Ugumba usigeuzwe kuwa hati ya talaka

Dar es Salaam. Katika jamii nyingi, ndoa imeendelea kutazamwa kama taasisi inayopaswa kuzaa watoto. Mtazamo huo si wa ajabu, kwa kuwa watoto ni sehemu ya furaha na mwendelezo wa familia kwa wengi.

Hata hivyo, pale matarajio hayo yanapogeuzwa kuwa kipimo cha thamani ya mwanamke, ndipo tunapoanza kushuhudia maumivu, unyanyapaa na hata kuvunjika kwa ndoa ambazo zingeweza kujengwa juu ya upendo, heshima na ushirikiano.

Kwa miaka mingi, wanawake wengi wamekuwa wakikabiliwa na shinikizo kubwa kutoka kwa familia na jamii mara tu wanapoolewa.

Kabla hata hawajazoea maisha ya ndoa, maswali huanza kufuatana: “mtoto lini?”, “mbona hamjapata mtoto?”, “Kuna tatizo gani?” Maswali haya, ambayo kwa wengine yanaweza kuonekana ya kawaida, kwa wanandoa wanaopitia changamoto za uzazi huwa ni mzigo mzito wa kihisia.

Tatizo linakuwa kubwa zaidi pale changamoto ya kutopata mtoto inapohusishwa moja kwa moja na mwanamke. Katika baadhi ya jamii bado kuna imani kwamba ikiwa wanandoa hawajapata mtoto, basi kosa lazima liwe la mke.

Dhana hii imeendelea kuwafanya wanawake wengi kubeba lawama hata kabla uchunguzi wa kitabibu haujafanyika.

Ukweli ni kwamba changamoto za uzazi zinaweza kumhusu mwanamke, mwanaume au wanandoa wote kwa pamoja. Hili ni suala la afya linalohitaji uchunguzi wa kitaalamu, si hukumu ya kijamii.

Hata hivyo, kutokana na mila, desturi na mitazamo iliyojengeka kwa muda mrefu, wanawake wengi hujikuta wakidhalilishwa, wakitengwa na wakati mwingine wakipewa majina ya kuumiza kwa sababu tu hawajapata mtoto.

Katika mazingira mengine, mwanamke hulazimika kuvumilia kejeli kutoka kwa ndugu wa mume, marafiki au hata majirani. Wapo wanaoishi kwa hofu ya kila siku wakiamini kuwa ndoa yao ipo kwenye hatari kwa sababu hawajapata mtoto. Badala ya kupata faraja kutoka kwa familia, hukutana na shinikizo, lawama na masharti yanayoongeza maumivu yao.

Kinachoumiza zaidi ni pale ugumba unapogeuzwa kuwa sababu ya kuvunjwa kwa ndoa. Baadhi ya wanawake wamejikuta wakipewa talaka kwa sababu pekee ya kutopata mtoto.

Wengine huachwa bila msaada baada ya miaka mingi ya kujenga maisha pamoja. Kuna wanaolazimika kushuhudia waume zao wakioa wake wengine kwa matarajio ya kupata watoto, huku wao wakionekana kana kwamba hawana tena thamani ndani ya ndoa.

Mwanamke ni zaidi ya kuzaa

Lakini je, ni haki kuipima thamani ya mwanamke kwa uwezo wake wa kuzaa pekee?

Swali hili linahitaji tafakuri ya kina. Ndoa haijengwi kwa uwezo wa kupata watoto pekee. Ndoa ni agano la kushirikiana katika nyakati za furaha na changamoto. Wanandoa huahidiana kuwa pamoja katika afya na ugonjwa, katika neema na shida. Ikiwa changamoto ya uzazi ni hali ya kiafya, kwa nini iwe sababu ya kumtelekeza mmoja wao?

Mwanamke ni zaidi ya kuwa mama. Ni mwenza wa maisha. Ni mshauri. Ni rafiki. Ni mshirika wa kujenga familia, uchumi na ndoto za pamoja. Anaweza kuwa nguzo ya mafanikio ya mume wake, mlezi wa familia na chanzo cha utulivu wa nyumba. Kumhukumu kwa kipimo kimoja tu cha uzazi ni kupunguza utu na mchango wake katika maisha ya ndoa.

Ni muhimu pia kukumbuka kuwa si kila wanandoa wasio na watoto hawakupenda kuwa nao. Wapo wanaotafuta matibabu kwa miaka mingi, wakitumia muda, fedha na nguvu za kihisia wakitumaini kupata mtoto.

Wengine hupitia maumivu ya kupoteza ujauzito mara kwa mara au kushindwa kupata ujauzito kabisa. Katika mazingira hayo, jambo wanalolihitaji zaidi ni upendo, uvumilivu na msaada, si lawama.

Jamii nayo ina nafasi kubwa ya kubadilika. Badala ya kuingilia maisha binafsi ya wanandoa kwa maswali yasiyokoma, ni busara kuheshimu faragha yao.

Si kila wanandoa wanaochelewa kupata mtoto wana tatizo la uzazi. Na hata kama changamoto ipo, si jambo linalopaswa kuwa mada ya mijadala ya kila siku.

Familia nazo zinapaswa kuwa sehemu ya suluhisho, si chanzo cha migogoro. Badala ya kumshinikiza mwanaume kuachana na mke wake au kuoa mke mwingine, zinapaswa kuwahimiza wanandoa kutafuta ushauri na huduma za afya kwa pamoja. Changamoto za uzazi hazitatuliwi kwa lawama, bali kwa mshikamano na uamuzi unaozingatia heshima kwa pande zote mbili.

Kwa upande wa wanandoa, mawasiliano ya wazi na uamuzi wa kutafuta ushauri wa kitaalamu ni muhimu. Badala ya kubebeshana lawama, wanapaswa kuelewa kuwa changamoto ya uzazi ni jambo linaloweza kumkumba mtu yeyote. Kukabiliana nalo kwa pamoja kunaweza kuimarisha ndoa badala ya kuibomoa.

Ni kweli kwamba kwa watu wengi kupata mtoto ni ndoto kubwa na sehemu muhimu ya maisha ya familia. Lakini ndoto hiyo isigeuke kuwa kigezo cha kuamua nani anastahili kuendelea kuwa mke na nani hastahili. Upendo wa kweli haupaswi kutegemea hali ambayo wakati mwingine iko nje ya uwezo wa mwanadamu.

Talaka hii ni ubaguzi

Tunapogeuza ugumba kuwa hati ya talaka, tunakuwa tunahalalisha ubaguzi dhidi ya wanawake na kupuuza ukweli kwamba changamoto za uzazi ni suala la afya, si kipimo cha utu.

Tunawafundisha wasichana kwamba thamani yao ina mwisho pale wanaposhindwa kupata mtoto, jambo ambalo si la haki wala halijengi jamii yenye usawa.

Ni wakati sasa wa kubadili mtazamo. Tuache kuwaona wanawake kupitia lenzi moja ya uzazi pekee. Tuwathamini kwa utu wao, mchango wao na nafasi yao kama washirika wa maisha.

Ndoa inayojengwa juu ya upendo, heshima na kuvumiliana inaweza kustahimili changamoto nyingi, ikiwemo changamoto za uzazi.

Ugumba usiwe hati ya talaka. Usiwe tiketi ya kunyanyasa, kudhalilisha au kumfukuza mwanamke katika ndoa. Badala yake, uwe sababu ya wanandoa kushikamana zaidi, kutafuta suluhisho kwa pamoja na kuthibitisha kuwa msingi wa ndoa si uwezo wa kuzaa pekee, bali uwezo wa kupendana, kuheshimiana na kusimama pamoja katika kila hatua ya maisha.