Nafasi ya wivu katika ustawi wa ndoa

Dar es Salaam. Katika maisha ya ndoa, wivu ni hisia isiyoweza kuepukika. Pale watu wawili wanapochagua kushirikiana maisha, moyo, muda na ndoto, hulka ya kumiliki na kulinda hujitokeza kwa namna ya wivu. 

Ndiyo maana kauli isemayo hakuna ndoa bila wivu ina uzito mkubwa wa kijamii na kisaikolojia.

 Wivu, kwa kiwango chake cha kawaida, si dalili ya udhaifu wa mapenzi, bali ni ishara ya uwepo wa thamani na hofu ya kumpoteza yule unayempenda.

Wataalamu wa saikolojia ya uhusiano wanaeleza kuwa wivu wa wastani husaidia kuimarisha uaminifu na uwajibikaji katika ndoa.

  Asha Mwakalinga, mshauri wa masuala ya ndoa na familia, anasema: “Wivu wa kiasi ni kama kinga ya ndoa, humfanya mwenza ajue anathaminiwa na anahesabiwa.”

 Kauli hii inaonesha kuwa wivu unaweza kuwa lugha ya kimya inayosema, “Ninakujali, nakuhofia, na sitaki kukupoteza.”

Katika mtazamo wa kijamii, ndoa isiyo na wivu kabisa mara nyingi huibua maswali. Je, ni ukomavu wa hali ya juu au ni dalili ya kutojali? Wivu unapokuwepo kwa kiasi, huleta umakini katika mwenendo wa wanandoa, huamsha mawasiliano na wakati mwingine husaidia kurekebisha mienendo inayoweza kuhatarisha uaminifu.

 Mwanasaikolojia,!  Juma Kalinga, anaeleza: “Wivu mdogo humfanya mtu awe makini na mipaka ya ndoa; tatizo si wivu, tatizo ni wivu usiodhibitiwa.”

Kwa maana hiyo, wivu haupaswi kuchukuliwa kama adui wa ndoa moja kwa moja. 

Ni hisia ya kibinadamu inayohitaji kutambuliwa, kueleweka na kudhibitiwa. Pale unapokubalika na kuzungumziwa wazi, wivu huweza kuwa daraja la kuimarisha mawasiliano na kuleta uwazi zaidi kati ya wanandoa.

Wivu unavyolinda ndoa

Wivu unapokuwa ndani ya mipaka ya afya ya akili, huwa na mchango mkubwa katika kulinda ndoa. Husaidia wanandoa kutambua mipaka ya uhusiano wao na uhusiano wa nje. 

Katika dunia ya leo yenye mitandao ya kijamii, urafiki mpana na mwingiliano wa karibu kazini na mitandaoni, wivu wa kiasi huweza kuwa taa nyekundu inayokumbusha umuhimu wa kuheshimu ndoa.

 Rehema Said, mshauri wa ndoa na mlezi wa familia, anaeleza kwa msisitizo: “Wivu unaoeleweka humsaidia mwenza kutambua mipaka; humwambia kuna mstari usiovukwa bila kuumiza ndoa.” Kauli hii inaweka wazi kuwa wivu si lazima uwe kelele, ugomvi au mashaka yasiyo na msingi. Unaweza kuwa mazungumzo ya wazi yanayosema, “Hali hii inanipa wasiwasi, tafadhali nielewe.”

Wivu pia una mchango katika kudumisha mvuto na juhudi ndani ya ndoa. Wanandoa wanapojua kuwa bado wanathaminiwa na kuhofiwa kupotezwa, huongeza bidii ya kujali muonekano, mawasiliano na mahitaji ya kihisia ya wenza wao. 

Kwa mtazamo huu, wivu ni kama kengele inayowakumbusha wanandoa kutozoea au kupuuziana.

Hata hivyo, wataalamu wanakubaliana kuwa wivu wenye afya ni ule unaojengwa juu ya uaminifu, si hofu. Dk Hamisi Msuya, mtaalamu wa afya ya akili, anasema: “Wivu mzuri hauji kwa upelelezi wala vitisho, huja kwa mazungumzo na uaminifu.”

Kauli hii inasisitiza kuwa wivu unaolinda ndoa haujengi hofu, bali hujenga uwazi.

Katika ndoa nyingi, changamoto huanza pale wanandoa wanapokimbia mada ya wivu, ama kwa kuuficha au kwa kuudharau.

Kuficha wivu kunaweza kuugeuza kuwa chuki ya ndani, ilhali kuudharau kunaweza kumfanya mwenza ajisikie hatathaminiwa. 

Njia sahihi ni kuutambua, kuuzungumza na kuuweka katika mipaka ya heshima na busara.

Hatari wivu ukizidi mipaka

Pamoja na umuhimu wake, wivu unapozidi mipaka hubadilika na kuwa sumu inayoharibu ndoa, na katika hali mbaya zaidi, kuharibu maisha. 

Wivu uliokithiri huzaa mashaka yasiyo na msingi, udhibiti uliopitiliza, vurugu za kihisia na hata za kimwili. Katika historia ya jamii, visa vingi vya migogoro mikubwa ya ndoa, mauaji na kujiua vimehusishwa moja kwa moja na wivu usiodhibitiwa.

Mwanasaikolojia wa kitabia,  Neema Luhanga, anaonya: “Wivu ukivuka mpaka wa mazungumzo na kuingia kwenye udhibiti, hapo hauwi tena upendo bali unakuwa hatari.” 

Kauli hii inaweka mstari wa wazi kati ya wivu wa mapenzi na wivu wa umiliki unaonyima uhuru wa mtu. Wivu wa aina hii humfanya mwenzi ahisi kama mfungwa, si mpendwa.

Wivu uliokithiri mara nyingi huambatana na tabia za kufuatilia simu, kuhoji kila hatua, kuzuia mawasiliano ya kijamii na mara nyingine vitisho vya moja kwa moja. Hali hii hujenga hofu, huzuni na msongo wa mawazo kwa upande unaolengwa. 

Kalinga anaongeza: “Ndoa haiwezi kudumu pale wivu unapobadilika kuwa upelelezi na hofu; hapo uaminifu huwa umefariki.”

Hatari kubwa zaidi ya wivu uliopitiliza ni pale unapochochea hasira na vurugu. Ripoti nyingi za kijamii zimeonyesha kuwa baadhi ya mauaji ya wanandoa au wapenzi yametokana na wivu wa kupita kiasi, mara nyingi ukiambatana na pombe, dawa za kulevya au historia ya msongo wa mawazo. 

Dkt. Msuya anatahadharisha: “Wivu usiotibiwa kiakili unaweza kugeuka silaha; hisia zikikosa udhibiti, matokeo yake yanaweza kuwa ya kudumu.”

Kwa hiyo, umuhimu wa kudhibiti wivu hauwezi kupuuzwa. Wanandoa wanapaswa kujifunza kutofautisha kati ya hisia na ukweli, kati ya hofu na ushahidi.