Mambo muhimu katika maendeleo ya uchumi wa bahari
Katika kukabili changamoto za uhaba wa rasilimali na kuongezeka kwa mahitaji ya chakula kutoka kwenye bahari, dhana ya uvuvi endelevu imekuwa msingi muhimu wa maendeleo ya uchumi wa bahari (Blue Economy) nchini Tanzania na duniani kote.
Uvuvi endelevu unamaanisha utumiaji wa rasilimali za samaki kwa kiwango kinachoruhusu kuzaliana tena kwa ustawi wake, bila kuhatarisha mfumo ikolojia wa bahari.
Serikali kupitia wizara za maliasili na uvuvi imeanza kutekeleza mipango madhubuti ya kudhibiti uvuvi haramu, kupunguza matumizi ya nyavu zenye matundu madogo, na kuweka vikwazo vya misimu ya uvuvi ili kuruhusu samaki kuzaliana.
Hatua hizi sio tu zinalinda bayoanuwai bali pia zinahakikisha kwamba vizazi vijavyo vinaendelea kunufaika na bahari kama chanzo cha riziki. Mfano mashuhuri ni uanzishwaji wa maeneo maalumu ya hifadhi ya samaki (Marine Protected Areas) ambako uvuvi umezuiwa kwa muda na kusababisha kuongezeka kwa wingi wa samaki.
Uchumi wa bahari haukomei kwenye uvuvi tu; unajumuisha utalii wa baharini, uchukuzi wa meli, na nishati mbadala kutoka kwenye mawimbi. Hata hivyo, uvuvi ndio nguzo kuu inayowagusa moja kwa moja wavuvi wadogo ambao wanajumuisha asilimia kubwa ya wakazi wa pwani.
Takwimu za mwana 2026 zinaonyesha kuwa idadi kubwa ya watu wanaajiriwa moja kwa moja katika sekta ya uvuvi nchini, na mchango wake katika pato la taifa umeongezeka ikilinganishwa na miaka ya nyuma.
Hata hivyo, changamoto za mabadiliko ya tabianchi, kama vile kuongezeka kwa joto la bahari na uasiliaji wa matumbawe, yanatishia ustawi huu. Kwa mfano, katika mikoa ya Tanga na Dar es Salaam, wavuvi wamelazimika kwenda umbali mkubwa zaidi kuvua samaki, na hivyo kuongeza gharama za mafuta na hatari za baharini.
Ili kufanikisha hilo, ushirikiano kati ya serikali, wavuvi, wanasayansi, na wadau wa kimataifa ni muhimu sana. Mwaka huu, serikali imezindua mpango wa kutoa mikopo nafuu kwa vikundi vya wavuvi wa kitamaduni ili waweze kununua boti zenye teknolojia ya kuweka ramani za samaki na friji za kuhifadhia mazao.
Pia, programu za elimu ya uvuvi endelevu zimeanza kufundishwa katika shule za mwamvuli za mikoa ya pwani, kuanzia Zanzibar hadi Mtwara. Hatua nyingine ni pamoja na kuhimiza matumizi ya nyavu zenye tundu kubwa na uwekaji wa alama za kuepuka kuvua samaki wadogo.
Wakati huohuo, wataalamu wa bahari wanahimiza utafiti wa ufugaji wa spishi za kama wavuvi (kamba, kaa, na taa) ambao wana uwezo mkubwa wa kukua kwa haraka bila kuhitaji malisho mengi.
Kwa upande wa utalii, uvuvi endelevu unachangia moja kwa moja kuvutia watalii wanaopenda ‘eco-tourism’ pamoja na uvuvi wa kitalii (sport fishing) unaofanyika kwa kufuata sheria za kimataifa.
Visiwa vya Zanzibar tayari vimeanza kupata faida kutokana na mipango hiyo, huku watalii wakilipa ada maalum za kuhifadhi samaki na mazingira ya bahari. Kwa mujibu wa ripoti ya Benki ya Dunia, kila shilingi inayowekezwa katika uhifadhi wa rasilimali za bahari inarejesha faida ya shilingi tano kwa njia ya uvuvi endelevu na utalii.
Hivyo, ni wazi kuwa kuwekeza katika uvuvi endelevu si jambo la kubahatisha, bali ni mkakati wa kimaendeleo wenye tija ya muda mrefu.
