UPDP yataka kumtoa Mtanzania kwenye jembe la mkono

Dar es Salaam. Masuala ya ardhi na kilimo yana uzito mkubwa kwa Watanzania. Hayahusiani tu na uchumi wa taifa, bali pia ni uti wa mgongo wa maisha ya mamilioni ya familia nchini kote.

Takwimu za Serikali zinaonyesha kuwa zaidi ya asilimia 65 ya Watanzania wanategemea kilimo kujikimu, lakini sekta hiyo bado imekwama katika tija ndogo, matumizi ya zana duni na migogoro ya mara kwa mara ya matumizi ya ardhi.

Chama cha UPDP kupitia ilani yake ya 2025–2030, unaweza kusema kimekuja na ahadi ya kishujaa: Kuondoa kabisa jembe la mkono, kurejesha haki za umiliki wa ardhi kwa wananchi na kuanzisha wimbi jipya la mapinduzi ya viwanda kwa kutumia nishati ya nyuklia.

Lakini, je, ajenda hii kubwa inaweza kuibadilisha Tanzania ya vijijini na kuchochea maendeleo ya taifa kwa ujumla?

Kilimo kinachangia karibu asilimia 30 ya Pato la Taifa (GDP), lakini ukuaji wa sekta hiyo umekuwa chini ya kasi ya ongezeko la watu.

Mavuno yako chini ikilinganishwa na viwango vya kimataifa kwa mfano, zao la mahindi linatoa wastani wa tani 1.5 kwa hekta nchini, wakati maeneo mengi ya Asia yanazalisha zaidi ya tani nne kwa hekta.

Utumiaji wa zana bora bado uko chini. Zaidi ya asilimia 70 ya wakulima wanategemea jembe la mkono, kwa mujibu wa Wizara ya Kilimo. Uwekaji wa miundombinu ya umwagiliaji uko chini ya asilimia 10, licha ya Tanzania kuwa na mito, maziwa na ardhi ya kutosha.

Wataalamu wanasema takwimu hizi zinaonyesha kwa nini wakulima wengi wa Kitanzania wanaendelea kuwa maskini — nchi inazalisha kiasi kikubwa, lakini tija kwa ekari ni ndogo kutokana na kutegemea mvua na zana za kizamani.

Mwisho wa jembe la mkono

Ilani ya UPDP inalenga moja kwa moja tatizo hili:

“Wakulima wengi nchini bado wanatumia jembe la mkono, lakini kama UPDP itapewa ridhaa na wananchi, matumizi ya jembe la mkono yatafutwa kabisa katika kilimo,” inasema sehemu ya ilani hiyo.

Kwa kufanikisha hilo, chama kimeahidi kugawa matrekta na pampu za umwagiliaji kwa vijiji na vitongoji. Wakulima wasio na fedha wataruhusiwa kulima kwa mkopo na kurejesha mikopo hiyo baada ya mavuno.

Vilevile, maeneo yenye mito na maziwa makubwa yatawekewa miradi ya umwagiliaji, huku visima na mabwawa vikichimbwa kwenye maeneo kame.

Pia, wakulima watapewa pembejeo na zana za kisasa kwa mikopo nafuu “bila masharti” huku maofisa ugani wakitakiwa kuishi katika jamii za wakulima ili kutoa msaada wa kitaalamu.

“Hii ni mojawapo ya ahadi kubwa zaidi za kupambana na umaskini kwenye ilani yote,” anasema mchumi wa kilimo, Dk Godfrey Malima.

“Kama kila mkulima atapata zana za kisasa na akafanya kilimo cha umwagiliaji, tija inaweza kuongezeka mara tatu ndani ya muongo mmoja uliopita,” \naongeza.

Chanzo migogoro wa ardhi

Ardhi ni moja ya maeneo tete kisiasa nchini Tanzania. Sheria ya sasa inaipa Serikali umiliki wa ardhi kwa niaba ya wananchi huku Rais akiwa mdhamini mkuu.

Wananchi wanapewa haki ya kutumia (kupanga) ardhi, lakini mamlaka ya mwisho inabaki kwa Serikali, ikiwa ni pamoja na uwezo wa kuhamisha matumizi ya ardhi kwa ajili ya uwekezaji.

Hali hii imeibua migogoro mingi, jamii zikilalamika kupokonywa ardhi bila fidia ya haki.

UPDP inapendekeza mabadiliko makubwa: kurejesha ardhi kwa wananchi kupitia hati miliki, na kuhakikisha jamii zinashirikishwa moja kwa moja kwenye rasilimali zinazogunduliwa katika maeneo yao — iwe ni mafuta, madini au miradi ya maendeleo.

“Kila mwananchi mwenye ardhi atapewa hati miliki,” inasema ilani hiyo. Pia, inaeleza kuwa wawekezaji watalazimika kufanya mazungumzo moja kwa moja na jamii kuhusu mgao wa mapato, Serikali ikiwa msimamizi tu wa mikataba hiyo.

“Hili ni jambo la mapinduzi,” anasema mwanasheria na mtetezi wa haki za ardhi, Fatma Lissu.

“Litawapa wananchi mamlaka halisi, lakini pia linaweza kudhoofisha uwezo wa Serikali kupanga matumizi ya ardhi. Shetani yuko kwenye maelezo ya ndani,” anasisitiza.

Migogoro ya wakulima, wafugaji

Migogoro kati ya wakulima na wafugaji imekuwa ya muda mrefu na mara nyingine husababisha vurugu. Chanzo kikuu ni ushindani juu ya ardhi na maji ya malisho.

UPDP imeahidi sheria mpya itakayowazuia wafugaji kuishi karibu na maeneo ya kilimo. Mifugo itakayoharibu mazao itataifishwa na wamiliki wake kufikishwa mahakamani.

Vivyo hivyo, wakulima watakaovamia ardhi ya malisho watawajibishwa kisheria na kulazimika kulipa fidia.

“Mapendekezo ni makali, lakini huenda ni ya lazima,” anasema Dk Malima. “Tunachohitaji ni mpango thabiti wa matumizi ya ardhi na utekelezaji wa sheria bila upendeleo. Bila hivyo, wakulima na wafugaji wataendelea kuishi kwa hofu.”

Uchumi wa buluu

UPDP, pia, haijayaacha masuala ya uvuvi. Ilani inatoa ahadi ya kuondoa vizuizi kwenye maeneo ya uvuvi, kutoa mitumbwi na nyavu za kisasa, pamoja na kuhakikisha masoko ya ndani na nje ya nchi.

Uvuvi haramu, ikiwemo matumizi ya mabomu na nyavu zisizo na viwango, utapigwa marufuku na wahusika kupokonywa mali zao.

Kwa kuwa Tanzania ina pwani ndefu na maziwa mengi ya asili, sekta ya uvuvi bado haijatumika ipasavyo.

“Sekta hii inaweza kuwa mwajiri mkubwa iwapo itaboreshwa,” anasema mtaalamu wa masuala ya bahari, Edna Nyang’wale. “Lakini lazima pia tuzingatie uendelevu.”

Kuunganisha kilimo, viwanda

UPDP haiishii kwenye kilimo. Inaunganisha tija ya kilimo na ukuaji wa viwanda. Ilani inasema viwanda vitajengwa kila mkoa ili kuchakata bidhaa kama pamba, nyama na samaki.

“Viwanda hivi vitakabidhiwa kwa wananchi waliopangwa katika vikundi…baada ya kulipa gharama za ujenzi, viwanda hivyo vitakuwa mali yao.”

Huu ni mfano wa umiliki wa pamoja (cooperative ownership) ambapo wananchi si waajiriwa tu bali pia wamiliki wa viwanda hivyo. Serikali itatoa mtaji wa awali, na vikundi vitarejesha mikopo kutokana na faida.

“Hii ni aina ya ujamaa iliyochanganywa na ubepari,” anasema mchumi, Joyce Kihwele akifafanua kuwa iwapo itaendeshwa kwa uwazi, inaweza kuwainua wananchi. Lakini hatari ya ubadhirifu ni kubwa.

Nishati ya nyuklia

Ahadi ya kuvutia zaidi kwenye ilani ya UPDP ni ujenzi wa mitambo ya nishati ya nyuklia kwa ajili ya kuongeza uzalishaji wa umeme.

“Tukipewa ridhaa, UPDP itajenga mitambo ya nyuklia nchini kuhakikisha kuna upatikanaji wa umeme wa kutosha,” inaeleza ilani hiyo.

Chama kinasema nishati ya nyuklia itamaliza tatizo la umeme na kuchochea mapinduzi ya viwanda, jambo litakaloipeleka Tanzania kwenye uchumi wa kipato cha juu.

Lakini wataalamu wanatoa tahadhari. “Nishati ya nyuklia inahitaji mabilioni ya fedha, mifumo ya usalama ya hali ya juu, na wataalamu waliobobea,” anasema mchambuzi wa nishati, Charles Kamwelwe.

“Hata mataifa yenye uchumi mkubwa kama Afrika Kusini bado yanakumbana na changamoto. UPDP inapaswa kueleza jinsi Tanzania itaweza kutekeleza hatua hii kubwa,” anasisitiza

Mifano kutoka nje

Nchi kama Ethiopia imewekeza kwenye umwagiliaji na kugeuza maeneo kame kuwa mashamba ya chakula, lakini pia imekumbwa na lawama kutokana na kuwahamisha wanajamii karibu na mabwawa makubwa.

Nigeria imeanzisha ushirika wa wakulima wanaoshirikiana na viwanda vya kuchakata mazao, lakini ufisadi na soko hafifu vimepunguza mafanikio.

India nayo imeanzisha miradi ya nyuklia inayochangia asilimia 3 ya umeme wa nchi hiyo, lakini wakosoaji wanasema gharama na hatari zake bado ni kubwa.

Tanzania ni ndoto au uhalisia?

Kwa wakulima wa kawaida, ahadi hizi ni za kuvutia.

“Nimechoka na jembe la mkono,” anasema Asha Mohamed (46), mkulima kutoka Singida. “Kama Serikali italeta matrekta na umwagiliaji kweli, maisha yetu yatabadilika. Lakini huwa tunasikia haya kila uchaguzi.”

Kauli yake inaakisi mseto wa matumaini na mashaka uliopo katika maeneo ya vijijini nchini.

Kwa kuahidi kuondoa jembe la mkono, kurejesha umiliki wa ardhi kwa wananchi, na kuanzisha viwanda vinavyotumia nishati ya nyuklia, UPDP inajitambulisha kama mtetezi wa wakulima na walalahoi.

Lakini changamoto ni kubwa. Kuwezesha kilimo cha kisasa, kugawa ardhi kwa haki, kusuluhisha migogoro ya wakulima na wafugaji, na kuingia katika zama za nyuklia kunahitaji zaidi ya dhamira ya kisiasa — kunahitaji rasilimali kubwa na utaalamu wa hali ya juu.

“Hii ni ndoto ya mageuzi,” anahitimisha Dk Malima. “Lakini Watanzania wanapaswa kujiuliza — je, ni ya kweli, au ni ndoto nyingine ya kisiasa? Majibu yake ndiyo yatakayoamua mwelekeo wa uchaguzi.”