Msemo ‘wanandoa hawana siri’ unavyoibua mjadala

Katika safari ya ndoa, kauli “hakuna siri kati ya wanandoa” husikika mara nyingi kama kanuni isiyopaswa kuhojiwa.

Kwa wengine, ni msingi wa uaminifu na uwazi; kwa wengine, ni mzigo unaotishia uhuru na afya ya kisaikolojia.

Dhana hii imejengwa juu ya wazo kwamba wanandoa ni washirika wa maisha, hivyo hawapaswi kuficha chochote.

Lakini je, ukweli huu unamaanisha nini kwa undani? Je, kutokuwa na siri kunajenga ndoa imara au kunaweza kuwa chanzo cha migogoro isiyo ya lazima?

Wataalamu wa mapenzi, saikolojia na uhusiano wamekuwa wakijadili kwa kina suala hili, wakitoa mitazamo inayosaidia kulielewa kwa upana zaidi.

Kwa mtazamo wa juu juu, dhana ya hakuna siri inaeleweka kama uwazi kamili kati ya mume na mke: kufahamu historia ya maisha ya mwenzako, hali ya kifedha, marafiki, mawasiliano, changamoto na hata mawazo binafsi.

Kimsingi, inalenga kujenga uaminifu usio na shaka. Mtaalamu wa ndoa, Dk John Gottman anaeleza kuwa uaminifu ni sarafu kuu katika ndoa; unapopungua, uhusiano huanza kudorora. Kwa mantiki hiyo, siri huchukuliwa kama nyufa ndogo zinazoweza kuipasua ndoa taratibu.

Hata hivyo, wataalamu wengi wanasisitiza kuwa ni muhimu kutofautisha kati ya siri na faragha. Esther Perel, mtaalamu mashuhuri wa uhusiano, anasema:

“Faragha ni nafasi ya mtu binafsi kupumua; siri ni kile kinachojenga umbali na udanganyifu.” Kauli hii inaonyesha kuwa si kila jambo lisilosemwa ni siri hatarishi.

Wakati siri zinahusisha kuficha makusudi jambo lenye athari kwa mwenza, faragha ni haki ya kibinadamu inayoruhusu mtu kubaki na utambulisho wake.

Katika jamii nyingi, hasa za Kiafrika, dhana ya kutokuwa na siri imefungamanishwa na uaminifu wa ndoa. Mwanandoa anayeficha jambo huonekana kama asiye mwaminifu.

Hata hivyo, tafsiri hii imekuwa ikipingwa na wanasaikolojia wa kisasa wanaoona umuhimu wa mizani kati ya uwazi na mipaka ya mtu binafsi.

 Uwazi, uaminifu

Katika utekelezaji wa kila siku, dhana ya hakuna siri huonekana zaidi katika masuala makubwa kama fedha, afya, uhusiano wa nje na maamuzi ya kifamilia. Wataalamu wanakubaliana kuwa katika maeneo haya, uwazi ni wa lazima.

Gary Chapman, mwandishi wa Kitabu Lugha Tano za Upendo, anasisitiza kuwa chochote kinachoathiri maisha ya pamoja kinapaswa kujadiliwa kwa uwazi.

Kwa mfano, kuficha madeni, kipato halisi au matatizo ya kiafya kunaweza kuharibu uaminifu na kuathiri ustawi wa familia nzima.

Uwazi pia hujenga usalama wa kihisia. Mwanasaikolojia, Sue Johnson anaeleza kuwa: “Wanandoa wanaohisi kuwa hakuna kitu kinachofichwa dhidi yao hujenga hisia ya kuwa salama na kuthaminiwa.”

 Hali hii hupunguza hofu, shaka na wivu, ambavyo mara nyingi ni chanzo cha migogoro mikubwa.

Hata hivyo, changamoto hujitokeza pale dhana hii inapochukuliwa bila mipaka.

Katika baadhi ya ndoa, kutokuwa na siri kumetafsiriwa kama haki ya kukagua simu ya mwenza kusoma barua pepe zake au kudhibiti uhusiano wake wote.

Wanasaikolojia wanaonya kuwa hali hii inaweza kubadilika kutoka uwazi kwenda udhibiti. Dk Harriet Lerner, mtaalamu wa saikolojia ya familia, anaonya kuwa “uaminifu wa kweli hauhitaji upelelezi; unajengwa juu ya heshima na mawasiliano ya hiari.”

Utekelezaji mzuri wa dhana hii unahitaji mazungumzo ya wazi kuhusu nini kinapaswa kushirikishwa na nini kinaweza kubaki binafsi.

Wanandoa wanashauriwa kukubaliana mipaka yao mapema, badala ya kuishi kwa matarajio yasiyoelezwa wazi.

Faida, hasara

Faida za dhana ya hakuna siri ni nyingi. Kwanza, huimarisha uaminifu na kupunguza shaka.

Wanandoa wanaoishi kwa uwazi mara nyingi hupata urahisi wa kushughulikia migogoro, kwa sababu msingi wa mazungumzo yao ni ukweli.

Pili, huongeza mshikamano, kwani kila mmoja huhisi kuwa sehemu ya maisha ya mwenzake kikamilifu. Tatu, hujenga mfano mzuri kwa watoto kuhusu mawasiliano ya wazi na uaminifu.

Hata hivyo, hasara zake hujitokeza pale uwazi unapogeuka kuwa shinikizo.

Kumlazimisha mwenza kushiriki kila wazo, hisia au kumbukumbu za zamani kunaweza kusababisha maumivu yasiyo ya lazima.

Esther Perel anaeleza kuwa si kila ukweli unahitaji kusemwa; hekima iko katika kujua ukweli upi unaijenga ndoa na upi unaivunja. Kauli hii inasisitiza umuhimu wa busara katika uwazi.

Hasara nyingine ni kupotea kwa nafasi binafsi. Binadamu ana hitaji la kuwa na eneo la faragha kama mawazo, ndoto au hisia ambazo anazichakata mwenyewe.

Wanasaikolojia wanaeleza kuwa kukosa kabisa faragha kunaweza kusababisha msongo wa mawazo na hisia za kukosa uhuru.

 Carl Jung, mwanafalsafa na mwanasaikolojia, aliwahi kusema kuwa mtu anayekosa nafasi ya kuwa peke yake hukosa pia nafasi ya kujitambua.

Hata ndani ya ndoa, kujitambua ni muhimu kwa ukuaji wa mtu binafsi na wa pamoja.

Kwa hiyo, mizani ya hekima inapendekezwa ili kuwe na uwazi katika mambo yanayoathiri maisha ya pamoja, na faragha katika yale yanayohusu ukuaji binafsi bila kumdhuru mwenza.

Wanandoa wanahimizwa kujiuliza si tu kama wana siri, bali kama kile wanachoficha kinaathiri uaminifu, usalama au maamuzi ya pamoja.

Dhana ya hakuna siri kati ya wanandoa si kanuni rahisi kama inavyosikika.

Ni mwito wa uaminifu, uwazi na mawasiliano ya kina, lakini pia ni dhana inayohitaji mipaka, busara na heshima ya utu binafsi.

 Wataalamu wa mapenzi na saikolojia wanakubaliana kuwa ndoa yenye afya haijengwi juu ya kufichua kila kitu, bali juu ya kujenga mazingira ambayo ukweli muhimu unaweza kusemwa bila hofu.

Katika ulimwengu wa leo unaobadilika kwa kasi, wanandoa wanapaswa kufafanua upya maana ya kutokuwa na siri; si kama kukosa faragha, bali kama kujenga uaminifu unaoruhusu ukweli kusema pale unapohitajika, na ukimya kuheshimiwa pale unapolinda amani na utu.

La muhimu kuzingatia ndoa imara si ile isiyo na mambo ya binafsi, bali ile inayojua kuyasimamia kwa upendo, hekima na heshima ya dhati.