukweli ni kwamba wapo watu walioupata utajiri wao kwa kufanya kazi za watu. Maana yake ni kwamba kuna faida unazoweza kupata kwa kuajiriwa.

Kuna baadhi ya mambo unayopaswa kuzingatia ukiwa mwajiriwa ili uweze kupata mafanikio ya kifedha wakati ukiendelea na ajira yako. Baadhi ya mambo hayo ni kama ifuatavyo:

Jiandae kustaafu unapoanza kazi

Kupata ajira ni jambo la furaha kwa sababu si tu hukupa kipato kitakachokusaidia kwenye juhudi za kuyamudu maisha lakini pia hukupa uhakika wa maisha.

Hali hii huwasababisha baadhi ya waajiriwa kusahau kuwa kuna siku ajira itafika mwisho kwa kustaafu, kukoma kwa mkataba au kwa sababu zinginezo. Jambo la msingi hapa, ni kukumbuka kuwa kazi uliyonayo sasa kuna siku itaisha.

Kwa maana hiyo kipato ambacho unakitegemea kutoka kwenye ajira yako ya sasa kuna siku kitafika mwisho wake. Ili uweze kujikwamua kwenye changamoto za kifedha ukiwa bado mwajiriwa ni vyema kuanza kuyaandaa sasa maisha utakayoishi baada ya kustaafu.

Ukianza kuwaza siku yako ya kuacha kazi mapema, itakusaidia kuuona mshahara kama mtaji unaoweza kukusaidia kujipanua na kupata kipato kikubwa zaidi.

Vile vile utaanza kuichukulia kazi kuwa siyo mwisho wa maisha yako bali sehemu unayopita kujifunza mambo mbali mbali yatakayokuongezea uwezo wa kujitegemea. Ukiwa na mtazamo kama huu, utaona namna utakavyoanza kuichukulia ajira kwa jicho la tofauti.

Tengeneza mahusiano nje ya ajira

Kama wewe ni mwajiriwa inawezekana umeishawaona watu wasio na mahusiano mazuri na watu kazini. Anachojua mtu wa namna hii ni kazi aliyopangiwa na mara anapomaliza anawahi kurudi nyumbani. Hapendi mahusiano na watu, wala hashiriki kwenye mambo ya watu wengine. Watu wenye tabia hii ni vigumu sana kufanikiwa kifedha.

Ukijipa muda angalau kwa kiasi fulani ukachanganyika na watu itakusaidia sana kupanua uwezo wako wa kufikiri kuhusu jamii inayokuzunguka na kuelewa mahitaji yao.

Unalipwa mshahara sio kwa sababu mwajiri wako anakupenda sana, la hasha. Unalipwa kwa sababu kuna tatizo lililohitaji mtu wa kulitatua na wewe ukaonekana unaweza. Uwezo wako wa kutatua matatizo ya watu wanaokuzunguka ndiyo utakaokusaidia kuongeza kipato chako.

Hebu jaribu kuwaza, unafanya kazi kwenye eneo ambalo upatikanaji wa mitungi ya gesi ni mpaka watu wafuate mbali. Tayari hapa kuna fursa ya kufungua kibanda cha kuuza gesi. Wafanyakazi wenzako na wateja wa mwajiri wako ukiwatazama kwa jicho lingine wanaweza kuwa wateja wako pia.

Unapokaa na watu na wanakueleza changamoto au mahitaji yao kwa wakati huo, usiishie tu kusikiliza, jifunze kuwaza zaidi ya hapo. Jifunze kuwaza, je unaweza kuwasaidia kupata ufumbuzi wa tatizo linalowakabili? Je, tatizo hilo ni endelevu? Je, ukipata ufumbuzi wa tatizo hili, watakuwa tayari kulipia ili kukidhi hitaji lao? Kwa hiyo utaona kukaa na watu na kushirikishana mambo mbali mbali ni jambo la msingi.

Jifunze kuwekeza

Unaweza kuwa na aina mbili za matumizi ya mshahara wako. Kwanza, ni matumizi ya kawaida. Haya ni matumizi kama chakula, nguo, umeme, maji, mchango wa harusi na mahitaji mengine yanayochukua fedha zao. Matumizi haya ya kawaida kumbukumbu yake hudumu kwa muda mfupi.

Pili kuna matumizi ya maendeleo. Haya ni matumizi kama ujenzi wa nyumba, kuanzisha biashara na ada ya. Matumizi haya thamani yake kwa kawaida huwa haionekani kwa muda mfupi lakini yanaweza kukuinua sana kiuchumi.

Ili uweze kupiga hatua jifunze kutumia sehemu ya mshahara wako kwenye miradi ya maendeleo. Jambo hili sio rahisi kwa watu wengi kwa sababu mshahara huwa unaonekana hautoshi hata kukidhi matumizi ya kawaida.

Unachoweza kukifanya ni kujifunza kutenga kiasi kidogo ambacho hakitakuumiza kama sehemu ya fedha kwa ajili ya maendeleo. Kidogo kidogo jifunze kuongeza hadi pale utakapoona ni kiasi kinachoridhisha.

Usidharau kiasi cha fedha ulizonazo

Usidharau kiasi kidogo cha fedha unachoweza kuanza nacho. Mara nyingi ukiona mtu amefanya jambo kubwa lenye maana huwa lina msingi kwenye kidogo kidogo. Kiasi kidogo ukikiweka na kukiongeza kila siku kinaweza kuleta jambo kubwa.

Utaratibu huu pia unaleta furaha kwenye maisha ya mfanyakazi. Hii ni kwa sababu kila utakapotathimini maisha yako utaona kuna jambo unalolifanya kwenye maisha litakalokusaidia baadaye.

Mwekezaji anayeheshimika zaidi duniani Warren Buffet aliwahi kusema kanuni ya kwanza kwenye mambo ya fedha ni “Usipoteze fedha”. Kanuni ya pili ni “Usisahau kanuni ya kwanza”.

Kuna watu wengi wanatumia fedha zao vibaya kwa sababu wanaona ni kidogo, wanasubiri siku watakapopata nyingi ndipo waanze kufanya mambo ya maendeleo. Kuwa makini usije ukasubiri mpaka unastaafu na bado ukashanga bado unachokipata hakitoshi.

Gidion Obeid ni Mhadhiri wa Uhasibu na Usimamizi wa Fedha, Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi na mwanafunzi wa Shahada za Uzamivu (PhD). Kwa ushauri wasiliana naye kwa namba 0625698050.

Friday, May 18, 2018

NJIA BORA ZA KUEPUKA MADHARA YA FITINA NA MAJUNGU KAZINI KWAKO

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi mwananchi@mwananchi.co.tz

Maeneo ya kazi yana watu wa kila aina na kuna msemo unaosema kwenye wengi pana mengi. Taasisi uwa zina mifumo rasmi ya kupokea, kutunza na kutoa taarifa lakini asilimia kubwa ya taarifa zinazozunguka na kutumiwa katika uwa hazipiti kwenye mifumo hii rasmi. Hii inafanya watu wengi kufungua masikio na macho yao kwenye taarifa zinazopita kwenye mfumo usio rasmi.

Viongozi katika taasisi nao ili kulinda maslahi yao hupenda pia kusikiliza nini kinazungumzwa nyuma ya migongo yao kuhusu masuala mbali mbali ikiwemo wao wenyewe. Suala hili limefungua milango inayosababisha watu kuongea maneno yanayoweza kueneza chuki na kuleta migogoro maeneo ya kazi.

Wapo watu ambao kiasili hawapendi kuona mtu yoyote yule anafanikiwa hasa katika maeneo ya kazi. Neno ‘zengwe’ limekuwa likitumika sana siku hizi katika maeneo ya kazi likimaanisha fitina zinazotengenezwa ili kumwangusha au kumkwamisha mtu katika shughuli zake. Ukitaka kufanya kitu chema na chenye maslahi kwako wapo watu wanaoweza kukuundia zengwe kuhakikisha haufanikiwi. Wakati mwingine wapo tayari kufikisha maneno ya uongo hata kwa bosi wako ili kuhakikisha tu unaonekana unasifa mbaya. Wakati unahisi kupanda cheo kunaweza kuwa furaha kwako na kwa jamaa zako wapo watu wanaotengeneza mikakati ya kukukwamisha bila sababu za msingi.

Unaweza kufanya mambo kadhaa yanayoweza kukusaidia kuepukana na madhara ya mambo ya namna hii maeneo ya kazi;

Fanya mambo yako kwa utaratibu

Mianya ya mtu kukuharibia ipo kwenye makosa madogo madogo unayoweza kuyafanya na mwisho yakatumika kama sababu ya kukuza mambo au kutengeneza mazingira ya kukujengea sifa mbaya.

Wakati mwingine kwa makusudi wapo wanaoweza kukutengenezea mitego inayoweza kukufanya ukajikuta kwenye matatizo bila kutarajia. Njia rahisi ya kuliepuka hili ni kuhakikisha mambo na shughuli unazofanya zinafuata taratibu, miongozo na sheria.

Unajua kabisa ili kupewa ruhusa ni lazima watu wawili waridhie kwa kuweka saini zao; hakuna haja ya kuondoka ukijua fika idadi haijatimia. Kunguru muoga huishi siku nyingi.

Tenda wema na kuwa mkweli

Ubaya siku zote unashindwa kwa wema hivyo hivyo uogo unashindwa kwa ukweli. Jifunze kutenda haki na kusema ukweli na kuusimamia pia. Kuna wakati itakubidi kutoa hesabu ya maneno na matendo yako.

Ukiwa mtu wa kuonea wengine na kutokuwa mkweli ni rahisi watu kukujengea mipango yenye nia mbaya ya kukuangusha ikiwa ni pamoja na maneno ya uongo juu yako ili kuhakikisha unaonekana mbaya kwa wengine na haufanikiwi katika mambo yako.

Kuna watu ambao wamefanikiwa sana kwenye hili kiasi kwamba hata ukiwatengenezea maneno ya uongo kuwakwamisha kuna watu kwa hiari yao bila kushawishiwa watasimama kuwatetea.

“Kwa kweli labda mtu mwingine lakini John hawezi kufanya hicho kitu” kauli kama hizi wala sio ngeni. Jenga mazingira ya kuaminika kwa kutenda haki na kuwa mkweli siku zote.

Kuwa makini na nyaraka

Katika maeneo ya kazi matumizi ya nyaraka yamewaponza watu wengi sana hasa pale yanapotumiwa kama ushahidi. Jifunze kutambua umuhimu wa kila nyaraka, soma na elewa matumizi yake.

Wapo ambao walijikuta katika wakati mgumu hasa katika kutumia nyaraka za ofisi. Ni vyema kukumbuka kutunza nakala za nyaraka unazozithibitisha na kuthibitishiwa pia.

Kama kuna nyaraka inayokutaka kuiidhinisha hasa kwa kuweka saini yako ni vyema kuhakikisha kuwa unabaki na nakala walau moja ya kukulinda pale itakapotumiwa ndivyo-sivyo au kupotea.

Mtu mmoja aliwahi kunisimulia kisa cha kuandikiwa barua ya onyo kwa kutokuwepo eneo la kazi pamoja na ukweli kwamba alikuwa na ruhusa ya kufanya hivyo.

Baada ya kusainiwa ruhusa na mkuu wa idara aliyekuwa akikaimu ilionekana mkuu wa idara huyo hakuwa na mamlaka ya kufanya hivyo na mwisho wa siku kesi ikamrudia aliyepewa ruhusa ambae alishindwa kuthibitisha kuwa aliyekaimu aliidhinisha ruhusa yake kwa sababu alipoteza fomu ya rushusa.

Tafuta ushauri na msada kwa wengine

Kuna kipindi inafika mahali ujikuta upo njia panda katika kutoa maamuzi au kufanya jambo fulani na pengine sababu kubwa ni kutokuwa na uhakika au kutukuwa na taarifa sahihi.

Usikubali kuingia kwenye mtego wa kujaribu ikiwa unaweza kupata msada kutoka kwa wenye taarifa sahihi au uwezo wa jambo husika.

Endapo utafanya maamuzi yanaweza kukuweka matatani ni rahisi zaidi kwa mtu au watu kukuundia zengwe na kuhatarisha kibarua chako. Ujuaji wa kupita kiasi pia ni hatari; usidhani kuwa unaweza kujua kila kitu. Jifunza kujifunza kutoka kwa wengine.

Tambua kuwa ni lazima watu wataongea

Ukifanya vibaya watu watakusema vibaya na ukifanya vizuri bado wapo watakao kusema vibaya pia. Ukionyesha ukaribu na mtu fulani ofisini kwako wapo watakao sema unajipendekeza au unamaslahi binafsi.

Ukiamua kuendelea na mambo yako kivyako vyako wapo watakaosema unaringa na kujiona bora kuliko wengine.

Hii ni kawaida ya sisi binadamu na hautakiwi kupata msongo wa mawazo eti kisa tu kuna watu wanakusema vibaya kwa kufanya vizuri.

Chuki na wivu ni vitu vilivyokaa ndani ya baadhi ya watu hivyo ni vyema kukumbuka kuwa hata usipofanikiwa kazini hao hao wanaokusema kuwa una kihelehele kwa kujifanya hodari watakusema kwa kuwa mvivu na mtu usiyejituma.

Jifunze kukubali kuwa wewe ni watofauti na kuna muda utafanya jambo au mambo ambayo pengine hayatawafurahisha wengine hata kama ni mazuri.

Usikubali maisha ya kazini kwako ya kawa na kero zisizo za lazima kama maneno ya watu.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapatikana kwa 0659 081 838, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, May 18, 2018

Mambo muhimu ya kufanya unapoamua kuacha kazi

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Umewahi kufikiria kuacha kazi? Haya si maamuzi madogo hata kidogo. Hata hivyo, zipo sababu kadhaa zinazoweza kukufanya uamue kuacha kazi. Mosi, kupata kazi mpya.

Unapoitwa kuanza rasmi kazi uliyoomba, ni vigumu kuendelea na kazi uliyonayo. Kwa kuwa ni vigumu kuwa na ajira mbili kwa wakati moja, mara nyingi utalazimika kuacha kazi uliyonayo.

Lakini pia inawezekana umechoka kuendelea na kazi uliyonayo kwa hiari yako.

Labda ni matatizo na mazingira ya kazi, mgogoro na mwajiri wako au mahusiano mabaya na wafanyakazi wenzako.

Kwa sababu yoyote ile inayokufanya uache kazi, ni muhimu kufanya maamuzi pasipokukurupuka. Hasira au hata furaha isiyo na kiasi isikufanye usahau kutafuta ushauri wa kitaalam utakaokusaidia kufikia maamuzi kwa kufuata taratibu rasmi.

Wapo wafanyakazi ambao, mara baada tu ya kupata kazi nzuri kwingineko, waliwaacha waajiri wao kwa dharau na mbwembwe.

Wengine waliacha kazi kwa notisi ya masaa 24 kwa kuamini hawana cha kupoteza tena. Mambo hayakwenda kama walivyofikiri na waliishia kujuta.

Fuata utaratibu

Kuna faida ya kuacha kazi kwa kufuata taratibu rasmi. Kwanza, inakusaidia kudai haki zako unazostahili kwa mujibu wa sheria. Ili uweze kupata haki zako, ikiwa ni pamoja na mafao yoyote unayostahili kwa mujibu wa mkataba wa kazi, zitahitajika nyaraka rasmi kuthibitisha uliacha kazi.

Aidha, kuheshimu mkataba kunakuepusha na uwezekano wa kujiingiza kwenye matatizo baada ya kuondoka. Unapoondoka kienyeji, mwajiri mkorofi anaweza kukuhesabu kuwa mtoro kazini na kukubebesha tuhuma za kuiba mali za ofisi zilizokuwa chini ya uangalizi wako.

Ondoka kazini kwa namna inayolinda mahusiano yako ya kikazi na mwajiri. Unaweza usilione hilo leo kwa sababu ya hasira au matumaini makubwa uliyonayo lakini baadae uhusiano mbaya na mwajiri unayeachana naye ukakugharimu.

Katika makala haya tunapendekeza namna nzuri ya kutoa taarifa ya kuacha kazi kwa mwajiri wako wa sasa na wafanyakazi wenzako.

Kutoa taarifa rasmi kwa mwajiri

Baada ya kujiridhisha kuwa umezingatia taratibu za kuacha kazi kwa mujibu wa mkataba, hatua inayofuata ni kufanya mawasiliano rasmi na mwajiri kuwa sasa unaacha kazi.

Si waajiri wengi wanaweza kufurahia kukutana na tetesi za mfanyakazi kuacha kazi ‘koridoni’ au kwenye vikao vya chai.

Epuka kueneza taarifa hizo kabla hujawasiliana rasmi na mwajiri.

Taarifa rasmi ya kuacha kazi ni muhimu, kama inawezekana, itanguliwe na mazungumzo ya ana kwa ana na mwajiri.

Katika mazungumzo hayo, mwajiri wako anapata nafasi ya kuzipokea habari mbaya katika mazingira yasiyo rasmi kabla hajasoma barua rasmi.

Katika kuandika barua ya kuacha kazi, yapo mambo kadhaa ya kuzingatia. Mosi, ni kuweka wazi kuwa nia yako kuwa unaacha kazi. Kwa mfano, barua yako inaweza kuwa na kichwa cha habari kinachosema, ‘RE: RESIGNATION’, ‘YAH: Kuacha kazi’ maneno kama, ‘kuhama kazi’, ‘kuchoka na mazingira ya kazi’, ‘kubadili kazi,’ yanaweza kuwa na tafsiri nyingi. Epuka maneno yenye tafsiri nyingi.

Baada ya kuainisha lengo la barua yako, andika sentensi inayotaja tarehe ya mwisho ya kufanya kazi na mwajiri wako. Mfano, ‘Ninakuarifu kuwa baada ya kutafakari kwa kina, kwa hiari yangu, nimeamua kufanya maamuzi ya kuacha kazi ili kupata fursa ya kujiendeleza kimasomo.

Siku ya mwisho kufanya kazi inategemewa kuwa Jumatano ya tarehe 28/2/2018.’

Baada ya kutaja siku ya mwisho kufanya kazi, shukuru kwa kutambua mchango wa mwajiri wako katika kuboresha ujuzi wako. Taja kwa ufupi fursa ulizopata tangu umeanza kazi unazoamini zilizokujenga kiweledi na kiuzoefu.

Inawezekana kweli kuna mambo hukuyapenda katika kampuni/taasisi unayoondoka. Labda ulikuwa na mgogoro na mkubwa wako wa kazi.

Huu si wakati wa kulalamika wala kukumbushia maumivu yaliyopita. Tumia lugha chanya isiyoonyesha hisia hasi.

Sambamba na hilo, epuka kumtaja mwajiri wako mpya wala unakokusudia kwenda. Mwajiri haitaji kujua mipango yako baada ya kuachana naye.

Malizia barua yako kwa kuomba kujulishwa taratibu zozote za makabidhiano ya ofisi.

Unaweza pia kuonyesha uko tayari kwa usaili wa kuacha kazi kumpa fursa mwajiri kukudadisi sababu zilizokufanya uondoke; namna utakavyopewa haki zako; utaratibu wa makabidhiano ya ofisi; utayari wako katika kumsaidia mtu mpya atakayepatikana kuchukua nafasi yako na mambo kama hayo.

Kuwajulisha wafanyakazi wenzako

Baada ya makubaliano rasmi na mwajiri wako kwamba sasa unaacha kazi, kinachofuata ni kuwajulisha wafanyakazi wenzako. Hawa ni watu uliofanya nao kazi na mmekuwa na mahusiano ya karibu.

Taarifa kuwa sasa unaondoka zinaweza kuibua hisia za wivu. Unapowajulisha, heshimu hisia zao.

Ni kweli umeacha kazi na unakwenda mahali bora zaidi. Pengine hata wafanyakazi wenzako wangependa kwenda huko unakokwenda wewe.

Usiwafanye wajione hawana mahali pa kwenda kwa kuendelea kubaki na mwajiri unayeachana naye.

Ukifanya hivyo, unaharibu uhusiano na watu wanaoweza kuwa sehemu muhimu ya mtandao wako wa kazi na ajira.

Huna sababu ya kufanya majigambo ya maneno na vitendo kabla na baada ya kuondoka kwenye kituo cha kazi.

Hakuna sababu ya msingi kueleza kwa nini umeondoka na kwamba unakokwenda kuna maslahi zaidi. Kama ni mafanikio uliyonayo na unayoyatarajia, waache wao wenyewe wayaone.

Kadhalika, usihatarishe uhusiano wako na mwajiri unayemwacha kwa kumsema vibaya kwa wafanyakazi unaowaacha.

Hata kama ni kweli ana mapungufu yake; hata kama mazingira hayo ya kazi unayoyaacha hayafai; huna sababu ya kuyaeleza hayo kwa wafanyakazi unaowaacha.

Sema maneno chanya.

Toa sababu za kawaida kwa nini unaondoka. Ondoka kwa namna ambayo itakufanya uendelee kuwa na mahusiano mazuri na hao unaowaacha. Kuna kesho.

Christian Bwaya ni mhadhiri wa Saikolojia na Unasihi, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754 870 815

Friday, April 20, 2018

Mbinu tano za kushirikiana vizuri na wafanyakazi wenzako

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Migogoro na wafanyakazi wenzako inaweza kuwa sababu moja wapo ya kukosa ari ya kazi. Unapokuwa na watu wengi ofisini kwako wasiofurahia kukuona; watu wanaokerwa na kazi nzuri unazozifanya; watu wanaokuonea wivu; watu wanaojenga uadui na wewe, ni rahisi kukosa amani na mazingira ya kazi unayoifanya.

Kukosa amani kazini kunaweza kukuondolea ujasiri na uchangamfu wa kuchangamana na wenzako. Hali hii, kwa kiasi kikubwa, inaweza kupunguza ufanisi wako kazini.

Kama ilivyo mitaani, wapo watu kazini huwezi kuwaridhisha. Unaweza kufanya jitihada za kuwatendea yaliyo mema lakini bado wakakuchukulia kama adui. Lakini, hata hivyo, si mara zote watu hujenga chuki na wewe kwa sababu tu hawakupendi. Wakati mwingine, tabia ulizonazo zinaweza kuchochea hisia za wivu, uadui na hata mashindano yanayoweza kuathiri mahusiano yako na watu.

Katika makala haya, tunajifunza tabia tano zitakazokusaidia kuwa na uhusiano mzuri na wafanyakazi wenzako.

Kubali kuzidiwa

Kupenda kuwazidi wengine ni moja wapo ya misukumo iliyojificha nyuma ya mengi tunayoyafanya. Tunapojiona tuna hadhi ya juu kuliko wengine, hiyo peke yake inatosha kutupa namna fulani ya utoshelevu.

Kazini watu hushindana kimya kimya kwa viwango vya elimu; utendaji wa kazi; tija waliyoiletea taasisi na mambo mengine kama hayo. Unapoingia kwenye mfumo wa kazi, unajikuta bila wewe kujua, ukiwa sehemu ya mfumo huu wa mashindano yasiyo rasmi.

Ukikubali kuingia kwenye mashindano haya, utajitengenezea mazingira ya kupishana na watu bila sababu. Utajikuta ukiongea kama mtu anayejua kila kitu. Utashauri mahali ambapo ushauri wako haujaombwa. Utafanya mambo kwa papara ili tu uonekane unaweza. Hutakuwa tayari kujifunza kwa wengine. Haya yote yatakutengenezea ufa wa kimahusiano kati yako na wenzako na utajiweka kwenye hatari ya migororo isiyo na sababu.

Siri ni kuwafanya watu waone wanakuzidi. Weka mazingira ya kuomba msaada kwa watu wanaokuzidi uzoefu. Fanya hivyo kwa uangalifu bila kuwafanya watu wawe na wasiwasi na uwezo wako. Sambamba na hilo, usiwe mwepesi wa kushauri kama ushauri wako haujahitajika.

Badala yake jenga weledi utakaowafanya watu wakufuate wenyewe kwa ushauri. Ukiweza kufanya hivyo, watu hawatakuwa na sababu ya kukuonea wivu, kushindana na wewe.

Kubali kuwa ngazi

Kila mfanyakazi ana dira inayoongoza shughuli zake kazini. Lakini pia, kila mfanyakazi ana malengo yake binafsi. Jambo la kuzingatia ni kuwa wakati mwingine malengo yetu binafsi yanaweza kuingilia na malengo ya mwingine na kusababisha mitafaruku.

Usifanye kosa kuonyesha wazi wazi kuwa unachoangalia wewe ni malengo uliyonayo binafsi. Watu wakigundua unafikiria maslahi yako mwenyewe, watajitenga na wewe kimya kimya.

Badala ya kuwatumia watu kufikia malengo yako, fikiria namna unavyoweza kuwa ngazi ya wenzako kufikia malengo yao. Chukulia, kwa mfano, umebaini kuna mwenzako anapata shida kuandaa ripoti na wewe ujuzi huo unao. Jitolee kumsaidia afanikiwe. Ujisikie vibaya kuwa atafanikiwa. Kufanikiwa kwake, kutakuwa akiba kwako. Siku nyingine mtu huyo huyo atajisikia kudaiwa fadhila kwa kukusaidia na wewe.

Kubali kuanzia chini

Wafanyakazi wapya huwa na matumaini makubwa. Wengi wetu huwa na ndoto za kulipwa mishahara minono itakayobadilisha maisha yetu ndani ya muda mfupi.

Ukiacha kipato, kuna mambo ya vyeo. Wafanyakazi wapya hufikiri ni rahisi kukwea ngazi na kupewa madaraka makubwa kirahisi. Wasichojua ni kuwa viongozi wanaowaona sasa kazini, wamefanya kazi kwa muda mrefu kufikia hatua ya kuaminiwa.

Fikra kuwa unaweza kuanzia juu zinaweza kukuingiza kwenye matatizo kazini. Kwanza, utakosa uvumilivu wa kufanya kazi chini ya watu wengine kwa kujiona una sifa za kutosha kukupandisha juu kimamlaka. Fikra hizi zinaweza kuzaa misuguano isiyo ya lazima na wenzako kazini.

Unahitaji kuwa mtu wa subira. Jizuie kujipatia sifa za haraka haraka. Ukweli ni kwamba mafanikio yoyote kazini ni matokeo ya jitihada na bidii zinazoweza kuchukua muda kulipa. Kila aliyefanikiwa leo, alianza chini. Ili ufanikiwe unahitaji kuwa na subira.

Linda heshima ya wenzako

Mazingira ya kazi hayakosi watu wanaopenda kueneza maneno ya watu. Utakaa na mtu unayemheshimu wakati wa chai kisha ataanzisha mazungumzo yanayomhusu mtu asiyekuwepo kwenye mazungumzo hayo. Nani anatoka nani. Nani hawezi kazi. Nani ni swahiba wa bosi na mambo kama hayo.

Mazungumzo kama haya yanaitwa majungu. Lengo, mara nyingi, ni kubomoa hadhi za watu wengine. Wakati mwingine mambo haya hulenga kuimarisha makundi ya kimaslahi kazini.

Unahitaji ukomavu kufanya kinyume. Jenga utaratibu wa kulinda heshima ya wenzako hata wanapokuwa hawapo kwenye mazungumzo. Unaposikia habari mbaya za mfanyakazi mwenzako, usiwe mwepesi kushabikia. Habari mbaya zilizobomoa heshima ya mwenzako hazikusaidii kuongeza ufanisi wako.

Badala ya kushabikia mazungumzo yanayomharibia mwenzako asiyekuwepo, tafuta jambo jema na liseme kwa ujasiri. Ukijenga tabia ya kuwatetea wenzako, unajijengea heshima yako. Watu watakuheshimu. Unapokwepa kuwa sehemu ya makundi yanayofuga ‘siasa’ za maslahi kazini, utajenga kuaminika kazini. Mbinu chafu zinaposukwa dhidi yako, utakuwa na watu watakaokuwa tayari kukutetea.

Ruhusu watu wakukosee

Wapo watu ambao kwa vyovyote vile wanaweza kuwa kinyume na wewe. Unaweza kujitahidi kuishi vizuri na watu, kwa kusimamia haki lakini bado wakawepo watu watakaochukulia wema huo kama sababu ya kukosana na wewe.

Hali hii isikuvunje moyo. Jichukulie kama binadamu anayeweza kuchukiwa bila sababu na mtu yeyote. Jichukulie kama mtu anayeweza kufanyiwa visa na watu wenye kutumia mbinu chafu kufikia malengo yao. Ukielewa hivyo, hutapata shida unapogundua kuna watu wanakuzunguka.

Kufanya hivyo, hata hivyo, haimaanishi kukubali kuonewa bila sababu. Hapana. Ni ule ukomavu wa kikazi unaokufanya uwe tayari kufanya kazi na watu wasiokupenda bila kuathiri kazi zako.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge, Moshi. http://bwaya.blogspot.com , 0754 870 815

Friday, April 20, 2018

Aina tano za mabosi na namna ya kuendana na utendaji wao kazini

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Moja ya vitu vinavyowapa shida waajiriwa ni mabosi wao hasa pale ambapo matarajio yao hayaendani na tabia za mabosi wao. Kwa kifupi hiki ni chanzo kikubwa cha msongo wa mawazo katika maeneo ya kazi kinachosababisha wengi kushindwa kufurahia maisha yao kwenye maeneo ya kazi.

Kwa upande mwingine wapo ambao wanaishi vyema na mabosi wao kutokana na mazingira mazuri yaliyowekwa na mabosi hao katika maeneo ya kazi. Makala haya inakueletea aina 5 za mabosi na sifa zao na jinsi ambavyo mtu anaweza kuendana nao ili kutojiongezea msongo wa mawazo zaidi unaoweza sabababishwa na migogoro kutoka kwa mabosi.

Walevi wa Madaraka

Kuweza kuimiri nafasi anayopewa mtu ya kuwaongoza wengine vyema si jambo ambalo kila mtu analiweza.

Wapo ambao nafasi walizopewa zimewazidi uwezo na kujikuta wanafanya maamuzi na matendo ambayo mtu mwenye akili timamu (isiyo na kilevi cha madaraka) hawezi kuyaona kama ni ya kawaida.

Mabosi wa namna hii hujawa kiburi na dharau na kuwaona wengine hasa wanaowaongoza si lolote si chochote.

Wapo radhi kutoa maneno ya kuwadharirisha wengine mbele ya kadamnasi bila kujali hata umri wao.

Kwa kifupi hujawa kiburi na sifa za kijinga na kudhani kuwa madaraka ya muda waliyo nayo ni ya milele.

Njia bora ya kuepuka madhara yatokanayo na maneno na matendo yao ni kufuata kanuni na taratibu huku busara ya kiwango cha juu ikitumika katika kuhusiana nao.

Siyo vyema kujipendekeza kwa mabosi wa aina hii japo wao ni kitu wanakichopenda kwani hawana marafiki wa kudumu.

Siku wakipishana na wewe wanaweza hata kuanika siri zako kwenye vikao.

Kwa kifupi unatakiwa kutimiza wajibu wako na kuendelea na maisha yako.

Watafuta ukamilifu

Mara nyingi hawa hawana shida ya moja kwa moja kimahusiano ndani ya maofisi lakini shida yao moja ni kutaka kila kitu kiende kama kilivyo pangwa.

Hukerwa sana na watu wasiofuata utaratibu, wasiotunza muda na wanaofanya mambo bila maandalizi ya kutosha. Mabosi hawa hutamani kila mtu afuate sheria, miongozo, kanuni na taratibu.

Kila maamuzi yanapotaka kufanywa hupenda kuuliza miongozo, sheria, taratibu na kanuni zinasemaje; hawana njia ya mkato.

Hakuna ubaya juu ya hili lakini kupenda ukamilifu kukizidi huchangia kupoteza muda na mambo kwenda taratibu.

Wakati mwingi huchikiwa kwa sababu hawawezi kujiongeza katika maamuzi yao bila kujiridhisha na miongozo.

Faida ya kuwa na mabosi wa aina hii ukweli kwamba usawa na haki hasa katika maamuzi huzingatiwa.

Ili kuhakikisha kuwa mahusinao hayaendi mlama na migogoro isiyo ya lazima haitokei ni kuhakikisha tu unafuata taratibu na kuepuka kufanya kazi kwa kulipua kwani mabosi hawa huchukulia watu wa aina hii kama wazembe na wasiofaa katika taasisi.

Walalamikaji

Hawa ni wale mabosi wenye sifa za ‘vuvuzela’. Muda wote wao ni kupiga kelele na kutafuta nani wa kumlaumu hata kwa makosa yao wenyewe.

Wakikuita ofisini lazima ujiulize kwanza hivi ni kosa gani umefanya, unaweza hata kujitathmini namna ulivo vaa kabla ya kwenda kuwaona.

Mara nyingi wanapenda kuwaona watu wakiwa na shughuli za kufanya kila wakati bila kujali kuwa wanahitaji kupumzika pia.

Wanaweza kutumia hata nusu saa kukusema kwa kosa dogo tu; suala ambalo pengine lilihitaji kupuuzwa tu.

Kuepuka matatizo na hawa mabosi ni vyema kutumia mbinu sawa na zile za mabosi wakamilifu lakini cha ziada ni kujitahidi kutowapa mwanya kwa kukosea pale inapowezekana.

Kwa sababu hawanaga dogo ni vyema kujiridhisha kwa kila unachotaka kufanya na hata kwa kwa kuuliza wengine.

Wahamasishaji

Hawa wanaimani kuwa mafanikio ya taasisi ni matokeo ya ushawishi wao na uwezo wa fanyakazi kufanya majukumu yao ipasavyo.

Hivyo hutumia muda mwingi kuwatia moyo watu na kuwakumbusha majukumu yao.

Ni watu wanaopenda kujua maendeleo ya kila shughuli inayofanyanyika ili kuweka chachu ya hamasa katika kufanikisha malengo ya taasisi.

Ni kama makocha wa timu ya mpira; wanajua uwezo na udhaifu wa kila mchezaji na hutumia muda mwingi sana kujenga mazingira bora yanayoweza kuongeza ufanisi kwa kila mmoja.

Hutoa maneno ya kutia moyo na hata kutoa zawadi kwa wale wanaofanya vizuri.

Wakati mwingine hutumia adhabu kama njia mbadala ya kutoa hamasa ili wengine wajifunze.

Kwa sababu ni watu wanaopenda kufuatilia mambo, ili kuepuka migogoro ni vyema kuwapa taarifa za maendeleo ya kazi mara kwa mara.

Furaha yao ni kuona watu wanashirikiana hivyo ni vyema kujenga na kudumisha mahusiano kazini. Hawana tofauti sana na kundi la tano la mabosi.

Watu wa watu

Hawa ni wale ambao kila mtu angependa kufanya kazi nao. Wanachukulia taasisi kama familia na wanafanya jitihada kubwa kuhakikisha hakuna mwanafamilia yoyote anayekuwa na shida na isipewe uzito.

Hawapendi kuona migogoro ikiendelea ndani ya taasisi na ni watu wa kujichanganya.

Milango ya ofisi zao sio migumu kuifungua na watu uwa huru kuelezea hisia, maoni na matakwa yao.

Mara nyingi wako tayari kubeba uwajibika wa jumla hata kwa makosa ya wengine; yaani idara moja isipofanya vizuri wanakubali kwamba kama taasisi hatujafanya vizuri.

Wako tayari kuwaendeleza wengine na kuwaandaa kushika nyadhfa mbali mbali pamoja na ile waliyonayo. Kwao mafanikio ya mtu mmoja ni mafanikio yao pia. Kuendana na watu wa aina hii ni rahisi lakini mtu akitumia sifa zao njema kama kigezo cha kufanya anavyotaka haimaanishi kuwa watamchekea hivyo ni vyema kufurahia mazingira haya mazuri huku ukiwajibika na kujua mipaka yako.

Kwa sababu siyo watu wa kuonea wengine wakifanya maamuzi magumu kama ya kukufukuza kazi bado watu watasema, “mpaka bosi amemfukuza kazi ujue kweli jamaa alikosea”. Si vyema kujisahau.

Je, bosi wako yupo kundi gani? Na wewe Je?

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapatikana kwa 0659 08 18 38, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, April 13, 2018

Tabia tano zinazokwaza mafanikio yako kazini

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Umewahi kujiuliza kwa nini baadhi ya watu waliokuwa wazuri sana darasani hupata shida kufanikiwa kazini? Kwa upande mwingine, inakuwaje watu waliokuwa wa kawaida sana darasani huweza kufanya vizuri kazini kuliko wenzao waliokuwa wanaongoza?

Kwa mujibu wa Tara Mohr, mtafiti wa masuala ya uongozi, tabia zile zile zinazofanya watu wafanikiwe kitaaluma, ndizo zinazowaweka kwenye hatari ya kuwarudisha nyuma kwenye maeneo ya kazi.

Darasani kwa mfano, mwanafunzi mshindani anayetumia muda mwingi kujaribu kuwazidi wenzake, anakuwa na uwezekano mkubwa wa kufanikiwa kuliko mwanafunzi asiye na hulka hiyo. Mafanikio ya shule kwa kawaida, yanatambua juhudi za watu washindani.

Lakini mtu huyu anapokuja kwenye eneo la kazi na mtazamo wa kuwa bora kuliko wengine, anaweza kujikuta katika mazingira ya ugomvi na mwenzake.

Ni nadra kufanikiwa katika mazingira ambayo watu wengi wanakuchukulia kama mshindani.

Aidha, shule kwa kawaida humlazimisha mwanafunzi kufikiri kwa namna isiyokwenda mbali na kile kinachofahamika tayari. Mwanafunzi anayefikiri nje ya mazoea anakaribisha hatari ya kushindwa. Lakini katika eneo la kazi, mara nyingi watu wanaofanikiwa ni wale wasioogopa kwenda nje ya mazoea katika kutafuta majibu ya changamoto za kazi. Mtu anayekuja na mtazamo ule ule kujibu changamoto zile zile, anaweza asifike mbali. Kwa maana hiyo, hii inadhihirisha kuwa kuna tabia ambazo huenda zilikusaidia kufanya vizuri darasani, lakini ukiendelea nazo kazini zinaweza kuwa kikwazo cha kufanikiwa kwako. Hapa tunaangalia tabia tano zinazoweza kukurudisha nyuma.

Ukimya uliopitiliza

Tunakumbuka namna tulivyotakiwa kuwa kimya darasani. Mwanafunzi aliyekuwa mkimya, asiye na tabia ya kuuliza

uliza maswali kwa walimu ndiye aliyehesabiwa kuwa mwenye nidhamu na ndiye aliyekuwa na nafasi kubwa ya kufaulu.

Lakini kwenye eneo la kazi, tabia ya ukimya inaweza kukugharimu. Ingawa ukimya unaweza kuwafanya wasimamizi wa kazi wasiojiamini wakavutiwa na wewe, ukweli unabaki kuwa, kwa namna fulani utendaji wako unahitaji uwe mtu mwenye uwezo wa kusema na wakati mwingine kupiga kelele.

Chunguza kwenye eneo lako la kazi. Watu wenye ujasiri wa kusema kile wanachokifanya, watu wanaoweza kutoa maoni yao kwa staha, ndiyo ambao huonekana zaidi kuliko wenzao wanaoogopa kusema mawazo yao wazi wazi.

Maana yake ni kwamba kama wewe si mtu mwenye ujasiri wa kusema mawazo yako, inaweza kuwa vigumu kusonga mbele hata kama ni kweli unafanya kazi kwa bidii.

Pamoja na kuchukua tahadhari ya kutokusema kupita kiasi, ni vizuri ujijengee uwezo wa kuhakikisha kile unachokifanya kinafahamika na wenzako bila kuonekana unashindana.

Kiburi

Kama tayari una nafasi nzuri kazini, uwezekano ni mkubwa kuwa mwenzetu utakuwa unajiamini na pengine unafikiri unajua kila kitu. Katika hili, tafiti zinabainisha kuwa kadri watu wanavyopanda ngazi kimamlaka ndivyo wanavyozidi kukaa mbali na mawazo ya wengine.

Katika kitabu cha ‘What got you here won’t get you there’, Marshall Goldsmith anaeleza kwa vipi tabia ndizo zinazowatofautisha viongozi makini na wababaishaji na wala siyo utaalamu wa kusomea darasani.

Pamoja na umuhimu wa kujiamini, fahamu kuwa unapofika mahali ukajiona huhitaji kusikiliza kwa wenzako, huhitaji kuelimisha zaidi, unakuwa unajichimbia kaburi lako kwa mikono yako mwenyewe.

Unyenyekevu potofu

Unajibuje unapokuwa umesifiwa kwa kufanya kitu kizuri? Je, unasema, ‘Kidogo sana hakuna cha maana nilichofanya?’ au unapokea sifa hizo kwa kukubali kuwa ni kweli uliweka bidii na unashukuru kwa kilichoonekana?

Watu wasiojiamini hufikiri kukataa kuhusishwa na mafanikio ndiyo unyenyekevu.

Kwamba hata pale mtu anapopewa sifa anazostahili, lazima afanye jitihada za kuzikana akifikiri kufanya hivyo ndiyo kuwa mtu asiye na makuu. Tabia hii ya kujihifadhi ‘uvunguni’ inaweza kukwamisha mafanikio yako kwenye eneo la kazi.

Unyenyekevu ni kuelewa kuwa bado tunajifunza na kwamba, hatupaswi kufika mahali tukajiaminisha kuwa tunajua kila kitu. Hata hivyo, hiyo haimaanishi kuogopa kuhusishwa na mafanikio yako kwa hofu ya kuonekana unapenda sifa.

Jifunze kukubali kutambuliwa pale inapostahili. Mtu akiona chema ulichokifanya, usiogope kushukuru. Unapojenga tabia ya kupuuzia mafanikio yako mwenyewe, watu nao wataanza kuyapuuza.

Kutokutaka kubadilika

Kwa wakati huu tulionao sasa, hatuwezi kukwepa mambo mapya katika maeneo ya kazi. Wakati zamani watu walilazimika mathalani, kukutana mara kwa mara kupeana mrejesho wa kazi kupitia vikao vya ana kwa ana, siku hizi kuna uwezekano wa mawasiliano hayo kufanyika kwa njia ya barua pepe na matokeo yakawa yale yale. Mambo yanabadilika.

Bahati mbaya hata hivyo, kwa hulka ya mwanadamu, hapendi kubadilika. Hata kama hatuwezi kukiri wazi lakini kuna ukweli kiasi fulani kuwa hatupendi kufanya kinyume na mambo tuliyoyazoea.

Jifunze kutokutishwa na mambo mapya. Huwezi kufanikiwa kazini kama hutajifunza namna mpya ya kukabiliana na changamoto mpya. Hii haimaanishi usiwe na msimamo, bali ujifunze kuwa thamani yako kazini inategemea vile unavyoweza kuendana na wakati.

Ulalamishi

Unafanyaje unapokutana na changamoto mpya kazini? Je, una tabia ya kutafuta mtu wa kumlaumu na kumbebesha lawama kwa kilichotokea au unafikiri namna ya kutafuta ufumbuzi?

Ulalamishi ni tabia ya watu wasiopenda kuwajibika. Lakini pia, ile hulka ya wanadamu ya kutokupenda kuhusishwa na matatizo, inachangia ulalamishi hususani unapokuwa kwenye mazingira ambayo mambo hayaendi kama ulivyotaka iwe.

Bahati mbaya tabia hii ya kulalamika inaweza kukurudisha nyuma kazini. Unapokuwa mtu wa kulalamikia uamuzi wa msimamizi wako wa kazi, kuzusha tuhuma kwa wafanyakazi wenzako, unajiwekea mazingira ya kuonekana mtu asiye na uwezo wa kuleta kitu cha tofauti.

Badala ya kulalamika muda wote, jifunze kuja na mawazo chanya ya namna ya kutatua matatizo badala ya kutafuta mtu wa kumrushia lawama.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754870815

Friday, April 13, 2018

Mbinu za kukabiliana na kigezo cha uzoefu kazini kwa waombaji wa ajira

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi mwananchipapers@mwanachi.co.tz

Moja ya changamoto kubwa wanayokumbana nayo watafuta ajira hasa wahitimu wa taasisi za elimu ya juu ni kigezo cha uzoefu. Waajiri wengi huweka kigezo cha uzoefu kama moja ya sifa muhimu za kuajiri.

Jambo hili limesababisha vijana wengi kuona kama si jambo jema na limekaa kibaguzi huku wengine wakihoji, “nimemaliza chuo mwaka huu, huo uzoefu nautoa wapi?”

Waajiri nao wamekuwa wakijitetea kuwa elimu ya darasani pekee haitoshi kumfanya muhitimu awe na sifa stahiki za kuajiriwa na kwa kuzingatia kuwa biashara zinahusisha uwekezaji mkubwa, waajiri wanaona kumwajiri mtu asiye na uzoefu ni kama kupima maji kwa mguu.

Kwa kuzingatia kuwa mwajiri ana haki ya kumchagua mtu yeyote anayetaka kukidhi mahitaji yake njia bora ya kutatua tatizo hili si kulaumu, lakini ni kutafuta suluhisho la kukabiliana na hiki kigezo cha uzoefu. Ziko mbinu kadhaa ambazo watafuta ajira wanaweza kuzitumia ili kuhakikisha wanafanikisha malengo yao ya kupata ajira.

Kujitolea

Ukweli ni kwamba, hauwezi kupata uzoefu bila kufanya kazi, inakulazimu kufanya kazi ili kuweza kupata huo uzoefu. Kupata kazi ya kuajiriwa kwa mkataba wa malipo ni changamoto, hivyo kujitolea kunaweza kuwa njia mbadala ya kupata uzoefu.

Wengi wa vijana niliowashauri kuhusu suala la kujitolea wamekuwa wakijitetea kwamba siku hizi hata nafasi za kujitolea zimekuwa changamoto kuzipata.

Utetezi huu una ukweli usio na shaka, lakini hauwezi kwenda kufanya kazi hata kama ni ya kujitolea kama hakuna uhitaji.

Vijana wengi hujikuta wakiwa kwenye changamoto ya kukosa hata nafasi ya kujitolea kwa sababu ya shauku ya kufanya kazi kwenye taasisi au kampuni kubwa zinazovutia.

Kwa bahati mbaya, taasisi hizi mara nyingi huwa zimejitosheleza. Ni vyema kuanza kwa kutafuta nafasi za kujitolea kwenye taasisi changa au zile zenye uhitaji, lakini zina changamoto ya kuajiri kwa sababu ya ufinyu wa bajeti.

Taasisi hizi ndogondogo ni mwanzo mzuri kwa vijana kupata uzoefu, lakini pia kutengeneza mtandao unaoweza kuwapa fursa ya kuajiriwa baadaye.

Mara nyingi wanaopata kazi ni wale wenye kazi tayari, hivyo kuwa kwenye taasisi ni sehemu nzuri ya kuonyesha uwezo wao na kukutana na wadau wanaoweza kuwaajiri au kuona uwezo wao na kumuunganisha na waajiri wengine.

Tafuta fursa za kujitolea kwenye asasi ndogondogo za kiraia au kifedha, kwenye shule na sehemu nyingine ambazo hazina ushindani.

Wapo watakao sema pia kujitolea kuna hitaji nauli kwenda kazini na chakula wakati mwingine ambavyo ni gharama na siyo wote wanaoweza kuvimudu.

Tafuta taasisi ya karibu na unapoishi lakini pia si lazima kujitolea kwa mahudhurio ya kila siku; unaweza kuomba kuhudhuria mara mbili tu kwa wiki na kwa saa chache kama inawezekana.

Tafuta suluhu ya matatizo ya kitaasisi

John ni muhitimu wa Shahada ya Technolojia ya Mawasiliano (IT), baada ya kuona kigezo cha uzoefu kimekuwa kikwazo kwake kupata ajira, anaamua kufanya utafiti mdogo kujua matatizo ambayo taasisi anazozifahamu zinapitia, lakini zinaweza kutatuliwa na ujuzi wa IT alioanao.

Moja ya mambo anayongua ni changamoto ambayo wazazi wanapata katika kufuatilia maendeleo ya kitaaluma ya watoto wao wanapokuwa shuleni kwa sababu kuu mbili.

Moja, umbali hasa kwa wazazi wenye watoto wanaosoma shule za bweni na pili, wanafunzi kutokuwa waaminifu hasa wale wenye maaendeleo yasiyo ya kuridhisha darasani.

John anaamua kutengeneza tovuti ya mfano na kuweka mfumo wa taarifa ambao kila mwanafunzi anaweza kusajiliwa na hivyo mzazi wa mtoto husika kupewa nywila ambayo itamuwezesha kuona maendeleo ya kitaluma ya mtoto wake.

Kupitia mfumo huo kila matokeo ya mwanafunzi yanapopakiwa, mzazi anaweza kuyaona matokeo kupitia kompyuta, simu au kifaa wezeshi chochote cha kielektroniki.

Baada ya kufanya hivyo, anapita kwenye uongozi wa shule mbali mbali kuliuza wazo lake.

Kwa kufanya hivi, John anakuwa na fursa ya kuuza huo mfumo kwa shule mbalimbali lakini pia kuuza uwezo wake ambao utafifisha umuhimu wa kigezo cha uzoefu wa kufanya kazi na taasisi nyingine.

Hii ni njia inayoweza kutumiwa na vijana wenye kujiamini na uwezo wa kufanya jambo ambalo linaweza kutatua changamoto mbalimbali za taasisi na kuongeza ufanisi au utendaji wa taasisi husika.

Hii itathibitisha kuwa unauwezo wa kutatua changamoto za taasisi na kufanya kazi na taasisi husika bila kigezo cha umeshafanya kazi na nani kabla.

Jenga mtandao wa kiajira

Njia ya kusubiri matangazo ya kazi ili uombe kazi imeshapitwa na wakati. Matangazo hayatoki kila siku, lakini watu wanaajiriwa kila siku.

Unadhani hawa wanaajiriwa vipi bila kazi kutangazwa? Kwa kifupi ni kuwa, kazi hutolewa kwa kujuana na hili si jambo la ajabu kwani watu hutoa ajira kwa wale wanaofahamu uwezo wao na kuwaamini.

Usikae ndani na vyeti na wasifu wako ukisubiri kazi itangazwe. Toka nje jenga urafiki na watu wenye ushawishi kwenye kutoa ajira, lakini pia wenye taarifa sahihi za masuala ya ajira na kazi.

Ukikutana na watu wa aina hii jitambulishe, chukua mawasiliano yao na hakikisha wanajua sifa zako na uhitaji wa ajira.

Watu wa namna hii wapo sehemu nyingi sana. Kanisani au msikitini kwako, kuna mkurugenzi wa kampuni fulani, kwenye vyombo vya usafiri unakutana na mameneja wa kampuni na wamiliki wa biashara mbalimbali, hizo ni fursa za kuwaunganisha kwenye mtandao wako wa kiajira.

Jenga mazoea nao ya kiuweledi na hakikisha unawatafuta mara kwa mara na hata kuomba kuwatembelea kwenye sehemu zao za kazi au biashara kama inawezekana.

Watu wenye uthubutu ndiyo wenye uwezo wa kutumia fursa mbalimbali, kuwa mthubutu mwenye ujasiri wa kufungua milango ya fursa na siyo kulalamika.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe anapatikana kwa 0659 08 18 38, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, April 6, 2018

Mambo muhimu ambayo hautaambiwa na bosi wako

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi mwananchipapers@mwananchi.co.tz

Tunapoajiriwa mwajiri anakuwa na matarajio fulani kutoka kwatu na sisi utnakuwa na matarijio kadhaa kutoka kwake.

Kwa kifupi mwajiri anafikiri namna bora zaidi ya kutumia uwezo na vipawa vyako kwa manufaa yake kubwa ikiwa ni kutengeneza faida huku wewe pengine lengo lako ni moja tu kupata ujira japo inaweza kuwa zaidi ya hapo.

Katika mahusiano haya mara nyingi ni vyema kupeana taarifa zitakazo tuwezesha kuimarisha mahusiano yetu katika ajira lakini pia kufanya maamuzi sahihi.

Kwa bahati mbaya mara nyingi mwajiri au bosi wako hawezi kukupa taarifa zote unazozihitaji kwa sababu mbali mbali ila moja kubwa ikiwa ni apate kukutumia vyema.

Kuna baadhi ya mambo napenda kukushirikisha ambayo pengine unayajua na unayaona ya kawaida lakini inawezekana hauyajui kabisa.

Lengo la kukushirikisha mambo haya si kwa lengo la kukufanya utofautiane na mwajiri wako lakini kwa lengo la kukufanya uelewe thamani yako lakini pia utambue kuwa kuna maisha nje ya ajira zetu lakini suala jingine la msingi ni uwe mnyenyekevu na kuishi vyema na watu wengine nje na ndani ya ajira yako Ukifa Mwajiri wako atatafuta mtu mwingine.

Inawezekana unapenda sana ajira yako na uko tayari kutumia muda wako mwingi hadi ule wa ziada ili kuhakikisha mambo yanaenda sawa ofisini kwako na taasisi inafikia malengo.

Hili si jambo baya ni jema na shauku ya kila mwajiri kuona wafanyakazi wote wanakuwa na mtazamo huu. Pamoja na hayo kumbuka kuwa kazi unayofanya ni sehemu fulani tu ya maisha na kuna maisha mengine zaidi ya ajira au kazi yako.

Jitahidi kazi isiwe sababu ya kukuletea maradhi au kukusababishia umauti.

Kwa sababu ukipoteza maisha pamoja na kwamba mwajiri wako atasema msibani ‘pengo lako halitazibika’

INAENDELEA UK 24

baada ya siku kadhaa atatangaza nafasi uliyoiacha kuliziba pengo na pengine atapatikana mtu bora zaidi yako.

Kuna mengi ya kujifunza hapa; kama hatuishi milele basi na ajira yenyewe siyo ya milele. Jifunze kuishi maisha ya kujipenda, tapata muda wa kuichunguza afya yako, jiepushe na mazingira hatarishi kwenye ajira yako na pia ishi na watu vizuri bila kujali nyadhfa wala elimu zao. Kwa kifupi ajira yako isiwe chanzo cha matatizo ya kiafya wala kijamii.

Mwajiri hawezi kukulipa zaidi ya kile unachozalisha

Lengo la mwajiri yoyote ni kuhakikisha anatumia ujuzi na maarifa yako katika kuiletea tija taasisi. Ujira unaopata ni sehemu ndogo ya kile kikubwa unachozalisha kama mtu mmoja au kwa ujumla na waajiriwa wengine. Wala sisisemi kwa kuajiriwa tunadhurumiwa, hapana, nachojaribu kukumbusha ni kuwa uwezo na ujuzi wako unathamani zaidi ya mshahara unaoupata na huu ni mfumo unaokubalika kwa sababu mwajiri naye analengo la kupata faida. Kama unahisi nakutania anza kutega kazini au fanya uzalishaji chini kiwango ulichowekewa na mwajiri wako. Utaachishwa kazi kwa kutokuwa mfanisi. Suala hili pia linatukumbusha kuwa tunauwezo wa kutumia uwezo na ujuzi wetu kuanzisha biashara au miradi binafsi na siyo tu kuacha vipawa, uwezo na ujuzi tulio nao kutumika na mwajiri pekee.

Mafanikio yako ni ya taasisi pia lakini makosa yako ni yako mwenyewe

Kuna vitu huendelea nyuma ya pazia ambavyo pengine hauvifahmu kwa sababu haujapata muda kusikia taarifa zinazozungumzwa juu yako. Ukiwekewa lengo na mwajiri na ukalifikia kwa namna moja ama nyigine umeisaidia kufikia mafanikio ya taasisi. Katika mazingira haya mkuu wako wa idara anaweza toa taarifa kwa wakuu wake kwamba idara yake inafanya vizuri sana kwa sababu tu ya jitihada zako. Katika mazingira hayo hayo endapo utafanya makossa waweza jikuta unasimama peke yako na lawama zikakuangukia ‘idara yetu haijafikia malengo kwa sababu John alisababisha hasara ya milioni 5’. Hapa mkuu wako anajitoa na kujiweka pembeni.

Hii inatupa somo kuwa kuna umuhimu wa kuhakikisha tunafanya shughuli zetu kwa umakini mkubwa na jitihada pia. Lakini tunajifunza kutofanya ofisi zetu kama ndiyo kila kitu kwa sababu kuna siku tutasimama wenyewe kuwajibika kwa kile ammbacho pengine tulikifanya kwa lengo zuri lakini mambo hayakwenda sawa.

Ukistafu Kazi Taasisi Haitakuwa na Muda na wewe

Kwa sababu taasisi nyingi zipo kibiashara kinachofanyika ni kuwatumia watu kama njia ya kufikia malengo ya kibiashara lakini pale wanapokuwa hawahitajiki tena wanakuwa mizigo na hasara kwa taasisi. Muda wako wa ajira utakapo koma uhusiano wako na mwajiri au taasisi nao unakoma pia. Kuna mengi ya kujifunza hapa pia. Moja, kuna ulazima wa kujipanga mapema kuyakabili maisha baada ya ajira lakini pili, kuishi na watu vizuri nje na ndani ya taasisi na kuhakikisha ajira yako haikupi kiburi cha kuwadharau na kuwanyanyasa wengine. Mtu unaye mtegemea atakuwa msada kwako kukukingia kifua utakapo anza kupata madhara ya matendo yako naye si wa kudumu hapo ni wa kuja na kuondoka-kuwa mpole.

Ni vyema kujifunza kutumia ajira hizi za muda kutengeneza heshima ya kudumu. Nyadhfa, vyeo na fursa mbali mbali katika ajira zetu zina ukomo hivyo si vyema vikawa vyanzo vya kujiharibia sifa njema. Mtu mmoja aliwahi kunambia ‘Fanya kazi vizuri, fuata taratibu, kuwa mfanisi lakini kumbuka ofisi hi siyo ya baba yako.

Mwisho, mzunguko wa maisha una sehemu nyingi sana; familia, imani, marafiki, ndugu, michezo, buradani na mambo kadha wa kadha. Kumbuka kuwa yote haya yana umuhimu wake na usisahau kuyatengea muda. Kazi na ajira ni muhimu sana lakini haiwezi kwenda peke yake-changa karata zako vizuri.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapatikana kwa 0659 08 18 38, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, April 6, 2018

Je, Kazi yako inakuza au inadumaza wito wako

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Inawezekana unafanya kazi ambayo hukuwahi kufikiri kama siku moja ungeifanya. Labda unadhani hukuchagua vizuri kipi cha kufanya, au pengine mazingira yalikulazimisha kushika kilichokuwa kinapatikana.

Kwa upande mwingine, inawezekana pamoja na kuipenda kazi yako, unahisi kuna namna udumavu wa namna fulani. Hupati fursa za kupanda ngazi kiutendaji na umeanza kujihisi unapoteza wito wako.

Vyovyote iwavyo, bado kuna tumaini.

Unaweza kabisa kufanya kazi unayojua fika haiendani na wewe, lakini hatua kwa hatua, ikakutengenezea jukwaa zuri la kuumba vizuri wito wako.

Hapa ninakuletea uzoefu utakaokusaidia kujitathmini na pengine kuchukua hatua muhimu katika kuchochea ule uwezo wa pekee ambao Mungu ameuhifadhi ndani yako.

Unafanya kazi yenye staha?

Mratibu wa Ukuuzaji wa Ujuzi wa Shirika la Kazi Duniani (ILO) Dar es Salaam, Albert William Okal anaeleza namna gani mazingira yako ya kazi yanavyoweza kukuza wito wako:

“Hakuna kitu kama uchaguzi mbaya wa kazi. Kila kazi unayofanya inaweza kuwa sahihi kwako ikiwa tu mazingira yake yanawezesha kukuza ujuzi.

Ukiweza kujifunza namna nzuri ya kufanya kazi yako, ukagundua aina ya majukumu unayoyafanya kwa ufanisi zaidi, unaweza kabisa kuigeuza kazi usiyoipenda kuwa na tija badala ya kukimbilia kubadilisha kazi (tafsiri ni yangu.)”

Okal anafafanua, “Tukichukulia wito kama uwezo wa kukuza ujuzi na uzoefu wa kazi, maana yake lazima tufanye kazi kwenye mazingira yanayotufanya tupate utoshelevu. Nafikiri mtu anayefanya kazi inayompa uhuru wa kutumia maarifa na ujuzi wake; kuheshimiwa na kutambuliwa kwa juhudi anazoweza kazini; nafasi ya kujifunza na kujiongeza, mazingira yanayompa nafasi ya kufanya makosa na kumruhusu kujifunza kupitia makosa hayo, uwepo wa ujuzi stahiki kwa ajili ya kazi hiyo; hayo yote kwa pamoja yanaweza kuwa fursa ya mtu kuboresha wito wake.”

Uzoefu

Uzoefu wa Okal unatufundisha mambo mawili makubwa.

Kwanza, hata kama unafanya kazi unayoamini haikuwahi kuwa chaguo lako, huna sababu ya kukata tamaa.

Kazi yako ya sasa inaweza kuwa daraja la kukuza ujuzi wako na kukufikisha kule unakotaka kwenda.

Hilo, hata hivyo, linategemea ubora wa mazingira ya kazi.

Mbali na juhudi zako binafsi, mwajiri naye ana wajibu wa kukupa ushirikiano na msaada wenye lengo la kukuwekea mazingira bora ya kazi.

Ndio kusema kazi yoyote inayokupa uhuru wa kubuni mambo mapya, kujifunza na kutumia ujuzi mpya, inaweza kukusaidia kuendelea kujitambua na hivyo kuufikia wito wako.

Unajifunza ujuzi mpya?

Wakati mwingine unaweza kukata tamaa kwa sababu wenzako wanabadilisha kazi mara kwa mara na wewe umeendelea na kazi hiyo hiyo kwa muda mrefu.

Je, hiyo inaweza kuwa na maana ya udumavu kazini?

Albert William Okal ana mawazo tofauti: “Aina ya majukumu unayofanya sambamba na nafasi unayopata ya kujifunza na kukuandaa kwa majukumu makubwa zaidi inaweza kuwa sehemu ya kukua kazini.

Mwalimu, kwa mfano, anaweza kuendelea kuwa mwalimu lakini majukumu yake yakawa yanabadilika kadri anavyojifunza ujuzi mpya.

Kutoka kuwa mwalimu asiye na majukumu, anaweza kuwa Mkuu wa Shule, Mkaguzi wa Shule au Afisa Elimu. Huyu huwezi kusema amedumaa kikazi.”

“Lakini pili, ni muhimu ufanyaji kazi nao uboreshwe. Unaweza kufanya kazi hiyo hiyo lakini ukajifunza ujuzi mpya wa namna ya kutekeleza majukumu yako.

Hapo huwezi kusema kazi yako imekudumaza. Mfano mfanyakazi aliyekuwa anasambaza mizigo kwa mguu, anapofikia hatua sasa anatumia baiskeli au pikipiki kufanya majukumu yale yale, hiyo pia ni ishara ya ukuaji.

Kigezo cha tatu, kwa maoni yangu ni tija ya kipato. Kazi inayokukuza lazima iende sambamba na ongezeko la kipato.”

Ndio kusema, kwa mujibu wa Okal, unapokuwa kwenye mazingira ambayo namna yako ya kufanya kazi haibadiliki, muda unaenda unatumia njia zile zile kufikia malengo yale yale, tafsiri yake inaweza kuwa udumavu kazini.

Unatumia vipawa vyako?

Kwa upande wake, Lonyamali Morwo Mkurugenzi Mtendaji wa MultiSkills Business Consultancy ya Arusha, anafikiri kazi inayokukuza lazima ikuwezeshe kutumia vipawa vyako:

“Kila mtu amezaliwa na kipaji fulani. Sote kwa namna moja au nyingine kuna kitu tumeitiwa kukifanya.

Swali kubwa tunalohitaji kulijibu ni ikiwa tunafanya kazi kufuatana na vipawa vyetu au basi tu tumelazimishwa na mazingira tunayojikuta nayo kazini?” anauliza na kuendelea, “Ukitaka kufanikiwa katika maisha ni lazima kutambua kipawa chako.

Haijalishi unafanya kazi ya kuajiriwa au umejiajiri, suala la muhimu ni je, unapenda unachokifanya?”

Morwo anaamini maswali matatu yanaweza kutusaidia kujitathmini. Anasema: “Ni muhimu kujihoji.

Je, ninachokifanya ndicho nilichoitiwa kufanya. Je, ninachokifanya ndicho ninachokipenda. Je, kinachokusukuma ndani yako ni nini, kipawa ulichonacho au wajibu uliopewa na mwajiri.”

Kinyume na hapo kazi unayofanya inaweza kuwa inadumaza wito wako.

Ushauri

Lonyamali Morwo anashauri, “Lenga kujenga kipawa chako kupitia kazi unayofanya.

Fanya kitu unachokipenda na chenye msukumo wa kutoka ndani ya nafsi yako.

Ukifanya kitu kisichotoka ndani yako utafanya kwa uzito kumridhisha aliyekuamuru ukifanye na hiyo itakuwa ni kutimiza wajibu.”

Kwa upande wake, Albert William Okal anasema huna sababu ya kuhama hama kazi kukuza uwezo wako: “Jipe muda kukaa kazini ulete tofauti inayoonekana hata kama hupati kipato kikubwa.

Epuka kuacha kazi ndani ya muda mfupi kwa kisingizio cha kutafuta maslahi zaidi.

Kwa namna hiyo utakuwa unajijenga kiuwezo na ufanisi wako utaongezeka (tafsiri ni yangu).”

Tunajifunza thamani ya uzoefu na ujuzi kazini. Kadri unavyopata ujuzi mpya kazini ndivyo unavyojitambua vizuri zaidi.

Ukijitambua na kujituma, kazi yoyote unayoifanya sasa ina nafasi ya kukujenga kwa maana ya kukujaza uwezo mpya utakaokusaidia kuufikia wito wako.

Mwandishi ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754870815

Friday, March 23, 2018

Dhibiti matumizi ya mitandao ya kijamii ili uongeze ufanisi kazini

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi

Mitandao kijamii imekuwa sehemu ya maisha yetu ya kila siku. Teknolojia imetusaidia sana kuwaweka karibu wale walio mbali huku tukipata taarifa na kuburudika kupitia mitandao ya kijamii inayowezeshwa na simu zetu za mkononi na vifaa vingine vya kielektroniki.

Pamoja na umuhimu wa teknolojia hii, matumizi mabaya au yaliyopitiliza yamekuwa na athari kubwa katika utendaji kazi wa watumiaji.

Kwa watu wengi, mitandao ya kijamii imeendelea kuwatawala badala ya kuitawala na kuathiri utendaji katika shughuli nyingine.

Mutumizi ya mitandao ya kijamii yaliyopitiliza hukera watu wengi sana hasa wale unaowahudumia. Umeshawahi kwenda benki, umechoka upo kwenye foleni ndefu halafu muhudumu kasitisha kutoa huduma huku macho yake yakiwa kwenye simu yake? Basi hapo ndipo utajua namna hali hiyo inavyokera wateja.

Utajuaje kama una matumizi yaliyopitiliza ya mitandao ya kijamii

Wengi ni waathirika wa matumizi ya mitandao ya kijamii, lakini hawajajua kuwa wameshakuwa ‘mateja’ wa teknolojia hiyo. Moja ya namna ya kujua kuwa matumizi yako siyo ya kawaida ni kuangalia kama matumizi ya mitandao ya kijamii ni kitu cha kwanza siku yako inapoanza.

Ukiamka hakuna kingine unachowaza kufanya zaidi ya kufungua WhatsApp, Instagram, facebook au mtandao wowote kuperuzi.

Kitu kingine ni kuwaza kinachoendelea katika mitandao ya kijamii hata kama unashughuli nyingine tofauti.

Ukiona mara kwa mara unapokuwa unafanya shughuli zako mawazo yako yanakuwa kwenye yale yanayoendelea kwenye mitandao, jua hiyo ni dalili kuwa umeshakuwa mtumwa wa teknolojia hiyo.

Dalili nyingine ni kushindwa kujizuia kuingia kwenye mitandao hiyo hata kama unashughuli nyingine za kufanya.

INAENDELEA UK 26

INATOKA UK 25

Kwa kifupi, mitandao ya kijamii inakuwa sehemu ya kila kitu unachokifanya. Wakati ukiendelea kutoa huduma au ukifanya shughuli fulani haiwezi kukamilika bila kuingiliwa na matumizi ya mitandao.

Madhara

Madhara ya matumizi yaliyokithiri ni mengi. Kwanza, ni kupoteza muda ambao ungeutumia katika kazi au shughuli unayoifanya.

Hebu tafakari ni muda kiasi gani unautumia katika mitandao ya kijamii kwa siku halafu tafakari ingekuwa vipi kama muda huo ungeutumia katika kazi au shughuli unazofanya.

Ifamike kuwa matumizi ya mitandao ya kijamii si kitu kibaya lakini matumizi yaliyo pitiliza ndiyo yanaathari.

Kukosekana kwa umakini katika kazi ni athari nyingine ya utumiaji uliokithiri wa mitandao hii.

Ili kazi ifanywe kwa ufanisi na ufasaha inahitaji mtu anayeifanya azingatie umakini huku akili yake ikiwa tulivu.

Kwa watu wenye matumizi ya mitandao ya kijamii yaliyopitiliza, hili suala ni gumu kwao kwani wakati wanafanya shughuli zao akili yao inawaza yale yanayoendelea kwenye mitandao hiyo.

Matumizi ya aina hii pia huathiri uhusiano katika maeneo ya kazi na wale anaofanya nao kazi.

Kitu ambacho wengi huwa hawakigundui ni ukweli kwamba mara nyingi matumizi ya mitandao ya kijamii huwaleta karibu wale walio mbali na kuwaweka mbali wale walio karibu.

Watu wenye matumizi yaliyopitiliza ya mitandao ya kijamii wapo kwenye hatari ya kuathiri uhusiano mzuri na wale wanaofanya nao kazi.

Ni kitu kinachokera sana ukiwa unazungumza na mwenzako lakini yeye anajishughulisha na simu yake.

Namna ya kukabiliana na matumizi yaliyokithiri

Kwanza, kabla ya kuanza kulishughulikia tatizo hilo, muathirika wa tatizo anatakiwa akubali ukweli kuwa kuna tatizo.

Ni vigumu kukabiliana na tatizo ambalo haujakubali kwamba lipo.

Ukweli huu unatoa wito kwa mtu binafsi kujitathmini na kuangalia mwenendo wake katika matumizi ya mitandao ya kijamii na kuona kama si ya kawaida.

Waweza pia kuwauliza wale walio karibu yako kusikia wanasemaje juu ya matumizi yako.

Endapo unaona au utaona matumizi yako yamezidi kiasi, ni vyema kuchukua hatua mapema kwa kuwa na nidhamu ya matumizi.

Si muda wote lazima ushike simu yako au kifaa chochote cha kielektroiniki kinachoweza kurahisisha matumizi ya mitandao ya kijamii.

Anza kwa kupunguza muda unaoutumia katika mitandao kidogo kidogo; mara nyingi siyo rahisi kuacha ghafla.

Jizoeshe kushika simu yako unapokamilisha shughuli fulani au kipindi cha mapumziko ili upate muda wa kufanya kazi yako kwa umakini na kuondoa muingiliano unaosababishawa na mitandao ya kijamii.

Vifaa vya kielektroniki vinavyotumika vinauwezo wa kudhibiti mtandao unaowezesha matumizi ya mitandao ya kijamii.

Pale unapokuwa unashughuli zako ni vyema kudhibiti au kuzuia mtandao wa intaneti ili jumbe zisiingie kwa wakati fulani.

Njia nyingine ni kujiondoa kwenye makundi yasiyo na tija mtandaoni.

Teknolojia katika mitandao ya kijamii inawezesha watu kuunda makundi yenye malengo mbalimbali.

Ukweli ni kwamba siyo makundi yote huwa na tija na kukujenga kwa namna yoyote ile zaidi ya kupiga soga na kujadili mambo yasiyo na maana na pengine maadili.

Kwa kawaida, akili ya mwanadamu ni ya kidadisi; hata kama kundi halina mambo ya maana ni dhahiri utasukumwa kutaka kujua nini kinaendelea kwenye kundi fulani.

Suala hili husababisha kuwa mtu wa kuzunguka kundi baada ya kundi na kujikuta ukipoteza muda mwingi mtandaoni.

Hakikisha makundi uliyopo una sababu za msingi za kuwa humo na kama kundi halina nidhamu ya kuongoza mijadala si lazima uendelee kuwapo humo.

Jambo jingine la msingi na la kuzingatia; siyo lazima kila ufanyacho, uwazacho au uonacho ni lazima ukiweke mtandaoni.

Jifunze kuyaacha mengine yapite tu.

Kitu kinachowaponza watu wengi mara nyingi ni kuweka picha zao kwenye mitandao ya kijamii kila wanapojisikia kufanya hivyo.

Madhara yake ni kutaka kujua mrejesho wa hicho unachokifanya na mwisho hujikuta walevi wa mitandao kiasi cha kuwapotezea umakini na ufanisi kwenye kazi wazifanyazo.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapakikana kwa 0659 08 18 38, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com.


Friday, March 16, 2018

Hatua tano za kuandaa wasifu utakaokupa ajira

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Moja wapo ya sababu zinazochangia watu kukosa ajira wanazoomba ni uwezo mdogo wa kujenga wasifu wao katika maandishi.

Wasifu ni maelezo binafsi yanayolenga kumshawishi afisa mwajiri kuwa unazo sifa za kutosha kupata ajira unayoomba.

Vyuo vyetu, kwa bahati mbaya, haviweki msisitizo katika ‘mambo madogo’ kama haya. Matokeo yake watu wengi wazuri wenye ujuzi wanashindwa kuonekana kwa waajiri.

Katika makala haya tunaangazia maeneo matano unayohitaji kuyazingatia unapojenga wasifu utakaoutumia kuomba kazi.

Imarisha utambulisho

Maafisa waajiri makini wana tabia ya kwenda mbele ya kile kilichondikwa. Lengo ni kukufahamu vizuri.

Swali kuu unalohitaji kulijibu kwa ufasaha kupitia wasifu wako ni, ‘Wewe ni nani hasa?’

Siku hizi teknolojia inawasaidia maafisa waajiri kukufahamu kirahisi sana.

Mbali na maelezo mazuri unayoyaweka kwenye wasifu wako, mwajiri anaweza kukutafuta kwenye mitandao ya kijamii.

Kupitia taarifa unazoweka na kuzisambaza (share) kwenye kurasa zako za mitandao ya kijamii, afisa mwajiri makini anaweza kuamua mtazamo na uelewa wako ulivyo.

Maana yake ni kwamba yale unayoyafanya kwenye mitandao ya kijamii ni sehemu ya uandishi endelevu wa wasifu wako wa kazi.

Hakikisha unapatikana mtandaoni na unaweka mambo yanayojenga utambulisho wako.

Lakini pia kuliko kuonekana wewe ni mpenzi wa masuala mepesi na mpiga porojo zisizo na tija mitandaoni ni bora kutokupatikana kabisa mitandaoni.

Mbali na mitandao ya kijamii, mtandao wa inteneti inafanya iwe rahisi kutuma maombi yako kupitia tovuti zinazosaidia kusambaza maombi ya kazi kama LinkedIn.

Hata hivyo, iko hatari ya taarifa zako ulizowahi kuzituma kwingine kupatikana kirahisi na yeyote anayetafuta taarifa zako mtandaoni.

Hakikisha taarifa unazotuma mitandaoni hazijichanganyi. Hata kama ni kweli kunaweza kuwa na tofauti ndogo ndogo, bado ni muhimu utambulisho wako ubaki kuwa ule ule.

Eleza uzoefu ulionao

Kwa kawaida, afisa mwajiri hutafuta mtu mwenye uzoefu unaokidhi nafasi ya kazi iliyotangazwa. Lazima ufanye kazi ya kumhakikishia kuwa wewe ni mtu sahihi.

Kazi kubwa unayohitaji kuifanya ni kuhusianisha sifa zilizotangazwa na mwajiri na uzoefu ulionao.

Jiulize, ninakidhi vipi sifa zinazohitajika? Je, uzoefu wangu unatosha kuomba kazi ninayoitafuta?

Inawezekana uzoefu ulionao hauendani moja kwa moja na ule unaohitajika kwa kazi hiyo.

Jambo la kukumbuka ni kwamba wakati mwingine, unaweza kuwa na uzoefu unaoweza kuhamishika kwenda kwenye eneo jingine.

Kwa mfano, kama ulifanya kazi ya kujitolea kama mchambuzi wa data (data analyst) na kazi unayoomba haijataja uzoefu huo, bado unayo fursa ya kuhusisha uzoefu huu na mahitaji ya kazi unayoomba.

Kama unavyoona, kujitolea kunaweza kukusaidia kupata uzoefu hata kama hujaajiriwa.

Usiache kutafuta fursa ya kujitolea zikusaidie kupata ujuzi bila ajira.

Onyesha ujuzi wako

Sambamba na uzoefu wa kazi, mwajiri makini anahitaji kuona una ujuzi upi unaoweza kuwa na tija kwenye kazi atakayokupa.

Ujuzi ni zaidi ya maarifa

Mtu mwenye ujuzi hutumia maarifa yake kufanya kitu kinachoonekana.

Hakikisha wasifu wako unasimulia hadithi ya ujuzi ulionao.

Achana na porojo za kuorodhesha majukumu uliyowahi kuyafanya mahali fulani.

Mfano, ‘Katika nafasi hiyo kazi yangu ilikuwa kuandaa taarifa ya fedha kwa kipindi cha kila robo mwaka.’ Maelezo kama haya ni mazuri lakini hayaonyeshi ujuzi.

Kadri inavyowezekana, fikiria namna ulivyoweza kutumia vipaji, uzoefu wako na ari ya kazi kuleta mabadiliko kupitia majukumu uliyowahi kupewa.

Mfano, kama ulikuwa afisa masoko kwa mwajiri wako aliyepita, eleza ulivyofanikiwa kuongeza mauzo ya bidhaa. Mwajiri anapoona uwezo huu kwako, anakuwa na shauku ya kukuita kwa usaili.

Jambo la kuzingatia ni kwamba maelezo yako ni lazima yaonyeshe ushahidi kuwa una uwezo wa kupunguza matatizo na hivyo kuongeza tija kwa mwajiri.

Fupisha maelezo yako

Muhimu kukumbuka kuwa afisa mwajiri hana muda wa kusoma maelezo marefu yasiyo ya lazima. Wingi wa maombi yanayopitia mezani kwake hufanya achoshwe na aya ndefu zenye maelezo mengi.

Lazima kujifunza namna ya kumvutia bila kumchosha. Ili hilo liwezekane, jifunze kuchagua nini cha kusema na kipi uachane nacho na bado ujumbe wako ubaki na nguvu ile ile.

Inashauriwa utumie sentensi fupi fupi zisizotengeneza aya ndefu. Kama una maelezo ya ziada, tumia mtindo wa dondoo.

Pia hakuna kanuni ya upi ni urefu sahihi wa wasifu. Lakini kwa mtu ambaye ndiye kwanza amemaliza chuo na anatafuta ajira yake ya kwanza, kurasa mbili za karatasi ya A4 zinatosha.

Tengeneza mtandao wa ajira mapema

Vijana wengi hutumia muda mwingi kusoma lakini wanasahau ‘kujiongeza’ nje ya wigo wa darasa. Pamoja na kusoma, bado usisahau kazi kubwa na muhimu ya kutengeneza mtandao mzuri wa watu wanaokuamini sasa na baadae.

Usitarajie kuwa kazi zitakufuata kirahisi rahisi.

Wakati mwingine waajiri hutafuta watu sahihi kupitia watu wanaowaamini.

Unapokuwa na watu wengi wanaoufahamu uwezo wako inakuwa rahisi kupata taarifa zitakazokusaidia kupata kazi.

Mtaji wa kwanza wa watu ni makundi ya kijamii uliyonayo tayari. Kuna wanadarasa wenzako, watu mnaoabudu mahali pamoja na hata timu za michezo.

Lakini pia, unahitaji kukutana na watu wapya kadri inavyowezekana. Wasiliana na watu ambao tayari wanafanya kazi unayoitafuta.

Kama unatafuta kazi ya karani wa benki, kutana na makarani wa benki. Kama unatafuta kazi ya uandishi wa habari, lazima kujenga mtandao wa watu ambao tayari wanafanya kazi hiyo.

Jambo la kuzingatia

Unapowasiliana na watu hawa, onyesha uwezo wako badala ya kuwa ombaomba wa misaada. Thamani itakayoonekana kwako ndiyo itakayokuwekea mazingira ya kuaminika. Mtu anayekuamini atakukumbuka anapokutana na habari za kazi unayoihitaji.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU), Moshi. http://bwaya.blogspot.com , 0754 870 815

Friday, March 16, 2018

Jinsi ya kutengeneza mtandao bora wa kiajira au kibiashara

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi

Shughuli nyingi duniani zinafanikiwa kwa kutegemeana. Hauwezi kufanikiwa kwa kuamua kufanya kila kitu peke yako pasipo kuwashirikisha au kujifunza kutoka kwa wengine.

Hii inatulazimu kuhakikisha tunatengeneza mitandao ya watu watakao kuwa na tija kwenye mafanikio ya shughuli zetu.

Kila siku kuna jambo jipya la kujifunza linaloweza kukusogeza hatua moja mbele katika mafanikio ya kile unachofanya.

Njia nzuri ya kujifunza ni kuwa karibu na wale waliofanikiwa tayari.

Lengo la kutengeneza mtandao wa kiajira au biashara siyo kujifunza pekee, bali kupata fursa mbalimbali zinazoweza kuwa matokeo ya kuwa karibu na wale wanaoweza kuwa msaada katika kukupa fursa mbalimbali ikiwamo taarifa.

Wewe kama ni mfanyabiashara, kuna wafanyabiashara wengine ambao wanaweza kusadia biashara yako kwa namna moja ama nyingine.

Hawa ni watu wa kuwaweka karibu sana. Kama unatarajia kufanya kazi kwenye kampuni fulani hapo baadaye, ni vyema kutafuta mtu au watu wanaoweza kuwa msaada kufikia lengo hilo.

Mtandao wa kiajira au kibiashara ni jumla ya watu wako wa karibu unaowasiliana nao mara kwa mara huku uhusiano wenu ukiwa umejengwa kwa lengo la wewe kunufaika au kunufaishana katika shughuli mnazofanya au mnazotarajia kuzifanya.

Je, ni nani wa kumuweka kwenye mtandao wako?

Sio kila mtu anastahili kuwa kwenye matandao wako. Kuna mambo kadhaa ya kuzingatia unapoamua kumuingiza mtu kwenye aina hii ya mtandao.

Lakini kigezo kikubwa ni mtu anayaweza kukupa fursa au mwenye uwezo wa kukuunganisha na fursa au watu wengine wenye fursa au yeye mwenyewe ni fursa katika mafanikio ya shughuli zako.

Usimuweke mtu kwenye mtandao wako ambaye si msaada na wala hatakuwa msaada katika shughuli zako, sababu mwisho wa siku anaweza kuwa mzigo pia.Ukiwa unatamani kuwa mshereheshaji (MC) mwenye mafanikio, ni vyema kuanza kufanya utafiti ili kujua ni watu gani wamefanikiwa katika eneo hili na kuwaweka karibu. Wakati mwingine itakubidi kuwaomba ufanye nao kazi hata bila malipo ili uweze kujifunza na kuunganishwa na watu wengine wanaoweza kuwa msaada kwako.

Mbinu hii inawafaa sana wale walio kwenye mchakato wa kutafuta ajira. Ni vyema kuwa karibu na wale wanaoweza kuwa ngazi ya mafanikio yako kama siyo sasa basi ni ya baadaye.

Unawezaje kuwapata watu sahihi wa kuwaweka kwenye mtandao?

Kile unachokifanya au unataka kukifanya mara nyingi kinakuwa tayari kimeshafanywa na watu wengine na wameshafanikiwa kwa kiasi kikubwa. Ukitaka kuanzisha biashara ya kuafirisha nafaka kutoka mkoa mmoja kwenda mkoa mwingine wapo watu wamekuwa wakiifanya biashara hii kwa miaka mingi na wana uzowefu.

Tafuta wawasilino yao na omba kuonana nao ana kwa ana kama inawezekana.

Kama ni ngumu kuonana nao zungumza nao kwa simu au barua pepe ukieleza lengo la wewe kutaka kujifunza kutoka kwao.

Inawezekana wapo wanaoweza wasipende wazo hili lakini pia wapo wanaoweza kuonesha moyo wa kusaidia.

Katika masuala ya biashara wateja wako wa sasa na wateja wako watarajiwa ni watu muhimu sana kuwaweka karibu ili wawe msaada kwenye biashara yako.

Wapo wafanyabiashara waliojiwekea utaratibu wa kuwajulia hali wateja wao na kufanya ufuatiliaji wa mrejesho wa huduma au bidhaa wanayo uza.

Kumbuka ni vyema kuwa mtu wa kujichanganya na kujitambulisha kwa watu tofauti ili wajue unafanya shughuli gani na kama ni mtafuta ajira wajue sifa ulizo nazo. Umeenda kwenye kongamano na umekutana na watu mbali mbali, wasalimie, ongea nao ili ujue shughuli waazofanya na mwisho ubadilishane nao mwasiliano na ukumbuke kuwasiliana nao muda mfupi baada ya kuachana nao.

Jinsi ya kuimarisha mtandao wako

Unapoamua kuanzisha mtandao au kumuweka mtu kwenye mtandao wako ni vyema kuzingatia kuwa ili mtandao uwe na tija ni lazima uimarishwe.

Njia kuu ya kuimarisha mtandao wa aina hii ni mawasilinao ya mara kwa mara.

Mawasiliano haya yanaweza kuwa kwa njia ya simu, barua pepe na njia nyingine za mawasilinao lakini kukutana ana kwa ana pale inapowezekana.

Wasiliana na wadau wako hasa wateja.

Unaweza jiuliza, kama nina wateja wengi sana huo muda wa kumjulia hali mmoja mmoja au kujua kama wamelidhika na huduma ua bidhaa yangu nitautoa wapi? Si lazima ufanye wewe lakini pia teknolojia imerahisisha mawasilino kwani waweza tuma barua pepe moja kwa mamia ya wateja wako au kwa kuwatumia ujumbe mfupi wote kwa pamoja.

Kwa wale wadau wako wakuu au wa karibu sana ni vyema kufanya mawasilino ya moja kwa moja na ikiwezekana kukutana nao mara kwa mara.

Suala jingine ni kuhakikisha kuwa unakuwa mwaminifu. Si vyema kutoa taarifa za uongo na ahadi usizowezo kuzitekeleza.

Mambo haya yana athari kubwa sana katika mtandao na yanaweza kukuharibia sifa njema na kuondoa imani kutoka wadau mbali mbali.

Angalizo

Kwa kuzingatia kuwa mawasiliano ndiyo msingi wa mtandao bora ni vyema kuhakikisha kuwa mawasiliano yanafanywa kwa uangalifu.

Watu hututathamini kwa namna tunavyowasiliana nao.

Hakikisha kuwa mawasilino yako hayawi kero au usumbufu kwa watu kwenye mtandao wako.

Ni vyema kuzingatia muda wa kufanya mawasilino; si kila wakati ni muda muafaka wa kufanya mawasilino.

Wapo ambao hawapendi kufanya mawasiliano usiku wanapokuwa na familia zao na hupenda kufanya hivyo muda wa kazi pekee.

Mtandao bora ni ule ambao ni kutegemeana na siyo wa kunufuisha upande mmoja hivyo ni vyema kuhakikisha unajitahidi kuangalia mtandao wako utawanufaishaje watu kwenye mtandao wako.

Inawezekana hauwezi kutoa ajira lakini unaweza kutoa taarifa zinazoweza kuwa msaada kwa watu wengine kwenye mtandao wako.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapatikana kwa 0659 08 18 38, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, March 2, 2018

Jinsi ya kutengeneza mtandao bora wa ajira na biashara

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi

Shughuli nyingi duniani zinafanikiwa kwa kutegemeana. Hauwezi kufanikiwa kwa kuamua kufanya kila kitu peke yako pasipo kuwashirikisha au kujifunza kutoka kwa wengine.

Hii inatulazimu kuhakikisha tunatengeneza mitandao ya watu watakao kuwa na tija kwenye mafanikio ya shughuli zetu.

Kila siku kuna jambo jipya la kujifunza linaloweza kukusogeza hatua moja mbele katika mafanikio ya kile unachofanya. Njia nzuri ya kujifunza ni kuwa karibu na wale waliofanikiwa tayari. Lengo la kutengeneza mtandao wa kiajira au biashara siyo kujifunza pekee bali kupata fursa mbali mbali zinazoweza kuwa matokeo ya kuwa karibu na wale wanaoweza kuwa msaada katika kukupa fursa mbali mbali ikiwemo taarifa.

Wewe kama ni mfanyabiashara kuna wafanyabiashara wengine ambao wanaweza kusadia biashara yako kwa namna moja ama nyingine. Hawa ni watu kuwaweka karibu sana.

Kama unatarajia kufanya kazi kampuni fulani hapo baadaye ni vyema kutafuta mtu au watu wanaoweza kuwa msaada kufikia lengo hilo.

Mtandao wa kiajira au kibiashara ni jumla watu wako wa karibu unaowasiliana nao mara kwa mara huku uhusiano wenu ukiwa umejengwa kwa lengo la wewe kunufaika au kunufaishana katika shughuli mnazofanya au mnazotarajia kufanya.

Je, ni nani wa kumuweka kwenye mtandao wako?

Sio kila mtu anastahili kuwa kwenye matandao wako. Kuna mambo kadhaa ya kuzingatia unapoamua kumuingiza mtu kwenye aina hii ya mtandao lakini kigezo kikubwa ni mtu anayaweza kukupa fursa au mwenye uwezo wa kukuunganisha na fursa au watu wengine wenye fursa au yeye mwenyewe ni fursa katika mafanikio ya shughuli zako.

Usimuweke mtu kwenye mtandao wako ambaye si msaada na wala hatakuwa msaada katika shughuli zako sababu mwisho wa siku anaweza kuwa mzigo pia.

Ukiwa unatamani kuwa mshehereshaji (MC) mwenye mafanikio ni vyema kuanza kufanya utafiti ili kujua ni watu gani wamefanikiwa katika eneo hili na kuwaweka karibu.

Wakati mwingine itakubi kuwaomba ufanye nao kazi hata bila malipo ili uweze kujifunza na kuunganishwa na watu wengine wanaoweza kuwa msaada katika shughul hii.

Mbinu hii inawafaa sana wale walio kwenye mchakato wa kutafuta ajira. Ni vyema kuwa karibu na wale wanaoweza kuwa ngazi ya mafanikio yako kama siyo sasa basi ni ya baadaye.

Unawezaje kuwapata watu sahihi wa kuwaweka kwenye mtandao?

Kile unachokifanya au unataka kukifanya mara nyingi kinakuwa tayari kimeshafanywa na watu wengine na wameshafanikiwa kwa kiasi kikubwa.

Ukitaka kuanzisha biashara ya kuafirisha nafaka kutoka mkoa mmoja kwenda mkoa mwingine wapo watu wamekuwa wakiifanya biashara hii kwa miaka mingi na wana uzowefu.

Tafuta wawasilino yao na omba kuonana nao ana kwa ana kama inawezekana.

INAENDELEA UK 26

Kama ni ngumu kuonana nao zungumza nao kwa simu au barua pepe ukieleza lengo la wewe kutaka kujifunza kutoka kwao. Inawezekana wapo wanaoweza wasipende wazo hili lakini pia wapo wanaoweza kuonesha moyo wa kusaidia.

Katika masuala ya biashara wateja wako wa sasa na wateja wako watarajiwa ni watu muhimu sana kuwaweka karibu ili wawe msaada kwenye biashara yako.

Wapo wafanyabiashara waliojiwekea utaratibu wa kuwajulia hali wateja wao na kufanya ufuatiliaji wa mrejesho wa huduma au bidhaa wanayo uza.

Kumbuka ni vyema kuwa mtu wa kujichanganya na kujitambulisha kwa watu tofauti ili wajue unafanya shughuli gani na kama ni mtafuta ajira wajue sifa ulizo nazo. Umeenda kwenye kongamano na umekutana na watu mbali mbali, wasalimie, ongea nao ili ujue shughuli waazofanya na mwisho ubadilishane nao mwasiliano na ukumbuke kuwasiliana nao muda mfupi baada ya kuachana nao.

Jinsi ya kuimarisha mtandao wako

Unapoamua kuanzisha mtandao au kumuweka mtu kwenye mtandao wako ni vyema kuzingatia kuwa ili mtandao uwe na tija ni lazima uimarishwe.

Njia kuu ya kuimarisha mtandao wa aina hii ni mawasilinao ya mara kwa mara. Mawasiliano haya yanaweza kuwa kwa njia ya simu, barua pepe na njia nyingine za mawasilinao lakini kukutana ana kwa ana pale inapowezekana.

Wasiliana na wadau wako hasa wateja. Unaweza jiuliza, kama nina wateja wengi sana huo muda wa kumjulia hali mmoja mmoja au kujua kama wamelidhika na huduma ua bidhaa yangu nitautoa wapi? Si lazima ufanye wewe lakini pia teknolojia imerahisisha mawasilino kwani waweza tuma barua pepe moja kwa mamia ya wateja wako au kwa kuwatumia ujumbe mfupi wote kwa pamoja.

Kwa wale wadau wako wakuu au wa karibu sana ni vyema kufanya mawasilino ya moja kwa moja na ikiwezekana kukutana nao mara kwa mara.

Suala jingine ni kuhakikisha kuwa unakuwa mwaminifu. Si vyema kutoa taarifa za uongo na ahadi usizowezo kuzitekeleza. Mambo haya yana athari kubwa sana katika mtandao na yanaweza kukuharibia sifa njema na kuondoa imani kutoka wadau mbali mbali.

Angalizo

Kwa kuzingatia kuwa mawasiliano ndiyo msingi wa mtandao bora ni vyema kuhakikisha kuwa mawasiliano yanafanywa kwa uangalifu.

Watu hututathamini kwa namna tunavyowasiliana nao. Hakikisha kuwa mawasilino yako hayawi kero au usumbufu kwa watu kwenye mtandao wako.

Ni vyema kuzingatia muda wa kufanya mawasilino; si kila wakati ni muda muafaka wa kufanya mawasilino.

Wapo ambao hawapendi kufanya mawasiliano usiku wanapokuwa na familia zao na hupenda kufanya hivyo muda wa kazi pekee.

Mtandao bora ni ule ambao ni kutegemeana na siyo wa kunufuisha upande mmoja hivyo ni vyema kuhakikisha unajitahidi kuangalia mtandao wako utawanufaishaje watu kwenye mtandao wako. Inawezekana hauwezi kutoa ajira lakini unaweza kutoa taarifa zinazoweza kuwa msaada kwa watu wengine kwenye mtandao wako.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapatikana kwa 0659 08 18 38, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com


Friday, March 2, 2018

Zijue ishara tano kuwa mwajiri amekuchoka

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Umewahi kuhisi huhitajiki kazini? Umewahi kuona dalili kwamba pengine ni muda muafaka kwako kuchukua hatua kabla mambo hayajaharibika?

Mwandishi Speancer Johnson aliyeandika kitabu maarufu cha ‘Who Moved My Cheese” anasema ni muhimu kusoma alama za nyakati katika maeneo ya kazi.

Unapofanya kazi bila kuelewa ishara za awali mambo yanapoanza kwenda mrama, unajiweka kwenye hatari ya kujikuta kwenye mazingira ya kufanya maamuzi kwa kuchelewa.

Wafanyakazi wengi huamini mwajiri akiwachoka atawaandikia barua ya kuwafuta kazi.

Hawajisumbui kujua kusoma ishara mbaya kwa kuamini mwajiri hawezi kuwachoka na akabaki kimya.

Unaweza kujiuliza, kama kampuni haikuhitaji kwa nini hawakuambii?

Ukweli ni kwamba, wakati mwingine mwajiri huona ni afadhali akuwekee mazingira ya wewe kuondoka mwenyewe kuliko kukuondoa.

Mwajiri anapokuondoa anajiweka kwenye mazingira yanayoweza kumletea usumbufu wa kisheria na wakati mwingine wafanyakazi wanaobaki hupatwa na tahayaruki.

Ili kuepuka kujiingiza kwenye mgogoro wa kisheria, waajiri wengine huweka mazingira ya wafanyakazi wasiohitajika kujiona hawawezi kuendelea na kazi.

Ishara hizi tano zinaweza kukusaidia kusoma alama za nyakati.

Unaanza kukufuatiliwa kwa karibu

Ulizoea kuachwa ufanye majukumu yako bila kuingiliwa na wasimamizi wako.

Wakubwa wako walikuacha ufanye kazi kwa uhuru fulani na kila ulipohitaji mrejesho, hapakuwa na urasimu. Ghafla, wakubwa hawa wanaanza kukufuatia kwa karibu sana mpaka unajiuliza maswali.

“Kama bosi wako ameanza kuwa na tabia ya kukufuatilia kwa karibu na kutaka mrejesho wa mara kwa mara isivyo kawaida, kuna uwezekano kuwa hali si shwari,” anaeleza Sayuni Nasari, mwanafunzi wa Shahada za Uzamivu (PhD) kwenye Taasisi ya Sayansi na Teknolojia ya Nelson Mandela jijini Arusha.

Hata hivyo, wakati mwingine kufuatiliwa kwa karibu inaweza kuwa ishara kuwa mkubwa wako wa kazi anataka uboreshe kazi yako.

Muhimu ni mrejesho unaoupata. Ikiwa unakosolewa hata kwa mambo madogo, tena ukosoaji wenyewe wakati mwingine ni wa jumla na haulengi masuala mahususi, kuna uwezekano kuwa kuna jambo linaendelea nyuma ya pazia.

Unalazimika kuweka kila kitu kwenye maandishi

Inawezekana wakati unaanza kazi hapakuwa na haja yoyote ya kuweka kila kitu kwenye maandishi.

Ruhusa ulipewa kwa mdomo, ulipokosea uliitwa faragha na kuonywa kwa maneno ya kirafiki, hata mrejesho wa kazi ulifanyika kwa maneno zaidi.

Sasa ghafla kila kitu kimeanza kuwekwa kwenye maandishi.

Muda wa kuingia kazini, ruhusa, mrejesho wa kazi uliokuwa ukiupata kwa maneno sasa unaanza kufanyika kwa kujaza fomu.

Waajiri wengi huwa na utaratibu wa kuwawajibisha wafanyakazi wake. Utaratibu huu ni pamoja na kuweka kumbukumbu kwa maandishi.

Lakini kama kampuni inataka uondoke, utaratibu huu unafanywa kuwa sehemu ya urasimu wa karibu kila unachokifanya.

Mwajiri anayetaka kukuchosha atataka kutumia vielelezo vya maandishi kukutisha na kukufanya ujisikie hauko salama.

Hukuwa na mipango ya muda mrefu ya kukuendeleza

Kukuza ujuzi wako ni sehemu ya wajibu wa mwajiri.

Ingawa katika sekta binafsi utaratibu wa kumwendeleza mfanyakazi unategemea zaidi uwezo wa mwajiri na aina ya kazi unayofanya, bado ni lazima kuwe na utaratibu fulani wa kumwendeleza kiujuzi.

Si lazima kampuni ikupe ruhusa ya masomo ukasome shahada, lakini hata kupata mafunzo ya muda mfupi yanayolenga kuongeza thamani yako kazini ni sehemu ya mpango wa kukuendeleza.

Inapotokea unafanya kazi mahali kwa muda mrefu na huoni fursa yoyote ya kukuza kiujuzi, wakati huo huo unaona wenzako wanapelekwa kwenye mafunzo kwa msaada wa mwajiri, usichukulie kirahisi.

Ni kweli inawezekana uwezo wa mwajiri kifedha ni mdogo na anaelekeza rasilimali chache alizonazo kwenye maeneo ya kipaumbele.

Lakini kama wenzako mnaolingana nao wanapelekwa kwenye mafunzo na wewe unaachwa usijue kinachoendelea, pengine ni wakati wa kujitafakari kwa kina.

Mambo mengi yanaanza kukupita

Mawasiliano ndio moyo wa utendaji wa kazi wa kitaasisi.

Bila mawasiliano ni vigumu wafanyakazi kuoanisha malengo yao ya kiutandaji kwa lengo la kuongeza uzalishaji au huduma.

Kwa sababu hiyo kampuni huwa na utaratibu wa kuwa na vikao na mikutano ya mara kwa mara, mawasiliano ya simu na barua pepe ili kuwasaidia wafanyakazi kupata mtiririko wa taarifa za muhimu wanazozihitaji katika utendaji wao wa kila siku.

Inapotokea umewekwa pembeni kwenye mawasiliano haya, usichukulie kawaida, hasa kama wafanyakazi wenzako wanaendelea kupata taarifa hizi.

Chukulia sasa umeanza kupata taarifa muhimu kupitia mazungumzo ya ‘wakati wa chai’ na wenzako na hakuna anayekupatia taarifa hizi kwa kupitia utaratibu rasmi.

Hii inaweza kuwa na maana kuwa kuna watu wapya wamechukua nafasi yako.

Unaanza ‘kupunguziwa’ majukumu

Unapoona watu wanakubebesha majukumu mengi kazini, usijisikie vibaya. Mara nyingi hii ni dalili kuwa unaaminika.

Lakini kama ulizoea kupewa majukumu mengi na sasa ghafla umeanza kuwekwa pembeni kwenye majukumu kwa madai kuwa umezidiwa una haki ya kuwa na wasiwasi.

Bosi wako anapoanza kukupunguzia majukumu uliyozoea kuyafanya—au yale anayojua unayapenda—bila maelezo ya msingi, tafsiri yake ni kwamba ni ama hawana kazi na wewe au hawakuamini tena.

Wakati mwingine inaweza kuwa kinyume. Unashangaa ghafla unapewa kazi ambazo mkubwa wako anajua fika huziwezi. Lengo mara nyingine huwa ni kuthibitisha kuwa huwezi kazi.

Ushauri

Mara nyingine ni vigumu sana kutafsiri dalili hizi tulizoziona. Ndio maana unahitaji kupata msaada wa wataalaam wa raslimali watu kujua hatua za kuchukua.

Hata hivyo, unapoona unaanza kupatwa na wasiwasi na usalama wako kazini lazima kuna tatizo mahali. Jitathimini uone umechangiaje hali hiyo na ujirekebishe.

Ikiwa wasiwasi huo unaongezeka, pengine ni wakati muafaka kuanza kufikiria maisha mengine nje ya hapo ulipo.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU), Moshi. http://bwaya.blogspot.com , 0754 870 815


Friday, February 9, 2018

Mambo yatakayofanya uipende zaidi kazi yako

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Upo uhusiano mkubwa kati ya furaha na utendaji wako wa kazi. Unapofurahia kazi unayoifanya, utafiti unasema kuna uwezekano mkubwa wa wewe kuzalisha zaidi, utakuwa na uhusiano mzuri zaidi na wafanyakazi wenzako na pia utajivunia kile unachokifanya kuliko mwenzako anayefanya kazi asiyoifurahia.

Mojawapo ya sababu za utendaji mbovu wa baadhi ya wafanyakazi kwenye taasisi za umma na zile za binafsi ni watu kufanya kazi wasizozifurahia.

Kutokufurahia kazi kunaweza kutokana na sababu mbalimbali kama uchaguzi mbaya wa kazi na mazingira mabovu ya kazi. Hata hivyo, bado unaweza kujifunza kuipenda kazi yako kwa kuelewa mambo matano tunayoyaangazia kwenye makala haya.

Unahitaji kuona unavyofikia malengo. Kufikia malengo kunachangia kukufanya uwe mtu mwenye furaha zaidi. Hili linawezekana ikiwa utaelewa ni malengo gani unajaribu kuyafikia kupitia kazi yako.

Ili kuona unavyofanikiwa kupitia kazi yako, jenga tabia ya kujiwekea malengo madogo unayoweza kuyafikia ndani ya muda mfupi. Kwa mfano, unafanya kazi ambayo matokeo yake yataonekana baada ya mwaka mzima, jiwekee malengo madogo madogo yanayoweza kupimika kila baada ya juma moja.

Kadiri unavyoona ukifikia malengo hayo, ndivyo unavyoongeza uwezekano wa kufurahia kazi yako kuliko mtu anayefanya kazi asiyoona matokeo ya kazi yake.

Kwa kulielewa hili, mwajiri unaweza kuwa na utaratibu mzuri unaomwezesha mfanyakazi kupima utendaji wake kwa kipindi kifupi. Usiache mfanyakazi wako afanye kazi bila kuona matokeo yake kwa muda mfupi.

Unahitaji mfumo wa motisha

Motisha ina nafasi kubwa ya kukufanya uwe mtu mwenye furaha. Kwa hakika ni vigumu kuipenda kazi isiyokupa motisha.

Kupitia kutambuliwa kwa juhudi zako kwa maneno, vitendo, nyongeza ya mshahara au hata kupandishwa cheo, unaweza kuwa mfanyakazi mwenye furaha zaidi.

Inawezekana taasisi unayoifanyia kazi haina mfumo mzuri wa kutambua kazi unayoifanya kama mfanyakazi.

Hata hivyo, mara nyingine, hiyo haimaanishi hujafanya kazi kwa kiwango kinachotaiwa. Kuna uwezekano kuwa mwajiri wako hajajua tu umuhimu wa kukupa mrejesho.

Usisubiri kutambuliwa.

Unaweza kujipa motisha mwenyewe kwa kuangalia maeneo ambayo kazi yako inayagusa.

Mfano, angalia vile kazi yako inavyogusa maisha ya watu wa hali ya chini, hatua ulizopiga tangu umeanza kazi yako. Kupitia mambo kama hayo, unaweza kupata kiwango kikubwa cha motisha kuliko kile ambacho ungekipata kutoka kwa mwajiri.

INAENDELEA UK 24

Wapende wafanyakazi wenzako

Wafanyakazi wenye mahusiano mazuri na wafanyakazi wenzao wanakuwa na uwezekano wa kuwa na furaha mara tatu zaidi ya wale wasioelewana na wenzao.

Aidha, unapokuwa na mahusiano ya karibu na wenzako unajiongezea asilimia zaidi ya 50 za kupata utoshelevu wa kazi yako.

Christine Carter, mwandishi wa kitabu cha The Sweet Spot: How to Find Your Groove at Home and Work aliwahi kuandika, “Katika kazi yoyote, mahusiano na watu ni kiashiria muhimu cha namna wafanyakazi watakavyofurahia kazi.”

Jenga tabia ya kuwa karibu na wenzako. Tafuta fursa za kushirikiana nao nje ya pilika pilika za ofisi. Kwa maneno mengine, usiwe mtu unayevaa sura ya kazi muda wote.

Tumia sehemu ya muda wako kuongea na wenzako, kufahamiana na wenzako nje ya maisha ya kazini.

Sasa unaweza kusema, mimi sina uwezo wa kujenga urafiki na watu. Ukweli ni kwamba sote tuna uwezo huo. Njia moja rahisi ya kuanzisha urafiki na watu ni kupenda yale wanayoyapenda wao.

Mtu anapoona unapenda mambo yake, inakuwa rahisi kwake kukufungulia milango ya kuwa karibu nae.

Kwa waajiri ni muhimu kuweka mazingira ambayo wafanyakazi wanakuwa na fursa ya kukutana nje ya ofisi. Buni shughuli za kawaida zinazowafanya wafanyakazi wako wafahamiane kwa karibu.

Unahitaji kiasi fulani cha uhuru

Binadamu kwa asili yake anapenda kuwa huru. Unapomnyang’anya uhuru wake umemnyang’anya furaha yake.

Hata kazini, tafiti zinaonesha kuwa kazi zinazowafanya wafanyakazi wajione wana nguvu fulani ya kufanya mambo yakaenda bila kusimamiwa kwa karibu sana wanakuwa na uwezekano mkubwa wa kuwa na furaha zaidi.

Bahati mbaya, kazi zetu nyingi hazitupi kiasi cha uhuru tunaouhitaji. Ingawa tunatamani kuwa na mamlaka fulani ya kufanya tupendavyo, hatuwezi kwa sababu upo ukweli pia kuwa uhuru mkubwa nao hukwamisha kazi.

Kama unahitaji kuwa na uhuru fulani katika eneo lako la kazi lakini bosi wako hakuachi upumue, kuna njia unaweza kuzitumia kumridhisha bosi wako na bado ukawa na kiasi fulani cha uhuru.

Kwa mfano, wasimamizi wanaopenda kufuatilia sana watu kwa karibu, mara nyingi hupenda kuwa na uhakika kuwa kazi zinakwenda kama wanavyotaka. Namna nzuri ya kupunguza wasiwasi wao ni kufanya kazi kwa kiwango cha juu na kuwapa mrejesho mara kwa mara bila kusubiri waulizie.

Kwa ufanya hivyo, unajiwekea mazingira ya kuaminika zaidi na hivyo kupunguza haja ya kukubana.

Jitambulishe kwa kazi yako

Wafanyakazi wanaojisikia fahari na kazi wanazofanya, wanakuwa na uwezekano mara tatu zaidi ya kuwa wenye furaha kuliko wenzao wanaoonea haya kazi zao.

Hii pia ina maana ya kujisikia fahari kuwa sehemu ya utamaduni wa taasisi unayoifanyia kazi.

Kama hujawahi kujisikia fahari kusema unafanya wapi kazi, pengine unahitaji kutumia muda kidogo kufungua macho uone kitu gani kinasababisha ufiche mahali unakofanyia kazi.

Je, unafanya kazi usiyoipenda au basi pengine huoni sababu ya kujitambulisha na kazi yako?

Vyovyote iwavyo, tafuta thamani ya kazi unayoifanya kwa kuangalia aina ya matatizo yanayotatuliwa kupitia kazi yako. Kama wewe ni mlinzi, thamani ya kazi yako ni usalama wa watu na mali zao.

Kama wewe ni mwalimu, thamani ya kazi yako ni kufuta ujinga wa watoto wetu. Usijidharau.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU), Moshi. http://bwaya.blogspot.com , 0754 870 815

Friday, February 9, 2018

Wajua kustaafu kutakuongezea hatari ya kifo usipojipanga?

 

Katika hali ya kawaida mtu anapomaliza utumishi wake anatakiwa kufurahi kwa sababu maisha baada ya kustafu huonekana ni muda mzuri wa kujitua majukumu mengi mtu anakuwa na anapumzika.

Hakuna haja ya kuamka mapema ili kuwahi kazini, hakuna kukimbizana na ripoti za ofisini wala kupewa maelekezo na bosi wako. Kinadaharia, nadharia haya ni mazingira ambayo kila mtu huyatamani.

Lakini umeshawahi kujiuliza ajira yako ikikoma kwa sababu yoyote ile utakuwa unafanya shughuli gani? Mathalani, umefukuzwa kazi au muda wa kustaafu umefika nini kitafuata?

Kwa walio wengi hili swali huumiza kichwa na muda unapofika hujafanya maandalizi ya kutosha, ni dhahiri msongo wa mawazo hautakuacha salama. Utafiti unaonyesha watu wengi hufariki dunia muda mfupi baada ya kustaafu. Katika hali ya kawaida mtu anaweza kutetea kuwa hili si jambo la ajabu kwa sababu kadiri mwanadamu anavyoongezeka umri hatari ya kupoteza maisha inaongezeka kwa sababu ya uhusiano kati ya uzee na maradhi na sababu nyingine nyingi.

Utafiti uliofanywa kwa wafanyakazi wa Kampuni ya Shell Oil ulibaini wengi wanaostaafu wakiwa na miaka 55 wapo kwenye hatari ya kupoteza maisha ndani ya miaka 10 kwa asilimia 89 zaidi ya wale wanao staafu wakiwa na miaka 65.

Kwa kifupi, utafiti huu unaonyesha mtu anapo acha kazi mapema anajiweka zaidi kwenye hatari ya kupoteza maisha.

Ripoti ya utafiti iliyochapishwa mwaka 2013 na Chuo cha Masuala ya Kiuchumi cha London, ilibainisha kustaafu kazi kunaongeza hatari ya kupata tatizo la sonona kwa asilimia 40.

Hili ni moja ya tatizo kubwa kwenye afya ya akili na waathirika wa tatizo hilo hujikuta wakipata matatizo mengine yanayosababishwa na tatizo hili na hatimaye kupoteza maisha.

Sababu hatari ya kifo kuongezeka

Dk Mziray wa kituo cha afya cha Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi anahusianisha vifo vya mapema vya wastaafu na kukosekana kwa maandalizi ya mapema.

Anasema wastaafu wanapomaliza muda wao wanakutana na mahitaji mengi ambayo yanashindwa kutimizwa vyema na kipato cha wakati huo. Hii huleta msongo wa mawazo, shinikizo la damu na baadaye vifo vya mapema.

Ni ukweli ulio wazi kwamba kipindi hiki si rafiki kwa wale ambao wanakuwa hawajajiandaa vema.

Kipato kile ambacho mtu alizoea kukipata kila baada ya muda fulani kinapoondoka ghafla huku mahitaji yakiongezeka ni dhahiri maisha yanakuwa magumu kuyamudu.

Unaweza sema kuwa utalipwa mafao yako na hili ndilo litakuwa suluhisho, lakini ukweli ni kwamba, kwa wengi ni suluhisho la muda mfupi tu. Hebu fikiria mfano mdogo tu huu; mwajiri wako anakulipa Sh1,500,000 kwa mwezi unayoitumia kwa matumizi yako kwa mwezi na mara nyingi mishahara huwa haitoshi.

Baada ya kustaafu ukapewa mafao yako ya Sh100 milionioni.

Kwa haraka haraka hizi ni fedha nyingi waweza sema zitakutosha kumalizia maisha yako yaliyo baki duniani kwa amani.

Lakini ukitazama kiuhalisia utagundua hizi si fedha nyingi kama zinavyoonekana.

Mathalani utakuwa unatumia kiwango kile kile cha fedha ulizokuwa unatumia kwa mwezi. Hii inamaanisha itakuchukua takribani miezi 66 kuzimaliza fedha hizo ambayo ni sawa na miaka mitano tu. Ninachofahamu, watu wengi wakiwa na fedha nyingi kwa wakati mmoja matumizi huongezeka.

Hivyo kwa watu wasio makini, fedha hizo zinaweza kuisha hata ndani ya mwaka mmoja. Baada ya fedha kuishi kinachofuata huwa si kitu kizuri.

Vyanzo mbalimbali vinaonyesha kubadilika kwa mfumo wa maisha ni moja ya sababu kuu za kuongeza hatari ya kupoteza maisha.

Pamoja na ukweli kwamba ajira ni sehemu ya kupata ujira, lakini ni chanzo kikubwa cha furaha kupitia wale watu unaokutana nao kila siku. Watu hawa hugeuka kama familia ya karibu unayoshirikiana nayo kwenye mambo mengi na ukishaachana nayo kinachofuata ni upweke unaoweza kukuletea sonona (depression).

Ajira pia ni moja ya vitu vinavyofanya miili kuwa imara na hivyo kujikinga na maradhi mbalimbali. Kuwahi kuamka uwahi kazini na shughuli mbalimbali zinafanya mwili wako kuwa kwenye mjongeo muda wote, lakini unapostaafu na kuamua kukaa nyumbani na pengine kuamka muda unaotaka kunaongeza hatari ya kupata maradhi yanayoongeza hatari ya kupoteza maisha.

Ushauri

Ni vema kujiandaa mapema kukabiliana na changamoto za maisha baada ya ajira. Siku ya kwanza niliposaini mkataba wangu wa ajira mzee mmoja aliniambia kwa mzaha, “mwanangu, maandalizi ya kustaafu yanaanza leo”. Ukifikiria kauli hii unawezadhani haina mantiki, lakini maandalizi ya kumaliza utumishi wako yanatakiwa yaanze siku unapoanza ajira.

Hii inajumuisha vyanzo vya mapato mbadala ili kuepukana na fedheha ya ukata na kujiandalia makazi mapema na mambo mengine ya kufanya.

Usipokuwa makini utamaliza utumishi ndiyo uanze kufikiria kujenga makazi yako hili nalo ni changamoto kwa watu wengi na huwa ni chanzo kikubwa cha kudholotesha afya ya akili.

Kujihusisha kwenye shughuli za kijamii kabla na baada ya utumishi kukoma ni jambo la muhimu pia. Hii itakusaidia kuwa na watu wa karibu na kuondoa upweke.

Kujihusisha na michezo na kujiunga na vilabu mbalimbali vya kijamii husaidia kuondoa upweke na kuushughulisha mwili wako.

Jambo la msingi pia ni kuishi na watu vizuri katika ajira au shughuli yoyote unayoifanya.

Wakati mwingine msongo wa mawazo huongezeka ukiwaona wale uliowatendea vibaya au kuwanyanyasa wakiendelea na kazi huku wewe utumishi wako ukiwa umekoma na pengine mambo mengine yanaenda kombo.

Maneno yatakayokuwa yakisemwa juu ya matendo yako mabaya uliyoyafanya katika utumishi wako yanaweza kukuumiza zaidi.

“Alikuwa anajifanya mbaguzi na mnyanyasaji, kiko wapi sasa, mbona kaiacha ofisi?” Wema ni mtaji mkubwa maishani.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapatikana kwa 0659 08 18 38, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, February 2, 2018

Mambo matano yanayofanya mkataba wa ajira ujulikane kihalali na kisheria

 

By Christian Bwaya na Joel Kasanda bwaya@mwecau.ac.tz

Watu wengi wameajiriwa bila kuwa na mkataba wa ajira. Moja ya sababu ni ya baadhi ya waajiri na waajiriwa ambao kwa makusudi au kutokuelewa, hupendelea uhusiano wa ajira usio na nguvu ya kisheria.

Katika mazingira ambayo mwajiriwa anaamua kuacha kazi bila kufuata utaratibu, inakuwa vigumu kwa mwajiri kuchukua hatua za kisheria kwa sababu anakuwa hana ushahidi wa makubaliano ya kikazi kati yake na mwajiriwa.

Aidha, kwa upande wa mwajiriwa, inapotokea ajira yake imekoma kinyume cha utaratibu, anakuwa kwenye hatari ya kupoteza haki zake.

Kabla ya mwaka 2015 hatukuwa na tafsiri ya kisheria ya neno ‘ajira’ ingawa Sheria ya Ajira na Mahusiano Kazini, Sura Na. 366 ya mwaka 2004 ilikuwapo.

Kifungu cha 4 cha Mabadiliko ya Sheria mbalimbali za Ajira na Kazi ya mwaka 2015 kinafafanua ajira ni; “utekelezaji wa mkataba wa ajira baina ya wahusika kwenye mkataba, chini ya uhusiano wa mwajiri–mwajiriwa.”

Kwa kifungu hiki haiwezekani kuwa na ajira bila kuwa na mkataba.

Maana ya mkataba

Kwa mujibu wa Sheria ya Ajira na Uhusiano Kazini ya mwaka 2004, mkataba wa ajira ni makubaliano yanayofanyika kati ya mtu anayeitwa mwajiri, kwa upande mmoja na mwajiriwa kwa upande mwingine.

Lengo la mkataba ni kuweka utaratibu utakaoongoza uhusiano kati ya upande unaotoa huduma kwa mwajiri na upande mwingine ulinaolipa ujira kwa kazi inayofanywa na mwajiriwa.

Ili mkataba wa ajira uwe na nguvu ya kisheria lazima ukidhi vigezo vikuu vitano kama ifuatavyo.

Udhibiti wa ajira

Katika mkataba wa ajira, ni sharti uwapo upande unaokuwa na nguvu ya udhibiti wa majukumu ya mwajiriwa kwa maana ya uwezo wa kutoa maelekezo yanayoongoza utaratibu wa kutekeleza shughuli zinazohusiana na ajira. Tunafahamu yapo mazingira ambayo mtu hulipwa kwa kufanya kazi isiyomfunga.

INAENDFELEA UK 24

Chukulia kwa mfano, washauri waelekezi kama wahasibu, wakaguzi wa mahesabu, mawakili, wabunifu wa majengo na makandarasi. Hawa huuza ujuzi na uzoefu wao kwa mtu mwingine bila kulazimika kufuata maelezo ya kina ya yule anayelipia huduma yake na hivyo hatuwezi kusema mtu huyu ni mwajiriwa kwa sababu kiwango cha udhibiti hakikishi masharti ya sheria.

Ndio kusema ili mkataba uwe na nguvu ya kisheria, ni sharti uanishe wazi nani mwenye udhibiti wa ajira, kwa maana ya mwajiri, na upande unaofuata udhibiti wa upande mwingine, ambao ni mwajiriwa.

Kuwa sehemu ya taasisi

Katika siku za leo mazingira ya kazi yamebadilika. Waajiriwa leo, mathalani, hawalazimiki kuwepo eneo fulani ili kutekeleza majukumu yao. Waajiriwa wenye utaalam kama madaktari, wanasheria, mainjinia, wanaweza kuwa sehemu ya shughuli za mwajiriwa bila kulazimika kuwakufuata maelekezo ya moja kwa moja ya mwajiriwa kama tulivyoona hapo juu.

Mambo kama haya yamefanya sheria iweke kigezo cha mfanyakazi kutambulika kama sehemu ya taasisi hata kama halazimiki kuwepo kwenye taasisi kutekeleza kazi zake. Kigezo hiki husaidia mteja kudai haki kwa taasisi pale inapotokea mwajiriwa amefanya makosa yanayoleta madhara wakati akitekeleza majukumu ya mwajiri wake.

Uthibitisho wa jumla

Ukiacha vigezo hivyo viwili, kuna vigezo zaidi vinavyotumika kupima uhalali wa mkataba kati ya mwajiri na mwajira. Hapa yanatazamwa masuala kama utaratibu unaotumiwa na mwajiri kumlipa mwajiriwa, utaratibu wa kulipa kodi na uanachama kwenye mifumo ya hifadhi ya jamii.

Masuala mengine ya kuzingatiwa ni utaratibu wa posho za likizo na ugonjwa, utaratibu wa mapumziko, upatikanaji wa vifaa vya kazi, masaa ya kazi; eneo linalotumika kufanyia kazi pamoja na uangalizi.

Kulingana na mazingira yenyewe, mambo kama haya hutumika kuangalia ikiwa kuna mahusiano ya kikazi kati ya pande mbili.

Maudhui ya mkataba

Hakuna mfumo mmoja unaofanya mkataba wa ajira uwe na nguvu ya kisheria. Mkataba unaweza kuwa kwa njia ya maandishi au kwa makubaliano yasiyo ya maandishi. Katika mazingira nadra, mkataba pia unaweza kutegemea mazoea yaliyopo kati ya pande mbili.

Hata hivyo, lazima mkataba ubainishe masuala kadhaa ya msingi. Kwa fano, lazima liwepo tamko la mwajiri kuahidi kumlipa mwajiriwa mshahara kama ujira wa ahadi ya mwajiriwa kufanya kazi fulani.

Lakini pia, lazima mkataba wa pande hizi mbili uwe wa hiari pasipo shurti wala kulazimishwa. Mkataba unapokosa kigezo cha uhiari unakosa nguvu ya kisheria.

Kadhalika, lazima mkataba uainishe majukumu yanayotekelezeka baina ya pande mbili. Mkataba unaoeleza majukumu yasiyotekelezeka katika mazingira ya kawaida, unakosa nguvu ya kisheria.

Vipengele vya lazima

Pamoja na kukubalika kwa makubaliano yasiyo ya kimaandishi kati ya pande pindi za ajira, Sheria ya Ajira na Mahusiano Kazini, sura Na. 366 bado maandishi yamepewa nafasi kubwa.

Kwa mujibu wa marekebisho ya Sheria za Ajira na Kazi katika Sheria Na. 24 ya mwaka 2015, kifungu cha 14(2) cha Sheria ya Ajira na Mahusiano Kazini kilirekebishwa na kumtaka mwajiri aweke kumbukumbu za mkataba wake na mwajiriwa kwa njia ya maandishi.

Vipengele hivi vinatofautiana kulingana na aina ya ajira lakini vilivyo muhimu ni jina la mwajiri na la mwajiriwa, siku ya kuanza kazi, ngazi au kiwango cha mshahara, jina la kazi na majukumu yake, eneo la kazi na mahali ambapo mwajiriwa alipatikana.

Masuala mengine ni utaratibu utakaotumika katika malipo ya mshahara/ujira, idadi ya saa za kufanya kazi, utaratibu wa likizo na nyakati za ugonjwa, mwongozo nyakati ambazo mwajiriwa atashindwa kufanya majukumu yake na utaratibu wa kufuata upande wowote unapotaka kuvunja makubaliano ya mkataba husika.

Joel Kasanda mwandishi mwalikwa wa makala haya ni Mwanasheria kitaaluma anayepatikana kwa namba +255 712 786 051.     

Friday, February 2, 2018

Uhusiano mbaya baina ya mwajiri na mwajiriwa unavyoathiri utendaji

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi

Moja ya vitu muhimu katika kujenga ustawi wa shirika lolote lile liwe la umma, binafsi, dogo au kubwa ni uhusiano kati ya mwajiri na mwajiriwa.

Kwa upande wa mwajiri uhusiano huu unaweza kuwakilishwa na uongozi katika taasisi husika kwa ngazi tofauti tofauti kuanzia ya idara.

Hii inamaanisha wakuu wa taasisi, wizara na idara mbalimbali wapo kama wa wakilishi wa mwajiri na hutakiwa kuyalinda maslahi ya mwajiri.

Sababu nyingi zinazohusiana na watu kuacha ajira zao mara nyingi ni za mahusiano kazini na wala si ujira mdogo kama wengi wanavyodhani.

Tafiti nyingi zinaonyesha waajiriwa wengi hupenda taasisi zenye uhusiano mzuri na ujira mdogo kuliko zile zenye ujira mzuri na uhusiano mbaya hasa kati yao na waajiri.

Nini kinaharibu uhusiano?

Mara nyingi uhusiano uharibiwa na ubinafsi na wakati mwingine kukosa mbinu za kiungozi kwenye maeneo ya kazi. Waajiri wengi hufikiri zaidi katika kuongeza tija au faida bila kumfikiria mtu anayehusika moja kwa moja katika kuyafanikisha haya.

Migogoro mingi ya maeneo ya kazi chimbuko lake ni ubinafsi kwani waajiri wanashindwa kuwafikiria waajiriwa na hivyo kujikuta wanatunga sera, sheria na miongozo na wakati mwingine kufanya uamuzi unao athiri maslahi ya wafanyakazi.

Kukosa mbinu na ujuzi katika masuala ya kiongozi na menejimenti kumekuwa sababu kubwa ya waajiri kujikuta wakifanya mambo kwa mazoea huku wengine wakidhani pia wanachofanya ni sawa lakini wamekuwa wakiathiri utendaji wa wafanyakazi wao kwa kiasi kikubwa sana.

Waajiriwa pia uwa ni chanzo cha kuharibu uhusiano; si kweli kuwa waajiri uwa na shida wakati wote, bali waajiriwa pia husababisha uhusiano kuharibika na kuathiri utendajikazi.

Sababu za kinidhamu na kukosa umakini huwaingiza waajiri na waajiriwa katika migogoro inayoharibu uhusiano mzuri kazini.

Uhusiano mbaya katika maeneo ya kazi yana athari nyingi sana ambazo mara nyingi huwa matokeo ya mambo kadhaa, miongoni mwayo ni

Motisha

Kasumba miongoni wa watu wengi ni kuwa motisha kwenye ajira huletwa na fedha pekee kitu ambacho kinapingana na ukweli kutoka kwenye nadharia za menejimenti na tafiti mbalimbali.

Moja ya vitu vinavyo athiri motisha kwa wafanyakazi ni mahusiano mabaya kati yao na waajiri au mabosi wao.

Uhusiano uliojengwa kwenye misingi ya vitisho, uoga, uonevu na ubinafsi hufanya mazingira ya kazi yasiwe rafiki na hivyo kusababisha msongo wa mawazo, utoro, na kuacha kazi.

Kwa bahati mbaya sana, waajiri huweka mazingira haya kwa kutokujua madhara yake au kudhani hiyo ni njia sahihi ya kuongeza ufanisi na utendaji kazini.

Pia, taswira wanayodhani wanayo kwa waajiriwa ni tofauti na uhalisia kwani waajiriwa wengi huwaona kama ni kikwazo cha furaha yao na ufanisi kazini.

Utafiti uliochapishwa na Jarida la Forbes ulibaini asilimia 65 ya waajiriwa walipoambiwa wachangue kati ya kuongezewa mshahara au mabosi wao wafukuzwe kazi, walikuwa tayari kuona mabosi wakifukuzwa kazi kuliko kuongezewa mishahara.

Hii inaonyesha nguvu ya uhusiano ni kubwa katika kuleta furaha na kufanya mazingira ya kazi kuwa rafiki.

Mgawanyiko wa taasisi

Moja ya kanuni 14 za Menejimenti za mwanazuoni Henri Fayol inasisitiza kuweka maslahi ya taasisi mbele dhidi ya maslahi binafsi.

Kulifanikisha hili inahitaji waajiriwa wawe na mapenzi kwa taasisi yao kitu kinacho jengwa na uhusiano thabiti kati ya mwajiri na mwajiriwa.

Waajiri wanaoonyesha ubinafsi kwa kushindwa kuzingatia nini waajiriwa wanapenda, wanahitaji au wanajisikia kutokana na maneno na matendo yao huishia kuigawa timu au taasisi.

Ikifika kiwango watu wanafanya kazi ili wapate ujira pekee hii ni hatari sana kwa mustakabali wa taasisi husika.

Watu hawa hawatafanya shughuli zao kwa kujitoa na kwa ufanisi kwani wanaamini mafanikio ya taasisi siyo mafanikio yao bali na mfanikio ya mwajiri kutokana na ukuta uliyowekwa na mahusiano mabaya kati yao na mwajiri wao.

Nini Kifanyike?

Wakuu wa taasisi na idara wanawawakilisha waajiri hivyo wanatakiwa wafahamu kuwa vyeo ni dhamana na wanatakiwa kutumia nyadhfa zao vizuri na kuhakikisha hawanyanyasi na kuwaonea wafanyakazi.

Vyeo huja na kuondoka lakini utu unatakiwa ubaki palepale. Mabosi wahakikishe hawawi chanzo cha msongo wa mawazo bali kimbilio kwa wale wenye tatizo hilo.

Kiongozi mzuri anatakiwa awe rafiki. Urafiki huu unatafsiriwa kupitia kauli, maamuzi na matendo yake. Uongozi hautakiwi kuwa ukuta bali daraja kati ya kiongozi na wafuasi wake.

Kiongozi yoyote anatakiwa atambuwe kuwa kinachotakiwa kumtofautisha yeye na wengine ni ushawishi kwanza mamlaka baadaye.

Kiongozi anayeweka mamlaka mbele mara nyingi hujikuta katika wakati mgumu wa kutekeleza majukumu yake na kuharibu mahusiano mema mahala pa kazi.

Waajiri wanatakiwa watambuwe umuhimu wa ushirikishaji katika utendaji wao.

Waajiriwa wanaoshirikishwa moja kwa moja au kupitia uwakilishi huthamini mahusiano yaliyojengwa kati yao na waajiri au mabosi wao hivyo kufanya maeneo ya kazi kuwa rafiki kitu kinachosaidia katika kuboresha utendaji.

Kwa kuzingaia kuwa mahusiano haya hujengwa na pande mbili ni vyema pia kwa waajiriwa kuhakikisha wanayalinda mahusiano haya kwa kuonesha jitihada mbali mbali ikiwemo kufuata taratibu na sheria na pia kuheshimu mikataba yao ya ajira.

Inapotokea kuna mambo hayaridhishi au yana athiri utendaji ni vyema kuyasema wazi ili kufikia malengo binafsi na yale ya taasisi.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapatikana kupitia 0659 08 18 38, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com     

Friday, January 19, 2018

Mambo ya kuzingatia ili kuongeza ufanisi kazini

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi

Moja ya changamoto zinazowakuta wengi katika shughuli zao ni kuwa na ufanisi usioridhisha.

Tafiti zinaonyesha wapo watu ambao kiasili wanahamasa kubwa ya kazi, hivyo kuwafanya wawe hodari zaidi katika kile wanachokifanya.

Pia, wapo wale ambao wanakipenda kile wanachokifanya, hivyo kufanya shughuli zao kwa moyo na kufikia viwango vinavyoridhisha.

Hii huwafanya watu hawa kuonekana wafanisi zaidi ya wengine hata kama wanafanya shughuli zao katika mazingira yanayofanana na wengine.

Ni ukweli usiopingika kuwa watu wenye ufanisi unaoridhisha kazini hufurahia shughuli hizo na kuwafanya wawe na furaha zaidi.

Wao hujiepusha na adhabu mbalimbali na kuwafanya kuwa watu wanaoaminiwa na kutegemewa katika maeneo yao ya kazi.

Teuzi nyingi katika taasisi mbalimbali pamoja na mambo mengine, huzingatia ufanisi wa kazi kama kigezo kikuu.

Hii inafanya suala hili kuwa muhimu katika shughuli yoyote ile.

Yafuatayo ni baadhi ya mambo yanayoweza kumuongezea ufanisi mtu kama atayazingatia mahala pakazi;

Malengo binafsi

Mara nyingi taasisi hujiwekea malengo yake ya muda mfupi na mrefu.

Idara katika taasisi husika nazo hujiwekea malengo madogomadogo ambayo kama yatafanikiwa yatawezesha malengo makubwa ya taasisi kufikiwa. Kila mtumishi hupewa malengo anayotakiwa kuyatimiza na wakati mwingine hupewa nyenzo za rasilimali zinazomuwezesha kuyafikia malengo haya.

Pamoja na hayo, bado ni muhimu kujiwekea malengo binafsi ya muda mfupi yatakayomsaidia kuyafikia malengo ya idara na kisha ya taasisi.

Si vyema kwenda kazini ukiwa haujapanga ni nini utafanya katika siku husika.

Kuwa na malengo ya siku, wiki, mwezi hadi mwaka katika shughuli yako yatakusaidia katika kuongeza ufanisi na kuyafikia malengo makuu ya taasisi kwa urahisi zaidi.

Matumizi ya Muda

Kwa bahati mbaya katika nchi zinazoendelea kwa kiasi kikubwa matumizi ya muda yamekuwa sio kitu kinachotiliwa mkazo na kuzingatiwa na wengi.

Ili kuongeza ufanisi ni nyema kuzingatia matumizi bora ya muda wako ndani na hata nje ya ofisi yako.

Katika kupima ufanisi wa mfanyakazi hiki ni moja ya vigezo ambavyo hutazamwa kwa uzito wa kipekee.

Matumizi mazuri ya muda si kutumia muda wako wote kaika kufanya kazi bali ni kujua nini kifanyike kwa wakati gani yaani shughuli sahihi kwa wakati sahihi.

Fika kazini mapema; akili hufanya kazi vizuri zaidi wakati wa asubuhi. Pamoja na hayo zingatia kupumzisha akili na mwili wako pale vinapochoka.

Mafunzo

Ujuzi ni moja ya vitu muhimu sana katika kuongeza ufanisi wa shughuli yoyote ile.

Ni vyema kuhakikisha unajifunza vitu vipya kila unapopata fursa. Kila siku kuna jambo jipya la kujifunza. Kama unapata fursa ya kurudi chuoni kuongeza ujuzi fanya hivyo.

Ikumbukwe kuwa ujuzi haupatikani katika mfumo rasmi pekee. Jifunze kwa wenzako, soma vitabu, makala, tumia mtandao wa intaneti, udhulia semina na warsha mbali mbali; hii haitakupa ujuzi pekee bali itakuongezea hamasa ya kazi na hivyo kukuongezea ufanisi pia.

Vipaumbele

Moja ya changamoto inayowakumba wengi mahala pa kazi ni kutaka kufanya mambo mengi kwa wakati mmoja.

Hii hupunguza umakini na hivyo kufanya matokeo ya shughuli kuwa chini ya viwango vinavyotarajiwa.

Hakikisha vipaumbele vinafahamika katika kila unachofanya na kuanza kwa kuyafanya yale yenye umuhimu au uharaka zaidi kisha mengine yafuate.

Yale yasiyowezekana yaafutiwe ufumbuzi haraka iwezekanavyo na wakati mwingine ni vyema kukaimisha au kutafuta msaada kwa wengine kwani kujaribu kufanya jambo usilolijua au liweza kunaweza kuharibia kazi.

Mahusiano

Katika mazingira ya kazi ni vigumu kufanya kazi na kufikia malengo kama auhusiani vyema na wengine.

Hakikisha unaboresha na kudumisha mahusiano mema na kila mtu; kuanzia bosi wako mpaka yule muhudumu wa chini kabisa.

Hii ni siri kubwa sana katika kufanikisha malengo ya shughuli yoyote ile. Ukihusiana vyema na wengine inakujengea mtandao wa marafiki na timu kubwa ambayo inaweza kukusaidia pale unapohitaji msaada kazini na hata nje ya kazi yako.

Utulivu wa nafsi na akili

Shughuli tunazofanya zinahitaji kiwango kikubwa cha utulivu wa akili na amani nafsini mwetu.

Lakini vitu hivi uwa si rahisi kuvipata au uwa havipatikani kila tunapovihitaji.

Changamoto za nyumbani, ofisini, safarini, kwenye mahusiano na maisha kwa ujumla hutuletea msongo wa mawazo na huzuni.

Ni vyema kuhakikisha tunatafuta njia ya kuviepuka vile vinavyowezekana na kutumia mbinu mbalimbali kuhakikisha vile visivyoepukika havituathiri sana ili kuongeza umakini katika shughuli tunazozifanya.

Tathmini na pongezi binafsi

Shughuli yoyote inahitaji tathmini ili kujua kasi ya usahihi wa kile unachofanya.

Ni nyema kujitathimini na kuangalia wapi unafanya vyema na wapi unakosea.

Tathmini binafsi haitoshi hivyo ni vyema kuwapa nafasi watu wengine wakutathmini ili kujua mwenendo wako katika kile unachofanya.

Kubali kukusolewa na kuyachukulia mapungufu kama changamoto na kujirekebisha.

Pale ambapo unafanya vizuri hata kama hakuna atakayejitokeza kukupongeza usisite kujipongeza mwenyewe na kufurahia mafanikio yako. Ukisubiri kuambiwa na mtu ‘umefanya vizuri’ anaweza asitokee.

Uwiano wa kazi na maisha binafsi

Pamoja na umuhimu wa shughuli zinazotuingizia kipato bado tunahiaji muda wa kutosha katika kufanya mambo mengine hasa yale yakijamii.

Kuzipa shughuli zetu za kiuchumi muda mwingi zaidi na kusahau upande wa pili wa maisha kunaweza kupunguza ufanisi wa kazi hizo tunazoziangaikia usiku na mchana.

Ni vyema kukumbuka familia zetu, afya, imani na mambo mengine ya kufurahisha nafsi zetu.

Tenga muda kwa ajili ya michezo na burudani na kutembelea ndugu, jamaa na marafiki.

Afya yako ikiyumba ajira yako itayumba pia, mahusiano yako na wengine yakiyumba shughuli zako nazo hazitabaki salama hivyo ni vyema kutenga muda wa kuangalia mambo mengine nje ya ajira zetu.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, anapatikana kwa 0659 081 838, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com     

Friday, January 19, 2018

Tabia tano zitakazokupa nidhamu ya muda kazini

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Mafanikio katika eneo lako la kazi, kwa kiasi kikubwa yanategemea matumizi ya muda ulionao kwa siku. Kile unachokifanya kati ya saa 6:00 usiku na saa 5:59 usiku wa siku inayofuata, ndicho kinachoamua utekelezaji wa majukumu yako.

Sote bila kujali aina ya kazi tunazofanya, mahali tunapoishi lakini tumepewa mtaji wa saa 24 kwa siku.

Tofauti ni namna tunavyoweza kutumia saa hizo kwa tija.

Makala haya yanakupa uzoefu wa watu ninaowajua wana shughuli nyingi lakini waliweza kujijengea tabia ya nidhamu ya muda. Watu hao wanatufundisha tabia tano muhimu.

Kuongozwa na malengo

Injinia Sylvanus Kamugisha, Mkurugenzi wa Kampuni ya Sylcon Builders Limited anasema mahali pa kuanzia ni malengo ya mwaka uliyonayo:

Vipaumbele vinatokana na malengo ya mwaka niliyonayo.

Mfano, mwaka huu nimeazimia kuwa mtu wa sala. Kupunguza uzito kilo 20, kusoma vitabu 40 na mambo kama hayo. Kwa hiyo kwenye ratiba yangu ya siku pamoja na mambo mengine, inaanza na dakika 15 za sala, baadaye naenda kufanya mazoezi dakika 30 mpaka 45, baada ya hapo nasoma kurasa 10 hadi 15 za kitabu kilicho kwenye ratiba yangu na ratiba nyingine inaendelea.

INAENDFELEA UK 24

INATOKA UK 23

Aidha, namna unavyotafsiri malengo yako katika siku inayofuata ni muhimu kama anavyoeleza Prosper Mwakitalima, Mkurugenzi wa Ubunifu wa Brand Exponential: “Nina utaratibu wa kupangilia siku yangu siku moja kabla. Kisha ninaandaa mambo ya kutekeleza kesho kabla sijalala. Hii inanipa muda wa kuiona kesho kabla sijalala.”

Erick Mbogoro, mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Dodoma naye anakubaliana naye: “Huwa naandaa abstract schedule (ratiba) yangu kabla ya kuanza siku.

Kwa hiyo nafanya kazi kulingana na muda niliojipangia.”

Kujiwekea vipaumbele

Erasto Kitia, Ofisa elimu vifaa na takwimu, Halmashauri ya Wilaya Singida, anasema lazima kuwa na vipaumbele vya siku, “Jambo la kwanza lazima uyakubali na kuyaelewa majukumu yako vizuri.

Tengeneza mpango wa kuyatekeleza majukumu hayo kwa kuweka vipaumbele na kuweka muda wa utekelezaji. Lakini muhimu sana kuwa na uwajibikaji binafsi na nidhamu ya kazi.”

“Katika kazi kuna mambo ambayo yakifanyika kwanza hurahisisha yajayo. Mengine yako ndani ya kipindi fulani tu kikipita hayawezekani tena. Kwa namna hiyo unaweza kujua kipi kianze na kipi kifuate,” anafafanua.

Dk Mwemezi Rwiza, mhadhiri katika Taasisi ya Sayansi na Teknolojia ya Nelson Mandela (NM-AIST) jijini Arusha hupangilia vipaumbele kwa kuangalia uzito wa majukumu.

Anasema, “Ili kupangilia siku yangu, naangalia uzito. Kama VC (Makamu Mkuu wa Chuo) ameita kikao ofisini kwake na pia kuna muswada wa kukabidhi saa 10 jioni, nitaenda kwa VC kwanza. Naangalia pesa pia.

Kama ninaandika andiko la mradi na kuna kikao cha kamati ya miundo mbinu ya chuo, kipaumbele change kitakuwa andiko la mradi.”

Orodha ya mambo ya kufanya

Tumaini Stephen, Mwanasheria wa Benki Kuu ya Tanzania (BOT) hutunza muda kwa kutengeneza orodha ya mambo ya kufanya kila siku:

“Kila mwisho wa siku huwa napanga vitu vya kufanya siku inayofuata. Huwa napanga vitu kuendana na uhalisia wa muda nilionao na nahakikisha kila nilichopanga nakifanya ndani ya muda niliopanga.”

Katika kupanga vipaumbele vya siku, Tumaini Stephen ana utaratibu wa kuangalia uharaka wa jambo. “Sisi watu wa mahakamani huwa tuna deadline (makataa) haswaa kwenye kuweka vizuri nyaraka.

Kama kesho ndio siku ya makataa na sijamaliza kuziandaa hilo lazima liwe jambo la kwanza kesho.”

Dk Rwiza naye anaunga mkono utaratibu huo, “Nahakikisha orodha hiyo ina uhalisia.

Siyo realistic (haiwezi kuwa na uhalisia) kusahihisha mitihani karatasi 15 za wanafunzi halafu pia niwe na muda wa kupitia dondoo za andiko la miradi mitatu tofauti.”

Kutengeneza ‘desturi’ ya siku

Bahiya Abdi, mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge, anasema kwake nidhamu ya muda ni matokeo ya desturi ya siku aliyojijengea. Anasema, “Mimi ni mtu wa routine (kufanya mambo yale yale kila siku.)

Huwa nimeshapanga nini huwa ninafanya kwa wakati fulani kwa vitu ambavyo kila siku lazima nivifanye.

Sipotezi muda kupanga nini nitafanya saa ngapi wapi kwa sababu nina vitu ambavyo lazima nivifanye kwa wakati ule ule kila wakati.”

Lonyamali Morwo Mkurugenzi Mtendaji wa MultiSkills Business Consultancy naye ana desturi ya siku:

“Nina majukumu matano ya kutekeleza kila siku. Naenda kazini, nasoma vitabu, lazima nikae na familia na kukutana na marafiki na pia niwe na muda wa kufanya kazi zangu binafsi nje na ajira.

Kwa hiyo mimi huwa naamka saa 10 alfajiri na kuhakikisha hayo yote nimeyafanya kila siku.”

Kuongeza uzingativu katika kazi

Moja ya changamoto ya nidhamu ya muda ni kukosa uzingativu.

Bahiya Abdi hukabilianaje na changamoto hii? Anajibu, “Huwa sikubali kuwa disturbed (kusumbuliwa) wakati nafanya kazi muhimu zinazohitaji umakini.

Mfano, huwa naweka simu yangu mbali ili isinipe vishawishi vya kuitumia kufanya.”

Dk Rwiza, ambaye pia ana maelfu ya wafuasi wanaofuatilia anayoyaandika kwenye mtandao wa Twitter naye hutumia mbinu kama hiyo: “Huwa siendekezi sana inconveniences (mambo yanayoingilia shughuli) zisizo na msingi.

Kama nina kazi inayotakiwa mapema au niko na familia yangu huwa ninazima simu na hata kuchomoa waya wa internet.”

Ushauri

Lonyamali Morwo anamalizia kwa kutoa ushauri: “Matumizi sahihi ya muda ndio siri ya mafanikio.

Muda ni pesa na thamani ya pesa ipo kwenye muda. Unapata mshahara kwa kutoa muda, unapata mazao shambani kwa kutumia muda wako kuzalisha.

Muda ukipita umepita na haurudi tena. Tujifunze kutunza muda.”

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU), Moshi. http://bwaya.blogspot.com , 0754 870 815     

Friday, January 5, 2018

Mbinu za kufanya mwaka 2018 uwe wa mafanikio kazini

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Sina shaka umeanza mwaka mpya kwa matumaini makubwa ya kupata mafanikio zaidi kazini kwako.

Swali hata hivyo, umejipangaje? Je, matumaini yasiyoambatana na mikakati madhubuti yanaweza kuzaa matunda unayoyatarajia?

Kwa kutambua kuwa mafanikio ni matokeo ya kujipanga vizuri mwanzoni mwa mwaka, makala haya yanaangazia maeneo matano yanayofaa kuyatazamwa vizuri na mfanyakazi mwenye shauku ya mafanikio kazini.

Kujiwekea malengo

Unapoanza mwaka mpya, ni muhimu kujiwekea malengo mahususi yatakayokuwa dira inayoongoza utendaji wako kama anavyoshauri Lonyamali Morwo ambaye ni Mkurugenzi mtendaji wa MultiSkills Business Consultancy ya Arusha

Anasema: “Ili mfanyakazi ajipange vizuri kiutendaji, lazima ajue maono na dhima ya taasisi anayofanyia kazi. Mfanyakazi lazima auelewe mpango mkakati na malengo ya taasisi; ajue kile kinachotakiwa kufikiwa ndani ya mwaka na nini kinatarajiwa kutoka kwake.”

Anaongeza: “Mpango mkakati ndio lugha ya mawasiliano ya utendaji kazi kwa mfanyakazi. Taasisi isiyo na mpango mkakati ni sawa na gari linalounguruma lakini halitembei. Mafuta yataisha bila kwenda kokote.”

Hoja hiyo inaungwa mkono na Erasto Kitia, Ofisa elimu vifaa na takwimu wa Halmashauri ya Wilaya Singida, anayesema: “Wanafanyakazi waweke kipaumbele katika kuboresha huduma kwa kuzingatia mipango na vipaumbele katika sekta zao.”

Anaeleza kuwa wafanyakazi hawana budi kujiwekea malengo ya kuboresha ubunifu katika maeneo ya kazi kwa kutumia maarifa yao na kuanzisha vitu zaidi ya vile vilivyozoeleka.”

Kujiongeza kiuchumi

Mhadhiri wa Taasisi ya Afrika ya Nelson Mandela jijini Arusha, Dk Mwemezi Rwiza, anashauri kipaumbele kiwe akiba.

Anasema, “Kwa mwaka 2018 nadhani eneo muhimu ni kuweka akiba. Hapa nina maana kwamba mfanyakazi adhamirie kutunza asilimia fulani ya kila kipato chake katika mfuko maalum kwa ajili ya baadaye. Fedha ya akiba aikate na kuitunza kabla ya kufanya matumizi mengineyo. Asitumie kwanza halafu eti kinachobaki ndiyo kiwe akiba.”

Wafanyakazi wengi, hata hivyo, hushindwa kuweka akiba kwa kisingizio kuwa mshahara wenyewe hautoshi kwa matumizi ya kila siku. Dk Rwiza anatoa uzoefu wake: “Kila mwenye kipato anaweza kuweka akiba. Mimi na familia yangu tulipoanza jambo hili pia tulikwama kwa kipindi fulani kwa kisingizio kuwa kipato chetu kilikuwa hakitoshi.”

INAENDELEA UK 24

INATOKA UK 23

“Baadaye baada ya kuhangaika na kujisomea tukashawishika kuwa kipato chetu kilikuwa kinatosha ila sisi hatukuwa na matumizi mazuri. Tulidhani kuweka akiba ni jambo la ziada baada ya kufanya yale mengine tuliyodhani ni ya msingi. Tulipogundua kuwa akiba inaanza kwanza ndipo muujiza ulipoanza.”

Nidhamu kazini

Maranya Mayengo, Mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Dodoma anafikiri mfanyakazi ajipange kuwa na nidhamu kazini: “Huu uwe mwaka wa kufanya kazi kwa ubora unaotarajiwa kwa kuzingatia nidhamu na maadili ya kazi.”

Nidhamu yako hupimwa kwa namna tabia zako zinavyoleta tija kwenye eneo la kazi. Unapokuwa na tabia zinazozorotesha utendaji wako kama vile kuchelewa kuingia kazini, kuwahi kuondoka kazini, kuchelewesha kazi unazopaswa kuzikabidhi kwa wasimamizi wako, tafsiri yake ni kuwa huna nidhamu ya kazi.

Mwaka huu jipange kuwa na nidhamu zaidi. Pangilia majukumu yako ya siku kabla siku haijaanza. Fikiria kutumia shajara (diary) kuweka vipaumbele utakavyokuwa navyo kwa siku husika kama saa za vikao na mikutano, makataa (deadlines) yanayokaribia na shughuli nyingine unazotarajia kuzitekeleza nje ya eneo lako la kazi.

Uhusiano na wenzako

Huwezi kufanikiwa bila kuwa na uhusiano mzuri na wafanyakazi wenzako. Unaweza kuwa na uwezo mkubwa kazini lakini kama huna ujuzi wa kuishi na wenzako, itakuwia vigumu kupata mafanikio.

Mwaka huu weka maazimio ya kufanya kazi kama timu na wafanyakazi wenzako. Fanya jitihada za kuhakikisha unakuwa msaada wa kutatua changamoto za wenzako, badala ya kuendesha mashindano na misuguano isiyo ya lazima.

Kama sehemu ya kuboresha uhusiano wako na wengine, jifunze kuwasilisha mawazo yako kwa wengine bila kuwavunjia heshima. Hata katika mazingira ambayo hukubaliani na mawazo yao, linda hadhi zao.

Lakini pia Mayengo anafikiri uhusiano na familia ni muhimu pia: “Kazi zetu ziishie ofisini. Tusihamishie kazi nyumbani, familia zetu zinatuhitaji pia. Hatuwatendei haki tukirudi nyumbani tena tunakuwa tumetingwa na kazi za ofisini.”

Ongeza thamani yako

Gideon Obeid, mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Ushirika anashauri uongeze thamani yako. Anasema: “Mwajiri wako anakuangalia wewe kama mzalishaji. Hiyo ndiyo thamani yako inayoamua mwajiri akulipe kiwango gani cha mshahara. Thamani yako inategemea vigezo vingi. Kimoja wapo ni kiwango chako cha elimu. Angalia kwenye kazi unayofanya uone mwaka huu ufanye nini ili uongeze thamani yako kazini.”

Fadhili Mtanga, mwandishi mashuhuri wa vitabu vya riwaya aliyeweza kusoma vitabu 1o7 mwaka uliopita, anafikiri mfanyakazi ajipange kujiongezea maarifa kupitia vitabu.

“Katika mwaka 2018, nashauri mfanyakazi ajikite kwenye kujiongezea maarifa kwenye maeneo mbalimbali kwa kupitia usomaji wa vitabu na machapisho mengineyo. Hii itasaidia kuwa na mtazamo mpana na uwezo wa juu katika kukabiliana na changamoto anazokumbana nazo mahali pa kazi,”anaeleza.

Hata hivyo, mara nyingi, wafanyakazi hutoa sababu ya kukosa muda wa kusoma vitabu.

Mtanga anashauri: “Muda unapatikana kama utaweka usomaji wa vitabu kuwa sehemu ya ratiba yako ya maisha. Kwa mfano, ukitenga saa mbili hadi nne kwa wiki, pengine nyakati za mwisho wa wiki, unaweza kusoma kurasa za kutosha.”

Usisahau wito wako

Tumia mwaka huu kuibua na kukuza uwezo na vipaji ambavyo Mwenyezi Mungu amevijaza ndani yako.

Thamani ya maisha haya ni zaidi ya kazi unayoifanya. Tafakari namna gani kazi yako inaweza kukusaidia kugusa maisha ya watu wengine. Heri ya Mwaka Mpya!

Christian Bwaya ni mhadhiri wa saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU), Moshi. 0754 870 815

Friday, January 5, 2018

Sifa hizi zitakusaidia kupata ajira

 

By Mwandishi Wetu, Mwananchi

Mazingira ya kufanyia kazi yanabadilika kwa haraka zama hizi za sayansi na teknolojia.

Hali hii bila bila shaka inahitaji watu wanaoweza kwenda na mabadiliko hayo kwa kasi.

Watafuta ajira nao hawana budi kuyajua ya mabadiliko haya teknolojia na kisha kutafuta mbinu za kwenda nayo sambamba.

Huu siyo tena wakati wa kufanya vitu kizamani, unapaswa kutumia teknolojia kujiuza na kupata kile unachohitaji maishani.

Ili kujiweka katika nafasi nzuri katika soko la ajira na kurandana na hali halisi ya sasa, ni muhimu kwa wahitimu kuzingatia mambo kadhaa.

Uwezo wa kutumia zana za digitali

Vifaa vya digitali vimetengeneza nafasi ya watu kuingiliana na kuwa karibu zaidi na kupanua mianya ya ajira.

Katika dunia ya sasa, siyo lazima maombi ya kazi yafanywe kwa barua au siyo lazima kwa mtu kuhangaika na magazeti akitafuta ajira; haya yote sasa yanawezekana kwa kutumia njia za kisasa za vifaa vya kidigitali. Kwa sasa sio uamuzi wako kuamua kujifunza komputa au la, bali ni lazima mno ili uweze kuendana na uhalisia wa dunia kiteknolojia. Siyo kwa kutafutia ajira, lakini hata kazi sasa zinafanywa kiteknolojia zaidi.

Uwezo wa kufanya kazi na kuwasiliana na watu

Huombi ajira ili uje kujifungi chumbani ukifanya kazi peke yako, ni lazima uchangamane na wenzako katika ofisi moja au taasisi. Kuwa karibu na wenzako kwa kushirikiana kuhusu mambo yote muhimu kwa manufaa ya ofisi. Hakikisha unawashirikisha taarifa au maarifa mapya kutoka mahali kwingine ili kwa pamoja muweze kufikisha malengo kusudiwa.

Uwezo wa kuwasiliana ni muhimu kwa mfanyakazi mpya, kwani utakuwezesha kuwasilisha mawazo yako na kuyafanya yaeleweke vyema na kutumiwa na timu yako. Hivyo jifunze kuja na mawazo makubwa zaidi na kuwasilisha kwa unadhifu.

Elimu ya ujasiriamali

Huhitaji kumiliki biashara yako ili uwe na uwezo wa kupata mawazo makubwa na mapya, bali kupitia mabadiliko ya kiteknolojia yanaweza kukusaidia kujitambua na kujua unachopaswa kukifanya.

Ukijituma na kuwa mbunifu, ni dhahiri kuwa fursa zaidi zitakufuata mikononi mwako. Elewa kuwa hivi sasa kampuni nyingi hazihitaji wahitimu bali watu walio tayari kusababisha mabadiliko chanya na endelevu.

Kampuni zinataka mawazo mapya na watu wenye mipango stahiki walio na uthubutu wa kutenda kwa kuwa tayari wana tabia za kijasiriamali ndani yao.

Fahamiana na watu wengi kibiashara

Kuwa na mtandao mkubwa ambao umeutengeneza ni muhimu sana katika utendaji wa kisasa, kwani licha ya kuwa na msaada katika kuboresha biashara mauzo au huduma pia itakuwezesha wewe kujifunza mambo mbalimbali na kujiongezea uelewa jambo ambalo lina umuhimu mkubwa.

Mtandao ulionao una nguvu kubwa katika masoko yako hivyo kabla hujapata kazi jitahidi kuwa na watu sahihi. Pia, ni muhimu kujifunza namna ya kuwalinda na kuutunza urafiki wako na watu wako muhimu.

Uwezo wa kuchambua na kung’amua taarifa

Kuwa na taarifa nyingi na sahihi ni jambo kubwa mno katika karne hii. Kuwa na taarifa nyingi na maarifa ya kutoosha kutakusaidia kufanya jambo lolote kwa usahihi wake.

Unapaswa kuwa mchambuzi wa kilaa taarifaa unayoipata katikaa vyanzo mbalimbali. Kuwa makini na taarifa unayoichagua katika kutekeleza majukumu yako.

Kumbuka nyakati za kufanya kazi bila mpangilio na kwa kubahatisha zilishapita miaka mingi.

Uwezo wa kufikiri kwa mapana na usahihi

Ubunifu unathaminiwa na kampuni nyingi duniani. Ubunifu ndicho kitu pekee kinachosababisha kampuni kubakia kileleni katika ushindani wa dunia kibiashara.

Hivyo ni jambo zuri kuwa na watu ambao husugua akili zao kwa kujua nini kifanyike kwa maendeleo chanya ya namna ya kuboresha kazi au bidhaa.

Uwezo wa kujifunza kila siku

Kwa kadri teknolojia inavyokua na kubadilika, ndivyo unavyotakiwa kuendana nayo kama unataka kufanikiwa. Fungua akili yako na jifunze kwa watu wengine.

Hivi sasa watu hawajifunzi tena wakiwa darasani, zana za Tehama kama zimerahisisha watu kujifunza mambo mbalimbali, hivyo huna sababu ya kutojifunza.

Uwezo wa kutatua matatizo

Katika ulimwengu unaobadilika kwa kasi, matatizo yanazaliwa kila kukicha na hakuna muda tena kumsubiri bosi kukuonyesha njia kama unakijua unachokifanya. Unatakiwa kuwa na uwezo kutambua matatizo na kuyatafutia ufumbuzi sanjari na kupendekeza nini kifanyike kwa haraka kadri matatio yalivyojitokeza.

Hii ina maana moja tu kuwa fikiria kwa njia yako kabla ya kulaumu. Wakati wote uwe mtu wa kuonyesha njia ya kutokea badala ya kukata tamaa.

Kama wewe ni mhitimu na unahitaji kufanya kazi ya ndoto yako ambayo umeisomea, hakikisha unajivika sifa hizi ili uwe mshindani wa kweli katika soko la ajira. Kumbuka kuna wengi wanatafuta kazi hiyohiyo unayoitafuta wewe.

Makala haya awali yalichapishwa katika tovuti ya Brighter Monday, ambayo ni tovuti namba moja ya ajira nchini.

Friday, December 15, 2017

Tabia tano unazozihitaji ili uishi vizuri na watu kazini

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Sehemu kubwa ya maisha ya kazi hutegemea vile unavyoweza kukaa na watu bila migongano.

Unapofanya kazi na watu msioelewana, unajiweka kwenye mazingira yanayoweza kukupunguzia si tu ari ya kufanya kazi, bali hata ufanisi wako.

Kama ilivyo mitaani tunakoishi, wapo watu kazini huwezi kuwaridhisha. Unaweza kufanya kila lililo kwenye uwezo wako, lakini bado wakaendelea kukuchukia.

Hata hivyo, ni vizuri kuelewa kuwa si mara zote watu hujenga chuki na wewe kwa sababu tu hawakupendi. Wakati mwingine, tabia ulizonazo (bila wewe kujua) zinaweza kuchochea hisia za wivu, uadui na hata mashindano yanayoweza kuathiri mahusiano yako na watu.

Katika makala haya, tunajifunza tabia tano zitakazokusaidia kuwa na uhusiano mzuri na wafanyakazi wenzako.

Kuwa tayari kuzidiwa

Katika mazingira ya kazi hisia za kuzidiana hazikosekani. Watu huweza kushindana kimyakimya kwa viwango vya elimu; uzoefu; utendaji wa kazi; ushawishi na hata tija waliyoileta kwa kampuni.

Usipokuwa makini unaweza kuingia kwenye mtego wa mashindano haya yanayoweza kuwa chanzo cha misuguano na wafanyakazi wenzako.

Mtu anayeona fahari kushindana na wenzake, mathalani, anaweza kuwa mtu wa kuzungumza sana kwenye vikao. Atashauri mahali ambako ushauri wake haujaombwa ilmradi tu aonekane ni mjuzi wa mambo.

Lakini pia, kwa kuwa anataka kuonekana anawazidi wengine hatakuwa tayari kujifunza kwa wenzake. Haya yote yatamtengenezea ufa wa uhusiano kati yake na wenzake.

Unahitaji kujifunza kuwa mnyenyekevu hata kama kweli inawezekana unawazidi watu. Jijengee mazingira ya kuomba msaada kwa watu wanaokuzidi uzoefu na ujuzi. Fanya hivyo kwa uangalifu bila kuwafanya watu wawe na wasiwasi na uwezo wako.

Sambamba na hilo, usiwe mwepesi wa kushauri kama ushauri wako haujahitajika. Badala yake jenga weledi utakaowafanya watu wakufuate wenyewe kwa ushauri.

Ukiweza kufanya hivyo, watu watakuchukulia kama rafiki asiye mshindani. Utajipunguzia maadui na mapambano yasiyo ya lazima.

Tatua changamoto za wengine

Kila mtu kazini huwa na malengo yake. Inawezekana, kwa mfano, kwa nafasi yako, ukawa na malengo ya kuongeza uzalishaji wa kampuni. Haya ni malengo ya kitaasisi.

Lakini pia unaweza kuwa na malengo yako binafsi kama kupanda cheo. Si jambo baya kuwa na malengo yako kama mfanyakazi anayejitambua.

Unapofanya hivyo, ni vizuri kuelewa kuwa kila mfanyakazi naye ana malengo yake.

Wakati mwingine malengo yako yanaweza kuingilia na malengo ya mwingine.

Ukitaka kukaa na watu vizuri, jifunze kuongeza thamani yako kwa kufikiria namna unavyoweza kuwasaidia wenzako kufikia malengo yao.

Jambo la kukumbuka ni kuwasaidia wengine kufikia malengo yao, unaweza kujikuta wakati mwingine watu hao wanapata sifa kupitia mgongo wako.

Huna sababu ya kuumia wala kujiona umetumika.

Watu hao mbali na kuwawekea mazingira ya kukulipa fadhila siku nyingine utakapowahitaji, hawatakuwa na sababu ya kushindana na wewe.

Jifunze kuanzia chini

Kwa kawaida watu wanaoanza kazi huwa na matarajio makubwa. Inawezekana ni ndoto za kulipwa mishahara minono itakayobadilisha maisha yako ndani ya muda mfupi.

Ukiacha kipato, kuna mambo ya vyeo. Wafanyakazi wapya hufikiri ni rahisi kukwea ngazi na kupewa madaraka makubwa.

Fikra kuwa unaweza kuanzia juu haraka zinaweza kukuingiza kwenye matatizo yasiyo ya lazima. Kwanza, utakosa uvumilivu wa kufanya kazi chini ya watu wengine kwa kujiona una sifa za kutosha kukupandisha juu kimamlaka. Lakini pia tabia yako inaweza kuonesha papara na kiburi kisicho na sababu.

Unahitaji kuwa mtu wa subira

Jizuie kujipatia sifa za harakaharaka. Ukweli ni kwamba, mafanikio yoyote kazini ni matokeo ya jitihada na bidii zinazoweza kuchukua muda kulipa. Kila aliyefanikiwa leo alianza chini. Ili ufanikiwe unahitaji kuwa na subira.

Kuwa mwaminifu kwa wenzako

Mazingira ya kazi hayakosi watu wanaopenda kueneza habari mbaya. Utakaa na mtu unayemheshimu wakati wa chai kisha ataanzisha mazungumzo yanayomhusu mtu asiyekuwepo kwenye mazungumzo hayo.

Mara nyingi mazungumzo haya huwa na lengo la kuwabomoa wengine. Tabia hii wakati mwingine hulenga kuimarisha makundi ya kimaslahi kazini.

Kwa kawaida, majungu ni kazi ya watu wasio na kazi; watu wasiojiamini au watu wanaolinda maslahi binafsi kwa kubomoa heshima za wengine. Jambo la kuzingatia ni kuwa hao hao unaopiga nao majungu hukosa imani na wewe.

Jenga utaratibu wa kulinda heshima ya wenzako hata wanapokuwa hawapo kwenye mazungumzo.

Unaposikia habari mbaya za mfanyakazi mwenzako, usiwe mwepesi kushabikia. Habari mbaya zilizobomoa heshima ya mwenzako hazikusaidii kuongeza ufanisi wako.

Badala ya kushabikia mazungumzo yanayomharibia mwenzako asiyekuwepo, tafuta jambo jema na liseme kwa ujasiri. Watu wakikufahamu kwa tabia hiyo ya kukwepa kuwa sehemu ya makundi yanayofuga ‘siasa’ za maslahi kazini, utajenga kuaminika kazini. Mbinu chafu zinaposukwa dhidi yako, utakuwa na watu watakaokuwa tayari kukutetea.

Kubali kukosewa na watu

Unajisikiaje unapogundua mtu uliyemheshimu anasuka mpango wa kukuchafua na kukuharibia heshima yako? Je, utafikiria kulipa kisasi au kuachana naye na kuendelea na hamsini zako?

Ofisi hukutanisha watu wenye mawazo na hulka tofauti. Unaweza kujitahidi kuishi vizuri na watu, lakini bado wakawapo watu watakaochukulia wema huo kama sababu ya kukosana na wewe.

Hali hii isikuvunje moyo. Jichukulie kama binadamu anayeweza kuchukiwa bila sababu na mtu yeyote.

Jichukulie kama mtu anayeweza kufanyiwa visa na watu wenye kutumia mbinu chafu kufikia malengo yao. Ukielewa hivyo, hutapata shida unapogundua kuna watu wanakuzunguka.

Kufanya hivyo, hata hivyo, haimaanishi kukubali kuonewa bila sababu.

Hapana. Jenga ukomavu wa kufanya kazi na watu wasiokupenda bila kuathiri kazi zako.

Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU), Moshi. http://bwaya.blogspot.com , 0754 870 815

Friday, December 15, 2017

Zijue Faida za kuingia ubia kwenye biashara mbalimbali

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi kelvinmwita@gmail.com

Mwaka jana haukuwa mzuri kibiashara kwa marafiki wa karibu; Mushi na Brian ambao walikuwa wakifanya biashara zinazofanana katika maeneno tofauti mjini Moshi.

Wote walikuwa wakimiliki maduka ya kuuza nguo yaliyokuwa na gharama kubwa za uendeshaji.

Gharama za uendeshaji zilikuwa zikiongezeka na faida ilikuwa ikipungua kila mwezi. Marafiki hawa walishauriana na kuamua kufunga biashara zao.

Je unadhani hilo lilikuwa suluhisho?

Jibu ni rahisi, hilo halikuwa suluhishi, bali moja ya njia ambayo Mushi na Brian wangeitumia ni kuunganisha mitaji yao ili biashara iendelee.

kuna methali ya Kiswahili isemayo kidole kimoja hakivunji chawa.

Kuanzisha na kufanya biashara kimekuwa siyo kitu rahisi kwa watu wengi kutokana na changamoto nyingi ikiwamo ya ushindani na gharama za uanzishaji na uendeshaji.

Watu wengi ukiwauliza kwa nini hawajaamua kuanzisha biashara ziwasaidie kutatua tatizo la ajira au kuwaongezea kipato kingine, sababu kubwa wanasema ni mtaji mdogo au kukosa mtaji wa biashara.

Ubia ni moja ya njia nzuri za kukabiliana na changamoto kama hizi.

Ubia ni mapatano ya kibiashara yanayohusisha zaidi ya mtu mmoja kwa kuchanga mtaji, rasilimali na nguvukazi kisha kugawana faida au hasara ya biashara hiyo.

Wabia huchanga mtaji au rasilimali kwa viwango sawa au vinavotofautiana na faida hugawanywa kulingana na mchango wa kila mbia.

Urasimu mdogo katika uanzishwaji wake

Moja ya mambo yanayokatisha tamaa katika kuanzisha biashara ni urasimu hasa katika mchakato wa usajiri.

Ukilinganisha na uanzishwaji wa kampuni, ubia hauna mahitaji mengi ya kisheria katika uanzishwaji wake. Hii inatoa fursa kwa watu wa kawaida kumiliki biashara kwa pamoja.

Kugawana gharama za uanzishaji na uendeshaji wa biashara.

Methali ya umoja ni nguvu inaelezea vizuri faida ya ubia katika biashara.

Gharama za kuanzisha biashara mara nyingi siyo rahisi kuzimudu kwa watu wengi, lakini ubia unatoa fursa kwa kila mbia kuchangia mtaji kutokana na makubaliano na kufanya upatikanaji wa rasilimali kuwa rahisi zaidi. Uendeshaji wa biashara pia una gharama zake nyingi kama kodi na ushuru, matangazo, malipo kwa wafanyakazi na mengineyo.

Kugawana kwa gharama hizi kwa wabia kunapunguza mzigo mkubwa wa gharama ambao mtu mmoja angeubeba peke yake.

Mchango wa mawazo na ujuzi kutoka kwa watu tofauti

Uwapo wa mtu zaidi ya mmoja kwenye biashara kunaongeza uwezekano wa kupata mawazo ya kibishara yaliyobora zaidi.

Kwa kuzingatia ukweli kwamba binadamu tumetofautiana na tumezidiana maarifa, uzoefu, uwezo wa kufikiria, ubunifu na mambo mengine mengi, wabia katika biashara wanaongeza uwezekano wa kufanya maamuzi bora na yenye tija kwenye mustakabali wa biashara zao.

Mgawanyo wa athari ya kushindwa kwa biashara

Biashara yoyote ile ina vihatarishi vyake. Si biashara zote ambazo hufanikiwa hivyo kunauwezekano wa kushindwa kuendelea. Endapo hili litatokea madhara au athari zake hugawanywa kwa wabia pia hivyo maumivu yake sio makubwa kama biashara hiyo ingefanywa na mtu mmoja.

Ulipaji wa kodi hautozwi kwenye biashara yenyewe

Katika ubia kodi hulipwa kama ilivo kawaida kwa Mamlaka ya Mapato (TRA) lakini utaratibu wa malipo ni wa tofauti ukilinganisha na ule unaofanywa na makampuni.

Wakati kampuni linalipa kodi kutokana na faida inayopata, kwenye ubia kila mbia hulipa kodi kutokana na gawiwo alilolipata kutokana na faida iliyopatikana kwenye ubia huo.

Hii inamaanisha kuwa kiwango cha kodi kitatofautina kwa kila mbia kutokana na faida aliyoipata ambayo nayo hutokana na kiwango cha mchango (hisa) katika ubia huo.

Urahisi katika utunzaji wa kumbukumbu za kifedha

Mahitaji katika uandishi na utunzaji wa kumbukumbu za kifedha unaohitajika katika makampuni ni mkubwa zaidi kwenye makampuni.

Katika ubia mchakazo hauhitaji urasimu mrefu na mgumu kwani mahesabu yanaweza kuandaliwa na wabia kwa mfumo ulio rahisi kuumudu.

Pamoja na ukweli kwamba ubia unafaida zake lakini pia una changamoto kadhaa zinakabili aina hii ya biashara.

Mbia anaweza kushtakiwa kama mtu binafsi kutokana na anachofanya hata kama kinahusiana na biashara.

Hii inamaanisha mbia mmoja anaweza kushitakiwa mahakamani na wengine kuachwa kwa sababu ya tuhma zozote zile.

Endapo biashara itafirisika au kuwa na madeni gharama zinaweza muathiri mbia moja kwa moja kwa kutakiwa kuzilipa gharama hizo.

Hii inaweza kupelekea hata kupigwa mnada kwa mali za mbia au wabia kulingana na kiwango cha umiliki katika biashara yao.

Biashara ya aina hii pia inaweza kuyumba na kumuathiri mbia moja kwa moja endapo mmoja wa wabia ataamua kujitoa au kupoteza maisha.

Angalizo

Mara nyingi mfumo huu kibiashara ili uweze kufanikiwa unahitaji watu wanaofahamiana na kuaminiana kwani kosa la mbia mmoja linaweza kuathiri biashara na kumuathiri mbia mwingine moja kwa moja.

Ubia unahitaji watu wenye moyo wa kujitoa na kuipenda biashara yao ili kuweza kuweka jitihada za kutosha kwenye kuifanya istawi na kuzidi kuendelea.

Uwazi katika kufanya maamuzi pia ni moja ya vitu muhimu katika mafanikio ya ubia kwani endapo mmoja ya wabia atahisi kuwa anatengwa au hashirikishwi kwenye maamuzi inaweza kumvunja moyo na kupunguza umoja na ushirikiano vitu ambavyo ni muhimu sana katika kufanikisha biashara ya aina hii.

Ikumbukwe kuwa aina hii ya biashara inahiataji usimamizi wa karibu sana hivyo wabia wanatakiwa wawe na kiwango cha juu cha nidhamu ya kibiashara na kuwa tayari kufanya ufuatiliaji wa karibu.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, 0659081838, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, December 8, 2017

Uhusiano wa ufaulu wa darasani na mahitaji ya soko la ajira

 

By Kelvin Mwita, Mwananchi kelvinmwita@gmail.com

Nilipokuwa nikianza masomo yangu ya Shahada ya kwanza Chuo Kikuu cha Mzumbe niliwatafuta watu kadhaa wanishauri. Lengo langu lilikuwa ni kujua nitumie mikakati ipi ili nifanye vizuri kwenye masomo yangu. Wapo walionishauri kuwa chuoni ufaulu sio kitu cha muhimu sana hasa katika kupata ajira, huku wakinipa mifano ya watu waliokuwa na matokeo ya kawaida lakini wameshapata kazi huku wale waliofanya vizuri wakiendelea kutafuta kazi mtaani. Wengine walinithibitishia hakuna uhusiano kati ya ufaulu mzuri na ufanisi kazini.

Nilifanikiwa pia kukutana na watu hasa wanafunzi waliokuwa mwaka wa pili na watatu walionishauri nisome kwa bidii ili nipate alama nzuri darasani. Watu hawa waliniambia ufaulu mzuri unafaida nyingi sana.

Baada ya muda niligundua walionishauri kuwa ufaulu mzuri hauna maana sana kwa ngazi ya chuo kikuu walikuwa hawafanyi vizuri sana darasani na wale walionishauri niweke bidii kwenye masomo, walikuwa na ufaulu mzuri.

Baada ya muda niligundua wanafunzi wengi hukosa watu wa kuwashauri hasa kwenye masomo yao au pengine hushauriwa vibaya na hivyo kukosa motisha ya kufanya vizuri kwenye masomo yao.

Hivi sasa, vijana waliomaliza kidato cha sita na viwango vingine vya elimu wameshaanza masomo ya chuo kikuu katika ngazi mbalimbali huku wengine wakiendelea kujiunga na taasisi hizo.

Huu ni muda muafaka wa kuwashauri vijana hawa juu ya umuhimu wa kuwa na ufaulu mzuri.

Ufaulu na Upatikanaji wa ajira

Kuna vigezo kadhaa ambavyo waajiri huangalia pindi wanapotaka kumuajiri mtu yeyote, ufaulu ukiwa ni moja ya vigezo hivyo.

Ukweli ni kwamba, uzito wa vigezo unatofautiana kati ya kazi moja na nyingine.

INAENDELEA UK 24

INAENDELEA UK 24

Kwa kazi ambazo zinavutia watafutaji ajira wengi, ufaulu unaweza kutumika kama kigezo cha kuchuja watafuta ajira. Na zipo kazi ambazo huanisha kiwango cha ufaulu ambacho muombaji anatakiwa awenacho.

Yapo mashirika mengi sana ambayo huweka viwango vya ufaulu kama moja ya vigezo ambavyo waombaji wanatakiwa wawenavyo ili kupata ajira. Hii inaonesha kuwa watu wenye viwango vizuri vya ufaulu wana nafasi kubwa ya kupata ajira hizo kuliko wale ambao hawana viwango hivyo. Hii hupunguza ushindani katika kutafuta ajira ukizingatia kuwa soko la ajira limekuwa na ushindani zaidi ya kipindi chochote kwenye historia.

Ikumbukwe kuwa katika kusaili waombaji ajira mashirika mengi hutoa mitihani kabla ya usaili wa mahojiano. Hii pia inatoa fursa kwa watu wanaotia juhudi kwenye masomo yao na kujua mambo mengi juu ya taaluma zao na hata yale ya nje ya taaluma zao. Taasisi nyingi pia zinazotoa ufadhili katika ngazi mbali mbali za elimu huangalia ufaulu kama kigezo cha kutoa ufadhili.

Ufaulu na Uwezo wa Kujiajiri

Hivi karibuni kumezuka wimbi la watu wengi wanaobeza ufaulu kwa kusema kuwa mara nyingi hawa wanaofaulu vizuri mwisho wa siku huajiriwa na wale waliofanya vibaya darasani au wenye ufaulu wa wastani na wakati mwingine wale ambao hawakumaliza masomo yao kabisa. Wengine wamefika kiwango cha kuwakatisha tamaa wale wenye nia ya kufanya vizuri darasani kwamba eti hata wakifanya vibaya watajiajiri. Ushawishi wao umefika kiwango cha kutoa mifano ya watu walio katiza masomo yao kama Bill Gates (mwanzilishi wa Microsoft), Mark Zuckerberg (mwanzilishi wa facebook), Steve Jobs (Mwanzilishi wa kampuni ya Apple) na wengine bila kuwaelezea uwezo walikuwa nao watu hao katika ujuzi wa vitu walivokuwa wakivifanya ambavyo kwa kiwango kikubwa waliupata shuleni.

Katika mifano wanayotoa uwa hawataji waanzilishi wa makampuni na watu waliofanikiwa kupitia elimu zao na kutambua mchango wa elimu za watu wengi katika kufikia malengo yao. Wengi wanaojiajiri ni wale wenye elimu za kawaida au ufaulu wa wastani kwa sababu nyingi ikiwemo ukweli kwamba mara nyingi wenye ufaulu mzuri sana uwa ni wachache hivyo kwa namna yoyote tutarajie wengi watakao jiajiri ni wale wenye ufaulu mdogo au ule wa wastani.

Pamoja na hayo tukubaliane kuwa bado tunahitajiana katika suala zima ajira na kujiajiri. Mtu anayeanzisha hospitali atahitaji daktari msomi na pengine mbobezi hivyo kujiajiri kwa wenye uwezo mdogo au wastani kusitumike kubeza wale wenye uwezo mzuri darasani au walio ajiriwa. Tuwakumbushe vijana umuhimu wa kujiajiri na kuwatia moyo wengine wafanye vizuri kwenye masomo yao.

Ufaulu na ufanisi kazini

Mjadala wa uhusiano kati ya ufaulu na ufanisi kazini umekuwa ikiendelea kwa miaka mingi kiasi cha kuvutia watafiti mbalimbali. Zipo tafiti zilizoonesha kuwa hakuna uhusiano kati ya ufaulu mzuri na ufanisi kazini. Wapo waajiri wanaolalamika kuwa wale wenye ufaulu mzuri sana uwa hawafanyi vizuri katika maeneo ya kazi. Zipo tafiti pia zilizothibitisha ubora wa wale wenye ufaulu mzuri darasani.

Changamoto za utoaji wa madaraja katika taasisi za elimu ni moja ya maeneo ya kulaumiwa kwani mara nyingi hupima uwezo wa wanafunzi katika nadharia zaidi kuliko vitendo. Pamoja na hayo ikumbukwe kuwa kufanya vibaya darasani hakukupi sifa ya kuwa mfanisi kazini. Wapo wenye ufaulu mzuri na ni wafanisi pia kwani juhudi kwa kila jambo ni muhimu hasa katika kujifunza.

Ufaulu darasani sio kitu pekee chenye umuhimu lakini ni moja ya mambo mengi. Wanafunzi wanashauriwa kuhakikisha wanajiongezea ujuzi kwenye mambo mengi ikiwemo suala la ujuzi wa mawasiliano, ubunifu, ujasirimali na mambo mengine. Ufaulu darasani pekee hautoshi kwani tumeshuhudia wataalam wenye elimu zinazoheshimika wakitia hasara mashirika na hata nchi kwa kufanya maamuzi yasio na tija wala maslahi kwa taasisi zao.

Ifahamike kuwa kuajiriwa pekee hakutoshi katika kuwa na uhuru wa kifedha. Kuna haja ya kuhakikisha waajiriwa wanajiongezea vyanzo vingine vya mapato kama biashara na kilimo kwani mahitaji yameongezeka sana kiasi kwamba ujira kutoka kwenye kazi za kuajiriwa kushindwa kukidhi mahitaji muhimu ya kila siku.

Mwisho, lengo la elimu sio kutajirisha wanufaika wa elimu bali kuwapa uwezo wa kutatua changamoto mbali mbali katika jamii. Tusiangaike kutafuta uhusiano kati ya utajiri na elimu bali elimu na ufumbuzi wa changamoto tunazozikabili ajira ikiwa ni moja tu ya changamoto nyingi.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Chuo Kikuu Mzumbe, 0659 081838, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, December 8, 2017

Yajue makundi matano ya watu hatari kazini

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Tunaweza kukubaliana kwamba mafanikio anayoyapata mtu kazini kwake, mara nyingi yanategemea vile anavyoweza kutengeneza mazingira mazuri ya kupata ushirikiano wa karibu miongoni mwa wafanyakazi wenzake.

Mfanyakazi anapojichukulia kama ‘jeshi la mtu mmoja’ linalojitosheleza kila idara, anajiweka kwenye hatari ya kufanya kazi kwenye mazingira magumu.

Pamoja na juhudi unazoweza kuzifanya katika kuhakikisha unashirikiana vizuri na wenzako kazini, zipo nyakati ambazo watu wanaokuzunguka wanaweza kuwa kikwazo cha kupiga hatua kwenda mbele.

Mara nyingi watu hawa huwa na tabia zinazochukuliwa kama za kawaida lakini zenye nguvu kubwa ya kumharibia mtu si tu mtazamo wake kazini, lakini pia hata utendaji wake wa kazi.

Makala haya yanaangazia makundi matano ya watu unaohitaji kukaa nao mbali kwenye eneo la kazi kuepuka kuhatarisha ufanisi wako.

‘Mwanaharakati’

Huyu ni mfanyakazi anayetafuta sifa nyepesi kwa kujipa kazi ya ‘kutetea’ haki za watu. Sifa yake kubwa ni ujasiri alionao wa kuwakosoa viongozi wake hadharani.

Ingawa kuna mazingira ambayo namna pekee ya kufikisha ujumbe inaweza kuwa ni ‘kumlipua’ bosi hadharani, lakini inapokuwa ndiyo tabia ya mtu kusubiri mikusanyiko ya wafanyakazi ‘kulipua’ mambo, hapo lazima kunakuwa na tatizo.

Lakini pia, ‘mwanaharakati’ ana tabia ya kufanya kampeni za chinichini kupingana na wakubwa zake kazini. Kinachomsumbua ni kiu ya kutaka kutumia matatizo ya kampuni kujipatia umaarufu.

Mara nyingi watu wa namna hii hawafiki mbali kwa sababu mbili. Kwanza, hutumia uanaharakati kuficha upungufu wao binafsi wa kikazi. Ili kujiweka kwenye mazingira salama, hutumia kichaka cha kuwabomoa wengine.

Lakini pia hawafiki mbali kwa sababu faida ya kuonekana wajuaji kwa muda mfupi, huwagharimu baadaye. Hujenga chuki isiyo ya lazima na wakubwa wa kazi na hivyo hujinyonga kwa mikono yao wenyewe.

Wakati mwingine wanaofanya uanaharakati maofisini ni watu wenye historia za siasa za vyuoni.

Wanafikiri kuwasema wakubwa mbele za watu kunasaidia kurekebisha hali ya mambo.

Pamoja na umuhimu wa kudai haki, kuna haja ya kujifunza kufuata utaratibu unaokubalika.

Hata katika mazingira ambayo taratibu rasmi hazionekani kuleta majibu, tafuta suluhu kwa njia zinazoheshimu utu na heshima ya unaowadai haki.

Maneno mengi

Hawa ni watu ambao ukiwasikiliza kwa haraka haraka utaamini ‘wanajua’ kila kitu.

Watakueleza kwa undani mambo usiyoyategemea lakini kwa kawaida huwa hawafanyii kazi kile wanachokisema.

‘Maneno mengi’ wanapenda sana kuongea vikaoni hata kama hakuna ulazima wowote wa kuongea. Hupenda kuchangia kila hoja muhimu ni kushibisha njaa ya kutambulika wanayokuwanayo.

Hawa ndio watu wanaoweza kukufuata ofisini muda wa kazi na kukaa wakizungumza kitu kisicho na dharura yoyote.

Wakati mwingine unaweza kuwaonesha ishara kwamba unahitaji kuendelea na kazi lakini wasielewe. Muhimu kwako ni kuongea.

Mtu wa namna hii ni hatari kwa sababu kubwa mbili.

Kwanza, anaweza kukujengea taswira ya maisha asiyoyaishi ukajikta unaiga kisichokuwepo.

Pili, ukimpa nafasi kubwa anaweza kupoteza muda wako kusikiliza mambo yasiyoongeza tija kwenye kazi yako.

Mlalamikaji

Si kazi rahisi kumridhisha mtu mlalamishi. Huyu ni mtu anayejiona ana haki ya kupata zaidi ya kile anachostahili.

Mara nyingi si mtu anayejituma sana lakini anatamani kuona watu wengine wakijituma kwa faida yake.

Hawa huwa wepesi kuwalaumu wengine mambo yanapokwenda mrama. Ukiongea naye kwa dakika mbili, atakwambia nani amemwonea, nani hamtakii mema, nani ni kikwazo kwake. Hata siku moja hawezi kukwambia yeye amechangia nini kwenye matatizo aliyonayo.

Mtu mlalamishi mara nyingi huwa hana majibu ya kile anachokilalamikia. Ukimwuuliza tufanye nini kurekebisha hali anayoinung’unikia, ataishia kutoa majibu ya jumla, “mfumo”, “Serikali”, “Kampuni” bila kusema ni kwa namna gani.

Ukimpa nafasi mtu wa namna hii, utajiingiza kwenye tabia ya uvivu hatua kwa hatua.

Utaanza kutarajia zaidi kwa wengine kuliko kuwajibika na utataka ufanyiwe kuliko unayotimiza wajibu wako. Huwezi kufanikiwa kwa mtindo huu.

Anayependa kukosoa

Huyu anaona mapungufu kwa karibu kila kitu na kila mtu.

Ni vigumu kumridhisha kwa sababu hana tabia ya kuona jema la mtu na akalikubali.

Hawa si walipuaji, kazi yao kubwa ni kukatisha tamaa watu. Ukikaa nae dakika mbili ameshakwambia ubaya wa kampuni, taasisi au mtu anayeonekana kufanya kazi kwa bidii.

Bila shaka unawafahamu watu wanaoweza kukwambia kwa nini mshahara mnaolipwa na kampuni hautoshi na kwamba kuna mahali wanalipa zaidi lakini ajabu hawaachi kazi.

Tabia ya mtu kulalamika mara nyingi hutokana na kukata tamaa kunakofanya wasiishi na uchungu usioisha.

Hawa ni watu wanaofanya kazi wasizozipenda na hawana namna ya kutimiza ndoto zao.

‘Jembe sifa’

Huyu ni mtu anayechapa sana kazi kwa lengo la kuonekana kwa wakubwa kazini. Mara nyingi ni mtu anayeonekana kujiamini sana kwa nje lakini ndani yake ana wasiwasi na usalama wake.

Huwa anakuwa na tabia ya kujikomba kwa bosi, mara nyingine kwa kuwasema vibaya wafanyakazi wenzake.

Katika mazingira ambayo bosi mwenyewe naye hajiamini, watu wa namna hii wana nafasi kubwa ya kuaminika sana kazini.

Tabia ya kupenda sifa huenda sambamba na tabia ya kushindana na watu ambao wakati mwingine hata hawashindani naye.

Mtu mshindani haridhiki kufanya vizuri bali hutaka kufanya vizuri kuliko wengine wote.

Unapokuwa karibu na mtu wa namna hii atakuharibia kazi kwa sababu si tu atakunyong’onyeza bila sababu, lakini pia atakufanya ujisikie huwezi, huna thamani unayofikiri unayo na utajiona dhalili.

Ambatana na watu wanaojituma kufanya kazi kwa bidii, lakini wasio na muda wa kusubiri sifa ili wafanye kile wanachokifanya.

Tafuta watu wasio na sababu ya kujilinganisha na wewe.

Mwandishi ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754870815

Friday, November 24, 2017

Malengo ya elimu yaoanishwe na mahitaji ya vijana kujiajiri

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

       Katika kipindi hiki cha mwisho wa mwaka, kundi kubwa la vijana waliohitimu vyuo linaingia rasmi kwenye soko la ajira. Wanasiasa na wadau mbalimbali wa maendeleo hutumia kipindi hiki cha mahafali kuwaasa vijana ‘kufikiri nje ya boksi’ kwa maana ya kutafuta namna wanavyoweza kujiajiri.

Matamko haya ambayo mengi ni ya kisiasa, yanachochewa na tatizo kubwa la ajira linaloikabili nchi yetu.

Inakadiriwa kwa mfano, kila mwaka takribani watu wapya 1,000,000 huingia kwenye soko la ajira wakitafuta ajira.

Katika mazingira ambayo soko hili haliwezi kutengeneza nafasi za kazi kwa watu 100,000 kwa mwaka, ni wazi kwamba watunga sera na wafanya uamuzi wanalazimika kuwaasa vijana ‘kuacha kutegemea Serikali iwapatie ajira.’

Elimu inayowaandaa kuajiriwa

Pamoja na ushauri mzuri kwa vijana kujiajiri, ni vizuri tukijiuliza kama kweli tumewapa vijana elimu itakayowawezesha kujiajiri.

Chukulia kijana aliyesoma sayansi ya siasa. Tunapomshauri ajiajiri, tunakuwa na maana gani? Tunataka afungue biashara gani hasa inayoweza kuendeshwa kwa kutumia elimu yake aliyopata darasani?

Huo ni mfano mmoja. Tunafahamu, kwa mfano, program nyingi zinazotolewa kwenye vyuo vyetu haziwapi vijana mwangaza wa kujiajiri. Programu hizi, wakati mwingine huandikwa kwa lengo tu la kujaza orodha ya shahada zinazotolewa vyuoni, lakini hakuna utafiti wa kina unaofanyika kujua mahitaji halisi ya jamii.

Vijana huchagua kusoma programu hizo wakiwa na matarajio makubwa lakini kimsingi, hawajui watafanya nini na hicho wanachokijua nje ya darasa.

Tunapowaasa vijana watumie elimu yao kujiajiri, ni sawa na kuwadhihaki. Wapo vijana wenye uthubutu wanaoamua kuzitelekeza fani zao ili kufanya ujasiriamali na uchuuzi bila kutegemea ajira. Lakini hata wanapofanya hivyo, bado mazingira ya kazi huwakatisha tamaa tangu hatua za mwanzo.

Mlolongo wa tozo na kodi zisizozingatia mtaji mdogo ambao wakati mwingine analazimika kuazima kwa ndugu, jamaa na marafiki ni moja wapo ya orodha ndefu ya vikwazo anavyokabiliana navyo kijana mjasiriamali. Kwa maana hiyo, pamoja na nia njema ya kuwataka vijana wajiajiri ni vyema tukajiuliza ni kwa kiasi gani tumewaandalia mazingira ya kuitikia wito huo muhimu.

Elimu bora ni mtaji

Namna moja wapo ya kuwawezesha vijana kujiajiri ni kuwapa elimu inayokidhi matakwa ya wakati ulipo. Kijana aliyepatiwa elimu bora anaweza kuitumia kama mtaji utakaomwezesha kujiajiri.

Lakini je, elimu tunayompa kijana inamwandaa kujiajiri kama tunavyomshauri? Je, kijana aliyemaliza shahada ya kwanza anaweza kutumia maarifa aliyoyapata darasani kuendesha shughuli zake bila ajira?

Pamoja na ukweli kwamba dhima kuu ya elimu ni kupanua uelewa wa jumla wa kijana, pengine kuna haja ya kuifanya elimu yetu imsaidie kijana kujenga uwezo wa kuona matatizo yanayoikabili jamii na kuyatafutia ufumbuzi.

Ikiwa ndivyo hivyo, elimu inaweza kutumika kama mtaji.

Hivi sasa mwelekeo wa jumla wa elimu nchini ni ya kuchuja wanafunzi ili kupata wataalamu wachache watakaofikia ngazi ya juu zaidi ya elimu. Tunafikiri tija ya elimu inapatikana kwa kufika chuo kikuu. Mtazamo huo kwa bahati mbaya hauwezi kutatua tatizo kwa sababu kuu mbili.

Kwanza, wanafunzi wengi wanachujwa katika ngazi za chini na kuachwa bila ujuzi wowote wa maana.

Watu hawa ambao ndiyo wengi, wanalazimika kutafuta namna nyingine ya kuishi bila kutumia kile walichojifunza darasani.

Kadhalika, wale wachache wanaoendelea na elimu ya juu, wanajengewa mtazamo kwamba wao ni kundi maalumu katika jamii linalostahili ajira yenye hadhi.

Lakini bahati mbaya wengi wao humaliza shahada ama wakiwa na ujuzi nusu au hukosa kabisa ujuzi huo unaowezesha kufanya shughuli bila kuajiriwa lakini matokeo yake nao kama wale waliochujwa katika ngazi za chini, wanalazimika kutafuta nafasi za kazi kwa sababu msamiati wa kujiajiri hautekelezeki.

Elimu ya kujitegemea

Tunahitaji kubadili mwelekeo wa elimu yetu kutoka kumwandaa kijana kufanya kazi za mwajiri mpaka kujiajiri. Tangu mwanafunzi anapoanza masomo, aandaliwe kutumia hicho anachojifunza kama njia ya kujiongezea kipato hata pale anapojikuta nje ya mfumo wa ajira.

Mwalimu na mwanafunzi kwa pamoja wafanye kazi ya kutafsiri maudhui ya mitalaa yetu ili ngazi yoyote ya elimu imsaidie mwanafunzi kuona fursa katika mazingira yake bila kulazimika kupatiwa mafunzo mengine ya ziada.

Kijana anayejengewa uwezo wa kuona na kutatua changamoto, mkononi mwake anakuwa amekabidhiwa ufunguo unaobeba thamani yake. Kwa kuutumia ufunguo huo, kijana huyu hawezi kukosa kazi ya kufanya akirudi kwenye jamii.

Ili hilo liwezekane, mamlaka za elimu zinawajibika kufanya utafiti utakaowezesha kutengeneza programu zinazojibu matatizo halisi yanayoikabili jamii.

Ni kweli kwamba mahitaji ya jamii yana tabia ya kubadilika. Kinachoonekana muhimu leo, si lazima kiwe muhimu kesho. Maana yake ni kwamba, mwanafunzi hapaswi kutegemea kupata maarifa yaliyo tayari kwa matumizi.

Kazi ya kuyafanya maarifa hayo yatumike kutatua changamoto za kila siku zinazoikabili jamii inabaki kuwa ya mwanafunzi mwenyewe. Ni wajibu basi wa mwanafunzi mwenyewe kuhakikisha anajua kwa hakika kile anachokitaka ili aweze kuchagua eneo la kitaaluma linalokidhi wito alionao ndani yake.

Aidha, ipo haja ya kufanya jitihada za makusudi kuoanisha mazingira halisi ya kazi na ujuzi unaotolewa darasani. Ufundishaji ulenge kuwafanya wanafunzi waione jamii yao wakiwa darasani badala ya kuwafundisha mambo ya kufikirika wasiyoyaona katika maisha yao ya kila siku.

Sambamba na hilo, tutafakari sababu iliyotufanya tupanue elimu ya juu na kupunguza uzito wa vyuo vya kati na vyuo vya ufundi. Kasumba kwamba kufika chuo kikuu ndiyo kipimo cha kuelimika, inachangia kukuza tatizo la ukosefu wa ajira.

Mwandishi ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754870815     

Friday, November 24, 2017

Unapaswa kulinda wasifu wako katika ushindani wa sasa wa ajira

 

By Kelvin Matandiko, Mwananchi

       Dunia imetekwa na vita ya ushindani katika kila jambo hivi sasa. Hivyo, ni muhimu kwa kila mtu kutambua kila jambo unalofanya kuwa limezungukwa na mamilioni ya watu wenye uwezo wa kulifanya pengine kuliko ulionao.

Je umewahi kufikiria wasifu wako una uhusiano gani katika mwelekeo wa kufanikisha malengo, ndoto au mahitaji yako kwa hapo baadaye? Au umekuwa ni mwaathirika wa tamaa ya kuishi maisha ya watu wengine!

Wataalamu wa kazi wanasema kila mfanyakazi anabebwa na wasifu wake katika ajira yake.

Hata hivyo, uzoefu unaonyesha kuna makosa mengi yanayofanyika katika mbio za kusaka au kulinda ajira, pengine kwa kutokujua au kwa tamaa ya kujaribu kuishi wasifu wa wafanyakazi wengine.

Inawezekana wasifu wako haujatimiza ndoto zako licha ya juhudi za kujituma, uwezo na uchapakazi kwa miaka zaidi ya 20.

lakini kuna watu wengine wanafanya vizuri licha ya kuwa pamoja katika taaluma hiyo unayofanyia kazi.

Hatua hiyo inatokana na jinsi watu wanavyokufikiria, wanavyokuona na kukutafsiri katika utendaji wako wa kazi bila kujali unakubaliana nao au la.

Suala la utambulisho wa wasifu limeathiri maelfu ya wafanyakazi na wafanyabiashara.

Dosari hizo ni rahisi kuziepuka na kubadili mazingira yote yanayohusisha kuanzia mtazamo wa watu katika maisha yako, mazungumzo na vitendo au vinginevyo.

Katika makala haya, tutaangalia njia tatu zitakazosaidia kulinda au kutengeneza wasifu wako utakaosaidia kukutambulisha wewe ni nani, unaamini katika nini na unataka nini.

Watu watataka kufahamu kutoka kwako ili kujenga mtazamo chanya utakaokusaidia kufikia ndoto zako.

Kuwa wa kipekee

Hatua ya kwanza katika kutengeneza wasifu ni kuishi maisha yako. Kuna mabilioni ya watu duniani wanaoshindana kuitafuta ajira moja tu uliyonayo au mteja mmoja unayemtegemea katika bidhaa yako unayoiuza.

Lakini changamoto huja pale unapohitaji kujua ni kwa jinsi gani unahitaji kuwa wa tofauti katikati ya mabilioni ya hao.

Hata hivyo, tunaambiwa kutumia mbinu na ubunifu unaofanywa na wengi hauwezi kukufanya uonekane.

Kumekuwa na tatizo kwa mfano, kampuni X imekuwa bora katika ubunifu wa mavazi ya asili, lakini miezi kadhaa imehamia kwenye vazi linaloandaliwa na mbunifu mwingine eti kwa sababu limeteka soko kwa wakati huo.

Mfano mwingine ni mtangazaji Y wa vipindi vya Luninga ambaye leo ataonekana akitangaza kipindi cha ujasiriamali na kesho ataonekana akitangaza kipindi cha mitindo na urembo. Hii inaathiri kwa sehemu kubwa juhudi za kujenga wasifu.

Huu ni wakati wa kuanza kujitambulisha kwa upekee wako katikati ya ushindani wa maelfu ya wateja au wafanyakazi wenzako.

Hii pia inaweza kuwa muhimu katika jambo linalohusu ukuaji wako kibiashara au mahali pa kazi.

Hatua nyingine ni kuanza kuainisha vitu unavyodhani vinaweza kukufanya uwe wa tofauti kwa wengine.

Kwa mfano, unaweza kujitambulisha mbele ya umma kwa ukarimu, uaminifu, uchapakazi, ubunifu au uwazi.

Hakikisha njia hizo unazitumia katika kufanikisha malengo ya kukuza wasifu wako.

Kumbuka hatua hiyo ni sehemu ya kukutenganisha na wasifu wa wafanyakazi wengine ambao ni washindani wako.

Tafuta maarifa kwa njia mbalimbali yatakayokusaidia uwe wa tofauti kibiashara au mahali pa kazi.

Kuwa mbobezi wa jambo moja tu

Jambo hili ni muhimu unapojitambulisha kwa washindani au wafanyakazi wenzako kwamba, wategemee nini kutoka kwako.

Hauwezi kuwa bora kwa kila kitu, kwa hiyo, chagua eneo moja unaloamini kuwa bora zaidi na uanze kujisomea kila kinachohusika katika kuongeza thamani yako.

Kujitambulisha kama mtaalamu pekee haitoshi kukuza wasifu wako, lakini unahitaji kuthibitisha utalaamu huo kwa kushiriki maarifa hayo kwa wafanyakazi wenzako.

Kwa mfano, wewe ni mwandishi wa habari, umesoma taaluma ya habari lakini umechagua kuandika habari za biashara pekee.

Hakikisha unajitambulisha nafasi hiyo kwa wafanyakazi wenzako, rafiki, familia na jamaa wanaokuzunguka.

Utakapokuwa na utayari wa kufanya jambo hilo mahali pa kazi, ndiyo inavyokujengea ubobezi na wasifu wako.

Hautakosa washindani lakini ni muhimu kutafuta maarifa zaidi yanayohusiana na eneo hilo.

Kama ni fundi, hakikisha ni ufundi wa bidhaa gani. Hakikisha unakua mbunifu katika kila kitu unachotaka kukitengeneza.

Pia, hakikisha unapata taarifa za kutosha na mpya zinazoendana na mahitaji ya soko la kiatu chako. Kuna vyanzo mbalimbali vinavyosaidia kupata taarifa zinazokuhusu.

Unaweza kutumia tovuti au mitandao ya kijamii kujiunga na wafanyakazi wanaohusiana na kazi unayoifanya.Unaweza kujiunga na mitandao ya wawezeshaji, mitandao ya mashirika, wadau na ushiriki wa majukwaa mbalimbali yanayohusu eneo ulilochagua kufanyia kazi.

Mwisho katika kubobea kwenye eneo hilo, ni muhimu kutenga muda wa kutosha kwa ajili ya kupata taarifa za wakati husika.

Hatua hiyo inahitaji kujitoa na kutenga muda ili uwe bora katika eneo unalohitaji kujenga wasifu wako.

Ishi katika jambo unalofanya

Hatua ya tatu ni mwendelezo wa kuuishi wasifu huo. Hatua hiyo imekuwa ni changamoto, kulinda wasifu usiporomoke au usiingie doa mahali pa kazi.

Kwa mfano, kumekuwa na makosa ya kujisahau au kutokutambua pale tunapokuwa tunajenga wasifu kupitia mitandao ya kijamii kama vile Twitter, Facebook, LinkedIn na tovuti.

Kwa bahati mbaya au kwa kutotambua, mfanyakazi au mfanyabiashara anayeweza kuweka picha nne zenye ujumbe na mitazamo tofauti katika mitandao ya kijamii.

Hii ni hatari kwa mtu anayetaka kulinda wasifu wake.

Kwani taarifa zozote utakazosambaza mitandaoni, lazima ziwe katika uhusiano na kazi au ajira unayoifanya.

Kwa maana ya kwamba, wasifu wako uakisi maisha yako halisi mitandaoni katika kila picha na ujumbe unaouweka.

Tuwasiliane kwa simu 0716186074     

Friday, October 6, 2017

Mambo matano yanayomfanya mfanyakazi afurahie kazi yake

 

By Christian Bwaya, Mwananchi

Nianze kwa kukuuliza swali rahisi. Kitu gani kinakupa motisha ya kuamka asubuhi na kwenda kazini?

Unafikiri nini hasa kinaongeza thamani ya kazi yako?

Kwa mujibu wa utafiti, takribani asilimia 80 ya watu wanaofanya kazi za kuajiriwa au kujiajiri hawajitoshelezi.

Kuna mambo mengi yanachangia watu kutokupenda kazi zao. Kuna migororo kazini, kutokufikia matarajio waliyokuwa nayo na wakati mwingine mazingira hafifu ya kazi.

Sababu nyingine ni kutokuona namna gani kazi anayofanya mtu inakidhi malengo mapana ya maisha yake.

Katika mazingira haya, ni vigumu kuona thamani ya kazi yake na hivyo itakuwa vigumu kutosheka na kipato akipatacho.

Mtu anayependa kazi yake mara nyingi anakuwa kwenye nafasi nzuri zaidi ya kuwa mbunifu, kuwa na bidii zaidi na hivyo kupata matokeo mazuri kuliko mtu anayesukumwa kufanya kitu asichoona thamani yake.

Kwa kuzingatia ukweli huo, katika makala haya tunaangazia maeneo matano yanayoweza kukusaidia kuelewa kwanini kazi unayoifanya inaweza kuwa na thamani usiyoiona.

Unajua wewe ni nani?

Swali hili linaonekana jepesi lakini si kila mtu anaweza kulijibu. Wengi wetu tunapoulizwa sisi ni nani, mawazo yetu yanakwenda kwenye majina yetu. Tunafikiri sisi ni majina yetu.

Lakini ukweli ni kwamba tungeweza kubadili majina yetu na bado tukabaki kuwa sisi. Maana yake sisi ni zaidi ya majina yetu.

Usipojua wewe ni nani, itakuwa vigumu kujua unachopaswa kukifanya.

Utajaribu kujifunza kila ujuzi, utafanya mambo mengi kwa wakati mmoja, matokeo yake hutajipambanua kwa jambo mahsusi litakalokufikisha kwenye kilele cha mafanikio.  

Hatua ya kwanza ya kujitambua ni kujua vitu maalumu ambavyo Mwenyezi Mungu ameviweka ndani yako.

Hapa tunazungumzia vipaji, ujuzi, maarifa na uzoefu ulionao.

Vitu hivi kimsingi ndivyo vinavyobeba utambulisho wako.

Unapolizwa wewe ni nani, maana yake unaulizwa kuubaini uwezo wa kipekee unaoishi ndani yako. Uwezo huu ndio uliobeba thamani yako.

Unafanya nini?

Ingawa sote tunafanya kazi kwa bidii, si kila mmoja wetu anajua kitu gani hasa mahsusi anachotakiwa kukifanya.

Tumezungukwa na mashinikizo ya kila aina yanayojaribu kutushawishi kuchukua uelekeo fulani katika maisha.

Mashinikizo haya, mara nyingi yanatufinyanga kufuata mkumbo unaotulazimisha kukidhi matarajio yasiyokidhi thamani yetu.

Kutokujua kitu kinachobeba thamani ya kazi tunazozifanya, hutufanya tukate tamaa na yale tunayoyafanya hali inayochangia kutukosesha furaha ya kazi.

Hata hivyo, ukizungumza na watu wanaojivunia kazi zao unagundua hawa ni wale wanaojua kwa hakika kitu gani hasa wanachokifanya.

Hawapati shida kujua eneo lipi la maisha wanaliweza zaidi kuliko maeneo mengine.

Wanajua kitu gani wanachokifanya kinachobeba thamani yao.

Hebu jiulize unazo sifa zipi maalumu unazodhani zinakuweka kwenye nafasi nzuri zaidi ya watu wengine kujifunza kwako?

Je, kazi unayofanya inatumia uwezo na sifa hizo unazoamini unazo?

Unalinufaisha kundi lipi katika jamii?

Kwa asili binadamu ni mbinafsi anayejifikiria yeye na mahitaji yake.

Ndio maana tunapofikiria kazi gani tufanye, mara nyingi tunafikiria namna gani kazi hiyo itakavyotusaidia kuwazidi wengine.

Hakuna ubaya kuwa mbinafsi kwa sehemu. Hata hivyo, watu wanaofurahia kazi zao wanafanya tofauti.

Watu hawa wanakwenda mbele ya mahitaji yao binafsi.

Badala ya kujifikiria wenyewe, wanakuwa na aina fulani ya kundi la watu wanaolenga kulifikia kupitia kazi zao.

Kwa lugha nyingine, watu hawa wanajua nani ananufaika na kile wanachokifanya na hivyo wanatumia ujuzi na uzoefu walionao kuhakikisha watu hawa wananufaika.

Nikuulize swali, unalijua kundi mahsusi la watu wanaonufaika na kazi yako? Akina nani ni walengwa wa kazi yako?

Unatatua tatizo gani?

Furaha ya kazi yako inategemea pia namna gani unaamini kazi hiyo inakufanya kuwa jibu la matatizo yanayowakabili watu wengine.

Usipokuwa na uhakika kazi yako inakuwezesha kutatua tatizo gani kwa watu, kwa hakika, itakuwa vigumu kuifurahia.

Unaweza kuwa na madaraka, kipato, heshima na umaarufu, lakini kama huna hakika kazi yako inakusaidia kutatua shida gani za watu wanaokuzunguka, unaweza kuendelea kujisikia utupu ndani yako.

Je, kazi yako inakuwezesha kutatua tatizo gani? Je, watu unaowalenga wanakabiliwa na changamoto gani ambazo kwa uwezo, vipaji, ujuzi ulionao unaamini unaweza kuwasaidia kuzitatua?

Ukweli ni kwamba, kila kazi inaweza kukupa utoshelevu. Muhimu ni kujua aina ya matatizo unayoyatatua kwa kupitia kazi yako.

Utoshelevu wa polisi, kwa mfano, unategemea namna gani anajua vile anavyowezesha watu kuishi bila hofu ya uhalifu.

Unaleta tofauti gani kwa watu?

Tunaweza kupima mafanikio yetu kwa kipato, mamlaka tuliyonayo, umaarufu lakini kama vyote hivyo haviwasaidii watu wengine kuwa bora zaidi, itakuwa vigumu kujisikia utoshelevu.

Njia rahisi ya kujua nafasi uliyonayo katika jamii ni mchango unaoutoa kuboresha maisha ya watu unaowalenga.

Unapoona maisha ya watu yanabadilika kama matokeo ya kile unachokifanya kupitia kazi yako, ni wazi utapata utoshelevu zaidi.

Ukitaka kujua tofauti unayoileta kupitia kazi yako, jifunze kwenda mbele ya jina la kazi yako. Fikiria matokeo ya kazi unayoifanya katika jamii.

Kwa mfano, kama wewe ni mwalimu wa shule ya msingi, kazi yako ni kuwasaidia watoto kujitambua na kufikia ndoto zao.

Kazi yako ni zaidi ya ualimu. Ukianza kuitazama kazi yako kwa mtazamo huo, unaweza kushangaa namna utakavyokuwa na utoshelevu kuliko mtu anayesema, ‘Mimi ni mwalimu tu.’

Kama wewe ni muuguzi, badala kujibana kwenye jina la kazi yako, jione kama mtu anayefanya kazi ya kuwasaidia wagonjwa kuwa na furaha zaidi wanapopata huduma za daktari.

Kwa kifupi, tukiweza kuzitathimini kazi zetu kwa kuangalia nani tunayejaribu kumsaidia, tutajiongezea uwezekano wa kuwa watu wenye furaha zaidi.

Mwandishi ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754870815     

Friday, October 6, 2017

Mbinu mbadala zinazoweza kupaisha kazi za mjasiriamali

 

By Kelvin Matandiko,Mwananchi

Hakuna faida ya kuwa miongoni mwa wajasirimali wanaotengeneza bidhaa nzuri na zinazoweza kufanya vizuri katika ushindani wa soko la ndani na hata nje ya mipaka ya Tanzania, lakini bidhaa hizo hazifahamiki.

Inawezekana umekuwa mbunifu na mara kadhaa umekuwa ukitamani bidhaa yako iweze kufika mbali zaidi ya masoko ulionayo.

Unaweza kuwa na jina kubwa kuliko bidhaa lakini bidhaa yako haijulikani.

Hatua ya bidhaa kufikia watumiaji wengi ndiyo mafanikio ya kazi ya mjasirimali yeyote aliyejiajiri mwenyewe.

Kumbuka, katika ushindani wa soko, hakuna miujiza rafiki.Sasa umekata tamaa au unatumia njia gani kusukuma bidhaa yako iweze kuwafikia walengwa, uongeze kipato na kubadilisha maisha yako kiuchumi.

Kama unamiliki simu ya kisasa, inaweza kukufanya bilionea kupitia jukwaa la watumiaji wa mitandao.

Katika Makala haya, nitazungumzia jinsi gani mjasiriamali anavyoweza kupanua biashara yake kwa kufikia wateja wengi zaidi kupitia matumizi ya kurasa za mitandao ya kijamii.

Panga ratiba ya kazi zako vizuri

Katika saa 24 za siku moja, hakikisha unaweka ratiba itakayokuongoza kuweka na kupokea mrejesho wa matangazo ya bidhaa zako mitandaoni.

Utafiti unaonyesha kurasa zenye idadi kubwa ya watu ni Twitter, Facebook, Instagram. Unaweza kujisajili pia katika kurasa za LinkedIn na zaidi usikose kujiunga na majukwaa ya mawasiliano ya WhatsApp na Snapchat.

Unatakiwa kufungua akaunti hizo kwa sababu ni majukwaa yanayowakutanisha watu mbalimbali ndani ya Tanzania, Afrika na Duniani, watumiaji wa bidhaa na wazalishaji.

Weka ratiba ya kutembelea majukwaa hayo kwa dakika kadhaa asubuhi na jioni ili kupata taarifa mpya, kutuma na kujibu ujumbe. Usipofanya hivyo, dunia itakuacha hatua nyingi nyuma katika ushindani wa bidhaa zako.

Kalenda na muda wa kuingia ni siraha itakayokusaidia kuongeza idadi ya marafiki kwa sababu kuna utafiti mwingi unaonyesha muda wa idadi kubwa ya watu wanaoingia na kutoka katika mitandao ya kijamii.

Hakikisha unaweka ratiba vizuri na kujua nini unachotakiwa kusambaza na kwa muda gani.

Kwa mfano, unaweza kufikiria nini unatakiwa kusambaza ndani ya mwezi mmoja ujao.

Unaweza kutumia softwea za kalenda kama eClincher au Hootsuite kwa ajili ya kuhifadhi taarifa zote muhimu kabla ya kuzisambaza mtandaoni.

Tafuta tovuti zinazokuhusu

Usipoteze muda mwingi kuandaa taarifa nyingi kuhusu bidhaa yako kwa ajili ya kutupia mitandaoni kwa wateja wapya unaowahitaji.

Jambo la muhimu ni kutafuta tovuti 10 au 15 zinazoaminika na zinazohusika na utengenezaji wa bidhaa zako.

Kwa mfano, unafanya biashara ya kuuza Korosho. Muhimu ni kuangalia tovuti zenye taarifa mbalimbali kuhusu biashara yako, mbinu za kibiashara ikiwamo namna ya kuyafikia masoko.

Tovuti hizo zitakusaidia kupata taarifa mpya, kuandika na kutupia katika kurasa zako mitandaoni ili kuongeza ushawishi kwa watumiaji.

Zingatia taarifa mpya zenye mashiko kuhusu bidhaa yako katika kila utakachohitaji kutupia kwenye ukurasa wako.

Tengeza ujumbe wa kusambaza

Baada ya kupata tovuti na vyanzo vya taarifa mpya, tengeza ujumbe wa bidhaa kabla ya kuitupia mtandaoni.

Kwa mfano, kama ni mjasirimali wa kuuza mafuta ya nazi, unataka watu wafahamu nini kuhusu ubora wa bidhaa hiyo.

Siyo kila kitu unatakiwa kutupia mtandaoni kuhusu bidhaa yako, hakikisha ujumbe au picha utakayotuma inavutia na inaibua hisia kuhusu ubora wa bidhaa yako.

Bidhaa yako inaweza kuwa bora lakini ujumbe ulioutuma haushawishi watumiaji wapya.

Maoni au mapendekezo, changamoto zitakazoibuliwa na wachangiaji, yatakusaidia kupata mrejesho na jinsi ya kufanyia kazi taarifa ulioituma mtandaoni.

Rudia kusambaza ujumbe tofauti wa bidhaa yako mara kadhaa katika kurasa zako mtandaoni na hakikisha unasambaza wastani wa asilimia 80 ya taarifa zinazohusu ubora na upatikanaji wa bidhaa zako.

Unaweza kusambaza picha, ujumbe mfupi wa kuvutia, vipande vya video ili watu waizoee bidhaa yako machoni.

Watalaamu wa Saikolojia wanasema kitu kinachojirudia kusikika maskioni au kuonekana machoni ndiyo hudumu kwenye akili ya mwanadamu.

Ndiyo maana utajiuliza kwanini matangazo ya simu za mkononi yanarushwa kila baada ya dakika redioni au katika televisheni, sababu kubwa ni hiyo.

Jiondoe kwa kundi lisilokunufaisha

Kumbuka kuna watu muhimu waliokosa mbadala wa kupata bidhaa nzuri kama unazotengeneza. Hivyo, ukifanikiwa kuwafikia maana yake utakuwa umeua soko la washindani wako na utakuwa umeingia kwenye mtandao mkubwa.

Kwa mantiki hiyo, hakikisha unakuwa na marafiki wanaoendana na mahitaji ya bidhaa zako wanaoweza kuguswa kwa karibu zaidi na kazi zako uzifanyazo.

Fanya utafiti wa mtandao kila mwezi

Mabadiliko hufanyika haraka kwa washindani wako wapya wanaoingia mitandaoni. Kila baada ya mwezi, unahitaji ripoti itakayokuonyesha ni posti gani zilifanya vizuri, nani aliyevutiwa zaidi na bidhaa zako, watakupataje, washindani wako ni akina nani na wanakuzidi nini. Usipoandaa ripoti, hautakuza soko la bidhaa yako kwa haraka.

Unaweza kushangazwa na taarifa unazozipata kama mrejesho, itakusaidia jinsi ya kuwa bora na kuongeza ubunifu katika mabadiliko ya soko la aina ya bidhaa yako.

Fuatilia wateja wako

Tafuta tovuti inayotoa takwimu za kimtandao kila wakati. Mtandao wa Swayy, ndiyo unaaminika zaidi katika utoaji wa taarifa za kimitandao ambazo zinaweza kusaidia ufuatiliaji wa karibu taarifa zinazosambazwa mitandaoni.

Wafuatilia hao na waratibu wa mitandao ya kijamii (Swayy), kazi kubwa wanayofanya ni kukusanya taarifa za watumiaji wakubwa wa mitandao ya kijamii. Kwa takwimu zilizopo sasa, wanabainisha zaidi ya taarifa 4.75 bilioni zilizoko katika mfumo tofauti zinasambazwa katika mtandao wa Facebook kila siku huku milioni 500 zikisambazwa na twitter kila siku.

Kila mtumiaji anayetumia kibiashara hakosi kufuatilia taarifa zinazohusiana na maslahi yake. Kwa mfano, mameneja, maofisa masoko, maofisa uhusiano, washauri wa kuuza majina ya bidhaa, kampuni au mtu binafsi wanatumia zaidi fursa na wamesambaa kila ukurasa mtandaoni. Hivyo, anza sasa usingoje kesho.

Mwandishi anapatikana kwa simu 0716186074     

Friday, September 29, 2017

Ijue ‘dawa’ sahihi ya kutokomeza uvivu sugu kazini

 

By Nuzulack Dausen, Mwananchi ndausen@mwananchi.co.tz

Nuzulack Dausen, Mwananchi ndausen@mwananchi.co.tz

Kila siku tunaamka asubuhi kwa ajili ya kuanza pilikapilika za kupambana na hali zetu za maisha. Katika mihangaiko hiyo ya kila siku, baadhi yetu wanafanikiwa kutimiza malengo yao na wengine hawafanikiwi.

Siyo kwamba wanaofanikiwa wanafanya kazi dunia nyingine la hasha. Sehemu kubwa ya wanaofanikiwa wanajituma zaidi kikazi kwa kuziishi ndoto zao huku wakitafuta suluhu mbadala kila wanapokumbana na vikwazo.

Upande wa pili wa wale wanaofeli kila mara kuna vitu wanavifanya kinyume na wanaofanikiwa.

Hata hivyo, miongoni mwa sababu kubwa zinazofanya watu wengi wasifanikiwe ni uvivu. Uvivu una hatua za ukuaji. Kuna uvivu unaochipukia, uvivu ‘kijana’ na uvivu sugu.

Kama ilivyo kwa tabia nyingine za binadamu, uvivu unajengwa na mtu husika kutoka ule unaochipukia hadi sugu.

Baadhi ya watu vivu sugu huanza tangu wakiwa watoto wadogo kutokana na malezi hafifu ya wazazi au walezi wao.

Madhara ya uvivu ni makubwa kwa maisha ya mwanadamu kiafya, kijamii na kiuchumi.

Mvivu yeyote anapata shida kuanzia kwenye kuutunza mwili wake hadi kazini kwake. Hakuna jambo litakalokuwa rahisi kwake.

Hata hivyo, uvivu unaweza kutokomezwa na kumrudisha mtu husika katika ari ya uchapakazi na kuchochea mafanikio yake. Miongoni mwa tabia zinazoweza kuutokomeza uvivu sugu ni kuwa na malengo.

Utaratibu wa kupanga malengo unasaidia kupata dira kwa kila myu akifanyacho. Panga malengo katika nyanja zote za maisha kuanzia mipango ya afya, kijamii na kiuchumi.

Weka muda pendekezwa utakaokuwa na ukomo wa kufikia malengo husika. Mfano, kama ni mfanyakazi ainisha malengo binafsi unayotaka kufikia kazini na maisha binafsi.

Kwa malengo ya kazini ambayo mara nyingi huwa na muda maalumu wa kuyafikia, yabainishe wazi na ikiwezekana punguza muda wa kuyafikia.

Fanya hivyo pia kwa malengo binafsi kama ni kuanzisha biashara ndani ya kipindi cha miezi mitatu, ufanye hivyo huku ukitekeleza mikakati ya kulifikia lengo hilo ikiwamo kutafuta mtaji na wateja. Malengo yenye ukomo wa muda wa kuyafikia yanaleta hamasa ya kujituma wakati wote na yanapunguza tabia ya ubongo kujisemea “aaah nitayafikia tu muda bado”.Hamasa hiyo inakufanya muda wote utafute mbadala kwa kila kitu kinachokukwamisha ili mradi ufikie malengo yako.

Tabia hii inaondoa moja kwa moja uvivu sugu unaochelewesha mafanikio kutokana na mawazo ya kuwa siku zote muda upo.

Amka mapema kila siku

Tabia ya kuchelewa kuamka ni moja ya kiashiria kikubwa cha uvivu sugu.

Huanza taratibu na mwisho huwa tabia inayomfanya mtu akose fursa lukuki katika maisha.

Uvivu wa kuchelewa kuamka huwafanya watu kuchelewa kazini na kwenye mikutano. Unafanya watu wafanye vitu kwa haraka bila umakini kwa kuwa wana muda mfupi wa kujiandaa na kutekeleza kazi zao.

Ili niwahi kazini na kupata muda wa kufanya mazoezi asubuhi, mapema mwaka huu nilipanga kuamka Saa 11 alfajiri.

Niliseti simu yangu iniamshe muda huo. Uamuzi huu ulikuja baada ya kujikuta nalala hadi Saa 12.30 asubuhi kiasi cha kunifanya nichelewe kazini siku kukiwa na foleni kubwa.

Nilibaini siku nikichelewa kuamka kiwango cha utendaji kazi pia kinashuka tofauti na siku ninazowahi kufika ofisini.

Japo inakuwa ngumu kwa siku za mwanzo, lakini ukizoea inakuwa sehemu ya maisha yako na unapata muda mwingi wa kufanya kazi.

Mtaalamu wa Baiolojia wa Chuo Kikuu cha Havard nchini Marekani, Christoph Randler 2008 alibaini katika utafiti wake, watu wanaoamka mapema huwa makini zaidi na wanatumia muda mwingi kutekeleza malengo yao kuliko wale wanaochelewa kuamka.

Jihadhari na vikao vinavyopoteza muda

Unaweza kuwahi kuamka ukiwa na malengo madhubuti katika kazi na maisha yako, lakini kwa bahati mbaya mfumo wake wa kushiriki vikao vya kikazi au vya kijamii ukakufanya ushindwe kufikia mipango yako. Tabia ya kuendekeza vikao virefu visivyo na ulazima, hugeuka kuwa uvivu sugu.

Jaribu kufikiri, upo kazini umetingwa na majukumu na ghafla anakuja mtu aliyemaliza kazi zake anaanzisha mazungumzo yasiyo ya kikazi unayojikuta yanaenda zaidi ya nusu saa. Muda huo ambao umeupoteza hauwezi kurudi na haukuwa kwenye mipango yako.

Pia, kuna baadhi ya vikao ofisini huwa virefu bila ya ulazima. Jaribu kushauri wenzio kufupisha ili mpate muda wa kuyatekeleza mnayoyajadili. Jiwekeeni utaratibu wa kuwa na mtunza muda anayekumbusha kila wakati.

Kama wewe ni mwenyekiti wa kikao, hakikisha hamtoki nje ya mada ili kulinda muda. Wajumbe pia mnatakiwa kumkumbusha mwenyekiti juu ya jambo hilo. Ukikaa kimya, wewe ndiye utakayeathirika na upotevu huo wa muda ambao baadaye wakati wa tathmini ya kazi utahesabika kuwa ni sehemu ya uvivu sugu.

Ili kufanikiwa hili, ni vema ukapanga ratiba ya kazi zako na masuala ya kijamii.

Hakikisha kila kikao kipo kwenye ratiba isipokuwa vile vya dharura ambavyo kwa namna nyingine huwezi kuvikwepa.

Kwa vikao vinavyohusu watu wawili na vinahitaji kutoka nje ya ofisi, jaribu kuvifanya kwa kutumia teknolojia ya video kama Google Hangouts, Skype au Whatsapp.

Teknolojia kwa sasa inaokoa muda na fedha na inakufanya ufanye kazi nyingi na vikao vingi ndani ya muda mfupi.

Usipuuze vitu vidogo vidogo

Uvivu huanza na kupuuza vitu vidogo vidogo katika maisha na baadaye hugeuka kuwa tabia sugu inayopuuza mambo makubwa.

Mfano, ni rahisi mtu kuamka na kutotandika kitanda. Tabia hii inakua hadi kwenye maeneo mengine ya maisha. Anakunywa chai na kuacha kikombe juu meza nyumbani. Baadaye tabia ya kuacha vikombe bila kuosha inahamia ofisini. Anaweza kuacha vifaa vya kazi vimezagaa kwa sababu tu “kuviweka vizuri kutampotezea muda”.

Ufanyaji wa mambo unayodhani ni madogo unakufanya uwe mwajibikaji kila wakati.

Mtu anayepuuza vitu anavyodhani ni vidogo siku moja vitamgharimu kupata vikubwa. Uzembe huo ni matokeo ya uvivu.

Hivyo, ukitaka uondokane na uvivu sugu anza kufanya vitu unavyohisi ni vidogo. Amka asubuhi na utandike kitanda vema. Weka kila kitu mahali pake chumbani kwako.

Kwa wale waliooa au kuolewa hawana budi kusaidiana katika kujenga tabia hii ya uwajibikaji.

Baada ya muda mfupi uvivu utatoweka maeneo yote na utakuwa mtu mwenye kiwango kikubwa cha uzalishaji.

Hii inasaidia hata kwa viongozi ofisini kubaini tabia za kizembe na kama zitaachwa, huigharimu kampuni kiutendaji au wakati mwingine huleta hasara kubwa ya fedha.

Kwa kuwa sehemu kubwa tunafanya kazi ama za kujiajiri au kuajiriwa ili kujiingizia vipato ni vema tukautokomeza uvivu.

Ukiukabili ni rahisi kufanya vema kwenye kila nyanja ya maisha.

Uvivu unatufanya tuziweke rehani afya zetu kwa kushindwa kufanya mazoezi kila wakati.

Unatufanya tukose fursa muhimu za maisha kwa kuchelewa kufika kwenye mikutano ama kazini.

Unafanya tuchelewe kutimiza ndoto zetu kwa dhana tu muda upo na kubwa kuliko yote unatufanya tuwe walalamikaji wakubwa na kujiaminisha kuwa hatukubarikiwa kuwa na maendeleo.Wachapakazi wanafanikiwa kwa sababu wana malengo, hawapotezi muda, wanajali kila kitu vikiwamo vile unavyoona ni vidogo na huamka mapema kwa kuwa kulala sana kwao ni kutafuta umaskini.

Nuzulack Dausen ni Mwandishi mwandamizi wa biashara na teknolojia wa Mwananchi Communications Ltd (MCL) +255714382434/ 0764176793

Friday, September 29, 2017

Mbinu ya kuchagua kazi itakayokupa utoshelevu

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Uamuzi wa kazi gani ufanye ni moja wapo ya mambo ya msingi yanayoathiri maisha ya mtu.

Kazi iwe ya kujiajiri au kuajiriwa ndiyo maisha yako.

Muda unaoutumia ukiwa kazini unaweza kuwa mwingi kuliko unaoutumia ukiwa kwingineko.

Maana yake ni kwamba unapofikiri kazi ipi uifanye kimsingi unafanya uamuzi utakaoathiri mfumo mzima wa maisha yako.

Uamuzi sahihi utakufanya uridhike zaidi na uwe mtu mwenye furaha na matumaini.

Uamuzi mbaya kwa upande mwingine, unaweza kukusababishia kukata tamaa ya maisha.

Ni dhahiri kufanya uamuzi wa kazi ni changamoto kubwa kwa sababu mara nyingi ni rahisi kuongozwa na msukumo wa nje.

Makala haya yanatathmini baadhi ya sababu unazoweza kuzitumia kufanya uamuzi unaohusu kazi.

Uzingatie kile unachokipenda?

Ukimsikiliza kijana anayefikiri afanye nini baada ya masomo yake, mara nyingi sababu anayoitoa ni mapenzi aliyonayo na kitu fulani.

Mfano, kijana anakwambia anataka kuwa mwanasheria, injinia, rubani, daktari kwa sababu hicho ndicho kinachomvutia.

Hata hivyo, changamoto ni kwamba, mambo yanayotuvutia hubadilika kulingana na umri.

Kila hatua ya maisha anayopitia binadamu hutengeneza mahitaji mapya ya kimaisha yanayoweza kubadili mambo yanayomvutia.

Kuna umri kwa mfano, anaweza kujikuta anavutiwa na vitu visivyo halisi.

Mashujaa unaowasikia kwenye vyombo vya habari, masimulizi unayokutana nayo mitaani, yanaweza kukufanya ukatamani kufanya kitu fulani kwa sababu tu umesikia kitu hicho kipo.

Leo unaweza kufikiri unapenda kuwa rubani na kurusha ndege ndiyo yakawa maisha yako.

Hata hivyo, shauku ya kuwa rubani inaweza kuwa imetokana na matamanio ya sifa tu ya kufanya kazi ya kipekee.

Kesho, kadri anavyokutana na uzoefu mpya, mvuto huo wa kurusha ndege unaweza kuhamia kwingine.

Kwa kuwa ni vigumu kujua atapenda nini kesho, kufanya uamuzi wa kazi ipi ufanye kwa kuangalia unapenda nini inaweza kuwa kosa la kiufundi.

Uige wanachofanya wengine?

Kwa namna fulani wapo watu wanaoathiri uamuzi wao. Wazazi, marafiki, watu tunaowaona kwenye vyombo vya habari wana nguvu ya kujenga ushawishi fulani kwenye maisha ya mtu.

Kuna uwezekano mkubwa, mtoto wa mwalimu naye atakuwa mwalimu. Mtoto wa daktari anaweza kuwa daktari kama mtoto wa mwanasiasa naye anaweza kuwa mwanasiasa.

Pia, marafiki ulionao nao wana nafasi kubwa ya kuathiri mitazamo yako.

Unapoona wanafanikiwa kwenye eneo fulani la kimaisha, upo uwezekano na wewe ukatamani kujaribu eneo hilo.

Changamoto ni kwamba, kila mtu ana upekee wake. Si kila kinachofanywa vizuri na wengine na wewe unaweza kukifanya kwa uzuri ule ule.

Uamuzi wako wa kazi ukiathiriwa na yale tunayoyaona kwa watu wengine uwezekano wa kutokufanya vizuri ni mkubwa.

Ukubwa wa mshahara?

Nilipokuwa shuleni niliota kupata kazi itakayonilipa fedha nyingi.

Nilifikiri kazi yenye kipato kikubwa ndiyo mafanikio kwenye kazi.

Ndivyo wanavyofikiri vijana wengi wanaoanza maisha.

Hata hivyo, utoshelevu wa kazi ni zaidi ya kipato. Ingawa ni kweli moja wapo ya sababu kwa nini tunafanya kazi ni kujipatia kipato, ni dhahiri kipato si sababu pekee.

Wapo watu wengi wanaopata kipato kikubwa lakini bado wanalamikia kazi zao.

Wengine wanaacha kazi zenye kipato kikubwa na kwenda kufanya kazi tofauti ikimaanisha kuwa kipato kikubwa si sababu inayotosha kuridhisha nafsi zao.

Unapofanya uamuzi wa kazi ukilenga kuwa tajiri pekee, unaweza kuishia kuwa mtu mwenye huzuni.

Pamoja na uzuri wa kuwa na fedha, bado kuna ukweli kwamba mafanikio yako kazini ni zaidi ya hitaji la kupata fedha.

Kugusa maisha ya watu?

Kulenga kugusa maisha ya watu ni kufanya kazi inayowanufaisha watu wengine.

Kwenda mbele ya mahitaji yako binafsi na kutumia ujuzi na muda wako kuangalia watu wengine wanahitaji nini kutoka kwako.

Changamoto kwa kizazi chetu, mara nyingi tunajiangalia sisi wenyewe na mahitaji yetu.

Tunataka kufanya kazi zitakazotufanya tuwe bora kuliko wengine na hata kuwatumia watu kwa maslahi yetu.

Ingawa ni vigumu kufikiria mahitaji ya wengine kwa asilimia mia, unapojaribu kufanya hivyo kimsingi unajiwekea akiba ya kundi la watu linalokutakia mema.

Ufanye uamuzi gani?

Jambo la kwanza ni kujidadisi. Hapa nina maana ya kujaribu kujichunguza ili kujua kitu gani unakiona kwenye jamii ambacho wewe unaweza kuwa sehemu ya ufumbuzi.

Kwa vyovyote vile, ufumbuzi wa tatizo huhitaji ujuzi.

Ikiwa unataka kuwatetea watu wanaonyang’anywa haki zao kwa mfano, ukiwa na ujuzi wa sheria au uandishi wa habari, itakuwa rahisi kufikia malengo yako.

Changamoto kama nilivyotangulia kusema, kile unachofikiri unaweza kukifanya leo, si lazima ukifanye kesho kwa sababu maisha yanabadilika.

Hata hivyo, tofauti na mtu anayeamua kuwa mwanasheria ili awe tajiri au maarufu, wewe utajifunza sheria ili uweze kutatua tatizo fulani unaloliona kwenye jamii inayokuzunguka.

Kutatua tatizo la mtu mwingine, ni utoshelevu usiobadilika. Katika kila hatua ya maisha yetu, sote tunatamani kuwa watu wenye manufaa kwa wengine.

Haya ndiyo matamanio ya kila mwanadamu anayejitambua.

Haitoshi kuwa na ujuzi fulani. Lazima kuutumia ujuzi huo kutatua matatizo halisi.

Utumie ujuzi huo kufanya kazi itakayopunguza tatizo unalofikiri linaisumbua jamii.

Hii ndiyo siri kubwa ya uamuzi bora wa kazi utakaokupa utoshelevu. Kutatua matatizo halisi yanayowasumbua watu wa jamii yako. Nenda katatue tatizo ambalo pengine limepuuzwa na jamii.

Kadri unavyotatua tatizo hilo, ndivyo thamani yako itakavyoongezeka na ndivyo utakavyoendelea kufurahia kile unachokifanya.

Mwandishi ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754870815

Friday, September 15, 2017

AJIRA&KAZI: Sababu za watu kufanya uchaguzi mbaya wa kazi

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Uchaguzi wa kazi ni uamuzi anaofanya mtu tangu anapopata wazo la kazi anayotaka kuifanya hadi atakapostaafu.

Ndoto za kimaisha ndizo zinazoongoza uamuzi wa mtu katika kipindi chote cha masomo yake.

Anapoomba kazi kwa mara ya kwanza na kuipata; anapobadilisha na hata anapofikia umri wa kustaafu.

Uamuzi huo unaposhindwa kukidhi matarajio na kumfanya mtu asifurahie kazi yake, tunaweza kusema hapo anakuwa amefanya uchaguzi mbaya wa kazi.

Uchaguzi wa namna hii unaweza kusababisha mtu asitumie uwezo wake wote kazini, hali inayoweza kuleta kutokuridhika na kazi.

Kwa kuwa kutokuridhika na kazi kunaweza kusababisha mtu aache kazi, au aendelee kufanya kazi yake kwa manung’uniko, makala haya yanaangazia sababu tano kubwa zinazochangia watu kufanya uchaguzi mbaya wa kazi.

Kukidhi matakwa ya soko

Mwenendo wa soko ni sababu moja kubwa inayoathiri uamuzi wa kazi anayoyafanya mtu.

Kwa kawaida, kazi zinazohitajika kwenye soko la ajira ndizo zinazowavutia watu wenye ndoto za kuajiriwa.

Hata hivyo, changamoto ya kuongozwa na soko ni pale mahitaji ya soko yanapobadilika ghafla kutokana na sababu mbalimbali ikiwapo ya kisera.

Hivi sasa kwa mfano, karibu kila chuo kikuu hapa nchini kina programu za ualimu.

Hiyo ni kwa sababu ya mahitaji makubwa ya walimu shuleni.

Wanafunzi wengi huona ni afadhali wasomee ualimu ili kujiweka kwenye mazingira mazuri zaidi ya kuajiriwa baada ya kuhitimu masomo.

Huko tuendako tunaweza kujikuta tuna idadi kubwa ya wahitimu wa ualimu kuliko mahitaji halisi tutakayokuwa nayo wakati huo.

Ikitokea hivyo, wahitimu wengi wa ualimu watalazimika kutafuta ajira nyinginezo nje ya ualimu.

Hali hii inaweza kuleta changamoto kwa wanafunzi waliosoma kozi ya ualimu kwa lengo la kupata ajira mapema.

Kufurika kwa soko kunaathiri mustakabali wa wanafunzi wanaosomea ujuzi mahususi kwa ajili ya kazi fulani zinazopatikana hivi sasa kwenye soko la ajira.

Kazi hizo zinapojaa, wanafunzi wengi huaachwa wakitangatanga bila uelekeo unaoeleweka.

Kukidhi matarajio ya watu

Kuna kazi ambazo jamii huziheshimu kuliko nyingine.

Mfano, kazi zenye kuhitaji ujuzi na maarifa maalumu ambayo si watu wengi wanaweza kuwa nayo.

Huheshimika zaidi kuliko kazi zinazotegemea ujuzi wa jumla.

Aidha, mtu anayefanya kazi kama hizi huchukuliwa kama mwenye hadhi ya pekee kwenye jamii na watu humpa heshima kama mtu mwenye ujuzi maalumu.

Kwa kuwa binadamu kwa hulka yake anapenda heshima, ni rahisi kazi za namna hii kuwa chaguo la watu wengi hasa wasioutambua wito wao.

Mara nyingi watu hawa hujikuta wakitamani kukidhi matarajio ya jamii kwa kuchagua kazi wanazojua zinaheshimika. 

Hata hivyo, mara nyingine baada ya kufanya kazi hizi zisizoendana na wito, mtu huweza kubaini anafanya kitu kisichokidhi matarajio yake binafsi.

Hali ya kuchoka huweza kusababisha kuacha kazi na kutangatanga kutoka kwenye kazi moja kwenda nyingine.

Kuiga waliofanikiwa

Kuna kijana mmoja alivutiwa na kazi za wakili mmoja aliyekuwa maarufu mwishoni mwa miaka ya tisini.

Kwa sababu ya mafanikio makubwa aliyokuwa nayo wakili huyo, kijana yule aliamua kusomea sheria.

Baada ya kusomea sheria na hatimaye kufanya kazi za uhakimu kwa zaidi ya muongo mmoja, bado kijana yule anasema hajafikia mahali akajisikia ameridhika na kazi hiyo.

Juzi nilikutana naye akijaribu kufanya mipango ya kusomea kitu kingine kama jitihada za kutafuta utoshelevu.

Si jambo baya kuvutiwa na kujifunza kwa watu tunaofikiri wamefanikiwa kwenye kazi zao.

Hata hivyo, unapoiga uamuzi wa mtu mwingine unahitaji kuchukua tahadhari.

Mtu anaweza kufanya vizuri kwenye eneo fulani la utaalamu, lakini hiyo isimaanishe wewe ukifanya kitu hicho hicho utafanikiwa.

Kila mtu ana namna yake ya kufanikiwa.

Kupata kipato kikubwa

Upo ukweli kwamba moja wapo ya sababu kwa nini tunafanya kazi ni kutuwezesha kumudu maisha yetu.

Kwa sababu hiyo, kazi zenye uhakika wa kipato kikubwa, huwavutia watu wengi kuliko zenye heshima lakini hazina kipato kikubwa.

Si wakati wote suala la kipato huwa ni sababu iliyokamilika kueleza kwa nini tunafanya kazi.

Yapo mazingira ambayo kazi inaweza kuwa na kipato kikubwa lakini haimfanyi mtu atumie uwezo na ujuzi wake kikamilifu.

Inapotokea mtu analipwa vizuri lakini haoni namna gani kazi hiyo inakwenda sambamba na vipaji na haiba yake, ni rahisi mtu huyo kuanza kujisikia kudumaa na hivyo kukosa furaha ya kazi.

Ufaulu hafifu na uchumi duni

Katika mazingira yetu, kiwango cha ufaulu ndicho kinachoamua hatma ya mtu.

Mtu mwenye ufaulu mkubwa wa masomo kwa kidato cha nne au cha sita ndiye anayekuwa na nafasi nzuri zaidi ya kufanya uchaguzi unaokidhi ndoto zake kuliko mwingine mwenye ufaulu usioridhisha.

Zipo kazi ambazo ili mwanafunzi apate nafasi ya kuzisomea na kuzipata, anahitaji kuwa na ufaulu mkubwa.

Hizi ni zile kazi zenye kuchukuliwa kuwa nyeti mfano udaktari, sheria na uinjinia.

Ndiyo kusema, ufaulu dhaifu unaweza kuzima ndoto za mtu na kumfanya achague fani ambazo awali hakuwahi huzifikiria.

Pia, uwezo mdogo wa kiuchumi unaweza kuzima ndoto za maisha ya watu wengi.

Jitihada za kupata mkopo wa elimu ya juu huchangia wanafunzi wasio na uwezo  kufanya maamuzi yasiyozingatia matamanio yao.

Ingawa ni kweli uchaguzi mbaya wa kazi unaweza kumgharimu mtu, bado hata hivyo, kuna nafasi isiyo na kikomo ya kurekebisha uamuzi uliokwisha fanywa.

Lililo muhimu ni kujua kile unachokihitaji.

Mwandishi ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU).  0754870815

Friday, September 15, 2017

AJIRA&KAZI: Nyumba za ibada zinavyojenga kizazi cha watu wavivu nchini

Biblia inasema asiyefanya kazi na asile,

Biblia inasema asiyefanya kazi na asile, haikusema asiyeombewa na asile. Maombi yana umuhimu lakini waumini wanatakiwa wakumbushwe kumtumikia Mungu, kuanzisha biashara zao, kufanyakazi kwa bidii na kuwa na maadili. 

By Kelvin Mwita, Mwananchi

Asilimia kubwa ya Watanzania ni waumini wa dini na dhehebu fulani.

Idadi ya wanaoingia sehemu za ibada ni kubwa kuliko ile inayoingia shuleni na vyuoni.

Hii inatoa picha kuwa viongozi wa dini wananafasi kubwa ya kushawishi na kufanya mageuzi ya kifikra na kimtazamo.

Tanzania kama nchi nyingine zinazoendelea duniani, ina changamoto mbalimbali ikiwamo ya ukosefu wa ajira kutokana na ukweli kwamba Serikali inatoa nafasi chache zisizotosheleza mahitaji ya wanaotafuta ajira.

Pamoja na hayo, mmomonyoko wa maadili maeneo ya kazi pia ni changamoto ya muda mrefu huku rushwa ikitajwa kuwa moja ya matatizo makubwa nchini.

Hii imesababisha watu kuonewa na wengine kukosa haki na mahitaji yao ya msingi.

Nyumba za ibada zinaweza kuchangia katika kutengeneza kizazi cha wazembe na wavivu au wachapakazi na wenye juhudi.

Miujiza na mahubiri ya mafanikio

Sehemu kubwa ya mahubiri hasa makanisani yamekuwa ni ya kupata mafanikio ya fedha, nyumba, magari na vitu vingine vya thamani.

Wahubiri wanaegemea zaidi upande wa mambo ambayo waumini wao wanapenda kuyasikia.

 Mahubiri ya kuwataka wafanye kazi kwa bidii, waanzishe biashara na kutafuta mali kwa njia zilizo halali hayapewi nafasi kubwa.

Mchungaji Hosea Magelenga wa Kanisa la First Love Discipleship la jijini Dar er Salaam anakiri kuna tatizo katika mafundisho ya makanisani, kwani mengi  yanatengeneza kizazi kivivu na kizembe.

Mchungaji Hosea anasema wapo watu wanaoacha hata ajira zao kwa ushawishi wa wachungaji wanao watabiria mambo makubwa zaidi ya kile wanachopata kwenye ajira zao.

Anasema tamaa ya fedha na umaarufu kwa wachungaji wa baadhi ya madhehebu umesababisha mpaka waanze kutengeneza shuhuda za uongo za mafanikio na miujiza ili kuvuta waumini wengi katika makanisa yao.

Mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Kiislamu Morogoro na Mkufunzi wa Dini ya Kislam, Bilal Ramadhani anasema misikiti haina shida kama ilivyo kwa makanisa mengi kuhusiana na mafundisho juu ya kufanya kazi kwa bidii.

Anasema Mtume Muhamad pamoja na mitume wengine walikuwa wakifanya kazi na wengine walikuwa wafanyabiashara.

Lakini anasema nguzo ya tatu ya Uislam inahusu zaka na hauwezi kutoa zaka kama haujafanya kazi na kupata kipato halali.

Anasisitiza Sala pekee haitoshi kukuongezea kipato bila kuvuja jasho na mafundisho misikitini huegemea zaidi kwenye juhudu ya kazi ili mtu ajipatie kipato.

Hassan Mnyone, muumini wa Dini ya Kiislam anasema kuna aya nyingi kwenye Msaafu ambazo zihimiza watu kufanya kazi.

Mnyone ametolea mfano Surat Al-Jumua: Ayat 10 inaeleza wazi:  “Na itakapokwisha sala, tawanyikeni katika ardhi mtafute fadhila za Mwenyezi Mungu na  mkumbukeni Mwenyezi Mungu kwa wingi (ili msipate kufanya mabaya), ili mpate kufaulu”.

Anaongeza kuwa Dini ya Kiislam inapinga njia za mkato za kupata fedha hivyo ni vema watu kuvuja jasho ili kupata kipato halali.

Padri, Calistus Msuri wa Jimbo Katoliki la Moshi anasema tabia ya wahubiri wengi kutoa mahubiri yanayoweza kusababisha watu kutozingatia bidii ya kufanya kazi yanatokana na sababu kuu mbili.

Mosi, kuwa na wahubiri watafuta fursa za kujipatia kipato, hivyo kuacha kuhubiri misingi mingine ya kiimani na kuhubiri kile waumini wanachotaka kukisikia ili wawashawishi kutoa fedha zinazonufaisha mahubiri na kuwatajirisha huku waumini wakibaki na ufukara.

Sababu nyingine ni wahubiri kutokuwa na elimu ya kutosha ya teolojia.

Anasema Kanisa Katoliki limejiwekea mfumo mzuri wa kupata wahubiri wake wanaozingatia taaluma na weeledi.

Anasema kuna baadhi ya makanisa hasa ya kipentekosti yanaanzishwa na watu wasio na elimu ya kutosha ihusuyo teolojia.

Hata hivyo, padri huyo anasema  hali hiyo inasababisha makanisa yawe ya kibiashara zaidi badala ya  kiimani.

“Biblia inasema asiyefanya kazi na asile, haikusema asiyeombewa na asile. Maombi yana umuhimu lakini waumini wanatakiwa wakumbushwe kumtumikia Mungu, kuanzisha biashara zao, kufanyakazi kwa bidii na kuwa na maadili.”

“Haya ni mambo ya kiroho, lakini yapo makanisa mengi yanawataka waumini watoe fedha ili wapate miujiza ya fedha, kazi, magari, nyumba, ndoa na menginyeyo, hii si sahihi,” anasisitiza Padri Msuri.

Nini Kifanyike?

Nyumba za ibada zina nafasi kubwa ya kufanya mabadiliko ya kifikra kwa jamii.

Ni vema viongozi wa dini wakahakikisha pamoja na maombi, waumini wao wanahamasishwa kuchukua hatua za kufanya shughuli mbali mbali zinazoweza kuwaingizia au kuwaongezea kipato.

Siyo kitu cha ajabu wala cha kushangaza kwa nyumba za ibada kuratibu semina kwa waumini wao zenye lengo la kuwaongezea maarifa ya jinsi ya kuongeza vipato vyao kupitia biashara na ujasiriamali.

Hii itaonyesha zinajali maendeleo ya kimwili na kiroho ya waumini wao.

Yapo makanisa nchini yaliyoamua kuwaiunua waumini wao kwa kufungua vyama vya Akiba na Mikopo (Saccos) na kuendesha mafunzo ya ujasirimali ili waweze kuwa na maendeleo ya kiuchumi.

Hakuna imani yoyote ya dini inayoruhusu uvivu na uzembe; wahubiri watumie fursa ya kuwa na ushawishi kwa jamii, kwa kukemea uzembe, uvivu na matendo mengine yanayosababisha mmomonyoko wa maadili kuliko kuhubiri miujiza pekee.

Waumini nao wawe makini na kujua wapo viongozi wa dini wanaoutumia mianya ya umasikini, ukosefu wa ajira na matatizo mengine kama fursa ya kujiongezea umaarufu na kujitajirisha.

Pamoja na umuhimu wa sala na maombezi katika kutatua changamoto, bidii nayo inanafasi kubwa katika kutatua changamoto. Hakuna haja ya kubweteka nyumbani ukisubiri muujiza wa fedha wakati una nguvu, uwezo, rasilimali na maarifa.

Kelvin Mwita ni Mhadhiri Msaidizi Chuo Kikuu Mzumbe, 0659 081838, kelvinmwita@gmail.com, www.kelvinmwita.com

Friday, September 8, 2017

Namna ya kutambua kazi ya wito wako

 

By Christian Bwaya, Mwananchi bwaya@mwecau.ac.tz

Vijana wengi siku hizi hujikuta wakipandikizwa mawazo kwamba mafanikio hayaji bila mtu kufanya aina fulani ya kazi. Wahubiri wa mawazo haya wanapima tija na heshima ya kazi kwa mizani ya kipato.

Mtazamo huu hasi  kwa kiasi kikubwa unachochewa na mfumo wa kibepari unaotukuza faida anayopata mtu binafsi dhidi ya manufaa mapana ya jamii.

Katika mfumo huo, mtu anaweza kufanya kazi yoyote ambayo inamnufaisha yeye binafsi.

Mawazo hayo ya kuweka mbele fedha, yanakwenda kinyume na utamaduni wa kijamaa unaopima ufanisi wa mtu kwa kutazama mchango alionao katika kuwasaidia wengine.

Wengi wanatambua wazee wengi waliitumikia jamii kwa uadilifu lakini walistaafu wakiwa na maisha ya kawaida.

Heshima yao haikuwa namna walivyojitengenezea himaya zao za kimaslahi, bali walivyoweza kutumikia wito wao. Kizazi hiki cha sasa kinaanza kuupa mkono utamaduni huo.

Vijana wa mjini wanasema, ‘Sasa tunapambana na hali zetu.’ Kila mtu anapigania maslahi yake kwa kutumia njia zozote halali na haramu ili mradi maisha yaendelee.

Mwelekeo huu umefanya watu wavamie kazi zisizo za wito wao kwa sababu tu zina harufu ya kuwaharakishia mafanikio ya kifedha. Watu hawa hujikuta wakifubaza uwezekano wa kufanikiwa kinyume na matamanio yao. Sababu ni kufanya kitu sahihi lakini kisichokuza ile mbegu inayoishi ndani yao.

Katika makala haya, naiita mbegu hii wito na ninapendekeza mbinu nne unazoweza kuzitumia kuibaini na kuikuza kupitia kazi unayoifanya.

Kitu gani kinakugusa?

Kila mtu analo eneo la maisha linamvutia kulifuatilia kwa karibu. Kuna kitu ambacho ukikisikia kinazunguzwa mahali moyo wako unasisimka. Unapokuwa kwenye mazungumzo na watu wengine, masikio yako yanasikia kitu hicho hata kama watu wengine hawakisikii. Unanunua vitabu, unafuatilia televisheni na mitandao na karibu kila unachokifanya kinazunguka zaidi kwenye eneo hilo hilo.

Unapoendelea kusoma hapa tayari kuna kitu kinakujia kichwani. Inawezekana ni matatizo fulani ya watu, hitaji fulani unalofikiri jamii yetu inalo au ubunifu fulani unaoamini bado jamii haijauona.

Pia, huenda ni masuala ya teknolojia. Inawezekana ni mfumo fulani wa maisha, imani au fikra katika jamii unazofikiri ungepewa nafasi ungezibadilisha. Chochote kile kinachogusa fikra zako, hicho ndicho kinachoweza kuwa wito wako. Ukifanya kazi zinazogusa eneo hilo unaweza kufanya vizuri zaidi.

Unajitambulisha na kitu gani?

Kwa kawaida, kuna vitu tukivifanya vikaleta matokeo fulani tunajisikia fahari. Kila mtu ana eneo lake akilifanya vizuri anajisikia kuridhika.  Kuna watu wanajisikia fahari wanapotetea haki za watu; wengine kufundisha; wengine uandishi; kubuni vitu vipya; kuongoza wengine; kushauri, kuendesha biashara, kutaja kwa uchache.

Kile kinachokuletea ufahari, mara nyingi, utapenda kujitambulisha nacho. Utatumia muda mwingi kukielewa kuliko unavyofanya kwenye maeneo mengine.

Nina rafiki yangu daktari mzuri lakini mara zote hujitambulisha kama mwandishi. Mazungumzo yake mengi hujikita kwenye uandishi kuliko udaktari na sisi tunamtambua kama mwandishi kuliko daktari. Hii ndiyo sifa ya wito. Unaweza kufanya kazi nyingine lakini kinachokupa hali ya utoshelevu kikawa kitu kingine kabisa.

Jiulize, kitu gani ukikifanya vizuri unajisikia fahari? Je, watu wanakusifia na kukutambua kwa kitu gani? Ukiweza kuuoanisha uwezo huo na kazi unayoifanya itakuwa rahisi kupata mafanikio makubwa zaidi.

Unayatazamaje mafanikio?

Mafanikio ni dhana pana isiyo na jibu moja. Kila mtu ana namna yake ya kutafsiri kile kinachoitwa mafanikio. Wapo wanaochukulia mafanikio kama uwezo wa kujikusanyia mali. Hawa huridhika wanapokuwa wamefikia kiwango cha kujitosheleza na vitu vinavyowawezesha kuishi maisha mazuri.

Wengine mafanikio yao ni umaarufu katika jamii. Vitu vinavyowafanya wajulikane ndivyo wanavyovichukulia kama mafanikio. Wengine wanakwenda mbali zaidi. Hawaridhiki na fedha wala umaarufu bali mamlaka. Wasipopata madaraka yanayowapa nguvu ya kuwatawala wengine, bado hawajisikii kufanikiwa.

Pamoja na hao, wapo pia wanaopima mafanikio yao kwa namna wanavyotatua matatizo ya watu wanaowazunguka. Hawa, hawaishii kuridhika na maisha mazuri bali kuona  maisha yao yanagusa watu wengine.

Tafsiri ya mafanikio uliyonayo, ni kiashiria kimojawapo cha wito ulionao katika maisha. Wito wako hutengeneza mtazamo fulani wa mafanikio. Ukiweza kuoanisha tafsiri uliyonayo ya mafanikio na kazi unayoifanya uwezekano ni mkubwa kuwa kufanya vizuri zaidi.

Maamuzi gani unayafurahia?

Kipimo cha juu cha wito ni aina ya maamuzi unayoyafanya. Kuna nyakati unaweza kufanya maamuzi ambayo si kila mtu anaweza kukuelewa lakini wewe mwenyewe ukawa na amani na kile unachokifanya.

Kuna kijana aliwahi kuacha kazi yenye kipato kikubwa ili akafanye kitu alichoamini kinabeba thamani yake. Aliacha kazi ambayo watu wengi wangetamani kuipata na akaenda kuanzisha biashara. Mtu wa namna hii kwa vyovyote anakuwa na wito wa ujasiriamali ndani yake. Ili wito huo ukamilike inakuwa ni lazima afanye maamuzi magumu.

Jiulize, umewahi kufanya maamuzi gani yaliyobadili mwelekeo wa maisha yako? Ikiwa kuna maamuzi unatamani kuyachukua ukiamini yatabadili maisha yako, huo inawezekana ndio wito wako.

Wito hubeba mafanikio yako

Mafanikio katika kazi mara nyingi hujipua kama mbegu inayoota kwenye wito alionao mtu. Kila mtu ana mbegu yake. Kwa mfano, hata tungependa kujiajiri si kila mtu anaweza. Wapo watu ambao hata wangewezeshwa kujiajiri bado hawatafanya vizuri. Kujiajiri si wito wao.

Kadhalika, si kila mtu anaweza kuajiriwa. Kuna watu wana wito ndani yao wa kutengeneza mifumo inayoajiri watu wengine. Wito wao ni kusimamia mawazo yao na kuyageuza kuwa ajira. Ndio maana ni muhimu kuutambua wito wako.

Unapoutambua wito wako unajiweka kwenye nafasi ya kujitoa kikamilifu kwenye eneo lililobeba thamani yako. Hutajaribu kufanya vitu vingi kwa sababu unajua iliko thamani yako na wapi pa kuelekeza nguvu zako.

Mwandishi ni Mhadhiri wa Saikolojia, Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Blogu: http://bwaya.blogspot.com , 0754870815

Friday, July 28, 2017



Picha na Mtandao wa Crafthubs.com 

Picha na Mtandao wa Crafthubs.com  

By Mwandishi Wetu, Mwananchi

Ni ndoto ya kila aliyeajiriwa kupata mafanikio katika kazi anayofanya.

Iwe umeanza kazi hivi karibuni au upo katika ajira kwa muda mrefu, kumbuka unaweza kupata mafanikio katika kazi unayofanya.

Dhana nzima ya mafanikio katika muktadha huu simaanishi kuwa tajiri au kupata cheo kikubwa sana katika kampuni.

Mafanikio ninayoyazungumzia yamejikita katika mawanda kama vile kuwa na uwezo wa kuifanya kazi yako vizuri na kwa ufanisi, kujihisi kuwa umetimiza na kukamilisha malengo na majukumu yako kazini, kuboresha thamani yako katika soko la ajira na hivyo kuwa na uwezo wa kunufaika kiuchumi, pamoja na kutambulika na kuheshimiwa na bosi wako na wafanyakazi wenzako.

Haya ni baadhi tu ya mafanikio katika ajira. Ikumbukwe kuwa mafanikio kazini si kitu rahisi ambacho kila mtu anaweza kukipata.

Kuna siri nyingi za kuyafikia mafanikio katika ajira. Baadhi ya siri hizo ni kama zifuatazo:

Moja, jitihada na bidii kazini ni ufunguo wa mafanikio kazini. Watu wenye kupenda mafanikio daima huwa na tabia za kufanya mambo ambayo daima watu wavivu hawapendi kuyafanya.

Katika zama tulizo nazo imekuwa ni vigumu kupata wafanyakazi waaminifu na wenye kujituma. Wengi wamekuwa ni watu wa kutafuta fursa ziwe nzuri au mbaya za kujinufaisha binafsi.

Katika mazingira kama haya ili ufanikiwe inakubidi ujipambanue kama mpambanaji usiyekubali kushindwa. Tekeleza majukumu yako kwa viwango vya juu na daima pigania kuwa wa kwanza kwa ufanisi.

Katika kuyafanya haya unaweza kujijengea maadui kazini kwani baadhi ya wafanyakazi wanaweza kukuona unajipendekeza au una kiherehere cha kazi.

Tambua kuwa upo ofisini kwa faida yako na ya mwajiri, kwa hiyo maneno ya mtu yasikupe presha. Hata hivyo, waheshimu wafanyakazi wenzako, pokea ushauri wao na msaidiane katika kazi zenu za kila siku.

Usijisifu kuhusu utendaji wako bali waache watu watambue na wayaeleze mafanikio yako kazini.

Tabia njema ni moja ya siri kubwa za mafanikio kazini. Ukiwa na tabia mbaya hata kama ni mchapakazi kiasi gani, hakuna mwajiri atakayeridhika na wewe. Kiburi, dharau na kujifanya unajua kila kitu vinaweza kukuharibia maisha yako ya ajira.

Kuna wafanyakazi ambao siku zote hulalamika tu kana kwamba hawajawahi kutendewa jema hata moja na waajiri wao!

Kama una malalamiko yanayokwaza utendaji wako kazini, yafikishe mahali husika ili yatafutiwe ufumbuzi badala ya kuendekeza majungu.

Wafanyakazi wenye ufanisi daima hufanya mambo mawili: hufanya kazi zao vizuri na huziwekea vipaumbele. Usifanye tu kazi bali jitahidi uifanye kazi yako vizuri na kwa weledi.

Kazi bora itatambuliwa tu kwani itajipambanua na zile zilizofanywa chini ya kiwango. Acha kazi iongee. Fanya kazi kwa kufuata kanuni na siyo kwa njia za mkato zinazoweza kukugharimu.

Tambua kuwa mteja ni mtu muhimu sana kwa uhai wa kampuni au taasisi. Bila mteja hakuna biashara. Wafanye wateja wajihisi kuwa unafurahi kuwahudumia.

Ninaposema wateja hapa ni kila unayemhudumia katika utekelezaji wa majukumu yako kazini. Dhana ya mteja haishii kwa wafanyabiashara pekee.

Tafuta mbinu ambazo zitawafanya wateja waridhike na huduma yako. Wateja ni watu muhimu sana kwani wanaweza kuyatangaza mafanikio yako mbali na eneo lako la kazi.

Unatakiwa kuwajali wateja kama ni watu muhimu sana na hawa ndio watakaopeperusha bendera ya mafanikio yako.

Usiogope kufanya zaidi ya kile ulichopangiwa. Kama unaweza kufanya na ziada kwa manufaa ya ofisi na wafanyakazi wenzako fanya badala ya kutekeleza yale majukumu machache uliyopangiwa.

Unapoajiriwa unakuwa sehemu ya kampuni, jitahidi uwe mwanafamilia bora badala ya kuwa mnafiki unayeisimulia vibaya ofisi, kwa kuwa tu matakwa yako fulani hayakamilishwa.

Kwa nini ubaki kuwa mnafiki katika ofisi unayodhani haikujali? Tafuta njia ya kutoka hapo na kwenda unapoona kuna masilahi zaidi.